Author: Editor[A]

ජලය අපට සම්පතකි. එහෙත් ගංවතුර ජනතාවට විපතකි. මේ අවස්‌ථාවේ ගංවතුර තත්ත්වය සහ නායයැම් නිසා අපේ ජනතාවට මහත් විපතක්‌ සිදුව තිබේ. අනපේක්‍ෂිතව මහ වැසි ඇදහැලීම නිසා මේ ගංවතුර තත්ත්වයන් සහ නායයැම් සිදුවිය. වර්ෂාව නතර කිරීමට ආණ්‌ඩුවට නොහැකිය. එසේම වෙනත් ආපදා සිදුවීම නතර කිරීමද ආණ්‌ඩුවකට කළ නොහැකිය. එහෙත් යම් ආපදාවකට පෙරත් පසුත් එහි හානිය සහ බලපෑම් අවම කර ගැනීමට අපට කළ හැකි දේවල් තිබේ. රජයක්‌ පියවර ගත යුතු වන්නේ ඒ වෙනුවෙනි. ආපදා කළමනාකරණයේදී එය සිදු විය යුතු දෙයකි. බොහෝ විට අපේ රටේ සිදුවන්නේ ආපදාවක්‌ සිදු වූ පසු ඒ සඳහා සහන සැලසීම ඇතුළු වෙනත් ක්‍රියා මාර්ග ගැනීමයි. එහෙත් එය ආපදා කළමනාකරණයෙන් කොටසක්‌ පමණි. මේ නිසා ආපදාවලදී සිදුවන මිනිස්‌ ජීවිත හා දේපළ හානිය අතිවිශාලය. මේ අවස්‌ථාවේදීත් ගංවතුර හා නායයැම් නිසා සිදුව ඇති මිනිස්‌ ජීවිත දේපළ විනාශය අතිවිශාලය. මේ ලිපිය ලියමින් සිටින අවස්‌ථාව වන විට වාර්තා වී තිබූ මරණ ගණන 202 කි. අතුරුදන් වීම් ප්‍රමාණය 96 කි. මේ ලිපිය ඔබ කියවන විට ඇතැම් විට මේ මරණ ගණන තවත් ඉහළ ගොස්‌ තිබෙන්නටද පුළුවන. මිනිස්‌ ජීවිත විනාශය අපට මුදලින් මනින්නට පුළුවන් කමක්‌ නැත. තවමත් තක්‌සේරු කර නැතත් මහජනයාගේ දේපළ විනාශය නම් තක්‌සේරු කළ හැකිය. ඊට අමතරව රටේ යටිතල පහසුකම්වලටද විශාල හානියක්‌ සිදුව තිබේ. මේ පසුබිම තුළ මේ විපතේ ආර්ථික බලපෑම් පිළිබඳව මේ ලිපියෙන් අපි සාකච්ඡා කරමු.

මේ රජය බලයට පත් වීමෙන් පසු අයහපත් ආර්ථික කළමනාකරණයේ අහිතකර බලපෑම්වලට අමතරව ස්‌වභාවික ආපදාවලින්ද රටේ මහජතාවට බොහෝ පීඩා විඳින්නට සිදුව ඇත. ආර්ථිකය නිසි ලෙස කළමනාකරණය කිරීමට නොහැකි වීම ද මහජනතාවට ඇති කරනුයේ විපතකි. පීඩාවකි. එසේම ස්‌වභාවික ආපදා නිසාත් ජනතාවට මෙන්ම රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරීත්වයටත් ඉමහත් හානි සිදුවෙමින් තිබේ. නිසි ආපදා කළමනාකරණයක්‌ නොමැති නිසාත් ඇතැම් අහිතකර මිනිස්‌ ක්‍රියා කාරකම් නිසාත් මේ ආපදාවල බලපෑමද වැඩි වී තිබේ. මේ නිසා විපතේ ස්‌වභාවය හා ප්‍රමාණය විශාල වී තිබේ. කෙසේ හෝ මේ ඉමහත් විපත දැන් සිදුව හමාරය. මේ ගැන දේශපාලනිකව එකිනෙකාට දොස්‌ නගාගනිමින් සිටින බවක්‌ද පෙනේ. එහෙත් අවශ්‍ය වන්නේ සියලු දෙනා එකතු වී මේ විපතින් ගොඩඑන්නට අවශ්‍ය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමයි.

විපත සිදුවන විට ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා මෙන්ම ආපදා කළමනාකරණ ඇමති අනුර ප්‍රියදර්ශන යාපා මහතා ද රටේ සිටියේත් නැත. ආපදා කළමනාකරණ ඇමැතිවරයා සහභාගී වීමට ගිය විදෙස්‌ සමුළුව මැයි 26 දින අවසන්ව තිබූ බවද වාර්තා වේ. අගමැති රනිල් වික්‍රමසිංහ නම් ගංවතුර විපත සිදුවන විට රටේ සිටියේය. එහෙත් ඔහු දැන් රටේ නැත. ඇමති රාජිත සේනාරත්න මහතා ප්‍රකාශ කළ පරිදි ඔහු ඇමෙරිකාවට ගියේ වෛද්‍ය පරීක්‍ෂණ සඳහාය. ඒ සඳහා ද මාස 18 ක ප්‍රමාදයක්‌ සිදුව තිබූ බව ද පවසමින් ඇමැති රාජිත, අගමැතිවරයාගේ රට ගමන සාධාරණීකරණය කළේය. ජනාධිපතිවරයාගේ, ආපදා කළමනාකරණ ඇමතිවරයාගේ මෙන්ම අග්‍රාමාත්‍යවරයාගේ විදෙස්‌ ගමන් කලින් සැලසුම් කළ ඒවා නිසාත් ආපදා කලින් කිය කියා පැමිණෙන්නේ නැති නිසාත් ඔවුන් විදේශගත වීම ගැන අප දොස්‌ කියන්නේ නැත. විපත සමනය කර ගැනීම සඳහා රජය පැත්තෙන් ගත යුතු පියවර නිසි පරිදි ගන්නවා නම් විය යුත්තේ එයයි. එහෙත් එවැනි තත්aත්වයක්‌ද දක්‌නට නොලැබිණි. ඒ නිසා මේ අයට අප කියා සිටින්නේ විශාල පිරිසක්‌ මියගොස්‌ තවත් විශාල පිරිසක්‌ අතුරුදන්ව මහජන දේපළ සහ රටේ යටිතල පහසුකම් විනාශයට පත්ව ඉමහත් විපතක්‌ සිදුව ඇති මොහොතක රජයක්‌ ලෙස සහ රජයේ වගකිව යුත්තන් ලෙස මීට වඩා වැඩි වගකීමකින් ක්‍රියා කළ යුතු බවයි. ආපදා කළමනාකරණ ඇමැතිවරයා ලෝකයේ මොන උත්සවයකට ගියත් තම රටේ බලවත් ආපදාවක්‌ ඇති වූ බව දැනගත් විට ඒ කටයුතු කඩිනමින් නිම කොට ඔහු වහාම සිය රටට පැමිණිය යුතුය. මේ විපතින් ගොඩ ඒමේ ක්‍රියාවලියට නායකත්වය දිය යුත්තේ ඔහුයි. ඒ වගකීමද ඔහු අතින් නිසි ලෙස ඉටුව නැත. ඔහු පැමිණි පසු එය සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා නොයෙකුත් කතන්දර කියනු නිසැකය. මෙලෙස රජයේ වගකීම් නිසි ලෙස ඉටු නොවන තත්ත්වය හමුවේ මහජනතාව විසින් ස්‌වේච්ඡා වෙන්ම සංවිධානය වී විපතට පත් ජනතාවට පිහිට වීමට බොහෝ දේ කළේය. ඔවුන්ගේ ජීවිත බේරා ගැනීමට මෙන්ම ඔවුන්ට ආහාර පාන ලබාදීමට ද බොහෝ දේ කළේය. මාධ්‍ය ආයතනද මේ මොහොතේ ස්‌ෙච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත්ව ජනතා ආධාර එකතු කරමින් ඒවා අදාළ විපතට පත් ජනතාව අතට පත් කිරීම සඳහා කළ මෙහෙය ද අති විශාලය. මාධ්‍ය ආයතන ගැන නොයෙක්‌ අයට නොයෙකුත් විවේචන තිබෙන නමුත් ඔවුන් විපතට පත් ජනයා වෙනුවෙන් මේ අවස්‌ථාවේ කළ මෙහෙය අගය කළ යුතුය. එය රජයද ඇගයීමට ලක්‌ කළේය.

ගංවතුරින් විපතට පත් ප්‍රදේශවල ආර්ථික කටයුතුවලට හානි සිදු වී ඇති අතර එම තත්ත්වය යළි යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා වහාම රජය මැදිහත් වී ක්‍රියා කළ යුතුව තිබේ. මේ සඳහා රජය විසින් කමිටුවක්‌ද පත්කර ඇති අතර එහි කැඳවුම්කරු ලෙස කටයුතු කරන්නේ රාජ්‍ය ව්‍යාවසාය සංවර්ධන ඇමැති කබීර් හෂීම් මහතාය. එහි රැස්‌වීමක්‌ ඉකුත් මැයි 29 දින අරලිය ගහ මන්දිරයේදී පැවැත්විණි. මෙය කැඳවා තිබුණේ අග්‍රාමාත්‍ය රනිල් වික්‍රමසිංහගේ නියමය පරිදිය. මෙහි මූලික අරමුණ වූයේ ගංවතුරින් විපතට පත් ප්‍රදේශවල ව්‍යාපාර හා ආර්ථික කටයුතු නැවත නගා සිටුවීමට අවශ්‍ය පියවර සැලසුම් කිරීමයි. එය අත්‍යවශ්‍ය දෙයක්‌ බවට කිසිම සැකයක්‌ නැත. කබීර් හෂීම් ඇමැතිවරයා ඇතුළු තවත් ඇමතිවරු කීප දෙනෙක්‌ සහභාගී වූ මේ රැස්‌වීමට ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික බැංකු ප්‍රධානීන් සහ මූල්‍ය හා කල්බදු ආයතන ප්‍රධානීන්ද කැඳවා තිබුණි. මෙම රැස්‌වීමේදී ගන්නා ලද ප්‍රධාන තීරණ මෙසේය.

Ö විපතට පත් ප්‍රදේශවල පදිංචි ජනතාව විසින් ලංකාවේ පුද්ගලික හා රාජ්‍ය යන කවර බැංකුවකින් හෝ ලබා ගෙන තිබෙන පුද්ගලික හෝ ව්‍යාපාරික ණය නැවත ගෙවීම සඳහා සහනයක්‌ ලබා දීම.

මේ අනුව සහනයන් සම්බන්ධයෙන් චක්‍රලේඛයක්‌ නිකුත් කරන ලෙස අදාල අමාත්‍ය කමිටුව මහ බැංකු අධිපතිවරයාට උපදෙස්‌ දී ඇත.

Ö ගංවතුර හේතුකොට ගෙන ආර්ථික කටයුතුවලට සිදු වූ හානිය හා පසුබෑම සම්බන්ධයෙන් සියලු දිසාපතිවරුන්ගෙන් විස්‌තරාත්මක වාර්තාවක්‌ කැඳවන ලෙස එහිදී අගමැති ලේකම් සමන් ඒකනායක මහතාට උපදෙස්‌ දෙන ලදී. මෙම වාර්තාව ජුනි මස 2 වැනිදාට පෙර ලබා ගැනීමට නියමිතය.

Ö ගංවතුර හේතු කොටගෙන ආර්ථිකයට සිදු වූ බලපෑම සම්බන්ධයෙන් තමන්ගේ ගනුදෙනු කරුවන් හරහා වාර්තා ලබා ගන්නා ලෙස, අගමැතිවරයාගේ උපදෙස්‌ පරිදි සියලු පුද්ගලික හා රාජ්‍ය බැංකු ප්‍රධානීන්ට එහිදී දැනුම් දෙන ලදී.

Ö “සෞභාග්‍ය” සහ ” ස්‌වශක්‌ති” ණය යෝජනා ක්‍රම හරහා ආර්ථිකය නැවත නගාසිටුවීම සඳහා, අවශ්‍ය කරන සියලු මුදල් එම ණය යෝජනා ක්‍රම සඳහා නිකුත් කරන ලෙසටද අගමැතිවරයාගේ නියමය පරිදි මෙහිදී භාණ්‌ඩාගාර ලේකම්වරයා වෙත දැනුම් දෙන ලදී.

Ö ගංවතුරෙන් හානි වූවන් සඳහා ගෙවිය යුතු රක්‍ෂණ වන්දි මුදල් ගෙවීම කඩිනම් කිරීම සඳහා වහාම පියවර ගන්නා ලෙස අග්‍රාමාත්‍යවරයාගේ උපදෙස්‌ පරිදි මෙහිදී සියලුම රක්‍ෂණ සමාගම් වෙතද, රාජ්‍ය රක්‍ෂණ මණ්‌ඩල වෙතද වැඩි දුරටත් නියම කරන ලදී.

මෙම වැඩපිළිවෙලේ ප්‍රගතිය සමාලෝචනය කිරීම සඳහා මෙම රැස්‌වීමට සහභාගී වූ මහ බැංකු නිලධාරීන්, රාජ්‍ය සහ පුද්ගලික බැංකු නිලධාරීන්, රක්‍ෂණ, ක්‌ෂුද්‍ර මූල්‍ය හා මූල්‍ය ආයතන ප්‍රධානීන් සියල්ලෝම ජුනි මස 2 වැනි දින නැවත රැස්‌වී, අදාල ඇමැති කමිටුව වෙත කරුණු වාර්තා කිරීමට නියමිත බවද රාජ්‍ය ව්‍යවසාය සංවර්ධන ඇමැති කබීර් හෂීම් මහතා පවසයි.

ගංවතුර තත්ත්වය පොදුවේ මේ වසරේ (2017) කෘෂිකර්ම නිෂ්පාදිතයට මෙන්ම ගංවතුරින් විපතට පත් ප්‍රදේශවල ආර්ථික ක්‍රියාකාරීත්වයටද අහිතකර ලෙස බලපානු ඇත. මේ තත්ත්වය වී නිෂ්පාදනයට සහ එළවළු වගාවන්ට සිදුකරන හානිය හමුවේ ඒවායේ සැපයුම සීමා වේ. ඒ තුළ සහල් සහ එළවළු මිල ගණන් ඉහළ යාමට ඉඩ ඇත. ගිය වසරේ (2016) පැවැති අහිතකර කාලගුණිලක තත්ත්වය කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලට අහිතකර ලෙස බලපෑවේය. ඒ අනුව 2015 වසරේදී සියයට 4.2 කින් වර්ධනය වූ කෘෂිකර්ම අංශයේ වර්ධනය ගිය වසරේ (2016) දී සියයට 4.2 කින් පසුබෑමට ලක්‌විය. මේ ගැන මහ බැංකු වාර්තාවේ මෙසේ සඳහන්ය.

“විශේෂයෙන් වසරේ (2016) දෙවන කාර්තුවේ දී පැවැති ගංවතුර සහිත කාලගුණික තත්ත්වය මෙන්ම වරින්වර පැවැති වියළි කාලගුණික තත්ත්වන් වැනි වසර පුරාම පැවැති අයහපත් කාලගුණික වාතාවරණය කෘෂිකාර්මික කටයුතු අඩාල වීමට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු විය”.

දැන් මේ වසරේ (2017) ද ගංවතුර තත්ත්වයන් ඇතුළු අහිතකර කාලගුණික තත්ත්වයේ බලපැම්වලට කෘෂිකර්ම අංශයට මුහුණදීමට සිදුවීම හමුවේ කෘෂිකර්ම අංශය යථා තත්ත්වයට පත් වීමට බාධා ඇති වනු ඇතැයි සිතිය හැකිය.

සංචාරකයන්ට හෝ සංචාරක හෝටල්වලට ගංවතුර හෝ නායයාම් හේතුවෙන් කිසිදු බලපෑමක්‌ සිදුව නැතැයි සංචාරක සංවර්ධන ඇමැති ජෝන් අමරතුංග මහතා පෙරේදා (30) කොළඹදී පැවැති ප්‍රවෘත්ති සාකච්ඡාවකදී කීවේය. ඇතැම් විදේශ ජනමාධ්‍ය ආයතන විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ගංවතුර විපතට ලබාදී ඇති පුළුල් ප්‍රචාරය හමුවේ ඇතැම් විදෙස්‌ සංචාරකයන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීමට සැලසුම් කර ඇති විදෙස්‌ සංචාර අවලංගු කිරීමට ඉඩ ඇත. එහෙත් ජෝන් අමරතුංග ඇමැතිවරයා කීවේ එවැනි කිසිදු අවශ්‍යතාවක්‌ නැති බවයි. ගංවතුර තත්ත්වය දැන් සමනය වී ඇති බවත් මහාමාර්ග ඇතුළුÊයටිතල පහසුකම් වහාම යථා තත්ත්වය පත්කිරීමට රජය පියවර ගන්නා බවත් ඇමැතිවරයා කීවේය. සංචාරක ආකර්ෂණීය ස්‌ථානවලට ද ගංවතුරෙන් බලපෑමක්‌ සිදුව නැතැයි ඇමැතිවරයා කියයි. කෙසේ වෙතත් අපේ ගංවතුර විපත පුළුල් ලෙස විදෙස්‌ ජනමාධ්‍ය හරහා ලෝකයට ප්‍රචාරය වීම නිසා තරමක්‌ දුරට හෝ අපේ සංචාරක පැමිණීම්වල අඩුවීමක්‌ සිදුවනු ඇත. මේ වසර (2017) තුළ ගෙවී ගිය කාලයයේදී සංචාරක පැමිණීම්වල වර්ධනය මෙන්ම සංචාරක ඉපයීම්වල වර්ධනයද සැළකිය යුතු ලෙස අඩුවී ඇත. 2017 පෙබරවාරි මාසයේ විදෙස්‌ සංචාරක පැමිණීම් 197517 දක්‌වා අඩු වූ අතරම සංචාරක ඉපයීම්ද ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 338.9 ක්‌ දක්‌වා අඩු විය. මේ නිසා යුද ජයග්‍රහණයෙන් පසු මහින්ද රාපක්‍ෂ රජය සමයෙ පැවැති සංචාරක ක්‍ෂේත්‍රයේ ආකර්ෂණීය ප්‍රගතිය දැන් ක්‍රමයෙන් මන්දගාමී වෙමින් තිබේ. මෙය අහිතකර තත්ත්වයකි. සංචාරක ක්‍ෂේත්‍රයෙන් උපරිම ප්‍රගතියක්‌ අත්කර ගැනීමට සමත් දේශපාලන නායකත්වයක්‌ මෙන්ම සංචාරක ආයතනවලට නායකත්වයක්‌ද අවශ්‍යව තිබේ. සංචාරක ක්‍ෂේත්‍රයේ යම් වර්ධනයක්‌ තිබුණත් (එයද අඩුවෙමින් තිබේ) එහි උපරිම විභවතාව අත්කර ගැනීමට සමත් වැඩපිළිවෙලක්‌ ඇති බවක්‌ පෙනෙන්නට නැත.

[rns_reactions]

ඒ 1980 දශකයේ මැද භාගයේ දිනයකි සුප්‍රකට ඡායාරූප ශිල්පියකු සහ ප්‍රතිමා කලා විචාරකයෙකු වන ස්විස්ටර්ලන්ත ජාතික උල්රිච් වොන් ශෝදර් (Ulrich Von Schroeder) ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි ප්‍රතිමා පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් සඳහා ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ සිටියේය.එහිදී ජාතික කෞතුකාගාරයට පිවිසි මෙම ප්‍රතිමා කලා විචාරක වරයා එවක ජාතික කෞතුකාගාර අධ්‍යක්ෂකව සිටි ආචාර්ය සිරි නිමල් ලක්දුසිංහ මුණ ගැසිණි. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛතම කෞතුක විද්‍යාඥයකු සහ ප්‍රතිමා කලා විශාරදයකු වන ආචාර්ය ලක්දුසිංහයන් ගෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රතිමා පිළිබඳ බෙහෝ තොරතුරු අසා දැන ගත් මේ ස්විස්ටර්ලන්ත ජාතික කලා විචාරකයා ලක්දුසිංහයන් සමගින් ගොස් කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ඇති අනේක විධ ප්‍රතිමා සහ ඒවායේ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කළේය.

අවසානයේ කෞතුකාගාර ආලින්දයට පැමිණි මෙම විදේශිය විද්වතා එහි තැන්පත් කොට ඇති සමාධි පිළිමය විවිධ කෝණ මගින් නිරීක්ෂණය කරන්නට විය. බෙහෝ වේලාවක් සිදු කරන ඔහු ගේ මෙම නිරීක්ෂණය දුටු ආචාර්ය ලක්දුසිංහ සෙමෙන් එම කලා විචාරකයා වෙත ළං විය.

‘මොනවද ඔය ප්‍රතිමාවේ ඔච්චරම බලන්න තියෙන්නේ..’ ආචාර්ය ලක්දුසිංහ සරදමට මෙන් ඇසීය.

‘මේ ප්‍රතිමාවේ මූණේ පෞරුෂයයි, ශාන්ත බවයි මේ විදියට සංකලණය කළේ කොහොමද කියලා මට හිතා ගන්න බෑ. ඒත් දැන් මම දැන් පුදුම වෙන්නෙ ඒ කාරණය ගැන නෙවෙයි’. කලා විචාරකයා කීය.

‘එහෙනම්…?’ ආචාර්ය ලක්දුසිංහ ඇසීය.

‘බලන්න මේ පිළිමේ අත්දෙක දිහා. මේ අත් දෙක උකුළට තද කරගෙන ඉන්න බවක් පෙන්නෙත් නෑ. එත් ඒ වගේම උකුළට උඩින් අත්දෙක එල්ලා ගෙන ඉන්න බවක් පෙන්නෙත් නෑ. පුදුමෙට කාරණේ ඒකම නෙවෙයි.’

එසේ කියූ ස්විස්ටර්ලන්ත ජාතික කලා විචාරකයා අචාර්ය ලක්දුසිංහ වෙත තවත් සමීප විය.

‘මොනව වුණත් මේක හදලා තියෙන්නේ කළුගලින් නේද?’

මා දැන් කීමට සැරසෙන ශ්‍රී ලංකාවේ විශිෂ්ඨතම සමාධි ප්‍රතිමාව පිළිබඳ පූර්විකාව එසේය.

අනුරාධපුර සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමාව පිළිබඳව රට පුරා පැතිර ගත් වැරදි මතයක් තිබේ. එනම්, එය අනුරාධපුර මහමෙවුනා උයනේ පිහිටා ඇති බවකි. එහෙත් සත්‍ය ලෙසම අනුරාධපුර සමාධි පිළිමය හා මහමෙවුනා උයන අතර කිසිම සම්බන්ධයක් නැත. එය සැබැවින්ම පිහිටා ඇත්තේ මහමෙවුනාවට අයත් මහා විහාර සංකීර්ණයේ වත්නොවේ. ඉන් ඉඳුරාම බැහැර පිහිටි අභයගිරි ආරාම සංකීර්ණයට අයත් භූමි භාගයකය. එමෙන්ම අනුරාධපුර පූජා නගරය තුළ අද දක්නට ඇති සමාධි පිළිම වහන්සේට අමතරව නිර්මාණාත්මක ලක්ෂණ අතින් ඊට කෙසේවත් නොදෙවෙනි තවත් සමාධි පිළිම වහන්සේ නමක් විසිවන සියවසේ මුල් අර්ධය තෙක්ම අනුරාධපුරයේ වැඩ සිට ඇත.

තොළුවිල සමාධි ප්‍රතිමා වහන්සේ අනුරාධපුරයේ දී හා කොළඹ දී

එහෙත් ඉන්පසු කුමක් හෝ හේතුවක් මත එම ප්‍රතිමා වහන්සේ එතැනින් ඉවත් කොට තිබේ. ඒ 1911වසරේ දී යැයි කියණු ලැබේ. ඉන් පසු එය කොළඹ කෞතුකාගාර ආලින්දයේ තැන්පත් කරන ලද බවක් පැවසේ. මෙහි මුලින් පැවසුණු පරිදි විදේශිය ප්‍රතිමා කලා විචාරකයෙකු විස්මයට පත් කළ ඒ සමාධි ප්‍රතිමාව මේ මෙහොතේදීත් කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ පිවිසුම් ද්වාරය අබියස දී ඔබට දැක ගත හැක. ඒ හුදෙක් කෞතුක වස්තුවක් ලෙසිනි. එසේ විතැන් කිරීමෙන් එම ප්‍රතිමාවහන්සේට සේම සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ එය ස්ථාපිතව තිබූ තොළුවිල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයටද සුවිසල් අගතියක් සිදු වී ඇත.

ඇතැම් කලා විචාරකයන් පවසන අන්දමට මෙම සමාධි ප්‍රතිමාව අභයගිරි සමාධි ප්‍රතිමාවටත් වඩා ආධ්‍යාත්මික ලක්ෂණවලින් පිරිපුන්ය. මෙම මතය දරන්නවුන් අතර හිටපු ජාතික කෞතුකාගාර අධ්‍යක්ෂ, සහ කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලීය පුරාවිද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ සේම ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ සභාවේ සමාරම්භක ලේකම් ආචාර්ය සිරිනිමල් ලක්දුසිංහයන් ඇතුළු තවත් විද්වත් පිරිසක් වෙති.

ජය ශ්‍රී මහා බෝධි වන්දනාවෙන් අනතුරුව මිහින්තලා පුදබිම වෙත යන ඔබට එම යන මාර්ගය අතරතුර ප්‍රධාන මාර්ගය ආසන්නයේම දකුණු දෙසින් අතීතයේ මෙම සමාධි ප්‍රතිමාව තිබූ තොළුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය දැක ගත හැක.

තොළුවිල ආරාම සංකීර්ණයේ මාලක දෙකකින් යුක්ත විශාල ප්‍රතිමාඝරයක් දකුණු දිශානුගතව පිහිටා ඇත. කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාර ආලින්දයේ තැන්පත් කොට ඇති සුප්‍රකට තොළුවිල සමාධි පිළිමය තැන්පත් කොට තිබුණේ මෙම ප්‍රතිමා ගෘහයේය.

යටත් විජිත පාලකයන්ගේ තීන්දු තීරණ හමුවේ මුල් පිහිටි ස්ථානය අහිමි වූ යැයි මෙම සමාධි පිළිමයට හිමි විය යුතු නිසි ගෞරවය අද වන විට අහිමි වී ඇතැයි මට සිතේ. අඩි 05 අඟල් 09ක් උස්වූ මෙම පිළිමයෙහි බාහු ශීර්ෂ අතර පරතරය අඩි 03 අඟල් 05කි. වීරාසන මුද්‍රාවෙන් යුතු ප්‍රතිමාවෙන් මූර්තිමත් වන ශාන්ත ස්වභාවය හා මුහුණෙහි සහ අඟපසඟවල දක්නට ඇති සප්‍රාණික ස්වාභාවයද නිසා මෙම ප්‍රතිමාවේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හා කලාත්මක වටිනාකම ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින බව විද්වත් මතයයි. මේ අතරින් මාහාචාර්ය අනුරාධ සෙනෙවිරත්නයෝ ශ්‍රී ලංකාවේන් මෙතෙක් ලැබී ඇති විශිෂ්ඨතම සමාධි ප්‍රතිමාව ලෙස නිර්භයව මෙය හඳුන්වා දෙති. මෙම ප්‍රතිමාව සම්බන්ධයෙන් සුවිශේෂී අගැයුමක් කරන මේ රටේ පළමු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී.බෙල් සූරීන් පවසා ඇත්තේ අප රටින් ලැබුණු අලාභහානි කිසිවක් සිදු නොවූ පිරිපුන් සමාධි පිළිමයද මෙයම බවය.

කෙසේ හෝ ලෝකප්‍රකට ඉතිහාසඥයෙකුද වන හිටපු ඉන්දීය අග්‍රාමාත්‍ය ශ්‍රී ජවහර්ලාල් නේරු තුමන් ඇතුළු පෙර අපර දෙදිග විද්වතුන් රැසකගේ අවධානයට ලක් වීම මත ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති විශිෂ්ටතම සමාධි ප්‍රතිමාව අනුරාධපුරයේ පිහිටි සමාධි පිළිමය බවට පොදු පිළිගැනීමක් ඇත.

එහෙත් ප්‍රතිමා කලා විශේෂඥයන්ගේ නිදහස් අදහස් අනුව මෙම ප්‍රතිමා දෙක සංසන්දනය කළ විට ඉන් මුල් තැන අද වන විට අඩුම තරමින් මලකින් පහනකින් පිදුම් නොලබා කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාර ආලින්දයේ වැඩ හිදින මෙම තොළුවිල සමාධි ප්‍රතිමා වහන්සේට හිමිවන බවද මගේද බලවත් විශ්වාසයයි.

[rns_reactions]

බටහිර ආරක්ෂක සේනා මුලස්ථානය, 14 වන සේනාංකය, 58 වන සේනාංකය, 141 සහ 142 බලසේනාවන්, 581, 582 හා 583 බලසේනාවන්, පුහුණු මධ්‍යස්ථාන, නාවික සහ ගුවන් හමුදාවේ භට පිරිස් ගංවතුරෙන් විපතට පත් කළුතර, ගාල්ල සහ රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයන්හි තවදුරටත් සහන මෙහෙයුම් කටයුතු වල නිරත වේ.

මේ අතර, 58 වන සේනාංකයේ සහ 14 වන සේනාංකයට අයත් භට පිරිස් කලවාන, නාගොඩ, බද්දේගම, අකුරැස්ස, මාතර, මොරවක ආදීප්‍රදේශයන්හි බෝට්ටු 23 ක් යොදා ගනිමින් විපතට පත් වුවන් සඳහා සහන සේවාවන් හී නිරතව සිටින අතර, පාහියන්ගල, රත්නපුර, අකුරැස්ස, කඹුරුපිටිය, පිටබැද්දර යන ප්‍රදේශයන්හි BTR රථ 13ක් සහWMZ රථ 18 ක්, බෆල් රථ 18 ක්, Iron horsesරථ 12 ක් සහ රිකවරි වාහන යොදා ගනිමින් සහන කටයුතු වල නිරතව සිටියි.

මේ අතර, යුද්ධ හමුදාධිපති ලුතිනන් ජෙනරාල් ක්‍රිෂාන්ත ද සිල්වා ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ බටහිර ආරක්ෂක සේනා ආඥාපති මේජර් ජෙනරාල් සුදන්ත රණසිංහගේ අධීක්ෂණය යටතේ සන්නහ සන්නද්ධ බලසේනාව, ඉංජිනේරු බලසේනාව, යාන්ත්‍රික පාබල බලසේනාව, කමාන්ඩෝ බලසේනාව, විශේෂ බලකා බලසේනාව, ගුවන් සංග්‍රමික බලසේනාව සහ ශ්‍රී ලංකා කාලතුවක්කු රෙජිමේන්තු භට පිරිස් බදාදා (31) වන දින බර යන්ත්‍රෝපකරණ යොදා ගනිමින් විපතට පත් ප්‍රදේශයන්හි සහන මෙහෙයුම් වල නිරත වුහ.

මේ අතර, ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර ඉංජිනේරු සහ ඉංජිනේරු බලසේනාධිපතිගේ අණදිම යටතේ එම රෙජිමේන්තුවට අයත් 12 වන හා 5 වන කාරක ශ්‍රී ලංකා ඉංජිනේරු රෙජිමේන්තු සහ ශ්‍රී ලංකා ඉංජිනේරු ස්වාධීන වැඩපලේහි භට පිරිස් සබරගමුව, දකුණ සහ කොළඹ යන ප්‍රදේශයන්හි මෙම විපත සිදුවු දින සිටම මාර්ග හා හානියට පත් නිවාස පිළිසකර කිරීම, ජිවිත ආරක්ෂක සේවාවන්, ආපදා සේවාවන් සහ අනතුරට පත් වුවන් ගලවා ගැනීම සිදු කරනු ලැබීය.

එමෙන්ම ඉංජිනේරු භට පිරිස් පසුගිය දින 4 ක කාලය තුළ දී මාතර, අකුරැස්ස, බද්දේගම, තවලම, මාපලගම, කළුතර, කඩුවෙල, ඇහැලියගොඩ, නිවිතිගල, බඳුරලිය, තුම්මෝදර, අගලවත්ත, බලත්සිංහල, ගාල්ල සිට දෙනියාය මාර්ගය, මොරවක, කොටපොළ යන ප්‍රදේශයන්හි මාර්ග පිළිසකර කිරීම, ජල මාර්ග අලුත් වැඩියා කිරීම්, ගං ඉවුරු බිදිම් වැලක්විම, අවතැන් වු ජනතාව නැවත පදිංචි කිරීම වැනි සහන කටයුතු වල නිරත වුහ.

මේ අතර, බදදා (31) සන්ධ්‍යාවේන් අවසන්වන පසුගිය පැය 24 ක කාලය තුළ දී ආරක්ෂක මාණ්ඩලික ප්‍රධානි කාර්යාලය හරහා පිසින ලද ආහාර පාර්සල් 46,000 ක්, වියළි සලාක කිලෝ ග්‍රෑම් 4,995 ක්, වතුර ලීටර 6,370 ක්, ඖෂධ වර්ග කිලෝ ග්‍රෑම් 1,200 ක් සහ නිදන මලු 27 ක් විපතට පත් වුවන් වෙත බෙදාහැර ඇති අතර, එමෙන්ම යුද්ධ හමුදා භට පිරිස් මේ සඳහා ආහාර පාර්සල් 10,000 ක් සහ වතුර බෝතල් 1,500 ක් බෙදා දී ඇත.

[rns_reactions]

මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ දෙයියන්දර සහ මාකඳුර යන ප්‍රදේශවල ගංවතුර බැසයෑමත් සමඟම ජන ජීවිතය නැවත ගොඩනඟා ගැනීම සඳහා එම ප්‍රදේශ වල ජනතාව ලහි ලහියේ සූදානම්වන අයුරු සහ ගංවතුර සහ නායයෑම හේතුවෙන් නිවාස හා දේපළ විනාශයට පත්වී සුන් බුන් ඉතිරිව තිබුණු අයුරු.

[rns_reactions]

 

වර්තමානයේ සෑම කෙනෙක්ම උත්සාහ දරමින් සිටින්නේ තමන්ගේ ජීවිතය වෙනස්කර ගැනීමටය. එකී වෙනස තුළින් අප බලාපොරොත්තු වනුයේ මේ මොහොතේ ජීවත්වනවාට වඩා ආර්ථික, සමාජයීය, අධ්‍යාපනික, සංස්කෘතික හා දේශපාලනික වශයෙන් ගුණාත්මක වර්ධනයක් ළඟා කර ගැනීමටය. එනම්, මෝටර් බයිසිකලයෙන් ගමන් ගන්නා පුද්ගලයා මෝටර් රථයක් මිලට ගැනීමට උත්සාහ කිරීමත්, කුලී නිවැසියෙක් තමාටම කියා නිවසක් තනා ගැනීමට සිහින දැකීමත්, සාමාන්‍ය රැකියාවක නිරතවන තරුණයෙක් විධායක ශ්‍රේණියේ රැකියාවක් ලබා ගැනීමට පොර බැදීමත් වරදක් වශයෙන් කිසිවකුත් අර්ථකථනය නොකරනු ඇත. එවැනි වෙනසකට අපි සියල්ලෝම කැමැත්තෙමු. නමුත් අපේ ජීවිත වෙනස්කර ගැනීමට පෙර ලැබී ඇති ජීවිතය කියවා ගැනීමට අප උත්සාහ කරන්නේ ද යන්න ගැටලුවකි.

‘අප සියලු දෙනාටම අවශ්‍ය වන්නේ සාර්ථකත්වය නමැති ගිරි හිසට ළඟා වීමය. එහෙත් ජීවිතයේ සැබෑ සතුට ළඟා කර ගත හැක්කේ එහි ළඟාවීමෙන් නොව, එතැනට යෑමට අප ගන්නා දුෂ්කර ක්‍රමවේදය හරහාය.’ මාර්කේස් වරක් එසේ කීවේය. ජීවිතයේ අප මුහුණ දෙන සෑම අත්දැකීමක්ම එසේම අපට ලැබෙන නොලැබෙන සෑම භෞතික සම්පත් කෙරෙහිම මධ්‍යස්ථව කටයුතු කිරීමට හැකි නම් අපි ජීවිතය කියවා ගැනීමට සමත් අය වෙමු. මේ කතාව ජීවිතය වෙනස්කර ගැනීමට පෙර එය කියවා ගැනීමට වෙහෙසෙන ඔබ වෙනුවෙනි.

එක්තරා පිටිසරබද පළාතක ගොවිතැන සහ සතුන් ඇති කිරීම ජීවනෝපාය කරගත් පුද්ගලයෙක් වාසය කළේය. ඔහු තම ගොවිපොළ වෙත ගි‍ෙය් අසු පිටින්ය. සෑම දිනකම අසු පිටින් ගොවිපොළ වෙත යන මේ පුද්ගලයා අශ්වයාට කෑම සහ වතුර දී තම කටයුතුවල නිරත වේ. දිනක් මේ අශ්වයා ගොවිපොළෙන් ඈතට වන්නට තිබූ කැලෑව වෙත පලා ගියේය. අශ්වයා සෙවීමට එතරම් උත්සහයක් නොගත් මේ පුද්ගලයා ගොවිපොළෙහි වැඩ කටයුතු අවසන් වූ පසු පයින්ම තම නිවස කරා ගමන් කළේය. මේ පුද්ගලයාගේ අශ්වයා කැලෑවට පලා ගිය බව දැනගත් අසල්වාසීන් මොහුට දෝෂාරෝපණය කරන්නට විය.

‘අපරාදේ හොඳ අශ්වයා. මේ කාලකණ්ණි මනුස්සයට ඌව ආරක්ෂා කරන්න බැරි වුණානේ…’

අසල්වාසීන්ගේ එවැනි කතා ගණන් නොගත් ඔහු මෙසේ පවසා සිටියේය.

‘ඕක හොඳකට වුණා ද? නරකට වුණා ද? කවුද දන්නේ …’

අශ්වයා නොමැතිවීම, තම වැඩ කටයුතුවලට බාධාවක් නොකරගත් ඔහු සෑම දිනකම පයින්ම ගොවිපොළ වෙත ගියේය. හැකි පමණින් වැඩ කළේය.

ටික දිනකට පසු කැලෑ වැදුණු අශ්වයා තවත් වල් අශ්වයෝ රෑනක් සමඟ ගොවිපළට පැමිණියහ. මේ බව දැනගත් ගම්වාසීහු මේ පුද්ගලයාගේ වාසනාව පිළිබඳ තැන තැන කතා කරන්නට වූහ.

‘ මිනිහ කොහොම වුණත් වාසනාවන්තයා. හිටියේ එක අශ්වයයි. දැන් අශ්වයෝ කී දෙනෙක් ද? …’

අසල්වාසීන්ගේ සුබ පැතුම් හමුවේ මේ පුද්ගලයා කියා සිටියේ පෙර කී කතාවමය.

“ඕක හොඳකට වුණා ද? නරකට වුණා ද? කවුද දන්නේ…”

මේ අතර වල් අශ්වයකු පිට යෑමට උත්සාහ කළ ගොවිපොළ හිමිකරුගේ එකම පුතා ඌ පිටින් වැටී කකුලක් කඩා ගත්තේය. මේ බැව් දැන ගත් අහළ පහළ මිනිසුන් මේ පුද්ගලයාට එළිපිටම බැණ වැදුණේය.

‘තිබ්බ තණ්හාවට වල් අශ්වයෝ ටික කැලෑවට පන්නන් නැතිව ගේ අස්සේ දාගෙන හිටියා. අපරාදේ අර තරුණ කොල්ලා අබ්බගාතයෙක් වුණා මහ මිනිහගෙ වැරදි නිසා …’

තමන්ට බැණ වදින පුද්ගලයන්ට සුපුරුදු පරිදි මේ පුද්ගලයා ‘ ඕක හොඳකට වුණා ද? නරකට වුණා ද? කවුද දන්නේ …’ යැයි කියා සිටියේය.

මේ වකවානුවේදී රටට විශාල සතුරු කරදරයක් එල්ල වී මහා යුද්ධයකට සූදානම් වීමට අබාධයකින් තොරව ගම්වල සිටින සියලු තරුණයන් හමුදාවට බඳවා ගැනීමේ වැඩ පිළිවෙළක් ආරම්භ වී තිබුණි. එම පළාතට ද පැමිණි නිලධාරිහු ප්‍රදේශයේ ආබාධ රහිත සියලු තරුණයන් රැගෙන ගියහ. පළාතටම තරුණයෙක් ලෙස ඉතිරි වුයේ කතානායකයාගේ පුතා පමණි.

‘අනේ! ඒ මනුස්සය නම් කොච්චර වාසනාවන්ත ද? අපේ දරුවෝ යුද්දෙට බිලිවෙයි ද දන්නෑ…’ ගම්හු කතානායකයාගේ වාසනා මහිමය ගැන කතා කරන්නට වූහ.

‘ඕක හොඳකට වුණා ද? නරකට වුණාද? කවුද දන්නේ…’ යැයි සුපුරුදු පරිදි මඳ සිනහවක් මුවඟට නඟා ගත් අප කතානායකයා පැවසීය.

අපි සියල්ලෝම සිහින දකිමින් සිටිමු. ඒ සිහින සැබෑ කර ගැනීමට ජීවිතය සමඟ පොර බදිමු. හැල්මේ දුවමු. අධ්‍යාපනයෙන් ද, රැකියාවෙන් ද, ගෘහ ජීවිතයෙන් ද අපි හති වැටී සිටිමු. ගතකරමින් සිටින අතෘප්තිමත් ජීවිතය වෙනස් කර ගැනීමට පෙනෙන නොපෙනෙන සෑම දෙයක් පසුපසම හඹා යන්නෙමු. පුද්ගල සංවර්ධන දේශකයන්, ධනාත්මක චින්තකයන් මතු නොව දේවාල ද අප අතරට පැමිණ ඇත්තේ මේ නිසා ය. මේ සියල්ල පසුපස යාමට ප්‍රථම අප මඳකට නතර වී ලැබී ඇති ජීවිතය හැකි පමණින් කියවීමට වෙර දරමු.

[rns_reactions]

උතුරු මැද පළාතේ, අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ නැගෙනහිර නුවරගම් පළාත ප්‍රාදේශීය ‍ලේකම් කොට්ඨාශයේ, අනුරාධපුර ත්‍රිකුණාමලය ප්‍රධාන මාර්ගයේ අනුරාධපුර නගරයේ සිට කි.මී. 1/4ක් පමණ ගමන් කළ පසු ප්‍රධාන මාර්ගයට දකුණු පසින් තෙළුවිල නම් වන මෙම ස්ථානය පිහිටා ඇත. මෙම ස්ථානය රාම කැ‍ලේ මාලිගය නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ. එහෙත් මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 05 වන සියවසට පමණ අයත් බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණයක් බව පුරාවිද්‍යාත්මකව හඳුනාගෙන ඇත.

මෙම භූමි ප්‍රදේශය “රාම කැ‍ලේ” යනුවෙන් හැඳින්වීමට අතීතයේ මෙහි රාම කුමරු සතු මාලිගාවක් පැවැති බවට පැතිර ඇති ජනප්‍රවාද හා සබැඳුණු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි කිසිත් නැත. එනිසා ඒ සම්බන්ධ සැඟවුණු යට ගියාව විමසනු පිණිස එම ජනශ්‍රැති මුල් කොට වෙනම මානව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක් කළ යුතුය.

බැලු බැල්මට වර්තමානයේ හිස් බිම්කඩක් ලෙස දිස් වුවද අතීත ‍ප්‍රෞඪ උරුමය මොනවට කියාපාන මෙය මධ්‍ය අනුරාධපුර යුගයට අයත් දියුණු පබ්බත විහාර සංකීර්ණයකි. ඉතා වේගයෙන් දියුණු වන අනුරාධපුර නගරයේ මෙබඳු පුරාවිදු උරුමයන් හැකිලීමට ලක්ව තිබීම ජාතික ඛේදවාචකයකි. මේ වන විට මෙම රක්ෂිතය අක්කර 35කට පමණ සීමාවී ඇත. පූර්ණ වශයෙන් කැණීම් කටයුතු හෝ ගවේෂණ කටයුතු සිදුකර නොමැති හෙයින් ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත්තේ සුළු වශයෙනි. ලිඛිත මූලාශ්‍රවලින් ද තොරතුරු සොයා ගැනීම අපහසු වී ඇත. මෙයට හේතුව මහාවංසය වැනි ග්‍රන්ථ ථෙරවාදී මහා විහාරික භික්ෂූන් අතින් රචනා වීමත් එම වාර්තා ප්‍රධාන විහාරස්ථාන වටා පමණක් නිර්මාණය වීමත් මෙම ස්ථාන ඇතුළු නුවරට පිටතින් හුදකලාව සංවර්ධනය වූ විහාරාරාම වීමත් විය හැක.

මූලාශ්‍රගත තොරතුරු විරල වීමට තවත් හේතුවක් වශයෙන් විද්වතුන් දක්වා ඇත්තේ මෙම විහාර මහායානික විහාර නිසා මූලාශ්‍ර සම්පිණ්ඩණය හරි හැටි සිදුනොවීමය. කෙසේ වුවද මෙම ස්ථානය ගැන සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍ර මගින් තොරතුරු සපයා ගැනීම උගහටය. නමුදු පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ මගින් එම අඩුව මනාව සපුරා ගත හැක.

මෙම පබ්බත විහාර ආරම්භය හා විකාශය පිළිබඳ යම් යම් තොරතුරු සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවලින් අධ්‍යයනය කළ හැකිය. බුද්ධ කාලයේ භික්ෂු සංස්ථාව ආරම්භ වූ අවදියේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ස්ථීර වාසස්ථාන තිබූ බවට සාධක නැත. චුල්ලවග්ගපාලියට අනුව උන්වහන්සේලා ගස් මුල්වල, පිදුරු ගොඩවල්වල, ගුහා, සොහොන් ආදියේ රාත්‍රිය ගත කොට ඒ හේතුවෙන් විවිධ දුෂ්කරතා රැසකට මුහුණ පා ඇත. ඉන් පසුව බුදුන්වහන්සේ විසින් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආකාර සතරක ආරාම සකසා ගැනීමට අනුදැන වදාළහ. ඒ කාමභෝගීත්වය පිටු දකින විරාගික පරිසරයන් තුළ සරල ලෙස නිමැවුණු ඒවා වශයෙනි.

ඒ අනුව භික්ෂූන් වහන්සේලාට පූජා කිරීම සඳහා එබඳු විවිධ ආරාම ඉදිකිරීම ආරම්භ විය. මහින්දාගමනයෙන් අනතුරුව ලාංකීය බුදු සසුන ආරම්භ වීමත් සමගම ලංකාව තුළ ද විහාර කර්මාන්තය ආරම්භ වූයේ මහා විහාරය ඉදිකොට මිහිඳු හිමියන්ට පූජා කිරීමත් සමගමය. එසේ වුවද වැඩි වශයෙන් මෙම යුගයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් ආශ්‍රිතව වැඩ සිටි බවට පුරාවිද්‍යා සාධක එමට ය. අනතුරුව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් වැඩිවත්ම අභයගිරිය, ජේතවනය වැනි විශාල විහාරාරාම නගරය තුළ පවා ඉදිවන්නට විය. මෙවැනි විශාල ආරාම ඇතුළු නුවර සංවර්ධනය වන විට වනවාසී ආරාම සංකීර්ණයන් නගරයෙන් පිටත සීමාව තුළ ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වී ඇත. මෙම තොළුවිල බඳු පබ්බත විහාරවල වර්ධනය හා විකාශනය ද අපට මේ අවදියේදී සිදුවූ බව හඳුනාගත හැකි ය.

මේ කරුණු සියල්ල අනුව පබ්බත විහාරය යනු මධ්‍ය අනුරාධපුර අවදියේ ඇතුළු නුවරට පිටතින් හුදකලාව එහෙත් ඉතාමත් සැලසුම් සහගතව සංවර්ධනය වූ මහායානික ආරාම සංකීර්ණ ලෙස හඳුනා ගැනීම නිවැරදිය. මේවා එක හා සමාන අතිශය දියුණු වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ සමුදායකින් යුතු බව මේ වන විට අනාවරණය වී තිබේ. එමෙන්ම මෙම ආරාම ‍පොළොන්නරු යුගය දක්වාම පවතින්නට ඇති බව විද්වතුන්ගේ මතයයි.

පබ්බත විහාරවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ විමසීමේදී එහි ක්‍රමික විකාශනයක් දැක ගත හැකිය.

එහිදී මුල්කාලීන ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන පන්කුලිය වැනි ආරාම ද දියුණු ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන තොළුවිල වැනි ආරාම ද නිදසුන් වේ.

මෙම ලිපියෙන් පැවසෙන තොළුවිල ආරාම සංකීර්ණයට ද මෙම වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ‍පොදුය. නමුදු මෙම පබ්බත විහාරයටම ආවේණික වූ සුවිශේෂී ලක්ෂණ කිහිපයක් ද හඳුනා ගත හැකි වීම මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සුවිශේෂත්වය විදහා පාන්නකි.

තොළුවිල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ තිබූ සමාධි පිළිමය අද විට කොළඹ ජාතික කොතුකාගාර ආලින්දයේ තැන්පත් කොට ඇත. පිළිමය තිබූ පිළිමගේ හා මැද මළුව සම්බන්ධ වනුයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණ සහිත දිගු පෙත් මගකිනි. මෙහි ද්වාර මණ්ඩප මෙන්ම චංකමණද දැකගත හැකිවේ. මැද මළුව තුළ පූජනීය ගොඩනැගිලි ඉදිකර ඇති අතර එම මළුවේ සතර දිශාවට ද්වාර මණ්ඩප ඉදිකර ඇත. ස්තූපය, බෝධිඝරය, පිළිමගෙය, මැද මළුව තුළ සුවිශාල කුලුනු සහිත උ‍පෝසථාඝරය මහල් දෙකකින් යුක්ත ගොඩනැගිල්ලක් බවට හඳුනා ගත හැකිය. දැනට සංරක්ෂණය කර ඇති කුඩා ස්තූපය ගඩොල් වේදිකාවක් මත ඉදිකර ඇත. මෙම ප්‍රධාන ස්මාරකවලට අමතරව සෙසු ගොඩනැගිලි පනස් නවයක් පමණ මෙම තොළුවිල පුරාවිද්‍යා පරිශ්‍රය තුළ දැකගත හැකිය. පූර්ණ වශයෙන් කැණීමට ලක්නොවූ මෙම ගොඩනැගිලි අතර භික්ෂු කුටි වැඩි වශයෙන් තිබේ. සෙසු ගොඩනැගිලි ඉහත දැක්වූ විවිධාකාර ගොඩනැගිලිවලට යම් යම් ආකාරවලින් සම්බන්ධ වන ඒවා විය හැකිය. ප්‍රධාන දිය අගලට ජලය සපයා ගන්නට ඇත්තේ ආසන්නයේම පිහිටි නුවර වැවෙන් විය යුතුය. ආරාමයේ ජල අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම සඳහා ‍පොකුණු දෙකක් ඉදිකර ඇත. ගොඩනැගිලි අතර ගමන් කිරීම සඳහා සකස් කර ඇති පෙත්මං ආරාම සංකීර්ණයේ අලංකාරයට හේතු වී ඇත. ප්‍රධාන පිවිසුම් ද්වාරය උතුරු දිශානුගතව පිහිටා ඇත. මේ අනුව නූතනය වන විට බැලූ බැල්මට විශේෂ වැදගත්කමක් නොපෙනෙන තොළුවිල පබ්බත විහාර සංකීර්ණය වාස්තු විද්‍යාත්මක සහ භූමි සැකසුම් ලක්ෂණ අතින් ඉතාමත් දියුණු මට්ටමක පැවැති බව නිසැකය.

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පූර්ණ අධීක්ෂණය මත මෙහි පිළිම ගෙය, කුඩා ස්තූපය සහ පෙත්මග සංරක්ෂණ කටයුතු මේ වන විට අවසන් කර ඇත. මෙම පබ්බත විහාරයේ තිබූ සමාධි ප්‍රතිමාව ඉවත් කිරීමෙන් පසුව පාළු හුදකලා ස්වරූපයක් ගත් මෙම මාහැඟි පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයට පසුගිය එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්තවාදී සමයේ තවත් ඇබැද්දියකට මුහුණ දීමට සිදුවිය. එනම් අනුරාධපුර ත්‍රිකුණාමලය මාර්ගයේ මෙම පරිශ්‍රය සමීපයේම තිබූ එවකට ත්‍රස්තවාදීන්ගේ ප්‍රධාන ඉලක්කයක්ව පැවති ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ ඉන්ධන ගබඩා සංකීර්ණය රැකගැනීම සඳහා එම ප්‍රධාන මාර්ගය වෙනුවට මෙම පරිශ්‍රය හරහා විකල්ප මාර්ගයක් යෙදීමට රජයට සිදුවීමය. එහෙත් අද වන විට පැරණි මාර්ගය විවෘත කොට ඇතත් එමගින් භෞතික වශයෙන් මෙම පරිශ්‍රයට සිදුවූ හානිය සුළුපටු කොට තැකිය නොහැක.

එහෙත් වන්දනාවේ පැමිණෙන බැතිමතුන් හට නිරායාසයෙන්ම දැකගත හැකි මෙම වටිනා පුරාවිද්‍යා ස්ථානය මේ වන විට “පුරාවිද්‍යාත්මක පාරිසරික හරිත උද්‍යානයක්” වශයෙන් ස්ථාපිත කිරීමට අවශ්‍ය සැලසුම් සකස් කෙරෙමින් පවතී. ඒ සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රතිපාදන පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් 2014 වසර සඳහා වෙන්කර තිබිණ. එයට සමගාමීව සමස්ත ලංකා බෞද්ධ මහා සම්මේලනයේ 94 වන සංවත්සරය නිමිත්තෙන් එහ සම්මේලනය මගින් අරඹන ලද පරිසර හිතකාමී ආරක්ෂක ආවරණද සහිත රුක් රෝපණ ව්‍යාපෘතියක් ද මේ වන විට ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී. එය මෙම පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ මතු ආරක්ෂාවට සේම පාරිසරික යහපැවැත්මටද බෙහෙවින් ඉවහල් වනු ඇත.

වර්තමානය වන විට අනවසර මාර්ග භාවිත කිරීම්, අනවසරයෙන් රථවාහන ගාල් කිරීම ආදී විවිධ ගැටලුකාරී තත්ත්වයන්වලට ගොදුරුව ඇති මෙම පුරාවිදු භූමිය දෙස් විදෙස් සංචාරකයන්ගේ ආකර්ෂණය නොමදව හිමි වන හා ප්‍රදේශයේ ජෛවමය සහ පාරිසරික අගය වර්ධනය කෙරෙන ආකර්ෂණීය ස්ථානයක් බවට පත් කිරීම ඉතා වැදගත් මෙහෙවරකි.

අද දින අභයගිරි සමාධි පිළිමය හේතුවෙන් එම ස්ථානයට යම් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයක් යම් බුහුමනක් හිමිව තිබේද ඒ හා සමානවම ශ්‍රේෂ්ඨත්වයක් හා බුහුමනක් හිමිවිය යුතු වූ මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය අද බොහෝ දෙනෙකුගේ අවධානයෙන් බැහැරව තිබේ. ඒ අග්‍රගණ්‍ය සමාධි පිළිමය ඉවත් කිරීමත් සමගමය. අද දින ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශන පුරාවස්තුවක් පමණක් බවට පත්ව ඇති මෙම අග්‍රගණ්‍ය සමාධි පිළිම වහන්සේ මෙම පින්බිමෙහි වැඩ සිටියා නම් මෙයද අනුරාධපුරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ස්ථානයක් වනු ඒකාන්තය. එසේ වූවානම් අද දින පදිකයාගේ සිට ආසන්න පදිංචිකරුවා දක්වා වූ සියලු පාර්ශ්වයන්ගෙන් මෙම වටිනා පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයට සිදුවන නොයෙකුත් අයහපත් බලපෑම් සිදු නොවීමට ද ඉඩ තිබුණි.

[rns_reactions]

සුපිරි ක්‍රීඩකයකුගේ රහසිගත වීඩියෝවක් සයිබර් අවකාශයට පැමිණීමත් සමඟ ‘සෙලිබ්‍රිටි’ චරිත හා ඒ චරිතප්‍රේමීන් තුළ දෙදරුම්කෑමක් පටන් ගෙන තිබෙන බව සයිබර් අවකාශයේ සමාජ ජාලයන්හි දක්නට ලැබෙන පොදු ලක්ෂණයක්. විශේෂයෙන් මේ දෙදරුම්කෑමට බලපාන හේතුව වන්නේ අපේ සමාජය ‘ලිංගිකත්වය’ නැත්නම් ‘Sex’ පිළිබඳ දක්වන පසුගාමී ආකල්පයයි.

ලිංගික ජීවිතයට මෙන්ම ලිංගිකත්වය කෙරෙහිත් අප දක්වන්නේ ආචීර්ණ කල්පික මතයකි. විශේෂයෙන් එය ජීවිතයේ තවත් එක් රාජකාරියක් ලෙස සිතනවා විනා, ඒ හරහා ජීවිතයට ලැබෙන ප්‍රහර්ෂය ගැන කිසිදු අවබෝධයක් අපට නැහැ. ලිංගික ජීවිතය යනු ලාලසාවක් (Passion) බවට පෙරළා ගත යුතු දෙයක් බව අප සිතන්නේ නැහැ. විශේෂයෙන් එය ඝනාන්ධකාරයේ සිදු විය යුතු දෙයක් ලෙසයි අප පිළිගන්නේ. එය විඳින්න අප දන්නේ නැහැ. එහෙත් මානව ඉතිහාසයේම ඇත්තේ ප්‍රචණ්ඩත්වය හා ලිංගිකත්වය (Sex and Violence) සම්බන්ධ කාරණා. එයට හේතුව මානවයා ස්වභාවයෙන්ම මේ කාරණා දෙකට ලොල් වීමයි. බොහෝ දෙනකු තුළ දක්නට ලැබෙන ලිංගික කුහකත්වය හෝ ලිංගික මාත්සර්යයට හේතු වන්නේ ඔවුන්ට එය විඳීම මඟහැරවීම පිළිබඳ ප්‍රකාශනයක්. මේ මඟහැරීම එන්නේ අපේ අධ්‍යාපන ක්‍රමය තුළමයි. ප්‍රාචීන අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් තුළ සගවාතැබූ මෙවැනි කාරණා වර්තමාන ලිබරල් අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් තුළද ඒ ආකාරයෙන්ම සඟවා තිබීම ඛේදජනක කාරණයක්. පුද්ගලයා තුළ එකතු වන විඳීම පිළිබඳ අඩුව මෙවැනි සමාජ කාරණා ඔස්සේ ඉතාම අපූරුවට ප්‍රකාශයට පත් වෙනවා. මෑත කාලීන උදාහරණ වන වික්ටර් රත්නායකගේ නව විවාහය හා ප්‍රංස නව ජනාධිපති එම්මානුවෙල් මැක්‍රෝන්ගේ විවාහය හා බැඳුණු ප්‍රකාශ ගන්න පුළුවන්.

අසන්නතම සිදුවීම වූ සුපිරි ක්‍රීඩකයා සම්බන්ධ කාරණය මේ මොහොතේ සමාජයේ මහා පොදු සාධකයක් බවට පත්ව ඇති විට මේ කාරණය මුල් කරගෙන පොදු සමාජය තුළ අවධානයට ලක් කළ යුතු කාරණා දෙකක් මතු වෙනවා.
එකක් තමයි ජංගම දුරකතනයක තැන්පත් කරගෙන ඇති අතිශය පෞද්ගලික තොරතුරු සමාජගත වීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩි බව. ඒ නිසා මේ මොහොතේ මෙය වළක්වාගත හැක්කේ කෙසේද යන කරුණ අවබෝධ කරගැනීම වැදගත්. ඔබ කිසිවිටක තමන්ගේ පෞද්ගලික දුරකතනයේ පෞද්ගලික දත්ත, වීඩියෝ හා ඡායාරූප ගබඩා කර තබා නොගත යුතුයි. මන්ද: ජංගම දුරකතනයක් වැනි මෙවලමක් නැති වීමට හෝ අන් සතු වීමට ඇති සම්භාවිතාව වැඩි හෙයිනි. හැම විටම ජංගම දුරකතනයේ ඇති දත්ත තමන්ගේ පෞද්ගලික පරිගණකයට හෝ අමතර දෘඪ තැටියකට හෝ DVD තැටියකට මාරු කරන්න. නැත් නම් ස්මාර්ට් ජංගම දුරකතනයකින් පුළුවන් තමන්ගේ Yahoo හෝ Google අන්තර්ජාල ගිණුමේ මේවා තැන්පත් කරන්නත්, අවශ්‍ය විටෙක ඒවා යාවත්කාලීන කරන්නත්. මේක ආරක්ෂිත පියවරක්. මොකද: මේ ආකාරයට ආරක්ෂා කරන්නේ මොනවාද යන කරුණ තීරණය කරන්න ඕනෑ තමන්මයි. මතක තබාගත යුතු දෙයක් වන්නේ සයිබර් අවකාශය තුළ රහස්‍යභාවය කියන කරුණේ වලංගුභාවය අවම බවයි.

දෙවන කාරණය නම්: ‘ගොසිප්’ වෙබ් අඩවි වසංගතයයි. ‘ගොසිප් සයිට්’ හැමවෙලේම කතා කරන්නේ මිනිස්සු තුළ තියෙන කුතූහලයට, සැකයට, යතුරු කවුළුවෙන් නැරඹීමට ඇති ජාගර වුවමනාවට. ලෝකයේ අලෙවිකරණය ගොඩනැ‍ඟෙන්නේ මේ හැඟීම මත. අපි හැමෝගෙම සිත්වල තිබෙනවා ජාගර ‘ලේයර්’ එකක්. අන්න ඒ ‘ලේයර්’ එකේ සැරිසරන්නේ අපි බලෙන් යටපත් කරගෙන ඉන්න යක්ෂයා. මිනිස්සු සංස්කෘතික වෙනවා කියන්නේ මේ යක්ෂයා ‘කොන්ට්‍රෝල්’ කිරීමනේ. අන්න ඒ බලෙන් යටපත් කළ යක්ෂයාට තමයි මේ ‘සයිට්ස්’ ආමන්ත්‍රණය කරන්නේ. මෙවැනි ඕපාදූප ‘සයිට්ස්’ ප්‍රබල වෙන්න හේතුවක් තිබෙනවා. ඒ තමයි විධිමත් ප්‍රවෘත්ති නාලිකා පිළිබඳ පොදු සමාජයේ විශ්වසනීයත්වය බිඳවැටීම. ඒක දැන් ලංකාවේ සිද්ධ වෙලා තිබෙන්නේ; තවදුරටත් සිද්ධ වෙමින් යනවා. මිනිස්සු ‘ගොසිප්’ විශ්වාස කරනවා නිල ප්‍රවෘත්ති ප්‍රකාශනයන්ට වඩා. ඒත් ඒක සමාජයේ නිරෝගී සෞඛ්‍යයට ඒ තරම් හොඳ දෙයක් නොවේ.
මේ නිසා තමයි කාලයක සිට සමාජයේ විවිධ කණ්ඩායම් අතරේ මාධ්‍ය නියාමනය කළ හැකි ආයතනයක අවශ්‍යතාව නිතර කියවෙන්න ගන්නේ. මෙවැනි නියාමන ආයතන ලෝකයේ විවිධ රටවල ක්‍රියාත්මක වෙනවා. ඒවායින් කෙරෙන්නේ විශේෂයෙන් මාධ්‍යවල ක්‍රියාකාරකම් සමාජ අහිතකර නොවෙන ආකාරයට විධිමත් කිරීම. එවැන්නක් දැන් ලංකාවට අත්‍යවශ්‍යයි. ඒ පිළිබඳව යම් වැඩකොටසක් සිදු වෙලා තියෙනවා. ඒ වගේම සිදු වෙමින් පවතිනවා. ඒත් ඒ සදහා සිවිල් සමාජයේ මැදිහත් වීම සිදු වන්නේ මන්දගාමි විදියට. අඩුම තරමින් මාධ්‍යකරුවන්වත් තමන්ගේ වෘත්තියට වෘත්තීය භාවයක් ඇති කරගත හැකි එවැනි කාරණාවක් ගැන සාධනීය මට්ටමේ උනන්දුවක් නෑ.

තමන් ‘පයිතගරස්ලා’ කියලා හිතා ඉන්න මාධ්‍යකරුවන් මේ නියාමන ආයතනය ගොඩනැඟීමේ ක්‍රියාවලිය තුළත් ‘කිඹුල්ලු’ දැකදැක ඉන්නවා. අවසානයේ සිදු වන්නේ තමන්ගේ වෘත්තීයභාවය බල්ලාට ගොස්, සමාජය දරුණු ඛාදනයකට ලක් වීමයි.

[rns_reactions]

නාවුක කටයුතු කර්මාන්තයේ ඉහළ පිළිගැනීමක් ඇති වෘත්තිකයෙකු වන පරාක්‍රම දසනායක මහතා ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරියේ නව සභාපතිවරයා වශයෙන් පත්කොට ඇත. වරාය හා නාවුක කටයුතු අමාත්‍ය මහින්ද සමරසිංහ මහතා විසින් මෙම පත්වීම සිදුකොට ඇත.

පරාක්‍රම දසනායක 2001-2004 කාලපරිච්ඡේදය තුළ දීද ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරියේ සභාපතිවරයා වශයෙන් කටයුතු කළේය.

මෙවර වරාය සභාපතිවරයා වීමට පෙර ඔහු එයිට්කන් ස්පෙන්ස් සමාගමේ වරාය, නාවුක කටයුතු භාර සභාපති/ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ලෙසින් කටයුතු කරන ලදී.

Institute of Chartered Shipbrokers UK හි සභාපතිත්වයට පත් පළමු බ්‍රිතාන්‍ය නොවන ජාතිකයා වන්නේද පරාක්‍රම දසනායක යි.

[rns_reactions]