Category: සුපිරි Walks

ස්ලේවෝයී ශිෂෙක් ලියූ “වසංගතය! කොවිඩ් 19 ලොව සසල කරයි” කෘතියේ අන්තර්ගතය සරල සිංහලෙන් – 05 වන කොටස

ශිෂෙක් “Pandemic!” කෘතියේ හතරවන පරිච්ජේදයේදී සමකාලීන අර්බුදය විසින් මතු කෙරෙන මූලධාර්මික ප්‍රශ්න කිහිපයක් වෙත තියුණු විචාරාත්මක බැල්මක් හෙලයි. වත්මන් මොහොත කොතරම් අවිනිශ්චිත වූවක්ද යත්, ඉදිරි අනාගතය සර්ව-අසුබවාදී එකක් වීමට සේම යම් අරුතකින් සුබවාදී වීමටද ඉඩ තිබේ.

කොරෝනා ව්‍යසනයේ දුක් පීඩා මතට සෙසු ජනවාර්ගික සහ ආගමික ප්‍රජාවන් වෙත මර්දනකාරීත්වය මුදා හරින අන්ත-දක්ෂිණාංශික බලවේගවල තර්ජනයේ සෙවණැල්ලද වැටෙමින් තිබේ. මෑතකදී ඉන්දීය ඉතිහාසඥ රාමචන්ද්‍ර ගුහා පැවසූ පරිදි දාහතර වන සියවසේදී “කළු මරණ” වසංගතයට හේතුව ලෙස ලේබල් කොට යුදෙව් ජනයා සමූල ඝාතනය කළාක් සේ දැන් ඉන්දියාව තුළ මුස්ලිම් ජනයාට එරෙහි ආක්‍රමණික අදහස් ව්‍යාප්ත කෙරෙමින් පවතී.

කොරෝනා වෛරසය “චීන වෛරසයක්” ලෙස නාමකරණය කළ ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ දක්ෂිණාංශික ජාතිකවාදය විසින් එක්සත් ජනපදයේ වෙසෙන ආසියාතික ජනයා අනතුරෙහි හෙලනු ලබමින් තිබේ. මේ බහු-විධ අසුබවාදී විය හැකියාවන් ගැන සමකාලීන ප්‍රමුඛතම වාමාංශික මහජන බුද්ධිමතා අපට අනතුරු හඟවයි. 

කොරෝනා වෛරසය “චීන වෛරසයක්” ලෙස නාමකරණය කළ ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ දක්ෂිණාංශික ජාතිකවාදය විසින් එක්සත් ජනපදයේ වෙසෙන ආසියාතික ජනයා අනතුරෙහි හෙලනු ලබමින් තිබේ. මේ බහු-විධ අසුබවාදී විය හැකියාවන් ගැන සමකාලීන ප්‍රමුඛතම වාමාංශික මහජන බුද්ධිමතා අපට අනතුරු හඟවයි. 

නමුත්, ඒ සමගම ඔහු අපට පෙන්වන්නේ ඇතැම්විට මේ අර්බුදය ගෝලීය ධනවාදයේ පැවැත්ම වෙත එල්ල වූ මාරාන්තික ප්‍රහාරයක්ද විය හැකි බවයි. සරලව කිව හොත්, කොරෝනා අර්බුදයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ගෝලීය ධනවාදයට තව දුරටත් මේ ආකාරයෙන් ඉදිරියට යා නොහැකි බවය. කුමන හෝ රැඩිකල් පරිවර්තනයක් අවශ්‍ය වේ. (මේ සැබවින්ම කොරෝනා වසංගතය ආරම්භ වීමට පෙර සිටම ශිෂෙක් ඔහුගේ මෑතකාලීන කෘතීන් කිහිපයක් තුළම අවධාරණය කරමින් සිටි කාරණයකි). 

මෙවර ඔහුගේ මැදිහත්වීමේ ඇති වැදගත් දේශපාලන ගම්‍යතාවක් වන්නේ ඔහු අර්බුදය ඉදිරියේ ඉතාම සංයුක්ත සහ ඒත්තු යන සුළු යෝජනා කිහිපයක්ද ඉදිරිපත් කිරීමයි. එම යෝජනා පදනම් වන්නේ ගෝලීය සහයෝගීතාව සහ සම්බන්ධීකරණය පිළිබඳව ඔහු කලක පටන් ඉදිරිපත් කරමින් තිබූ මූලධර්ම මතය. ගෝලීය පොදු සෞඛ්‍ය සේවයක් පිළිබඳ ඔහුගේ යෝජනාව බර්නි සැන්ඩර්ස් එක්සත් ජනපදය සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවලියට වඩා ඔබ්බෙන් යන්නකි.

එසේම ශිෂෙක් අර්බුදයේ නිමේෂය තුළට ඉක්මණින් මැදිහත් වන්නේ ආර්ථික ලිබරල්වාදීන්ගේ දැක්මෙන් මෙම නිමේෂය රාමුගත කිරීමට කිසිදු ඉඩ නොලැබෙන පරිදිය. ඔහු වාමාංශික දැක්මෙන් සමකාලීන අනිශ්චිත මොහොත රාමුගත කරන අතරම දේශපාලන ලිබරල්වාදීන් හටද ඒත්තු යන සුළු ආකාරයෙන් “සීමිත කොමියුනිස්ට්වාදය” පිළිබඳ ඔහුගේ අදහස ඉදිරිපත් කරයි. මෙය ග්‍රාම්ස්චියානු අරුතින් කදිම ප්‍රති-හෙජමොනික මැදිහත්වීමක් යැයි කිව හැකිය.                 

හතරවන පරිච්ජේදය 
වෛරසමය කාන්තාරයට ඔබව සාදරයෙන් පිළිගනිමු!

වත්මන් කොරෝනා වසංගතයේ ව්‍යාප්තිය විසින් දෘෂ්ටිවාදී වෛරසයන්ගේ සුවිසල් වසංගතයක්ද බිහි කරනු ලැබ තිබේ. එම වෛරසයන් අපගේ සමාජ තුළ මෙතෙක් නිද්‍රාගතව පැවති ඒවාය. එනම් ව්‍යාජ පුවත්, භීතිකාමය කුමන්ත්‍රණ න්‍යායන්, වර්ගවාදයේ පුපුරා යාම් යනාදියයි. නිරෝධානය සඳහා ඇත්තේ යුක්ති යුක්ත වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක අවශ්‍යතාවකි; නමුත්, දැන් එහි දෝංකාරය දේශ සීමා ස්ථාපිත කිරීම සඳහාත් අපගේ අනන්‍යතාවට තර්ජනයක් එල්ල කරන සතුරන් නිරෝධානය කිරීම සඳහාත් ඇති දෘෂ්ටිවාදී වුවමනාකම් තුළද නින්නාද නැංවේ.  

කෙසේ වුවත්, ඇතැම්විට වඩාත් වැඩදායක වෙනත් දෘෂ්ටිවාදී වෛරසයක්ද ඉදිරියේදී අපට ආසාදනය වෙතැයි අපේක්ෂා කළ හැකිය. එනම් විකල්ප සමාජයක් පිළිබඳව සිතීමේ වෛරසයයි; ජාතික-රාජ්‍යයට ඔබ්බෙන් වූ සමාජයක් පිළිබඳව සිතීමේ වෛරසයයි; ගෝලීය සහයෝගීතාවේ හා අන්තර්-බැඳියාවේ රාමුව තුළ යථාර්ථයක් බවට පත් වන සමාජයක් පිළිබඳව සිතීමේ වෛරසයයි.

කොරෝනා වෛරසය චීනයේ කොමියුනිස්ට් පාලනය බිඳ වැට්ටවීම දෙසට දිශානත වනු ඇතැයි පැතිරුණු අනුමාන කිරීමක් තිබේ. ඒ හරියට මිහයීල් ගොර්බචොෆ්ම පිළිගත් පරිදි චර්නොබීල් ඛේදවාචකය සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පාලනය බිඳ වැටීමට හේතු  සාධක වූවාක් සේමය

කොරෝනා වෛරසය චීනයේ කොමියුනිස්ට් පාලනය බිඳ වැට්ටවීම දෙසට දිශානත වනු ඇතැයි පැතිරුණු අනුමාන කිරීමක් තිබේ. ඒ හරියට මිහයීල් ගොර්බචොෆ්ම පිළිගත් පරිදි චර්නොබීල් ඛේදවාචකය සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පාලනය බිඳ වැටීමට හේතු  සාධක වූවාක් සේමය. නමුත්, මෙහි පරස්පරතාවක්ද තිබේ. කොරෝනා වෛරසය ඇතැම්විට ජනතාව සහ විද්‍යාව පිළිබඳ විශ්වාසය මත පදනම් වූ කොමියුනිස්ට්වාදයක් නැවත සොයා ගන්නටද අපට බල කරනු ඇත. 

ක්වින්ටින් ටැරන්ටිනෝගේ “Kill Bill දෙවන පිටපත” නම් චිත්‍රපටයේ අවසන් දර්ශනය තුළ මෙවන් ජවනිකාවක් තිබේ. බියට්‍රික්ස් දුෂ්ට කිල් බිල්ව අඩපණ කොට ඔහුට සටන් කලාවේ ඇති මාරාන්තිකම පහර එල්ල කරයි: එය “පංච නිල ඔස්සේ අත්ලෙන් හෘදය පිපිරවීමේ තාක්ෂණය” ලෙස හැඳින්වේ.

මේ ප්‍රහාරයේදී සිදු වන්නේ ඇඟිලි තුඩුවලින් තම ප්‍රතිමල්ලවයාගේ සිරුරේ නිල පහක් එක විට තෙරපීමය. පහර කෑ තැනැත්තා පියවර පහක් ඉදිරියට ඇවිද ගිය විට ඔහුගේ ශරීරය තුළ හෘදය පිපිරී බිම ඇද වැටේ. මේ ප්‍රහාරය සටන් කලා මිත්‍යාවේදයේ අංගයක් වුවද සැබවින්ම අතින් පයින් සටන් කිරීමේදී එවැන්නක් විය නොහැකිය. කෙසේ වුවද, මෙම චිත්‍රපටය තුළ බියට්‍රික්ස් මේ ප්‍රහාරය එල්ල කිරීමෙන් පසුව බිල් සංසුන්ව ඇය සමග සමාදාන වී පියවර පහක් ඇවිද ගොස් මරණයට පත් වේ.                 

මේ ප්‍රහාරයේ චිත්තාකර්ෂණීය දෙය වන්නේ පහර කෑමට ලක් වූ මොහොතත් මරණයේ මොහොතත් අතරමැද කාලයයි. මා සංසුන්ව හිඳගෙන සිටින තාක් කල් මා හට සුහද පිළිසඳරක නිරත විය හැකිය; නමුත්, මා ඇවිදින්නට පටන් ගත් විට මගේ හදවත පුපුරා යන බව ඒ පිළිසඳර පුරාම මා දැනුවත්ය.

කොරෝනා වසංගතය චීනයේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ පාලනය බිඳ වැටීමට හේතු වනු ඇතැයි අනුමාන කරන අයවළුන්ගේ අදහසින් හැඟවෙන්නේ එය චීන කොමියුනිස්ට් බලාධිකාරයට “පංච නිල ඔස්සේ අත්ලෙන් හෘදය පිපිරවීමේ තාක්ෂණය” මගින් එල්ල වූ ප්‍රහාරයක් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේය යන්න නොවේද? චීන නායකත්වයට සංසුන්ව හිඳගෙන, අවට නිරීක්ෂණය කරමින් නිරෝධානයේ සාමාන්‍ය ක්‍රියාවලිය ගෙන යා හැකිය. නමුත්, ඔවුන් සමාජ පර්යායෙහි ඇති කරන සෑම සැබෑ වෙනසක්ම (නිදසුනක් ලෙස ජනතාව විශ්වාස කිරීමට පටන් ගැනීම) ඔවුනගේ බිඳ වැටීමට හේතු භූත වනු ඇත.      

ඉන්පසුව ශිෂෙක් පවසන්නේ මේ පිළිබඳව ඔහුගේ මධ්‍යස්ත මතය පවා මීට වඩා ඉතාම රැඩිකල් වූවක් බවයි. එනම්, කොරෝනා වසංගතය වනාහී ගෝලීය ධනවාදී ක්‍රමයටම “පංච නිල ඔස්සේ අත්ලෙන් හෘදය පිපිරවීමේ තාක්ෂණය” ඔස්සේ එල්ල වූ ප්‍රහාරයක් බවයි. එය අප මේ දක්වා පැමිණි ආකාරයට අපට තවදුරටත් ඉදිරියට යා නොහැකි බවට සංඥාවකි; රැඩිකල් වෙනසක් අවශ්‍ය බවට සංඥාවකි.

වසර ගණනාවකට පෙර ෆ්‍රෙඩ්රික් ජෙම්සන් අවධානය යොමු කළ කාරණයක් ශිෂෙක් මෙහිදී සිහි ගන්වයි. ඇස්ටරොයිඩයක් විසින් මිහි මත ජීවයේ පැවැත්ම තර්ජනයට ලක් කිරීම හෝ වෛරසයක් විසින් මානව වර්ගයා මුළුමනින්ම විනාශ කොට දැමීම වැනි විශ්වීය ව්‍යසනයක් පිළිබඳව කියැවෙන චිත්‍රපට තුළ පවත්නා යුතෝපියානු ශක්‍යතාව ගැන ජෙම්සන් සඳහන් කළේය. එවන් විශ්වීය තර්ජනයක් විසින් ගෝලීය සහයෝගීතාවක් ජනනය කෙරෙනු ඇත. අප එකිනෙකා අතර ඇති මෝඩ වෙනස්කම් නොවැදගත් වී යනු ඇත. අප සියලු දෙනාම විසඳුමක් සෙවීමට එකාවන්ව වැඩ කරනු ඇත. ඉදින්, අප අද දිනයේ අපගේ සැබෑ ජීවිතය තුළ සිටින්නේද එවන් තැනකය.       

මෙයින් අදහස් වන්නේ පුළුල්ව පැතිරුණු මිනිසුන්ගේ දුක් පීඩාවන් අපගේ අරමුණ කරා යාමට උපකාරී වන තාක් කල් අප පරපීඩාකාමුක ආකාරයෙන් ඒවා ගැන සතුටු විය යුතු බව නොවේ. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, අප කළ යුත්තේ අප ජීවත් වන සමාජයේ මූලික පැතිමාන ගැන නැවත සිතා බැලීම සඳහා අපට ව්‍යසනයක්ම අවශ්‍ය වනවා නොවේද යන කණගාටුදායක කාරණය මෙනෙහි කිරීමයි. 

මෙහිදී ශිෂෙක් ඔහු අදහස් කරන ආකාරයේ ගෝලීය සම්බන්ධීකරණයක් පිළිබඳ නොපැහැදිලි ආකෘතියක් ලෙස හඳුනා ගන්නේ සුපුරුදු නිලබලවාදී දෙඩවිලි වෙනුවට භීතියකින් තොරව නිශ්චිත අනතුරු හැඟවීම් අප හට ලබා දෙන ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයයි. එවන් සංවිධානවලට වැඩි විධායක බලයක් ලබා දිය යුතු යැයි ඔහු යෝජනා කරයි.

එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිධූර අපේක්ෂක බර්නි සැන්ඩර්ස් එරට සියළු පුරවැසියන්ට සෞඛ්‍ය සේවය ලබා දිය යුතු යැයි පැවසූ විට ඇතැමුන් ඔහුව උපහාසයට ලක් කළ බව සිහිපත් කරන ශිෂෙක් මෙලෙස විමසයි: කොරෝනා වසංගතයේ පාඩම වන්නේ අපට ඊටත් වඩා දෙයක් අවශ්‍ය බව නොවේද? අප කිසියම් ආකාරයක ගෝලීය සෞඛ්‍ය සේවා ජාලයක් ගැන කල්පනා කිරීම ආරම්භ කළ යුතු බව නොවේද?                    

ඉරාණයේ නියෝජ්‍ය සෞඛ්‍ය ඇමති ඉරාජ් හරිර්චි ජනමාධ්‍ය හමුවක පෙනී සිටිමින් කොරෝනා වසංගතය ව්‍යාප්ත වීම අඩු තක්සේරු කරමින් මහජනයා නිරෝධානය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය නොවන බව ප්‍රකාශ කළේය. නමුත්, ඉන් දිනකට පසුව ඔහු තමන්ට වෛරසය ආසාදනය වී ඇති බවත් තමන් හුදෙකලාව සිටින බවත් කෙටි නිවේදනයකින් දැනුම් දුන්නේය (ඔහුගේ රූපවාහිනී පෙනී සිටීම අතරතුරදීත් ඔහු උණ රෝගයේ සහ දුබලතාවයේ ලකුණු ප්‍රකට කළේය). හරිර්චි තම නිවේදනයට මෙසේද එක් කළේය: “මේ වෛරසය ප්‍රජාතාන්ත්‍රිකය. එය දුප්පතුන් සහ පොහොසතුන් අතර වෙනස නොතකයි; රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයන් සහ සාමාන්‍ය ජනයා අතර වෙනස නොතකයි.”

මේ කාරණයේදී ඔහු ගැඹුරු ලෙසම නිවැරදි යැයි ශිෂෙක් පවසයි. දැන් අප සියල්ලන්ම සිටින්නේ එකම බෝට්ටුවකය. ඒ අතරම මෙහිදී මග හැර යා නොහැකි සුපිරිතම සරදමක්ද ඇතැයි ඔහු සඳහන් කරයි. එනම්, අප සියලු දෙනාම එකට එක් කොට අප අතර ගෝලීය සහයෝගීතාවක් වර්ධනය කරන්නා වූ දෙයම අපගේ දෛනික ජීවිතය තුළදී අපට නියෝග කරන්නේ එකිනෙකාට සමීප නොවන ලෙසත් ස්වයං-හුදෙකලාවේ සිටින ලෙසත් වීමයි. 

එසේම අප හමුවේ ඇති එකම තර්ජනය කොරෝනා වෛරසය පමණක් නොවේ. තවත් ව්‍යසනයන් නෙත ගැටෙන මානයේ ඇත. නියඟයන්, ග්‍රීෂ්ම කාලයන්, මාරාන්තික කුණාටු යනාදී ලෙස මේ ලැයිස්තුව තවත් දීර්ඝය. මේ කිසිවකට විසඳුම වන්නේ භීතියට පත් වීම නොවේ. ඒ වෙනුවට කිසියම් ආකාරයක කාර්යක්ෂම ගෝලීය සම්බන්ධීකරණයක් පිහිටුවා ගැනීම සඳහා ඉක්මනින් හා තදබල ලෙස වැඩෙහි නිරත වීමය.

අප මෙහිදී අත් හළ යුතු පළමු මායාව වන්නේ මෑතකදී ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඔහුගේ ඉන්දීය සංචාරයේදී ප්‍රකාශ කළ දෙයයි. එනම් වසංගතය ඉක්මනින් අඩු වී යනු ඇති අතර අප කළ යුත්තේ එතෙක් බලා සිටීම යැයි ඔහු පැවසීය; ඉන්පසුව ජීවිතය යළි සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත් වනු ඇත. චීනය දැනටමත් මේ මොහොත සඳහා සූදානම් වෙමින් සිටී. වසංගතය අවසන් වූ පසුව මෙතෙක් අතපසු වූ වැඩ සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා සෙනසුරාදා සහ ඉරිදා දිනවලද වැඩ කළ යුතු යැයි චීන මාධ්‍ය ජනතාවට නිවේදනය කළේය.          

මේ සුව පහසු බලාපොරොත්තුවට වෙනස්ව අප පිළි ගත යුතු වැදගත් කාරණය වන්නේ තර්ජනය තවත් කාලයක් පවතිනු ඇති බවයි. වත්මන් රැල්ල බැස ගියද එය ඇතැම්විට වඩාත් භයානක ආකාරයකින් යළි මතු වන සෙයකි. කොරෝනා වෛරසය වැළඳී සුවය ලැබුවා යැයි ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඇතැමුන්ට නැවත එය ආසාදනය වී තිබේය යන කාරණය මේ පිළිබඳව අනතුරු හඟවන සංඥාවකි.   

ඉහත හේතුව නිසා මේ වෛරසමය වසංගතය අප සෙසු මිනිසුන් සමගත් අප වටා ඇති දේ සමගත්  පවත්වන මූලික අන්තර්-ක්‍රියා කෙරෙහි බලපානු ඇතැයි අපට අපේක්ෂා කළ හැකිය. අපගේම ශරීරය සමග කරන අන්තර්-ක්‍රියාද එයට අයත්ය. මෙය සමග ගණුදෙණු කළ යුත්තේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ඇති උපදෙස් අති මහත්ය. 

“ඇතැම්විට අදෘශ්‍යමානව වුවත් අපවිත්‍ර වී තිබෙන දේ අල්ලන්න එපා; අතන මෙතන අල්ලන්න එපා; පොදු වැසිකිළි මත හිඳ ගන්න එපා; පොදු ස්ථානවල ඇති බංකුවල හිඳ ගන්න එපා; අන් අයව වැළඳ එපා; ඔවුනට අතට අත දෙන්න එපා…සහ විශේෂයෙන්ම ඔබ ඔබේම ශරීරය පාලනය කරන ආකාරය ගැනත් ප්‍රවේසම් වන්න; ඔබේම නිරායාස ඉරියව් ගැන ප්‍රවේසම් වන්න; ඔබේ නාසය අල්ලන්නට හෝ ඇස් පිස දමන්නට එපා; කෙටියෙන් කිවහොත්, ඔබේ ශරීරය සමග ක්‍රීඩා කරන්නට එපා…”                    

ඉදින්, අපව පාලනය කරන්නට බලාපොරොත්තු වන්නේ රාජ්‍යය හෝ සෙසු ආයතන පමණක් නොවේ. අපව පාලනය කර ගන්නට සහ විනයගත කර ගන්නට අපම ඉගෙන ගත යුතුය. ඇතැම්විට ආරක්‍ෂිත යැයි සලකනු ඇත්තේ සයිබර් යථාර්තය පමණි. එසේම විවෘත අවකාශයේ නිදහසේ ඔබිනොබ යාම ධන කුවේරයන් සතු දූපත්වලට පමණක් සීමා වනු ඇත.

නමුත්, මෙහිදී පවා, එනම් සයිබර් යථාර්තයේ සහ අන්තර්ජාලයේ තලය තුළ පවා අප සිහි තබා ගත යුතු කාරණයක් නම් පසුගිය දශක කිහිපයේදී “වෛරස” සහ “වෛරසීය” වැනි යෙදුම් බොහෝ විට භාවිත වූයේ අපගේ වෙබ් අවකාශයට ආසාදනය වන ඩිජිටල් වෛරස හැඳින්වීම සඳහා බවය. එම වෛරසවල විනාශකාරී බලය මුදා හරින තෙක් (නිදසුනක් ලෙස ඒවා අපගේ පරිගණක දෘඩාංග තුළ ඇති දත්ත විනාශ කර දමන තෙක්) අපි ඒවා ගැන නොදැන සිටිමු. දැන් අප හමුවේ දෘෂ්‍යමාන වන්නේ වෛරසය යන යෙදුමේ ප්‍රාරම්භක වචනාර්ථය දැවැන්ත ලෙස යළිත් අප කරා පැමිණීමකි. වෛරසීය ආසාදන සැබෑ සහ අතථ්‍ය යන මානයන් දෙක තුළම අත් වැල් පටලාගෙන යයි.          

අපට නිරීක්ෂණය කළ හැකි තවත් අරුම පුදුම ප්‍රපංචයක් නම් ධනවාදී ප්‍රාණවාදයේ විජයග්‍රාහී පුනරාගමනයයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ වෙළඳපල සහ මූල්‍ය ප්‍රාග්ධනය වැනි සමාජ ප්‍රපංචයන් ජීවමාන ඉන්ද්‍රියන් ලෙසින් සැලකීමයි. ඔබ අපගේ ප්‍රධාන මාධ්‍යවල වෙත අවධානය යොමු කළහොත් ඔබට එන හැඟීම මෙබඳුය: අප සැබවින්ම කණගාටු විය යුත්තේ දැනටමත් මිය ගිය හෝ මිය යාමට ඉඩ තිබෙන දහස් ගණනක් මිනිසුන් ගැන නොවේ; ඒ වෙනුවට, “වෙළඳපල කැළඹීමට පත් වෙමින් තිබේය” යන කාරණය ගැනයි.

කොරෝනා වෛරසය අන් කවර කලෙකවත් නොවූ විරූ ආකාරයෙන් ලෝක වෙළඳපලේ මෘදු ක්‍රියාකාරීත්වයට බාධා කරමින් තිබීම ගැනයි. මේ සියල්ලෙන් පැහැදිලිව සංඥා කෙරෙන්නේ වෙළඳපල යාන්ත්‍රණයන් මත තව දුරටත් රඳා නොපවතින පරිද්දෙන් ගෝලීය ආර්ථිකය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමේ හදිසි අවශ්‍යතාව නොවේද?             

අප මේ කතා කරන්නේ පැරණි මාදිලියේ කොමියුනිස්ට්වාදයක් ගැන නොවේ. සැබවින්ම, ආර්ථිකය පාලනය කිරීමට සහ නියාමනය කිරීමට හැකියාව ඇති කිසියම් ආකාරයක ගෝලීය සංවිධානයක් පිළිබඳවය; අවශ්‍ය වූ විට එයට ජාතික-රාජ්‍යයන්ගේ පරමාධිපති බලය සීමා කිරීමටද හැකි විය යුතුය. මින් පෙර රටවල්වලට එසේ කිරීමට හැකි වී තිබෙන්නේ යුදමය තත්ත්වයක් තුළදීය; අපද දැන් බරපතල ලෙස ඇතුල් වෙමින් සිටින්නේ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක යුද්ධයක් තුළටය. මේ වසංගතයේ ඇතැම් වාසි සහගත අතුරු පලයන් ගැන සඳහන් කිරීමට අප බිය නොවිය යුතුය.           
කොරෝනා වසංගතයේ දිගු කල් පවතින සංකේතයක් වන්නේ විශාල නෞකා තුළ සිරවී නිරෝධානය වන මගීන්ය. හුදෙකලා දූපත් වෙතට හෝ නිවාඩු නිකේත වෙතට සංචාරය කිරීම යළිත් වරක් ධනවතුන් සුළුතරයකගේ වරප්‍රසාදයක් බවට සීමා නොකරන්නට (දශක ගණනාවකට පෙර ගුවන් ගමන්වල යෙදිය හැකි වූයේද ඔවුනට පමණි) අප ප්‍රවේසම් විය යුතු වන අතරම, ඉහත කී ආකාරයේ නෞකාවල අශ්ශීලත්වය හොඳ ප්‍රහේළිකාවක් යැයිද මම කියමි.

විනෝද උයන් දැන් අවතාරමය නගර බවට හැරෙමින් තිබේ. එය කදිමය. මට ඩිස්නිලන්තය තරම් එපා කරවන සුළු සහ මෝඩ ස්ථානයක් ගැන සිතා ගත නොහැකිය. මෝටර් රථ නිෂ්පාදනයට බරපතල හානි සිදුව තිබේ. හොඳයි, මෙය පුද්ගලික යාන වාහන පිළිබඳ අපගේ උමතුවට විකල්ප මොනවාදැයි සිතීමට අපට බල කරනු ඇත. මේ ලැයිස්තුව තවත් දිගුය.          

මෑතකදී හංගේරියානු අග්‍රාමාත්‍ය වික්ටර් ඔර්බන් මෙලෙස පැවසීය: “ලිබරල්වාදියෙකු යනුවෙන් දෙයක් පවතින්නේ නැත. ලිබරල්වාදියෙකු යනු ඩිප්ලෝමාවක් සහිත කොමියුනිස්ට්වාදියෙකුට වඩා වැඩි යමක් නොවේ.”

මෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ දේ සත්‍යය විය නොහැකිද? අප අපගේ නිදහස ගැන සැලකිලිමත් වන අයව ලිබරලුන් යයි හඳුන්වන්නේ යැයි සිතමු; එසේම ගෝලීය ධනවාදය අර්බුදයක් කරා ගමන් කරන බැවින් අපට අපගේ නිදහස ආරක්ෂා කර ගත හැක්කේ රැඩිකල් පරිවර්තන ඇති කිරීමෙන් පමණක් බවට දැනුවත් අයව කොමියුනිස්ට්වාදීන් ලෙස හඳුන්වන්නේ යැයි සිතමු.

එසේ නම්, අද දිනයේ තවමත් අපව කොමියුනිස්ට්වාදීන් ලෙස හඳුන්වා ගනිමින් සිටින අප වනාහී ඩිප්ලෝමාවක් සහිත ලිබරලුන් බව පැවසිය යුතුව ඇත. එනම්, අපගේ ලිබරල් වටිනාකම් තර්ජනයට ලක්ව ඇත්තේ මන්දැයි බරපතලව අධ්‍යයනය කොට ඇත්තා වූද, ඒවා ආරක්ෂා කර ගත හැක්කේ රැඩිකල් පරිවර්තනයකින් පමණක් බව අවබෝධ කර ගෙන ඇත්තා වූද ලිබරලුන්ය. 

පරිවර්තනය: සුමිත් චාමින්ද  

ස්ලේවෝයී ශිෂෙක් ලියූ “වසංගතය! කොවිඩ් 19 ලොව සසල කරයි” කෘතියේ අන්තර්ගතය සරල සිංහලෙන් -02 වන කොටස

හැඳින්වීම

ශිෂෙක් ඔහුගේ කෘතිය ආරම්භ කරන්නේ කොරෝනා වසංගතය සම්බන්ධයෙන් වත්මන් චීනයේ පවතින පාලනය කොතරම් දුරට වග කිව යුතුදැයි පෙන්වා දෙමිනි. එය අධිකාරීමය ධනවාදී පාලනයකි. මෙවන් වසංගතයක් පාලනය කිරීම සඳහා චීනයේ වැනි දරුණු පාලනයක් අවශ්‍ය වේය යන අවිචාරශීලී මතය මෙරටද දැන් පැතිර යමින් තිබේ. එබැවින්, මේ සම්බන්ධයෙන් ශිෂෙක් ගෙනෙන විශ්ලේෂණය විමසා බැලීම අපටද ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇත. චීන මාදිලියේ ධනවාදයක් වෙත ගමන් කිරීමේ අපේක්ෂාව කොතරම් භයානක වූවක්දැයි වටහා ගන්නටද මේ විශ්ලේෂණය යම් දුරකට උපකාරී වනු ඇත.      

පළමු පරිච්ජේදය 

දැන් අපි හැමෝම එකම බෝට්ටුවේ

ශිෂෙක් පළමුව වත්මන් කොරෝනා වසංගතය මුල් වරට සොයා ගත් චීන වෛද්‍යවරයෙකු වූ ලී වෙන්ලියෑන් “අපේ කාලයේ අව්‍යාජ වීරයෙකු” ලෙස හඳුන්වා දෙයි (ඉතාම ඉක්මනින් වෙන්ලියෑන්ගේ ප්‍රකාශ චීනය තුළ වාරණයට ලක් කෙරිණ). එසේම ඔහුව අමෙරිකා එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයේ ප්‍රජාතන්ත්‍ර-විරෝධී භාවිතයන් හෙළි කිරීමෙන් රාජ්‍ය මර්දනයට ඉලක්ක වූ චෙල්සි මෑනින් සහ එඩ්වර්ඩ් ස්නෝඩන් සමග සසඳයි. ඔහුගේ මරණය අති මහත් සමාජ කෝපයක් ජනිත කිරීම පුදුමයක් නොවේ. 

ඉන්පසුව, චීන රාජ්‍යය මෙම වසංගතය සමග ගණුදෙණු කළ ආකාරය සම්බන්ධයෙන් හොං කොංහි වෙසෙන ජන මාධ්‍යවේදිනියක වන වෙර්නා යූ කළ ප්‍රකාශයක් ශිෂෙක් උපුටා දක්වයි: 

“චීනය කතා කිරීමේ නිදහසට ගරු කළේ නම්, කොරෝනා වසංගතයක් බිහි නොවනු ඇත. චීන පුරවැසියන්ගේ කතා කිරීමේ නිදහස සහ සෙසු මූලික අයිතීන් ගරු කරනු නොලැබේ නම්, මෙවන් වසංගත යළිත් නිර්මාණය වනු ඇත…චීනයේ මානව අයිතීන් සෙසු ලෝකය සමග එතරම් සම්බන්ධයක් නොමැති බැව් පෙනෙයි. නමුත්, අපට මෙම අර්බුදයෙන් පෙනී යන පරිදි  චීනය තම පුරවැසියන්ගේ නිදහස අහිමි කර දැමූ විට ව්‍යසනයක් සිදු විය හැකි විය. මේ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව මෙම ගැටළුව බරපතලව භාර ගත යුතු වෙලාවයි..”     

මෙය සත්‍යයකි; ශිෂෙක් පවසයි. චීනයේ රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය සහමුලින්ම ක්‍රියාත්මක වන්නේ චීන ජනරජයේ සමාරම්භකයා වූ මාවෝ සේතුං ගේ ප්‍රධාන උදෘතයකට එරෙහිව යමිනි:

“ජනතාව විශ්වාස කරන්න!”, මාවෝ පැවසීය.

නමුත්, දැන් චීන ආණ්ඩුව ක්‍රියාත්මක වන්නේ ජනතාව විශ්වාස නොකළ යුතුය යන ප්‍රස්තුතය මත පිහිටාය. ජනතාවට ආදරය කළ යුතුය; ඔවුන්ව ආරක්ෂා කළ යුතුය; රැක බලා ගත යුතුය, පාලනය කළ යුතුය…නමුත්, විශ්වාස නොකළ යුතුය. මේ චීන ආණ්ඩුව පාරිසරික අරගල සම්බන්ධයෙන් සහ කම්කරුවන්ගේ සෞඛ්‍ය ගැටළු සම්බන්ධයෙන් දැරූ ස්ථාවරයම කූට ප්‍රාප්තියට පත් වීමකි. 

ශිෂෙක් මෙහිදී චීන බලධාරීන් ඔවුනගේ විවේචකයින්ට එරෙහිව කටයුතු කරන ආකාරය නාට්‍යානුසාරී ලෙස ගෙන හැර දක්වයි. එම විවේචකයා පරිසර ක්‍රියාකාරිකයෙකු, මාක්ස්වාදී ශිෂ්‍යයෙකු, ජාත්‍යන්තර පොලීසියේ ප්‍රධානියෙකු, ආගමික දේශකයෙකු, හොං කොංහි ප්‍රකාශකයෙකු හෝ ජනප්‍රිය සිනමා නිළියක විය හැකිය. ඒ කවරෙකු වුවද ආණ්ඩුව විවේචනය කිරීමෙන් පසුව සති කිහිපයකට ඔහු හෝ ඇය අතුරුදහන් වේ; එම තැනැත්තා යළි මහජනයා අතරට එන්නේ ඔවුනට එරෙහි සුවිශේෂී චෝදනා ඉදිරිපත් වන අතරමය.

මෙම දිග් ගැසුණු නිහඬතාවයේ යුගය මගින් ලබා දෙන ප්‍රධාන පණිවිඩයක් තිබේ. එනම්, බලය පවත්වාගෙන යනු ලබන්නේ විනිවිද යා නොහැකි ආකාරයකින් බවයි; ඒ කිසිවක්ම ඔප්පු කළ යුතු නොවන පරිද්දෙනි. මෙම මූලික පණිවිඩය ලබා දී තත්පර කිහිපයකින් පසුව එම සිද්ධියට අදාළ නීතිමය හේතු දැක්වීම පැමිණේ.  නමුත්, මාක්ස්වාදී ශිෂ්‍යයින් අතුරුදහන් වීම සුවිශේෂී වේ. සෑම අතුරුදහන් කිරීමක්ම සිදුවන්නේ රාජ්‍යයට තර්ජනයක් වන ක්‍රියාකාරීත්වයන්හි යෙදෙන්නේ යැයි කිසියම් ආකාරයකින් හඳුනාගත හැකි පුද්ගලයන්ට අදාළවය.

නමුත්, අතුරුදහන් කිරීමට ලක්වන මාක්ස්වාදී ශිෂ්‍යයින් ඔවුනගේ විවේචනාත්මක ක්‍රියාකාරීත්වයන් යුක්ති සහගත කරගන්නේ රාජ්‍යයේ නිල දෘෂ්ටිවාදයම පරිශීලනය කිරීමෙනි. කොමියුනිස්ට් පක්ෂ නායකත්වය මෙම ශිෂ්‍යයන් කෙරෙහි දක්වන්නේ ත්‍රාසයට පත් ප්‍රතිචාරයකි. එම ප්‍රතිචාරය පන ගැන්වෙන්නේ ශිෂ්‍ය කණ්ඩායම් සහ කම්කරුවන් අතර තිරස් සබඳතා ගොඩ නගමින්ද, මාක්ස්වාදය මත පදනම් වූ ඇතැම් පැරණි පක්ෂ ක්‍රියාධරයන්ගේ සහ හමුදාවේ කොටස්වල පවා අනුකම්පාව දිනා ගනිමින්ද ක්‍රම ක්‍රමයෙන් නිර්මාණය වන ස්වාධීන සංවිධාන ජාලයක් පිළිබඳ අවතාර දැකීමෙනි. එවන් සංවිධාන ජාලයක් කොමියුනිස්ට් පක්ෂ පාලනයේ සුජාතභාවය සෘජුවම බිඳ හෙලනු ඇත; එම පාලනය ව්‍යාජයක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කර දමනු ඇත.  

එබැවින්, මෑත වසරවලදී චීන ආණ්ඩුව “මාවෝවාදී” වෙබ් අඩවි රැසක් වසා දැමීමත් විශ්ව විද්‍යාලවල මාක්ස්වාදී විවාද කණ්ඩායම් තහනම් කිරීමත් පුදුමයට කරුණක් නොවේ. අද දිනයේ යමෙකු චීනය තුළ කරන්නට වඩාත්ම බිය විය යුතු කාරණය වන්නේ රාජ්‍යයේ නිල දෘෂ්ටිවාදය බරපතල ලෙස විශ්වාස කිරීමය. චීනය දැන් එවන් ස්ථාවරයක් දැරීම වෙනුවෙන් වන්දි ගෙවමින් සිටී.

මීළඟට ශිෂෙක්ගේ අවධානය යොමු වන්නේ වසංගතය පාලනය කිරීම සඳහා ශක්තිමත් රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයක් පැවතිය යුතු වීමත් ඒ සමගම ජනතාවගේ කතා කිරීමේ නිදහස ආරක්ෂා විය යුතු වීමත් යන පරස්පර තත්ත්වය තේරුම් කිරීමටය.

ඔබ සමාජ මාධ්‍ය, ව්‍යාජ පුවත් සහ සැබෑ පුවත් යන සියල්ලම මිශ්‍ර කරගෙන සිටී නම්, එබැවින් ප්‍රවෘත්ති පිළිබඳව තවදුරටත්  විශ්වාසයක් තැබිය නොහැකි නම්, ඔබ මේ වසංගතය සමග සටන් කරන්නේ කෙසේද?”

කොරෝනා වසංගතය පාලනය කරන්නට නොහැකි වුව හොත්, එය ලෝක ජනගහණයෙන් තුනෙන් දෙකක ප්‍රමාණයකට පැතිර යා හැකිය.” මෙසේ පවසන්නේ හොං කොංහි වෙසෙන මහජන සෞඛ්‍ය සහ වසංගත රෝග විශේෂඥයෙකු වන ගේබ්‍රියෙල් ලෙයුන් ය.

“විද්‍යාත්මක ප්‍රජාව රෝගය අලුතින් පැතිර යාම සම්බන්ධයෙන් වැඩ කරන අතරතුර ජනතාව තමන්ගේ ආණ්ඩුව ගැන විශ්වාසය තැබිය යුතු” යැයි ඔහු පවසයි. ඔහු මෙලෙස විමසයි: 

“ඔබ සමාජ මාධ්‍ය, ව්‍යාජ පුවත් සහ සැබෑ පුවත් යන සියල්ලම මිශ්‍ර කරගෙන සිටී නම්, එබැවින් ප්‍රවෘත්ති පිළිබඳව තවදුරටත්  විශ්වාසයක් තැබිය නොහැකි නම්, ඔබ මේ වසංගතය සමග සටන් කරන්නේ කෙසේද?”

“ඔබට දැන් අමතර විශ්වාසයක් වුවමනාය; අමතර සහයෝගීතා හැඟීමක් වුවමනාය; යහපත් චේතනාව පිළිබඳ අමතර හැඟීමක් වුවමනාය; ඒ සියල්ලම දැන් සහමුලින්ම නැති නාස්ති වී ගොස් තිබේ.” 

වෛද්‍ය ලී මිය යාමට පෙර රෝහලේ සයනය මතදී මෙලෙස පැවසීය:

නිරෝගී සමාජයක් තුළ එක් හඬකට වඩා තිබිය යුතුය. සෙසු කට හඬවල් ඇසීම හදිසි අවශ්‍යතාවකි.

නිරෝගී සමාජයක් තුළ එක් හඬකට වඩා තිබිය යුතුය. සෙසු කට හඬවල් ඇසීම හදිසි අවශ්‍යතාවකි.

මෙහිදී ශිෂෙක් වහාම මෙයට තවත් කරුණක් එකතු කරයි; එනම්, මෙසේ හඬවල් රැසක් පැවතිය යුතුය යන්නෙන් බටහිර මාදිලියේ බහු-පක්ෂ ක්‍රමයක් අනිවාර්යයෙන්ම අදහස් නොවන බවයි. ඒ වෙනුවට එයින් අදහස් වන්නේ හුදෙක් පුරවැසියන්ගේ විවේචනාත්මක ප්‍රතිචාර සන්නිවේදනය කිරීමට විවෘත අවකාශයක් තිබිය යුතුය යන්නයි. 

අනවශ්‍ය භීතියක් ඇති වීම පාලනය කිරීම සඳහා කටකතාවලට වැට බැඳීමට රාජ්‍යයට සිදු වේය යන අදහසට එරෙහිව ඉදිරිපත් කළ හැකි ප්‍රති-තර්කයක් ඇත; එනම්, එවන් පාලනය කිරීමක් මගින්ම අවිශ්වාසය පැතිර යන්නේය යන්නයි; එමගින් තව තවත් කුමන්ත්‍රණ න්‍යායන් නිර්මාණය කෙරේ. මෙවැන්නක් සිදු වීම වැළැක්විය හැක්කේ සාමාන්‍ය ජනතාව සහ රාජ්‍යය අතර අන්‍යොන්‍ය විශ්වාසය මගින් පමණකි.                           

මෙහිදී ශිෂෙක් ඉදිරිපත් කරන තරමක් විවාදාත්මක අදහසක් නම් වසංගත තත්ත්වයක් තුළදී ශක්තිමත් රාජ්‍යයක් වුවමනා වන බවයි. මන්ද යත්, නිරෝධානය වැනි මහා පරිමාණ ක්‍රියා මාර්ග මිලිටරි විනයක් සහිතව කළ යුතු නිසාය. චීනයට මිලියන ගණනක ජනයා නිරෝධානය කළ හැකි විය. ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තුළ එතරම්ම පරිමාවක වසංගතයක් පැතිර ගිය හොත් ඔවුනට මීට සමාන ක්‍රියා මාර්ග ගත නොහැකි වනු ඇතැයි ශිෂෙක් පවසයි (ඔහු මේ පරිච්ජේදය ලියූ කාලය වන විට එක්සත් ජනපදයේ කොරෝනා වසංගතය එතරම් දුරට පැතිර ගොස් නොතිබුණා විය යුතුය). 

ඔහු මෙලෙස ලියයි: “එක්සත් ජනපදයේ ආර්ථික නිදහස්වාදීන්ගේ කල්ලි රැසක් අත්වල ආයුධ දරාගෙන නිරෝධානය යනු රාජ්‍යයේ කුමන්ත්‍රණයක් යැයි සැක කරමින් පිටතට පැමිණීමට සටන් කිරීමක් පරිකල්පනය කිරීම අසීරු නොවනු ඇත” (ශිෂෙක්ගේ කෘතිය ප්‍රකාශයට පත්ව දින කිහිපයක් තුළ එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස්, කැලිෆෝනියා, පෙනිසිල්වෙනියා යනාදී නගරවල සැබවින්ම එවන් ලොක් ඩවුන් විරෝධී උද්ඝෝෂණ දැක ගත හැකි විය). 

ඔහු ඉන්පසුව ඉතාම වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි: “වඩ වඩාත් කතා කිරීමේ නිදහස ලබා දීමෙන් වසංගතය ආරම්භ වීම වැළැක්විය හැකිව තිබුණේද? නොඑසේනම්, ලෝකය ගලවා ගැනීම සඳහා හුබෙයි ප්‍රදේශයේ සිවිල් නිදහස කැප කරන්නට චීනයට බල කෙරුණේද?” 

ශිෂෙක් පවසන්නේ එක්තරා අරුතකින් ඉහත විකල්ප දෙකම සත්‍ය බවය. ඔහුට අනුව, මෙහිදී අප තවත් අසීරුවට පත් වන කාරණය වන්නේ “යහපත්” වූ කතා කිරීමේ නිදහස “අයහපත්” වූ කටකතා වලින් වෙන් කර ගැනීමේ පහසු මගක් නොතිබීමයි. “චීන බලධාරීන් නිතරම සත්‍යය සලකන්නේ කටකතා ලෙසින්” යැයි විවේචකයෝ චෝදනා කරති; යමෙකු මෙයට එකතු කළ යුතු දේ වන්නේ නිල මාධ්‍ය සහ ඩිජිටල් අවකාශයේ විශාල පෙදෙසක් දැනටමත් පිරී ඇත්තේ කටකතා වලින්ය යන්නයි.        

රුසියාවේ ප්‍රධාන ජාතික රූපවාහිනී නාලිකාවක් වන Channel 01 මේ සඳහා කැපී පෙනෙන නිදසුනක් සපයයි. එය තම ප්‍රධානතම සන්ධ්‍යා ප්‍රවෘත්ති වැඩ සටහන වන “ව්රෙම්යා” (කාලය) වැඩ සටහන තුළ කොරෝනා වසංගතයට අදාළ කුමන්ත්‍රණ න්‍යායන් වෙනුවෙන් කාල පරාසයක් වෙන් කළේය. එම පුවත් වාර්තා කරනු ලබන්නේ උභයාර්ථ දනවන ආකාරයකටය. මතුපිටින් පෙනෙන්නේ කුමන්ත්‍රණ න්‍යායන් හෙළිදරව් කරන්නාක් සේය; නමුත්, ඒවා තුළ සත්‍යයේ හරයක් ගැබ්ව තිබේය යන හැඟීම ප්‍රේක්ෂකයා තුළ ඇති කරනු ලැබේ. එහි කේන්ද්‍රීය පණිවිඩය වන්නේ මෙයයි; කොරෝනා වසංගතය පිළිබඳව අවසාන වශයෙන් චෝදනාව එල්ල විය යුත්තේ කිසියම් බටහිර සහ විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජනපද රහසිගත ප්‍රභූ කණ්ඩායමකටය. මෙය ප්‍රචාරය කෙරෙන්නේ සැක සහිත කටකතාවක් ලෙසිනි. “පිස්සුද, ඒක ඇත්තක් වෙන්න බෑ..ඒත් ඉතිං, කව්ද දන්නේ..?”       

සැබෑම සත්‍යය සඟවා දැමීමෙන් අරුම පුදුම ලෙස එහි සංකේතීය .වලංගුතාව අහෝසි වී යන්නේ නැත. මෙයට එකතු කළ යුතු තවත් කරුණක් ඇත. එනම්, ඇතැම්විට, මහජනයාට සම්පූර්ණ සත්‍යය නොපවසා සිටීමෙන් තව තවත් මිනිසුන් වසංගතයට ගොදුරු වීමට හේතු විය හැකි ආකාරයේ සමාජ භීතිකාවේ රැල්ලක් වැළැක්විය හැකිය යන්නයි; අප එයද හඳුනාගත යුතුය. මේ තලයේදී ගැටළුව විසඳිය නොහැකිය. මෙයින් මිදිය හැකි එකම මාර්ගය වනුයේ ජනතාව සහ රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය අතර අන්‍යොන්‍ය විශ්වාසය පමණි. චීනය තුළ තදබල ලෙස නොපවතින්නේද එයයි.   

මීළඟට ඔහුගේ අවධානය යොමු වන්නේ වසංගතය පාලනය කිරීම සඳහා වෙළඳපල ක්‍රියාවලිය දක්වන්නා වූ අසමත්භාවය ගැනයි. ශිෂෙක් මෙසේ ලියයි:

ලෝක පරිමාණව වසංගතය පැතිර යන විට සමාජ වියවුල සහ සාගතය වැළැක්වීමට වෙළඳපල යාන්ත්‍රණයන් ප්‍රමාණවත් නොවනු ඇති බව අප වටහා ගත යුතුය. අද දිනයේ අප බොහෝ දෙනෙකු “කොමියුනිස්ට්” යැයි හඳුන්වනු ලබන ආකාරයේ ක්‍රියාමාර්ග ඉදිරියේදී ගෝලීය තලයක් තුළ සලකා බැලීමට සිදු වනු ඇත: නිෂ්පාදනය සහ බෙදා හැරීම වෙළඳපල ඛණ්ඩාංකවලට පිටතින් සම්බන්ධීකරණය කරන්නට සිදු වනු ඇත.

මෙහිදී යමෙකු 1840 ගණන්වලදී ඇති වූ අයිරිෂ් අල වගාව ආශ්‍රිත දුර්භික්ෂය සිහිපත් කර ගත යුතුය. එයින් අයර්ලන්තයේ මහා විනාශයක් ඇති විය. මිලියන් ගණනක් ජනයා එක්කෝ මිය ගියහ; නැතහොත් රට හැර දා ගියහ. බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව වෙළඳපල යාන්ත්‍රණයන් ගැන විශ්වාසය තබා සිටියේය; අති විශාල ජනතාවක් පීඩාවට පත්ව සිටියදීත් අයර්ලන්තයෙන් පිටතට ආහාර අපනයනය කරන ලදී. “අද දිනයේ එවන් ආකාරයේ මෘග විසඳුම් තව දුරටත් පිළි ගත නොහැකි වේය යන්න අපගේ අපේක්ෂාවයි.”

පරිච්ජේදයේ අවසන් කොටසේදී කතුවරයා ඔහුට සුපුරුදු ලෙස දේශපාලන ආර්ථික විශ්ලේෂණයේ සිට සාහිත්‍ය කරා සුඛනම්‍ය ලෙස මාරු වේ.  

ඔහුට අනුව, යමෙකුට වත්මන් කොරෝනා වසංගතය එච්.ජී. වේල්ස්ගේ “The War of the Worlds” (1897) නමැති විද්‍යා ප්‍රබන්ධ නවකතාවේ  කණපිට හැරීමක් ලෙස කියැවිය හැකිය. එම නවකතාව තුළ කියැවෙන්නේ අඟහරු ජීවීන් පෘථිවිය ආක්‍රමණය කිරීමක් ගැනය. නමුත්, ආක්‍රමණික අඟහරු ජීවීන් සියළු දෙනාම මරණයට පත්ව ඇති බව අසරණභාවයට පත්ව සිටින කතාකරුවා අවසානයේදී දැන ගනී. ඔවුනගේ මරණයට හේතුව වන්නේ පෘථිවියේ ඇති එක්තරා වෛරසයකට මුහුණ දීමට අවශ්‍ය ප්‍රතිශක්තිය ඔවුන් සතුව නොතිබීමය. “මිනිසා සතු සියළු ආයුධවලින් පලක් නොවූ පසුවද ඔවුන් මරණයට පත් වූයේ දෙවියන් ඔහුගේ මහා ප්‍රඥාවෙන් මේ මිහිතලය මත ස්ථානගත කළ නොවටිනාම දෙයිනි.” 

මෙහිදී සටහන් කර ගත යුතු වැදගත් දෙයක් ඇතැයි ශිෂෙක් අපට පෙන්වා දෙයි. එනම්, වෙල්ස් පවසන පරිදි, මේ කතාව ඔහුගේ මනසේ පැන නැගුණේ ඔහු තම සහෝදරයා වූ ෆ්රෑන්ක් සමග කළ සාකච්ජාවකදීය; ඔවුන් සාකච්ජා කර ඇත්තේ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවාදීන් තස්මේනියාවේ ස්වදේශිකයන් වෙත මුදා හළ ව්‍යසනකාරී බලපෑම ගැනය. ඔහු එවිට මෙලෙස කල්පනා කොට ඇත; “බ්‍රිතාන්‍යයන් තස්මේනියාවට කළ දෙය අඟහරු ජීවීන් බ්‍රිතාන්‍යයට සිදු කළේ නම් කුමක් සිදු විය හැකිව තිබුණේද?” (බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවාදීන් 19 වන සියවසේ පළමු දශක තුන තුළදී තස්මේනියාවේ ස්වදේශික ඇබෝරෝජිනිස් ජනයා සමූල ඝාතනය කළහ – පරිවර්තක). කෙසේ වුවත්, තස්මේනියානුවන් සතුව ආක්‍රමණිකයන්ව පරාජය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය මාරාන්තික වෛරස තිබුණේ නැත. 

මිනිස් වර්ගයාගෙන් විශාල පිරිසක් විනාශ කොට දමන්නා වූ මෙම වසංගතය වේල්ස්ගේ නව කතාව අනෙක් පැත්තට හැරවීමක් ලෙස සැලකිය යුතු යැයි ශිෂෙක් යෝජනා කරයි. පෘථිවි තලය මත අනුකම්පා විරහිත ලෙස ජීවිත සූරා කනු ලබන්නා වූද, වනසා දමන්නා වූද “ආක්‍රමණික අඟහරු ජීවීන්” වන්නේ මානවයින් වන අපමය. ආක්‍රමණිකයන් වන අපගෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා පෘථිවියේ ඉතාම බුද්ධිමත් ජීවීන් සතුව තිබූ සියළුම අවි ආයුධ අසාර්ථක වූ පසුව “දෙවියන් ඔහුගේ මහා ප්‍රඥාවෙන් මේ මිහිතලය මත ස්ථානගත කළ නොවටිනාම දෙයින්” අපව තර්ජනයට පත් කෙරී ඇත; ඒ නොවටිනා දෙය වනාහී අන්ධ ලෙස නැවත නැවතත් තමන්ව නිර්මාණය කර ගන්නා සහ වෙනස් කර ගන්නා මෝඩ වෛරසයන්ය.  

අප සැබවින්ම කොරෝනා වසංගතය විය හැකියාවක් වූයේ කවර සමාජ තත්ත්වයන් යටතේද යන්න විස්තරාත්මකව විශ්ලේෂණය කළ යුතුව තිබේ. අද දිනයේ පවත්නා අන්තර්-සම්බන්ධිත ලෝකය තුළ බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයෙකු සිංගප්පූරුවේදී යම් පුද්ගලයෙකු හමු වී, ආපසු එංගලන්තය බලා ගොස්, ප්‍රංශයේ හිම ක්‍රීඩා කරන්නට යන්නේ යැයි සිතමු; ඔහු ඒ අතර තවත් කිහිප දෙනෙකුට රෝගය වහනය කරමින් යනු ඇත. මෙහිදී ප්‍රශ්න කිරීම සඳහා පෙළ ගැසී සිටින සුපුරුදු සැක කරුවන් වන්නේ ගෝලීයකරණය, ධනවාදී වෙළඳපල, ධනවතුන්ගේ අනිත්‍ය දිවි පැවැත්ම යන මේවාය.        

කෙසේ වුවද, මින්පසුව ශිෂෙක් ඔහුම ඉහත පැවසූ අදහසක් සමග බැලූ බැල්මට පරස්පර යැයි පෙනෙන කරුණක් තම විශ්ලේෂණයට එක් කරයි. (එය ඔහුගේ ලිවීම්වල ආවේණික ගති සොබාවයක්ය යන්න ඇතැම් විවේචකයෝ පවසති – පරිවර්තක) ඔහු පවසන්නේ සමකාලීන කොරෝනා වසංගතය කිසියම් ගැඹුරු අරුතක් ඇති යමක් යැයි සිතීමේ පෙළඹුමට අප ඉඩක් නොදිය යුතු බවයි. ඔහු මෙහිදී ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ මෙම වසංගතය වනාහී මිනිසා මිහිතලයේ වෙසෙන සෙසු ජීවයන් අනුකම්පා විරහිත ලෙස සූරා කෑම හේතු කොටගෙන මිනිස් වර්ගයාට ලැබුණු කුරිරු නමුත් සාධාරණ දඬුවමක් වේය යන අදහසයි.

අප මේ වසංගතයේ එවන් සැඟවුණු අරුතක් සොයන්නේ නම්, අප පූර්ව-නූතන තැනක ස්ථානගත වනු ඇත. මන්ද යත්, අප එහිදී අපගේ විශ්වය සලකන්නේ සන්නිවේදනය කළ හැකි සගයෙකු ලෙසිනි. අපගේ පැවැත්ම තර්ජනයට ලක්ව තිබුණද, අප දඬුවමට ලක්ව තිබේය යන කාරණයෙන් තහවුරු කරනු ලබන්නේ විශ්වය (නැතහොත්, එහි සිටින කිසිවෙකු) අප සමග සබඳතා පවත්වමින් සිටින බවයි. එවිට යම් ප්‍රගාඪ අරුතකින් අප වටිනා කියන අයවළුන් බවට පත්වේ. 

නමුත්, සැබවින්ම අපට පිළි ගැනීමට අසීරු කාරණය වන්නේ සමකාලීන වසංගතය මුළුමනින්ම ස්වාභාවික අහඹුවක ප්‍රතිපලයක්ය යන්නයි; එය නිකම් සිදු විය; එහි කිසිදු ගැඹුරු අරුතක් නැත. මහා විශාල දේවල්වල පිළිවෙල තුළ තබා බැලූ කල්හි, අප නිකම් සත්ව වර්ගයක් පමණි; අපගේ කිසිදු සුවිශේෂී වැදගත්කමක් නැත. 

පළමු පරිච්ජේදයේ අවසන් ජේදයේදී ශිෂෙක් අපට මෑතකාලීන සිත් ගන්නා සුළු සිදුවීමක් සිහිපත් කරයි. එනම්, ඊශ්‍රායල් අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු කොරෝනා වෛරසයෙන් එල්ල වූ තර්ජනයට ප්‍රතිචාර දක්වමින් තම දිගුකාලීන සතුරා වන පලස්තීනයේ පාලකයින් හට සහාය දැක්වීමටත් ඔවුන් සමග සම්බන්ධීකරණයක් පවත්වා ගන්නටත් හදිසියේම ඉදිරිපත් වීමයි. ඒ කිසිදු යහපත් භාවයක් නිසා හෝ මානවීය කාරණා සැලකිල්ලට ගැනීම නිසා නොවේ. එම ප්‍රදේශයේ යුදෙව්වන් සහ පලස්තීන ජාතිකයන් එකිනෙකාගෙන් වෙන් කළ නොහැකිය යන සරල කාරණය නිසාය. එක් කණ්ඩායමකට රෝගය වැළඳුන හොත්, අනෙක් කණ්ඩායමටද නියතයෙන්ම පීඩා විඳීමට සිදු වනු ඇත. 

ශිෂෙක් තම කෘතියේ පළමු පරිච්ජේදය අවසන් කරන්නේ මෙම වචනවලිනි.
අප දේශපාලනයට පරිවර්තනය කළ යුතු යථාර්ථය වන්නේ මෙයයි. මේ “ඇමෙරිකාව (හෝ අන් කවරෙකු) අංක එක”  වන්නේය යන උදෘතය අත් හැර දැමිය යුතු කාලයයි. මාර්ටින් ලූතර් කිංග් දැනට අඩ සියවසකට පෙර පැවසූ පරිදි, “අප විවිධ නැව් මගින් මෙහි පැමිණියා විය හැකිය; නමුත්, දැන් අප සැවොම සිටින්නේ එකම බෝට්ටුවේය.”      

ඉතිරි කොටස පසුවට        

පරිවර්තනය – සුමිත් චාමින්ද 

අධික ලෙස වැලි හෑරීම, වේලි ඉදිකිරීම ආදි මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා ලංකාවේ ප්‍රධාන ගංගා ද අතිෂයින් දූෂිත වී ඇති අතර මුහුදු ජලය ගලා ඒමෙන් අර්බුද රැසක් නිර්මාණය වී තිබෙනවා. මෙය ලංකාවට පමණක් නොව මුළු ලෝකයටම පොදු ප්‍රශ්නයක්. මේ ලිපිය ලංකාව තරම් විශාල වියට්නාමයේ මීකොං ඩෙල්ටාවට අද අත් වී ඇති ඉරණම ගැනයි. එය වියට්නාම් වැසියන්ට මෙන්ම ලංකාවේ අපට ද එකසේ වැදගත් කතාවක්.

‘මට කියන්න තියෙන්නේ මෙච්චරයි, මගේ මාළු ඔක්කොම දැන් මැරිලා.”මෙහෙම කියන්නේ 62 හැවිරිදි වියාන් Vien .

ඇය වියට්නාම් ජාතික කාන්තාවක්.  වියට්නාමයේ මෙකොං ගංගා ඩෙල්ටාවේ Mekong Delta හෝ චි මිං  Ho Chi Minh City නගරයට දකුණු දෙසින් පැය කිහිපයක් දුරින් පිහිටි බෙන් ට්‍රේ පළාතේයි වියාන් ජීවත් වන්නේ. ඇයට මාළු ගොවිපොළක් සහ සැලකිය යුතු වගාවක් තිබෙනවා. එහි පොල් වගායකුත් තිබෙන බව වියාන් කියනවා.

62 හැවිරිදි ඇය සිය මුළු ජීවිතයම තම භූමියෙහි ගත කර ඇති අතර, පස ක්‍රමයෙන් වෙනස් වන අතර සෑම වසරකම එය වඩාත් වේගයෙන් වර්ධනය වන බව ඇයට පෙනී ගොස් තිබෙනවා.

ගොවිපොළේ පමණක් වැඩ කරන තම පවුලේ අවසාන සාමාජිකයා තමා සහ තම සැමියා විය හැකි යැයි දැන් ඇය බියට පත්ව සිටිනවා.

“මාළු සහ ඉස්සන් මිය යමින් සිටිනවා. අපට ඉක්මනින් විසඳුමක් නොමැති නම් බොහෝ ඉක්මනින් මියගිය ගොවීන් ද අපට දැකගත හැකිවෙයි” ඇය කියනවා.

ප්‍රශ්නය ලවණ ජලයයි. මේ වසරේ පෙර නොවූ විරූ මට්ටමින් මිරිදිය මැකොං ඩෙල්ටාවට ලුණු සහිත මුහුදු ජලය ඇතුළු වී ඇති අතර එනිසා කෘෂිකාර්මික හා මිරිදිය ධීවර වගාවන්ට දැවැන්ත හානියක් සිදුව තිබෙනවා.

කි‍ලෝ මීටර 4350ක් දිග අති දැවැන්ත ගංගාවක් වන (පෝෂක ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර 795,000 km² (307,000 sq mi) මීකොං ගඟ ආරම්භ වන්නේ චීනයේ උතුරින් පිහිටි කිංහායි Qinghai වලින්. එය එහි සිට ටිබෙටය හරහා ගලාවිත් අග්නිදිග ආසියාවට පැමිණෙනවා.

මීකොං ඩෙල්ටා යනු වියට්නාමයේ මීකොං ගඟේ කෙළවරේ පිහිටි වර්ග කිලෝමීටර් 65,000ක් පමණ අති විශාල (ලංකාව තරම් ලොකුයි) භූමියක්. එය වියට්නායමයේ ‘හදවත‘ ලෙස ද සැලකිය හැකියි. වියට්නාමයේ ජනගහනයෙන් සියයට 20 කට වඩා වාසය කරන්නේ මීකොං ඩෙල්ටාවෙයි.

අද වන විට මිලියන සංඛ්‍යාත ගොවීන්, ධීවරයින් ඇතුළු ජනතාවක් මීකොං ගංගාවට කරදිය මිශ්‍රවීම නිසා දැවැන්ත අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටිනවා. ගගට යමක් වුණොත් ඔවුන්ට ගත හැකි විකල්ප අල්පයි. අවසානයේ උරුම වන්නේ අන්ත දරිද්‍රතාව හෝ කුසගින්නේ මිය යාම පමණයි.

බිඳුණු පද්ධතියක්

ස්වාභාවික ඩෙල්ටා පද්ධතියේ කොටසක් ලෙස සෑම වසරකම මුහුදු ජලය මීකොං ගඟට ගලා බසින නමුත් එය මෙතෙක් හෝ එතරම් තීව්‍රතාවයකින් ආක්‍රමණය කර නැති බවයි පරිසරවේදීන් කියන්නේ.

සාමාන්‍යයෙන්, මීකොං ගගට කරදිය එක්වන්නේ මාසයක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් පමණයි. නමුත් මේ වසරේ ගොවීන්ට අවම වශයෙන් මාස හතරක්වත් ලවණතාව විඳදරා ගැනීමට සිදුවී ඇති අතර තත්වය දිගටම පවතින බවයි පෙනෙන්නේ.

ලුණු සහිත  මුහුදු ජලය 2019 නොවැම්බර් මස මැද භාගයේ ඩෙල්ටාවට ඇතුළු වීමට පටන් ගත් අතර මේ වසරේ ජනවාරි වන විට  මුහුදු ජලය සම්පූර්ණ වියළි කාලය තුළ වාර්ෂික සාමාන්‍යයට වඩා කිලෝමීටර් 30-40ක් දුරට ළඟා වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර තිබෙනවා. අප්‍රේල් මැද භාගය දක්වා වේගයෙන් ඉදිරියට යන අතර, ඉහළ ලවණතා මට්ටම මැයි මාසය දක්වා පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරනවා.

ඩෙල්ටාවට පහළින් මිරිදිය ගලා යාම අවම වීම සහ ගැඹුරු වන ගං ඉවුර ඇතුළු සාධක කිහිපයක් නිසා ඉහළ ලවණතා මට්ටම් ඇතිව තිබෙනවා. ඒ වගේම දේශගුණික විපර්යාස මගින් තත්ත්වය තව දුරටත් උග්‍ර කර තිබෙනවා.

මීකොං පද්ධතිය සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රියාත්මක වන විට, එය සෑම තෙත් කාලයකදීම ගංවතුරට ලක් වෙනවා. උස් ප්‍රදේශවල මිරිදිය ඩෙල්ටාව හරහා මුහුදට ගලා බසිනවා.

ඩෙල්ටාවේ ජල සැපයුමෙන් සියයට 30-35 අතර ප්‍රමාණයකට හිමිකම් කියනු ලබන කාම්බෝජයේ ටොන්ල් සැප් විල Tonle Sap Lake මෙම ගංවතුරෙන් පිරී යන අතර, වියළි කාලවලදී එය සෙමෙන් ඩෙල්ටාවට ජලය බැහැර කරනවා. වැසි නොමැති වුවද මිරිදිය මුහුදු ජලය සේදීම සඳහා මෙය අවස්ථාවක් වෙනවා.  

සාමාන්‍යයෙන් මාර්තු මාසය වන විට විල සම්පූර්ණයෙන්ම ජලය බැස යන අතර එමඟින් ඉහළ ලවණතාවයක් ලැබෙනවා. නමුත් ඒ මෝසම් වැසි පැමිණ මෙකොං ද්‍රෝණියේ නැවත වරක් ගංවතුර ඇති වන තෙක් මාසයක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් පමණයි. ඩෙල්ඩාවට කරදිය බහුලව මිශ්‍ර වන මේ සමය සඳහා ජලය ඉතිරි කර ගත හැකි ගොවීන්ට මාසයක් කළමනාකරණය කළ හැකියි.

“මිනිසුන් සෑම විටම වතුර බැරල් සූදානම් කරගෙන සිටිනවා. මගේ ගොවිපොළේ පොකුණු පහක් ඇති අතර අවුරුද්ද පුරාම වැසි ජලය එකතු කරනවා‘ යැයි වීන් පවසනවා.

නමුත් මේ වසරේ ටොන්ල් සප් විල පිරී නොගිය අතර කරදිය මාස ​​ගණනාවක් තිස්සේ ඩෙල්ටාවේ රැදී තිබෙනවා.

මේ තත්ත්වයට ප්‍රධාන වැරදිකරුවන් වන්නේ මෝසම් වර්ෂාව නොලැබීම හා අවසාදිත මට්ටම් පාලනය කරන උඩු ගං ඉවුර සහ ගං ඉවුර ක්ෂය වන වැලි කැණීම් බවයි පරිසරවේදීන් පෙන්වා දෙන්නේ.

ඉහළ ප්‍රදේශවල වේලි

චීනයේ වේලි 11 ක්, පහළ මෙකොං ද්‍රෝණියේ ලාඕසයේ දෙකක් සහ අතු ගංගා වල අවම වශයෙන් වේලී 300ක් පමණ තිබෙනවා. වේලි ගංවතුර දොරටු භාවිතා කරමින් තෙත් සමයේ ඇති වන ගංවතුර වඩාත් පාලිත ආකාරයකින් මුදා හරිනවා.

වෙරළ ඉංජිනේරුවෙකු, ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂකයෙකු සහ නෙදර්ලන්තයේ උට්‍රෙච්ට් විශ්ව විද්‍යාලයේ සහ ඩෙල්ටාරෙස් හි උපදේශක සෙපෙර් එස්ලාමි Sepehr Eslami පවසන්නේ “ජලය අවසානයේ වේලි වලින් පිටවන නමුත් මඳක් මන්දගාමී වේ” කියා යි.

මෙය මෝසම් කාලය තුළ ටොන්ල් සප් විල පිරවීම වළක්වයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ වියළි සමයේදී ඝණ මීටර් බිලියන 10 ක් (ගැලුම් ට්‍රිලියන 2.64) මීකොං ගගට එක්වීම වළක්වා ඇති බවයි.

බෙන් ට්‍රේ පළාතේ සහල් ගොවියෙකු වන ට්‍රාන් තෝ ටූ පවසන්නේ “ගඟ මිය ගොස් ඇති” බවයි. “ගොවිතැන් හා සතුන් පමණක් නොව මිනිසුන්ට ජලය පවා නොමැත “

දේශගුණික විපර්යාස සමඟ බැඳී ඇති අසාමාන්‍ය කාලගුණය ගැටළුව උග්‍ර කරයි. 2019 දී මෝසම් සංක්‍රාන්තිය (තෙත් සමයේ සිට වියළි කාලය දක්වා) වේලාසනින් පැමිණි අතර එය ටොනල් සප් විලෙහි ජල මට්ටමට ද බලපෑවේය. නියඟය කලින් ආරම්භ වූ නමුත් තවමත් අවසන් වී නැත. නමුත් මෙය සුළු සාධකයක් පමණි.

“වේලි ඉදිකර නොතිබුනේ නම් සහ වැලි කැණීම සීමිත නම් මෙය කිසි විටෙකත් විශාල ගැටලුවක් නොවනු ඇත” යැයි සේපර් පවසයි. 

“නියඟය සිදුවූයේ [ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී] නව වේල්ලක් [ෂයාබුරි වේල්ල Xayaburi Dam] පුරවන අවස්ථාවේදීමය. එම නිසා මෙම කුඩා නියඟයේ බලපෑම පාලනය කළ නොහැකි මට්ටමකට උග්‍ර විය.”

මේ සතියේ ටිකක් වැසි ඇද හැළුණත්, මෝසම් වැසි මැයි මැද වන තෙක් බලාපොරොත්තු නොවේ.

වැලි කැණීම හා ගැඹුරු වන ගංගා

තවත් ප්‍රධාන සාධකයක් වන්නේ වැලි, රොන්මඩ සහ බොරළු (අවසාදිත ප්‍රමාණය පහත වැටීම) මීකොං ද්‍රෝණියේ ගං ඉවුරුවල තැන්පත් වීමයි. උඩු ගං ඉවුර ස්වාභාවික ජල ප්‍රවාහයට බාධා කිරීම පමණක් නොව අවසාදිතය පහළට ගලා යාම වළක්වයි. මෙය මීකොං ගං ඉවුර ගැඹුරු කරන අතර වැඩි බරක් සහිත මුහුදු ජලය සේදීමට ඉඩ සලසයි. වේලි සෑම වසරකම මීකොං ගඟෙන් අවසාදිත මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන ගණනක් සොරා ගනියි.

මෙයින් අදහස් කරන්නේ ගං ඉවුරට වැලි අඩු බව පමණක් නොව, එය ඇත්ත වශයෙන්ම ඛාදනය දිරිමත් කරන අතර ගැටළුව උග්‍ර කරන බවයි. ගඟට ප්‍රමාණවත් අවසාදිතයක් නොමැති විට, එය ගං ඉවුරෙන් හා ඉවුරෙන් පිටතට ගෙන යයි.

“ඒ අතරම, ඔබට පහළ වැලි කැණීම් කරනවා” යැයි සෙපෙහර් පවසයි. මෙය කැණීම් ක්‍රමයක් වන අතර කැණීම් හෝ ශක්තිමත් පොම්ප භාවිතයෙන් ගං ඉවුරුවලින් වැලි ලබා ගනී. “වැලි පතල් කම්කරුවන් විසින් වියට්නාමයේ පමණක් නොව කාම්බෝජයේ ද විශාල වශයෙන් වැලි හාරා ගන්නවා. අපි කතා කරන්නේ … වසරකට ටොන් මිලියන 50-100 ක්.”

නිස්සාරණය කළ වැලි බොහෝ දුරට නාගරික සංවර්ධනය සඳහා යොදා ගනී. පතල් කැණීමේ ක්‍රියාවලිය ගංගා පරිසර පද්ධතියට දැඩි ලෙස බාධා කරයි. එමඟින් ගංගා ඉවුර ඛාදනය වී ගං ඉවුරුවලට ගැඹුරට හාරා ඩෙල්ටාව නිසරු බවට පත් කරයි.

ඓතිහාසිකව, සෑම වසරකම මෙකොං ගඟෙන් අවසාදිත ටොන් මිලියන 160 ක් පමණ ප්‍රවාහනය කරන නමුත් මෙය දැන් විශාල ලෙස අඩු වෙමින් පවතී. (වේලි නිසා අඩු කිරීම සියයට 90 ක් දක්වා වන අතර වැලි කැණීම නිසා අඩු කිරීම සියයට සියයකට ආසන්න විය හැකිය) මෙය වැලි නිධි අඩු කිරීම පමණක් නොව ඒවා බරපතල හිඟයකට ඇද දමයි. මෙකොං ගං ඉවුර වසරකට මිලිමීටර් 200-300 (අඟල් 7.9-11.8) ක අනුපාතයකින් ගැඹුරු වන බව ද මේ අතර වාර්තා වේ.

‘පිඟන් සෝදන්න අමතර වතුර නැහැ’

දේශීය ගොවීන්ට මෙම සාධකවල බලපෑම අතිමහත් ය.

සහල් ගොවියෙකු වන 53 හැවිරිදි ‘ට්‍රාන්‘ තම අස්වැන්නෙන් අවම වශයෙන් සියයට 30 ක් වත් අහිමි වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරයි. ඒ තම වගාවට ජලය සැපයීමට මිරිදිය ජලය නොමැති නිසාය.

“වතුර දිහා බලන්න. ඒක දැන් මඩ සුප් එකක් වගේ” ඔහු පවසයි. “ඌරු මස් සේදීමටත් ඔබට එය භාවිතා කළ නොහැකයි. ඔබේ වගාවන්ට වතුර දැමීමට එය භාවිතා කරන්න.” ඔහු කියයි.

ට්‍රාන්ට කුඹුරු සහ ඖෂධ හා පලතුරු වගාවක් ඇති අතර බොහෝ මීකොං ගොවීන් මෙන් ඔහුට එළදෙනුන්, ඌරන්, කුකුළන් සහ තාරාවන් කිහිප දෙනෙකු ද ඇති අතර ගොවිපලෙන් ලැබෙන අපද්‍රව්‍ය මගින් පෝෂණය කරන එක් මාළු පොකුණක් ද ඇත.

ඔහුගේ පවුලේ අය අවුරුදු 60 ක් තිස්සේ මෙම ඉඩමේ ගොවිතැන් කර ඇත. අවුරුද්දේ කාලය, ඔවුන්ට ලැබෙන අස්වැන්න සහ නිෂ්පාදන මිල අනුව ඔවුන් වියට්නාම ඩොන්ග්  මිලියන 10 සිට (ඩොලර් 425) සිට මසකට ඩොන්ග් මිලියන 100 (ඩොලර් 4,254) දක්වා ආදායමක් උපයා ගත හැකිය.

ට්‍රාන් තරුණ වියේදී මිනිසුන් ඉපදී, ජීවත් වී ගඟේ මිය ගියේය. එය එකල අතිවිශිෂ්ට, බිය උපදවන ජල ධාරාවක් නොවිය.

“මගේ පරම්පරාව, අපි ඇවිදීමට දැන ගැනීමට පෙර පිහිනීමට දැන සිටියෙමු,” ඔහු පවසයි.

‘අපි ජීවත් වුණේ ගග සමග. ඒක කියන්න බැරි තරම් සමීප සම්බන්ධයක් ‘ඔහු කියයි.

නමුත් දැන් ගඟ මැරී ඇති අතර කුඹුරු වියළී යමින් තිබේ. ඉතිරි වී ඇති කුඩා අස්වැන්න ඉතිරි කර ගැනීම සඳහා ඔහුගේ පවුලේ අයට කලින් අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට සිදුවනු ඇත.

ඒ හා සමානව, වියාන්ට ඇගේ මාළු හා ඉස්සන් පමණක් නොව, ඇගේ පොමෙලෝ වත්තෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ද කරදිය නිසා අහිමි වී ඇත.

“අපට සිදුවී ඇත්තේ සියලු කුඩා පලතුරු ගස් කපා දැමීමටයි ” ඇය පවසන්නීය. 

ඇය පවසන ආකාරයට ඇගේ නිවස අසළ ඇළ වියළී ගොස් ඇති අතර එයි දැඩි දුර්ගන්ධයක් වහනය වේ. එය අප්‍රසන්න තත්ත්වයක් බව ඇගේ අදහසයි.

මේ තත්ත්වය තුළ වියාන්ට ගෘහස්ථ භාවිතය සඳහා සහ ගොවිපල සඳහා මිරිදිය ජලය මිලදී ගැනීමට සිදු වේ. මෙම මස ආරම්භයේ සිට ඇය ඩොන් මිලියනයකට (ඩොලර් 42) මඳක් වැඩි මිලකට ඝන මීටර් 10 කට (ගැලුම් 2,642) ජලය මිලදී ගෙන ඇත.

බොහෝ පවුල්වල තත්ත්වය මෙය බව වියාන් පවසයි.

ඇය හැකි සෑම විටම මුදල් ඉතිරි කර ගැනීමට මීකොං ජලය භාවිතා කරයි.

“රෙදි සේදීම සඳහා එය භාවිතා කළ හැකියි,” ඇය පවසයි. එහෙත් මිකොං ජලයෙන් සේදු ඇදුම්වල දුගදක් වහනය වෙයි. නමුත් ඔවුන් එය විඳදරා ගනී. “විකල්පය වන්නේ ඊටත් වඩා මුදල් අහිමි වීමයි.” ඇය කියයි.

ට්රාන් ද ඔහුගේ ජලය මිලදී ගනී. ඒ සඳහා ඔහුට මසකට ඩොන්ග් මිලියනයක් (ඩොලර් 42) ක් වැය වන අතර එය පානය කිරීම සහ පිසීම වැනි අත්‍යවශ්‍ය දෑ ආවරණය කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් ජලය සඳහා පමණි.

“එම මිලට, පිඟන් කෝප්ප සේදීම සඳහා අපට ජලය ඉතිරි කර ගත නොහැකියි” යනුවෙන් ට්‍රාන් පවසයි. “අපි මේ දවස්වල භාජන හා බඳුන් වලින් කනවා. හැමෝම හැන්දක් භාවිත කරනවා”

පවතින ජල පරාසවල ප්‍රභවයන්. එයින් සමහරක් රජය විසින් සපයනු ලබන අතර, සමහරක් පුණ්‍යායතන මගින් පරිත්‍යාග කරනු ලබන අතර සමහර ඒවා පෞද්ගලික සංවිධාන විසින් විකුණනු ලැබේ. (ඔවුන් මෑතකදී මිල ඉහළ දැමූ බව වාර්තා වේ)

බීජ පැළ ගොවියෙකු වන එන්ගෝ ක්වාං ඛෝවා කියන්නේ පිරිසිදු කරන ලද ගෘහ ජලය සහ පිරිසිදු නොකළ මිරිදිය යන දෙකම ගොවිපලවල භාවිතා කළ හැකි බවයි. රජය සතියකට වරක් ගෘහස්ථ ජලය ගෙන එන නමුත් ඔහුගේ පවුලේ අය එය භාවිතා නොකරයි. බෝට්ටුවලින් ඉහළ කලාපයෙන් ගෙන එන ජලය ඔවුන්ට ලැබේ. ජලය නොමිලේ නමුත් එය එකතු කිරීම සඳහා කුඩා බෝට්ටු සඳහා මුදල් ගෙවිය යුතුය.

“[මිල] රඳා පවතින්නේ අපි විශාල බෝට්ටුවක් හෝ කුඩා බෝට්ටුවක් සඳහා ගෙවන්නේද යන්න මතයි” යනුවෙන් ඔහු පවසයි. “කුඩා බෝට්ටුවකට අපට  ඩොන්ග් මිලියනයක් පමණ වැය වන අතර ජලය ඝන මීටර් 10 ක් පමණ ගෙන ඒමට හැකියි. විශාල බෝට්ටු සඳහා ඩොන්ග් මිලියන  3-4-5ක් [ඩොලර් 128- $ 212] වැය වන අතර ජලය ඝන මීටර් 40-50-70ක් ගෙන ඒමට හැකියි”

නොමිලේ ජලය සපයන පුණ්‍යායතන තිබේ. වියට්නාම කීර්තිමත් පුද්ගලයින් පවා මුහුදු ජල පෙරහන් සඳහා අරමුදල් සපයයි. නමුත් මෙම පුණ්‍ය කටයුතුවල විෂය පථය සීමිතය. 

‘ආහාර දාමය කඩා වැටිය හැකිය’

ටියැන් ජියැං පළාතේ මාළු වගාකරුවකු සහ පලතුරු වගාකරුවෙකු වන ඩන්ග්ට ලබා ගත හැක්කේ වැඩි වටිනාකමක් ඇති තම ගස් සඳහා එය භාවිතා කිරීම සාධාරණීකරණය කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් රජයේ ජලය පමණි. ඔහුගේ මාළු සඳහා ඔහු මීකොං වෙතින් ජලය පොම්ප කරයි.

“මසුන්ට තවමත් ලුණු වතුරේ ජීවත් විය හැකියි. නමුත් තත්වය නිවැරදි නොවේ නම් මාළු වර්ධනය විය යුතු තරමට වර්ධනය නොවනු ඇත,” ඔහු පවසයි.

මේ අතර ඔහු තවත ගැටලුවකට මුහුණ පා සිටී. ඒ සිය මාළු සදහා ඉල්ලුම අහිමි වීමයි.

“ඔවුන් මගෙන් මාළු මිලදී ගැනීමට බයයි ” ඔහු පවසයි.

මාළු මෙන්ම සත්ව ගොවිපොළවත්, සහල් සහ එළවළු සහ පළතුරු වගාකරුවන් ද මෙම අර්බුදයට මුහුණ දී ඇත.

ඩන්ග්ට තවදුරටත් ගොවිතැන් කිරීමට නොහැකි වුවද, ඔහු තවමත් තම භූමියේ රැඳී සිටිමින් අනුවර්තනය වීමට උත්සාහ කරමින් සිටී. ඔහුගේ ප්‍රදේශයේ ගොවිපලවල් හැර වෙනත් කිසිවක් නොමැති අතර වෙනත් අංශවල වැඩ කරන අය හොඳින් ස්ථාපිත වී ඇත. ඔහු වෙනත් දෙයක් කිරීමට උත්සාහ කළහොත් තරඟ කිරීමට තරම් පිරිසක් සිටිනු ඇත.

ඩන්ග්ගේ මාළු වෙළඳපොල මිල විශාල ලෙස පහත වැටී ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, ඔහු ඒවා කිලෝග්‍රෑමයක් ඩොන්ග් 40,000 කට (ඩොලර් 2 කට ආසන්න) විකුණූ නමුත් දැන් ඔවුන් ලබා ගන්නේ කිලෝග්‍රෑමයකට ඩොන්ග් 15,000 ක් (ඩොලර් 0.64 ක්) පමණි. 

තම ගොවිපලවල් වලට සිදුවන දේ නිසා බොහෝ අය ණය බරින් පීඩා විඳිති. ට්‍රාන් දන්නා සෑම කෙනෙක්ම විශාල හෝ කුඩා වුවත් ණය වී ඇත. ඔහු පවා ණයකරුවෙකි.

ගොවිතැනෙන් පමණක් දිවි ගලවා ගත නොහැකි බොහෝ පවුල් ගොවිතැන වෙනත් වැඩකටයුතුවලට අතිරේකව යොදා ගනී.

“[මගේ] ප්‍රදේශයේ කාර්මික හා ඇසුරුම්කරණ සංකීර්ණ කිහිපයක් ඇත. බොහෝ යෞවනයන් කර්මාන්තශාලා සේවකයින් බවට පත් වුණා‘ ඩන්ග් පවසයි.

නමුත් ලුණු වල බලපෑම දේශීය ගොවීන් සමඟ නතර නොවේ. එමඟින් ජාතික හා ජාත්‍යන්තර පරිමාණයෙන් විශාල වෙනසක් සිදු කළ හැකිය. සෙපෙහර්ට අනුව, පාර්ශවකරුවන් දිගින් දිගටම මෙකොං ද්‍රෝණියට අතවර කරන්නේ නම්, ඩෙල්ටාව මේ වසරේ අත්විඳින කරදිය ආක්‍රමණය වසර 10 සිට 20 දක්වා සම්මතයක් බවට පත්විය හැකි අතර මෙම අවස්ථාවේ දී, සමාජ ආර්ථික ඇඟවුම් අතිශයින්ම විය හැකිය.

“සමස්ත ආහාර දාමයම කඩා වැටෙනු ඇත, ව්‍යාපාර ආකෘතීන් වෙනස් කිරීමට සිදුවනු ඇති අතර කුඩා ව්‍යාපාරවලට තත්වය පවත්වා ගැනීම ඉතා අපහසු වනු ඇත. එබැවින් ඔවුන්ට සිය කෘෂිකාර්මික හා ජලජීවි වගාව අත්හැර දැමීමට සිදුවනු ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඒකාධිකාරී වර්ධනය වීමට ඉඩ ඇති අතර එමඟින් වඩාත් කාර්මික ගොවිතැන් ක්‍රම පැනවෙනු ඇත. මෙම සංක්‍රාන්ති සමයේදී, විශාල මහජන පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවේ. නිවාස, රැකියා, සෞඛ්‍යය … පවුල් අහිමි වන අයට නවාතැන් ගැනීම සඳහා” සෙපෙර් පවසයි.

ආහාර සුරක්ෂිතභාවය ප්‍රශ්න කළ හැකිය

“කරදිය බෝග වගාවන් සඳහා අතිෂයින් විනාශකාරීය. විශේෂයෙන් එය වී වගාවට අතිෂය හානිකරය. මේ තත්ත්වය මිකොං ඩෙල්ටාවේ වි වගාවට අතු ගා දමනු ඇත” Marc Goichot පවසයි. ඔහු World Wide Fund for Nature’s Greater Mekong programme හි ජ්‍යේෂ්ඨ උපදේශයෙකි.

“මෙකොං ඩෙල්ටාව තුළ තව දුරටත් ජීවත්විය නොහැකි වේවි” සේපර් පවසයි. “එබැවින් වියට්නාමයේ හෝ කාම්බෝජයේ ඉහළ ප්‍රදේශවලට විශාල වශයෙන් මිකොං ඩෙල්ටා වැසියන් සංක්‍රමණය වනු ඇත.”

ආපසු යාමට ප්‍රමාද වැඩියි

මෙම අවස්ථාවෙහිදී, මීකොං ද්‍රෝණියට මානව ක්‍රියාකාරකම්වල බලපෑම ආපසු හැරවීමට නොහැකි විය හැකිය. 

“වේලී නිර්මාණය සහ වැලි කැණීම නිසා වසර 30ක් තිස්සේ ක්‍රමිකව මෙම ගැටලුව වර්ධනය වුණා‘ සෙපෙහර් පවසයි. “ඔබ අද සියල්ල ආපසු හැරවූයේ නම්, එය තවමත් වසර 30 ක් ගතවනු ඇත.”

පූර්ණ ප්‍රකෘතිමත් වීම යථාර්ථවාදී නොවන අතර, තවදුරටත් බලපෑම් සීමා කිරීම සඳහා කළ හැකි දේවල් තවමත් තිබේ.

“මෙකොං ගලා යන රටවල් ගංගා ද්‍රෝණියේ පුළුල් කළමණාකරණ යෝජනා ක්‍රමවලට එකඟ විය යුතුයි. ඒ අනුව වැලි කැණීම පාලනය කිරීම සහ වේලි ඉදිකිරීම නැවැත්වීම කළ යුතුයි” යනුවෙන් සේපර් පවසයි. “වේලි වල ඍණාත්මක ප්‍රතිවිපාක ඒවා ඉදිකළ රටට පමණක් නොව, පහළ රටවලට ද ඇති වෙනවා”

යම් ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. මාර්තු මාසයේදී කාම්බෝජය නිවේදනය කළේ මෙකොං හි ප්‍රධාන ධාරාවේ නව ජල විදුලි වේලි ඉදිකිරීම වසර 10 කට කල් තබන බවයි. පෙබරවාරි මාසයේදී තායිලන්තය මෙකොං ගඟේ ප්‍රධාන කොටසක් හෑරීමට චීනය විසින් මෙහෙයවන ලද සැලසුම් අත්හිටුවා තිබේ.

ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් වියට්නාමය 2017 දී “මෙකොං ඩෙල්ටාවේ තිරසාර හා දේශගුණික තත්වයන්ට ඔරොත්තු දෙන සංවර්ධනය” පිළිබඳ ගිවිසුමක් 120 වන යෝජනාව ස්ථාපිත කළ අතර කෘෂිකර්ම හා ග්‍රාමීය සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය Ministry of Agriculture and Rural Development (MARD) විසින් ජාතික කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ සැලැස්මක් සකස් කර ඇත.

එහෙත් තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වන සමස්ත උත්සාහයන් අවම වී ඇත. මාක් ගොයිචොට් ද ගාඩියන් පුවත්පතට පැවසූ පරිදි, “වැදගත් තීරණ සම්බන්ධයෙන් පොදු පදනමක් හෝ සම්මුතියක් සොයා ගැනීමට එම්ආර්සීය එතරම් සාර්ථක වී නැත”.

“මීකොං ජල කළමනාකරණය ආසියාන් සමුළු න්‍යාය පත්‍රයට ඇතුළත් වනු ඇති බවට කටකතා පවතී. නමුත් නැවතත් මම විසිරී ගිය වාර්තා දැක ඇත්තෙමි.

මෙකොං ද්‍රෝණියේ වඩාත්ම බලපෑමට ලක්වූ රටක් ලෙස වියට්නාමයට මෙකොං සංවර්ධනය සඳහා වඩාත් ක්‍රියාකාරී භූමිකාවක් ගත හැකිය.

පසුගිය වසරේ රජයේ වියට්නාම තෙල් සමාගමක් වන පෙට්‍රොවියෙට්නම් Petrovietnam ලාඕසයේ මතභේදාත්මක ලුආන් ප්‍රබාං වේල්ල Luang Prabang dam සඳහා ආයෝජනය කළේය. මෙම පියවර ගනු ලැබුවේ භූදේශපාලනික හේතූන් මත ය. වේල්ල පාලනය චීනයට පැවරීමට වඩා වේලි මෙහෙයුම් වලට බලපෑම් කිරීම ය. නමුත් බලපෑම ප්‍රමාණවත් නොවනු ඇත.

වඩා තිරසාර සංවර්ධනයක්

“මම සිතන්නේ වේලි සංවර්ධනය කිරීම නැවැත්වීමට වියට්නාමය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න දැරිය යුතු අතර ඒවා මේසයේ අසුන් ගැනීම සඳහා ආයෝජනය කරනවාට වඩා” යැයි සේපර් පවසයි. “… වියට්නාමයට ලාඕසය සහ කාම්බෝජය තල්ලු කිරීම සඳහා වඩාත් ක්‍රියාකාරී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වයක් තිබිය යුතුය.”

වඩාත් තිරසාර සංවර්ධනයක් සඳහා මිකොං ඩෙල්ටාවේ පුරවැසියන්ට රජයට බලපෑම් කිරීමෙන් දේශපාලන ව්‍යාපාරයන්හි හඩක් ඇති කළ හැකියි. මම හිතන්නේ එය පෞද්ගලික මට්ටමේ ඉතා වැදගත් කොටසක්.”සෙපෙහර් තවදුරටත් පවසයි.

ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් අවම කිරීම සඳහා ද මිනිසුන්ට සම්බන්ධ විය හැකිය. වියට්නාමය දැනටමත් අධික ලවණතා මට්ටමට අනුගත වීමට පියවර ගනිමින් සිටී.

මෙම කන්නයේ දී, හානි අවම කිරීම සඳහා සැලකිය යුතු සාධකයක් වන්නේ කලින් සූදානම් වීමයි. පසුගිය සැප්තැම්බරයේ තරම් ඈත කාලයකදී, MARD ඩෙල්ටා බලධාරීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ බරපතල ලවණ කාලයක් අපේක්ෂා කරමින් අනුවර්තනය වන ලෙසයි. මෙම ක්‍රියාමාර්ග අතර ශීත ඍතුවේ වසන්ත සහල් මසකට පෙර සිටුවීම සහ ලවණ ආක්‍රමණයෙන් බලපෑමට ලක්විය හැකි ප්‍රදේශවල සහල් වගා නොකරන ලෙස ගොවීන්ට උපදෙස් දීම ඇතුළත් වේ.

ජලය ඉතිරි කර ගැනීම සඳහා ශීත ඍතුවේ වසන්ත සහල් වගා කිරීම හෙක්ටයාර් 100,000 (අක්කර 247,105) කින් අඩු කිරීමට ද බලධාරීන් තීරණය කළහ. “වියළි කාලයේදී කෘෂිකර්මාන්තය වෙනුවෙන් මෙකොං ඩෙල්ටාවේ ජල ඉල්ලුම (භාවිතය) තත්පරයට ඝන මීටර 1000-2000ක් පමණ වේ” යැයි සේපර් පවසයි. “… ඔබ කෘෂිකර්මාන්තයේ ඉතිරි කරන විට, ඔබ බොහෝ දේ ඉතිරි කරයි.”

පලතුරු ගොවීන් වාරිමාර්ග ජලය සඳහා බැමි ඉදිකර ඇති අතර පළාත් පාලන ආයතන ද ඩෙල්ටාවේ ජල නල ඉදිකර ඇත.

ගොවීන් ද නව වගාවන් සඳහා මාරුවීමට පටන් ගෙන තිබේ. කැන් තෝ නගරයේ සහල් ගොවීන් දැන් පලතුරු, එළවළු හෝ මල් සිටුවමින් සිටිති. අනෙකුත් සහල් ගොවීන් සහල් ගොවිතැනේ නව ක්‍රමවේදයන් වෙත පරිවර්තනය වෙමින් සිටිති.

 WWF ඒකාබද්ධ වී සහ ජලජීවී වගාවේ නව මාදිලියක වැඩ කරමින් සිටින අතර එම දෙකම එකම භූමියක වගා කෙරේ. මෙම ආකෘතිය යටතේ ඩයික් විවෘත කළ හැකි බව ගයිචොට් පවසයි. ගංවතුරට ඉඩ දීමෙන් ස්වාභාවික පෝෂ්‍ය පදාර්ථ, පළිබෝධ පාලනය සහ භූගත ජලය නැවත පිරවීම වැනි ප්‍රතිලාභ රැසක් ලැබෙනු ඇත. මෙමඟින් ජලය, පොහොර හා පළිබෝධනාශක අවශ්‍යතාවය අඩු වේ. අවසානයේදී, නිපදවන සහල් හා ජලජීවී වගාව අඩු වනු ඇත, නමුත් ඒවා කාබනික ලෙස වර්ග කළ හැකි බැවින් ඒවායේ වටිනාකම වැඩි වනු ඇත.

නමුත් ලවණ ආක්‍රමණයට අනුවර්තනය වීමට කොපමණ ප්‍රමාණයක් කළත්, එහි මූල හේතුන් මත අවධානය යොමු කළ යුතුය, නැතහොත් එය තවදුරටත් නරක අතට හැරෙනු ඇත.

මෙම ගැටළුව දශක ගණනාවක් තිස්සේ අවධානයට ලක්ව ඇති අතර විද්‍යාඥයන් ඒ ගැන තව දුරටත් අනතුරු අඟවා තිබේ. මීකොං ද්‍රෝණිය මුළුමනින්ම තිරසාර සංවර්ධනයකට යොමු නොවන්නේ නම් අනාගතය අඳුරු වේ.

සකස් කළේ – තුෂාධවි

මූලාශ්‍රය: අල් ජසීරා – වාර්තාව – සෝ ඔස්බෝන් – සෝ ඔස්බෝන් අග්නිදිග ආසියාව පදනම් කරගත් මාධ්‍යවේදියෙකු සහ ඡායාරූප ශිල්පියෙකි.

අපි කවුරුත් දන්නා පරිදි සද තරණය කිරීමේ ගෞරවය හිමි වන්නේ ඇමෙරිකාවට. ඇපලෝ 11 යානයෙන් සද තරණය කළ නිල් ආම්ස්ට්‍රෝන් සහ එඩ්වින් සද මත පා තැබුවා. ඊට පස්සේ ඇපලෝ 12ත් සාර්ථක ගමනක නිරත වුණා.

ඒත් අවාසනාවේ ලකුණ වන 13 නම් සද තරණයට යහපතක් උදා කළේ නැහැ. මේ ඒ කතාව සහ ඊට සම්බන්ධ දුර්ලභ ඡායාරූප…

ගගනගාමීන් වන ජිම් ලුවෙල්, ෆ්‍රෙඩ් හයිස් සහ ජැක් ස්විගර්ට්  Jim Lovell, Fred Haise and Jack Swigert 1970 අප්‍රියෙල් 11 වන දින Saturn Vරොකට්ටුවට ගොඩ වූහ. ඔවුන් සඳ මතට යාමට නියමිත ඇපලෝ 13 මෙහෙයුමේ කාර්ය මණ්ඩලය විය.

ලුවෙල් ඇපලෝ 13 හි අණදෙන නිලධාරියා ලෙසත්, හසිස් lunar lander (සද මතට ගොඩබසින යානයේ) නියමුවා ලෙසත් සේවය කළේය. ආරම්භයේදී සද ගමනට නම්කර සිටි ගගනගාමි තෝමස් කේ මැටිංලි ජර්මානු සරම්ප රෝගයට ගොදුරු වූ නිසා අන්තිම මොහොතේ ජෝන් ස්විගර්ට් ආදේශක නියමුවා ලෙස නම් විය. (ලුවෙල් සහ හයිස් සඳ මත ඇවිදින පස්වන සහ හයවන මිනිසුන් දෙදෙනා වනු ඇත)

නමුත් අප්‍රේල් 13 වන දින ව්‍යසනය සිදුවිය.

ගගනගාමීන් හඳට ළං වෙමින් සිටින විට කිසියම් හඩක් සමග යානයේ වෙව්ලීමක් සිදුවිය. සේවා මොඩියුලයේ ඇති ඔක්සිජන් ටැංකි දෙකෙන් එකක් කැඩී ගොස් ඇත. තත්පර කිහිපයකින්, හූස්ටන්හි පාලක මධ්‍යස්ථානයේ පරිගණකවල ඔක්සිජන් ටැංකිය සඳහා පීඩන කියවීම් ශුන්‍යයට ඇද වැටුණි. යානය සද පෙනි පෙනී මහත් ව්‍යවසනයට ලක්ව ඇත. ගගන ගාමීන්ගේ ජීවිත අනතුරේය. එය මානව ඉතිහාසයේ පළමු මහත් ව්‍යසනකාරී සිදුවීම වීමට නියමිතය.

එතැන් සිට මෙහෙයුම තවදුරටත් සඳ මතට ගොඩ බැසීමට නොව යානය නැවත පෘථිවියට ගෙන්වා ගැනීමයි. පිපිරීම සිදුවන විට යානය පෘථිවියේ සිට කිලෝමීටර් 322,000 ක් (සැතපුම් 200,000) දුරින් වූ නිසා මෙහෙමයුම අති දුෂ්කර හා අවදානම් සහගත විය.

හුස්ටන් පාලක මධ්‍යස්ථානයේ මෙහෙයුම් නිලධාරීහූ නොසිතූ අර්බුදයකට මුහුණ දුන්හ. ඔවුහු ගගනවාමීන්ග නිරුපද්‍රිතව ගළවා ගැනීමේ සැලැස්මක් ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා තරඟ කළහ. 

ඔඩිසි module Odyssey නම් විධාන මොඩියුලය වසා දැමීමට ඔවුහු වහාම නියෝග කළහ. ගගනගාමීන් චන්ද්‍ර මොඩියුලය වන ඇක්වාරියස් Aquarius වෙත දැන් ජීව බෝට්ටුවක් lifeboat තබා ඇත.

ඇක්වාරියස් ගගනගාමීන් දෙදෙනෙකුට දින දෙකක් භාවිත කළ හැකි පරිදි නිර්මාණය කර ඇත. එහෙත් දැන් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් තිදෙනාම මොඩියුලය තුළ දින හතරක් ගත කළ යුතුය. එය කළ නොහැකි දෙයකි. නමුත් කළ හැකි අන් යමක් නැත. කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ඔවුන් තිදෙනාම මරා දමන බව නිසැකය.

මේ අතර අක්‍රිය වූ විධාන මොඩියුලයේ ඇති වාතය පිරිසිදු කරන කැනිස්ටර් චන්ද්‍ර මොඩියුලයට ගැලපෙන සේ පරිවර්තනය කරන්නේ කෙසේදැයි සොයා ගැනීමට ඉංජිනේරුවන් පොර බැදූහ.

නමුත් චන්ද්‍ර මොඩියුලයේ සීතල නිසා ගගනගාමීන්ට නිදා ගැනීමට නොහැකි විය. ඝනීභවනය බිත්ති සහ ජනෙල් ආවරණය කළ අතර උෂ්ණත්වය කැටි කිරීමට ආසන්න විය.මේ අතර විජලනය හා උණ වැළදීම නිසා හයිස්ට දින හයක දුෂ්කර කාලය තුළ මුත්‍රා ආසාදනයක් වැළඳී ඇත.

අප්‍රේල් 17 වන දින ගගනගාමීන් ඔවුන්ගේ විධාන මොඩියුලය බල ගැන්වීමට සමත් වූ අතර අභ්‍යවකාශ යානය වායුගෝලයට පැමිණියේය. ගගනගාමීන් නැවත එඩිතර ලෙස පිවිසීම නිසා සන්නිවේදනය දුර්වල වූ නමුත් අවසානයේදී පැසිෆික් සාගරයට ඉහළින් පැරෂුට් තුනක් දර්ශනය විය.

මේ අති බිහිසුණු සිදුවීම දෙස මුළු ලෝකයම බලා සිටියදී ගගනගාමීන් තිදෙනාම ආරක්ෂිතව නැවත පෘථිවියට පැමිණියහ.

ඉහළම ඡායාරූපය – 1970 මාර්තු 26 වන දින ෆ්ලොරිඩාවේ කේප් කෙනඩි හිදී ඇපලෝ 13 අභ්‍යවකාශ යානයේ ගණන් කිරීමේ නිරූපණයක් අවසන් කිරීමෙන් පසු ඇපලෝ 13 කාර්ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් දියත් කිරීමේ ස්ථානයෙන් පිටව යන අයුරු. ගගනගාමීන්ගේ නායකත්වය දරන්නේ ෆ්‍රෙඩ් ඩබ්ලිව්. හයිස් (ඉදිරියෙන්) වන අතර අණදෙන නියමුවා ජේම්ස් ඒ ලවෙල් (මැද) සහ (පිටුපසින්) තෝමස් කේ මැටිංලි ය. 

අල් ජසීරා වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තුෂාධවි

මත්තල ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළින් විදේශ රැකියා සදහා පිටව යන සංක්‍රමණික සේවකයන්ට වට්ටම් ලබා දීම සම්බන්ධයෙන් විදේශ සේවා නියුක්ති කාර්යාංශය සමග සාකච්ඡා කරන බව කාර්මික අපනයන, ආයෝජන ප්‍රවර්ධන, සංචාරක හා ගුවන් සේවා ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා සදහන් කරයි. මත්තල ගුවන් තොටුපළට ජාත්‍යන්තර ගුවන් සේවා ආකර්ෂණය කිරීමේ පියවරක් ලෙස මෙම වට්ටම් ලබා දීමට අපේක්ෂිතයි.

විදේශ සේවා නියුක්ති කාර්යාංශයේ සංඛ්‍යා ලේඛන වලට අනුව වාර්ෂිකව මෙරටින් විදේශ රැකියා සදහා පිටත් ව යන පිරිස ලක්ෂ 02 ක් පමණ වේ. මෙම සංක්‍රමණික සේවකයන්ගේ 20%ක් පමණ මත්තල රාජපක්ෂ ගුවන් තොටුපළට ආසන්න දිස්ත්‍රික්ක නවයකින් පිටත්ව යන බව හෙළිව තිබේ. මත්තල ගුවන් තොටුපළේ අලෙවි කරන ශක්‍යතා අධ්‍යයන වාර්තාවකින් මේ බව හෙළිව තිබෙන බව ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා කියා සිටී. මෙම සංක්‍රමණික සේවකයන් මත්තල රාජපක්ෂ ගුවන් තොටුපළ හරහා විදේශගත කිරීමේ වැඩපිළිවෙල හරහා ගුවන් තොටුපල ගුවන් ගමන් සදහා ආකර්ෂණිය ගමනාන්තයක් ලෙස සංවර්ධනය කිරීම කෙරෙහි රජයේ අවධානය යොමුව ඇත.

මේ සදහා කැබිනට් මණ්ඩල අනුමැතිය ද හිමිව ඇති බැවින් ඉදිරියේ දී විදේශ සේවා නියුක්ති කාර්යාංශය සමග සාකච්ඡා කර එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට අපේක්ෂා කරන බව පැවසු රණතුංග මහතා එමගින් විදේශ රැකියා සදහා පිටත්ව යන අයට ද සහන සැලසෙන බව පෙන්වා දුන්නේය.

ගුවන් තොටුපළ හා ගුවන් සේවා සමාගම මත්තල ගුවන් තොටුපළ ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ ක්‍රියාවලියක මේ වන විට නිරත ව සිටි. ඒ සදහා ජාත්‍යන්තර ගුවන් සමාගම්වල මෙරට කළමණාකරුවන් සමග ද සාකච්ඡා ආරම්භ කර තිබේ. ඉතා කඩිනමින් මත්තල සක්‍රීය ගුවන් තොටුපළක් බවට පත් කිරීම රජයේ අපේක්ෂාව බව ද රණතුංග මහතා කීවේය.

මාර්තු මස වන විට මෙරට ලොකු ලූනු මිල ගණන් පහළ වැටෙනු ඇතැයි විශ්වාස කළ ද මේ වන විට පිටකොටුවේ තොග වෙළඳපොළේ විශාල වශයෙන් ලොකු ලූනූ හිඟයක් පවතින බව අත්‍යවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍ය ආනයනකරුවන්ගේ සහ තොග වෙළඳ සංගමයේ මාධ්‍ය ප්‍රකාශක හේමක ප්‍රනාන්දු මහතා පැවසුවා.

ඔහු සදහන් කළේ ඉන්දියාව ලොකු ලූනු අපනයනට එරෙහිව පනවා ඇති තහනම මේ මස මුලදී ඉවත් කරනු ඇතැයි යන විශ්වාසය ආනයනකරුවන් තුළ තිබූ බවයි.

ඉන්දියාව ලොකු ලූනූ අපනයනය තහනම ඉවත් කරාවි යන විශ්වාසය මත පිටකොටුව තොග වෙළඳුන් හා ආනයනකරුවන් තුර්කිය නෙදර්ලන්තය ඇතුළු රටවලින් ලොකු ලූනූ ආනයනය නොකළ බව පැවසූ හේමක මහතා මෙරට ආනයනකරුවන් කීප දෙනෙකු ඉන්දියාවෙන් ලොකු ලූනූ මෙට්‍රික් ටොන් 2000ක් පමණ ඇණවුම් කර ඇතත් එම ලූනූ කන්ටේනර් ඉන්දියාවේ වරායේ රඳවා ඇති බවද සදහන් කළා.

ඉන්දියාව සහ පාකිස්ථානය ලොකු ලූනූ අපනයනය තහනම මෙතෙක් ඉවත් නොකිරීමත් හේතුවෙන් පිටකොටුව ආනයනකරුවන් දැඩි දුෂ්කරතාවලට මෙන්ම අපහසුතාවකට පත්ව ඇති බවත් ඔහු වැඩි දුරටත් සදහන් කළා.

මේ වසර තුළ සංචාරක ක්ෂේත්‍රයට අදාළ නව ආයෝජන 30 ක් ආරම්භ කිරීමට අපේක්ෂා කරන බව කාර්මික අපනයන, ආයෝජන ප්‍රවර්ධන, සංචාරක හා ගුවන් සේවා ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා පවසයි. එමගින් ශ්‍රී ලංකා ආයෝජන මණ්ඩලය ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 122 ක සෘජු විදේශ ආයෝජන ඉලක්කයක් සපුරා ගැනීමට අපේක්ෂිතයි.

වත්මන් රජය පත්වීමෙන් පසු ව රුපියල් මිලියන 66,250 අපේක්ෂිත සංචාරක ආයෝජනයන් සහිත නව ව්‍යාපෘති කීපයක් සදහා අයදුම්පත් ඉදිරිපත් ව තිබේ. එය දළ වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 370 කි. කාමර 550 ක් හා විලා 400 ක් මේ යටතේ ඉදිකිරීමට නියමිතයි. මෙම ව්‍යාපෘති සදහා අදාළ අනුමැතිය ලබා දීමට අවශ්‍ය කටයුතු මේ වන විට සිදු කෙරෙමින් පවතින බව ද රණතුංග මහතා කියයි.

මීට අමතරව සංචාරක ක්ෂේත්‍රයට අදාළ තවත් නව ආයෝජන 02 ක් සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කෙරෙමින් පවතී. ආයෝජන මණ්ඩලය රුපියල්  මිලියන 4,140 ක ආයෝජනයක් ඉන් අපේක්ෂා කරයි.

දේශීය හා විදේශීය ආයෝජන ආකර්ශනය කර ගැනීමේ ප්‍රමුඛ අංශයක් වන්නේ සංචාරක කර්මාන්තයයි. ඒ නිසා සංචාරක ක්ෂේත්‍ර යේ ආයෝජන වලට රජය වැඩි අවධානයක් යොමු කරන බව ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා කියා සිටී.