Category: සුපිරි World

පසුගිය ජනපතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළ ජෝ බිඩෙන් බලයට පත්වීම සඳහා විධිමත් සංක්‍රාන්තියක් ආරම්භ කළ යුතු බව ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පිළිගෙන තිබෙනවා.

ජනාධිපතිවරයා කියා සිටියේ බලතල භාරදීම අධීක්ෂණය කරන ෆෙඩරල් ඒජන්සිය මැතිවරණ දූෂණ ගැන පරීක්ෂා පොරොන්දු වූවත් “කළ යුතු දේ කළ යුතු” බවයි.

සාමාන්‍ය සේවා පරිපාලනය  General Services Administration (GSA)  කියා සිටියේ බිඩෙන් මහතා “පෙනෙන ජයග්‍රාහකයා- apparent winner” ලෙස පිළිගන්නා බවයි. එය සිදු වූයේ මිචිගන් ප්‍රාන්තයේ බිඩෙන් මහතාගේ ජයග්‍රහණය නිල වශයෙන් සහතික කිරීමත් සමඟ ය. එය ට්‍රම්ප් මහතාට විශාල පහරකි.

ජීඑස්ඒ නිවේදනයෙන් පසුව පෙන්ටගනය කියා සිටියේ බිඩෙන් කණ්ඩායමට සහයෝගය ලබා දෙන බවයි.

‘දෙපාර්තමේන්තුවේ මහජන අපේක්ෂාව සහ ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා අපගේ කැපවීමට සරිලන පරිදි වෘත්තීය, විධිමත් හා කාර්යක්ෂම ආකාරයකින් එය සිදුකරනවා”

“අද දවසේ තීරණය වසංගතය පාලනය කර ගැනීම සහ අපේ ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම ඇතුළුව අපේ ජාතිය මුහුණ දෙන අභියෝගයන්ට මුහුණ දීම සඳහා අවශ්‍ය පියවරකි” යනුවෙන් ජෝ බිඩෙන් කණ්ඩායම් ප්‍රකාශයක් පැවසීය.

“මෙම අවසාන තීරණය ෆෙඩරල් ආයතන සමඟ සංක්‍රාන්ති ක්‍රියාවලිය විධිමත් ලෙස ආරම්භ කිරීම සඳහා වූ නිශ්චිත පරිපාලනමය පියවරකි.”

බිඩෙන් පසුගිය දා ඔබාමා පාලනාධිකාරයේ වසර ගණනාවක් කටයුතු කළ පැරණි සගයන්ගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.

ඔහු රාජ්‍ය ලේකම් ලෙස ඇන්තනි බ්ලින්කන් සහ දේශගුණ දූතයා ලෙස ජෝන් කෙරී පත් කරනු ඇති අතර ජැනට් යෙලන් එක්සත් ජනපදයේ පළමු භාණ්ඩාගාර ලේකම් ලෙස පත්වනු ඇත.

කොවිඩ්-19 වසංගතයට අභියෝගයක් එල්ල කිරීම සදහා වන සටනේ තවත් ජයග්‍රාහී පියවරක් එක්සත් රාජධානියෙන් අද (23) වාර්තා වුණ. ඒ ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය මගින් නිපදවා ඇති එන්නත 70% සාර්ථක බව නිල වශයෙන් නිවේදනය කිරීම සමගයි.

ඔක්ස්ෆර්ඩ් එන්නත සම්බන්ධ මෙම නිල ප්‍රතිඵල නිකුත් වුයේ මහ පරිමාණ අත්හදාබැලීමේ ක්‍රියාවලියකින් අනතුරුවයි.

මේ වන විට 95%ක සාර්ථකත්වයකට හිමිකම් කියන ඇමෙරිකානු එන්නත් නිෂ්පාදකයින් දෙනා වන ‘ෆයිසර් සහ මෝඩර්නා‘ ට තරගයක් දීමට මෙමගින් අවස්ථාව උදාවන බව විශේෂඥයින්ගේ අදහසයි.
  
‘ ඔක්ස්ෆර්ඩ් එන්නත ජයග්‍රහණයක් සේම බලාපොරොත්තු සුන්වීමක් ලෙසද අර්ථ දැක්විය හැකියි. මොකද ඒවා 95%ක සාර්ථකත්වයක් වාර්තා කරනවා. නමුත් අනෙක් එන්නත් හා සාපේක්ෂව ඔක්ස්ෆර්ඩ් එන්නත මිලෙන් අඩුයි. එසේම පහසුවෙන් ගබඩා කළ හැකියි. එසේම ලොව ඕනෑම තැනකට පහසුවෙන් මෙම එන්නත් තොග ප්‍රවාහනය කළ හැකිවීම ද විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය හැකියි‘ පර්යේෂණ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙක් මාධ්‍ය වෙත ප්‍රකාශ කළා.
 
‘සටන තවම අවසන් නැහැ. එය නියාමන ආයතන විසින් අනුමත කළ යුතුයි. නියාමන ආයතන විසින් මෙම එන්නත අනුමත කළ පසු කොවිඩ් පාලනයට එය වැදගත් මෙහෙයක් සිදුකරනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වෙනවා‘

එංගලන්තය මේවනවිට ඔක්ස්ෆර්ඩ් කොවිඩ් එන්නතෙන් මාත්‍රා මිලියන 100ක් ඇණවුම් කර ඇති බව ද මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

ඔක්ස්ෆර්ඩ් පර්යේෂකයින්ට මෙම එන්නත නිපදවීම සදහා මාස 10ක කාලයක් ගත වූ අතර අවස්ථා කිහිපයකදීම බරපතළ පසුබෑම් ඇති වී තිබෙනවා. සරසවිය ප්‍රකාශ කරන්නේ සාමාන්‍යයෙන් එන්නතක් නිෂ්පාදන කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ට වසර 10ක් පමණ ගත වන බවයි.

ලොව පුරා මිලියන 55 කට අධික කොවිඩ්-19 වෛරස් රෝගීන් සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර මිලියන 1.3 කට වඩා මිය ගොස් තිබේ. මේ මහා ව්‍යසනයෙන් ගැළවීමට ඇති එකම ඵලදායී මාවත වන්නේ එන්නතක් නිපදවා ගැනීමය. එහෙත් යම් හෙයකින් එන්නතක් සොයා ගතහොත් දුප්පත් ජාතීන්ට එය ලබා ගැනීම දුෂ්කර වනු ඇති බවට සෞඛ්‍ය අංශ තුළ දැඩි කණස්සලක්ක පවතී.

තව නොබෝ දිනකින් දැවැන්ත ගැටලුවක් සහ අභියෝගයක් බවට පත්ව ඇති මේ ගැටලුව ගැන සහ එන්නත බෙදා හැරීමට හා ලබාදීමට සාධාරණ ක්‍රමයක් තිබේද ? සහ එය සාර්ථක වේද ? යන්න පිළිබඳව අපි විශේෂඥයින් සමඟ කතා කරමු.

කල්තියා මිලදී ගැනීමට ඉක්මන් වීම

මුල් ප්‍රතිඵලවලින් පෙනී යන්නේ අවම වශයෙන් එන්නත් දෙකක්වත් ඉතා ඵලදායී වන බවයි. මේ අතර තවත් සමහරක් අත්හදා බැලීම් කරා ළඟා වී ඇති අතර තවත් බොහෝ එන්නත් සංවර්ධනයේ යම් අවධියක පවතී.

මෙම එන්නත් කිසිවක් තවමත් අනුමත කර නැත, නමුත් එනිසා රටවල් කල්තියා මාත්‍රා මිලදී ගැනීම ද නතර කර නැත.

එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයක්  (උතුරු කැරොලිනාවේ ඩියුක් විශ්ව විද්‍යාලය ) සිදු කෙරෙන සියලුම ගනුදෙනු පිළිබඳව ටැබ් තබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. විභව එන්නත් මාත්‍රාව බිලියන 6.4 ක් දැනටමත් මිල දී ගෙන ඇති බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර තවත් බිලියන 3.2 ක් මිලදී ගැනීම සදහා සාකච්ඡා කෙරෙමින් හෝ “පවතින ගනුදෙනු වල විකල්ප පුළුල් කිරීම්” ලෙස වෙන් කර ඇත.

‘‘අත්තිකාරම් මිලදී ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය ඖෂධ කර්මාන්තය තුළ හොඳින් ස්ථාපිත වී ඇති අතර එමඟින් නිෂ්පාදන හා අරමුදල් අත්හදා බැලීම් දිරිගැන්වීමට උපකාරී වනු ඇතැ‘යි ලන්ඩන් ආර්ථික විද්‍යා හා දේශපාලන විද්‍යා පාසලේ ගෝලීය සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ සහකාර මහාචාර්ය ක්ලෙයාර් වෙන්හැම් පවසයි.

‘නිෂ්පාදනයේ මුල් අවධියේදී වැඩිපුරම ගෙවිය හැකි ඕනෑම කෙනෙකුට පෝලිමේ ඉදිරියෙන් සිටින බවද එයින් අදහස් වේ‘ මහාචාර්ය ක්ලෙයාර් වෙන්හැම් වැඩි දුරටත් පවසයි.

ඩියුක් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂණයෙන් හෙළි වී ඇත්තේ මෙතෙක් මිලදී ගෙන ඇති එන්නත් මාත්‍රාවලින් “අතිමහත් බහුතරයක්” ඉහළ ආදායම් ලබන රටවලට යන බවයි.

නිෂ්පාදන ධාරිතාව සහිත සමහර මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටවලට නිෂ්පාදන ගනුදෙනු වල කොටසක් ලෙස විශාල මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් සාකච්ඡා කිරීමට හැකි වී තිබේ. සායනික අත්හදා බැලීම් සඳහා යටිතල පහසුකම් ඇති අනෙකුත් රටවලට (බ්‍රසීලය සහ මෙක්සිකෝව වැනි ) අනාගත එන්නත් ලබා ගැනීමේදී එය උත්තේජනයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට හැකි වී තිබේ.

නිදසුනක් වශයෙන්, ඉන්දියාවේ සේරම් ආයතනය, රට තුළ බෙදා හැරීම සඳහා නිපදවන මාත්‍රාවලින් අඩක් තබා ගැනීමට කැපවී සිටී. 

මේ අතර, ඉන්දුනීසියාව චීන එන්නත් නිපදවන්නන් සමඟ හවුල් වන අතර බ්‍රසීලය ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය සහ ඖෂධ සමාගමක් වන ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා විසින් මෙහෙයවනු ලබන අත්හදා බැලීම් සමඟ හවුල් වේ.

කුමන එන්නත් ක්‍රියාත්මක වේදැයි අප තවමත් නොදන්නා හෙයින්, සමහර රටවල් විවිධ විකල්ප මිලදී ගැනීමෙන් ඔට්ටු ඇල්ලීම සිදු කරයි. නවතම දත්ත වලට අනුව වැඩිම මාත්‍රාවක් වෙන් කර ඇති රටවල් අතර ඉන්දියාව, යුරෝපා සංගමය, එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ එක්සත් රාජධානිය ද සිටී.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) බීබීසීයට පැවසුවේ “නායකයින්ට අවශ්‍ය වන්නේ පළමුවෙන්ම තමන්ගේ ජනතාව ආරක්ෂා කර ගැනීමටයි. (ඔවුන් තම පුරවැසියන්ට වග කිව යුතු බවයි) නමුත් මෙම ගෝලීය වසංගතයට ප්‍රතිචාරය සාමූහික එකක් විය යුතුයි” යන්නයි.

ලෝකයට සීමිත සැපයුමක් ලබා දීම

ඩියුක් විශ්වවිද්‍යාලයේ විශ්ලේෂණයට නායකත්වය දුන් ඇන්ඩ්‍රියා ටේලර් මෙසේ පැවසුවාය.

‘‘ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ නිෂ්පාදනය කළ හැකි මාත්‍රාවන් ගණන පිළිබඳ අත්තිකාරම් මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් හා සීමාවන් නියම කර ගැනීම මගින් අදහස් කරන්නේ ධනවත් රටවලට එන්නත් හිමිවන නමුත් දුප්පත් රටවලට කිසිවක් නොලැබෙන බවයි‘

විශේෂඥයන් සඳහන් කරන්නේ එන්නත් කීයක් වෙළඳපොළට ගෙන එනු ඇත්ද, ඒවා ලබා ගත හැක්කේ කවදාද යන්න අප තවමත් නොදන්නා බවයි. ගනුදෙනු තවමත් සිදු කෙරෙමින් පවතින අතර බෙදා හැරීම පිළිබඳ ප්‍රශ්න පවතී.

ඉන්දියාවේ කෝවිඩ් -19 වසංගතයට එරෙහි සටනේ සම කර්තෘ චන්ද්‍රකාන්ත් ලහාරියාට අනුව, දුප්පත් රටවල ලබා ගත හැකි ප්‍රමාණය එන්නත් කොපමණ ප්‍රමාණයක් නිපදවා ඇත්ද, කෙතරම් ඉක්මනින් ඒවා නිෂ්පාදනය කරන්නේද යන්න මත රඳා පවතී.

“ඉන්දියාව ද එන්නත් නිපදවා ඇති අතර අපගේ නිෂ්පාදන ධාරිතාවය සමඟ මිල ඉතා ඉක්මණින් පහත වැටෙනු ඇති බවත් අඩු හා මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටවල ලබා ගත හැකි ප්‍රමාණය ඉතා ඉහළ බවත් මම පුරෝකථනය කරමි.”

එක්සත් ජනපදයේ ගෝලීය සංවර්ධන චින්තන මධ්‍යස්ථානයේ ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂක රේචල් සිල්වර්මන් පැවසුවේ වඩාත් පොරොන්දු වූ එන්නත් “බොහෝ දුරට ධනවත් රටවලින් ලබා ගත් උසස් මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් මගින් ආවරණය වන බවයි‘

” සාර්ථක එන්නත් බොහොමයක් තිබේ නම්, ධනවත් රටවල් සමග තරග කිරීමට හෝ කේවල් කිරීමට දුප්පත් රටවලට සිදු නොවේවි. විකල්ප රැසක් ඇති විට තරගය අඩුයි‘ ඇය වැඩි දුරටත් පැවසුවාය.

සමහර එන්නත් 90% කට වඩා වැඩි ඵලදායිතාවයක් කරා ළඟා වන බවට මෑතකදී කරන ලද නිවේදන (විශේෂයෙන් ෆයිසර් සහ මෝඩර්නා යන ඖෂධ සමාගම්වල ප්‍රකාශන) “සුවිශේෂී විද්‍යාත්මක ප්‍රවෘත්ති” බව සිල්වර්මන් මහත්මිය පැවසුවාය.

“ලබන වසර අවසන් වන විට අඩු හා මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටවලට එන්නත් ලබා ගැනීමට ඇති සම්භාවිතාව ඉතා අල්පය.”

මේ අතර 90%ක් සාර්ථක එන්නතක් නිෂ්පාදනය කළ ෆයිසර් සමාගම පවසන්නේ 2020 දී මාත්‍රාව මිලියන 50 ක් සහ 2021 දී මාත්‍රාව බිලියන 1.3 ක් දක්වා නිපදවීමට බලාපොරොත්තු වන බවයි.

“ ගණිත සමීකරණවලින් පමණක් සියල්ල සිදුවීමට ඉඩක් නැහැ. මෙය සංකීර්ණ කතාවක්‘ සිල්වර්මන් මහත්මිය පැවසුවාය.

කෙසේ වෙතත්, ඇය පවසන්නේ මේ වන විට මොර්ඩනා එන්නත ද ෆයිසර් හා සමාන ප්‍රතිඵල පෙන්වා ඇති බැවින් වැඩි බලාපොරොත්තුවක් ඇති බවත්ය.

මෝඩර්නා එන්නතෙහි ගබඩා කිරීම පිළිබඳ අඩු අවශ්‍යතා ද ඇති අතර (අධික ශීත උෂ්ණත්වයක් අවශ්‍ය නැත) එය දුප්පත් රටවලට, විශේෂයෙන් උණුසුම් ප්‍රදේශවල සහ දුර බැහැර ප්‍රදේශ සහ සීමිත විදුලිය ඇති රටවලට එය සහනයක් වේ.

නව බිම් සලකුණු බෙදා හැරීමේ සැලැස්මක්

ඇත්ත වශයෙන්ම ගෝලීය සෞඛ්‍යයේ අසමානතාවය අලුත් දෙයක් නොවේ. සෑම වසරකම ළදරුවන් මිලියන 20 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් එන්නත් ලබා ගැනීමට නොහැකි තත්ත්වයක පසුවන බවට ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය ගණන් බලා තිබේ.

2009 සූකර උණ වසංගතය තුළ එන්නත් සැපයුම ධනවත් රාජ්‍යයන් සමඟ කල්තියා මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් මගින් ප්‍රමුඛ වූ බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යයි.

“ගෝලීය සෞඛ්‍යයේ 90/10 බෙදීම ගැන අපි කතා කරමු – ලෝකයේ ඖෂධ නිෂ්පාදනවලින් 90% ක්ම ලෝක ජනගහනයෙන් 10% කට සේවය කරයි. මෙය එම කතාවේ කොටසක්” යැයි වෙන්හැම් මහත්මිය පැවසුවාය.

“වෙළෙදපොළ තත්ත්වයන් ගැන කල්පනා කළ යුතු නමුත් අප සැමට දැන් එකම බෝට්ටුවක සිටින අතර අප සියලු දෙනාම එකම නිෂ්පාදනයක් සඳහා එකම අවශ්‍යතාවයකට මුහුණ දී සිටිමු‘ ඇය පවසයි.

‘එහෙත් කොවිඩ් එන්නතේ සැපයුම සීමිතයි. ඉල්ලුම අසීමිතයි. ගැටලුව එන්නේ ඒ නිසයි. ආසන්න දශකවල ගෝලීය වශයෙන් මෙවැනි තත්ත්වයක් අප දැක නැහැ‘

අනාගත කොරොන වයිරස් එන්නත් සමානව බෙදා හැරීම සහතික කිරීම සඳහා ‘කෝවාක්ස් Covax‘ නමින් හැඳින්වෙන සුවිශේෂී ගෝලීය එන්නත් සැලැස්මක් සකස් කර ඇත.

ගැවි එන්නත් සන්ධානය, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය සහ වසංගත සූදානම නවෝත්පාදන සන්ධානය (සීපීඅයි) අතර ඒකාබද්ධ වැඩසටහන මගින් සාමාජික රටවලට ඔවුන්ගේ ජනගහනයෙන් අවම වශයෙන් 20% ක් එන්නත් කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් එන්නත් ලබා ගැනීම අරමුණු කරයි.

එන්නත් මිලදී ගන්නා ධනවත් රටවල් දුප්පත් ජාතීන්ට ද මූල්‍ය ප්‍රවේශය සඳහා එකඟ වන පරිදි මෙම වැඩසටහන සැලසුම් කර ඇත. මේ වන විට ආර්ථිකයන් 186 ක් පමණ ඊට සම්බන්ධ වී ඇත.

ගැවි පවසන්නේ සුදුසුකම් ලත් රටවල් 92 ක් අතර එන්නත් මිලදී ගැනීම සහ බෙදා හැරීම සඳහා ඩොලර් බිලියන 2 කට වැඩි කිරීමේ මූලික ඉලක්කය ඉක්මවා ඇති බවයි.

Covax දැනටමත් රටවල් අතර සමානව බෙදා හැරිය හැකි එන්නත් මාත්‍රාව මිලියන සිය ගණනක් සඳහා අත්තිකාරම් මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් ලබාගෙන ඇත. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය සමඟ එන්නතක් නිපදවන ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා මෙම වැඩසටහනේ කොටසකි.

ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි පැස්කල් සෝරියට් පවසන්නේ සමාගමේ අරමුණ වන්නේ ලොව පුරා සෑම රටකටම එකවර වැඩි හෝ අඩු ප්‍රවේශයක් ලබා ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදීම බවයි.

“වසංගතය අතරතුර” එන්නතෙන් ලාභ නොලබන බව සමාගම පවසා තිබේ.

ෆයිසර් සමාගම කොවාක්ස් සමග ගිවිසුම් අත්සන් තබා නොමැති අතර බීබීසීයට පවසා ඇත්තේ “සාකච්ඡා දිගටම පවතින” බවයි. 

සමාගම පැවසුවේ එන්නත ලබා ගැනීමට සෑම කෙනෙකුටම අවස්ථාව ඇති බව සහතික කිරීමට කැපවී සිටින බවත්, එහි නිෂ්පාදන අතිශය අඩු උෂ්ණත්වයක තබා ගත යුතු බැවින් ගබඩා ගැටළු සඳහා විසඳුම් සකස් කර ඇති බවත්ය.

පැති ගනුදෙනු කරන රටවල්

එක්සත් රාජධානිය සහ කැනඩාව ඇතුළු Covax අත්සන් කරුවන් කිහිපදෙනෙකු තමන්ගේම ගනුදෙනු සමඟ ඖෂධ සමාගම් සමඟ කෙලින්ම සාකච්ඡා කරමින් සිටින බවටද අවධානය යොමු වී තිබේ.

“ඔවුන් කොවාක්ස් හි නොමසුරුව ආයෝජනය කරන නමුත් ඒ අතරම ඔවුන් අවතක්සේරු කරන්නේ ඉල්ලුම සැපයුම ඉක්මවා යනු ඇති බවයි” යනුවෙන් ඩියුක් පර්යේෂක ටේලර් මහත්මිය පැවසුවාය.

ධනවත් රටවල් මුලපිරුමේ ස්වභාවය අඩපණ කරන්නේ දැයි විමසූ විට ගාවි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී සෙත් බර්ක්ලි පැවසුවේ එය “සංකීර්ණ ප්‍රශ්නයක්” බවයි.

“සෑම දේශපාලන නායකයෙකුටම තමන්ගේ ජනතාව ආරක්ෂා කර ගැනීමට අවශ්‍යයි. ඒ නිසා ඔබ බලාපොරොත්තු වන්නේ එයයි. නමුත් වසංගතයක් තුළ ඇත්ත වශයෙන්ම අප ආරක්ෂිත වන්නේ අප සැවොම ආරක්ෂිත නම් පමණයි. ඒ නිසා ඔවුන් මේ කරුණු දෙක ගැනම සිතිය යුතුයි”ඔහු පැවසීය.

ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් ඇතුළු මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් සහ ඔක්ස්ෆෑම් වැනි පුණ්‍යායතන පවසන්නේ ‘‘අනාගත එන්නත් සඳහා ගෝලීය ප්‍රවේශය සහතික කිරීම සඳහා තවත් බොහෝ දේ කළ යුතු බවයි‘‘

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ Covid-19 තාක්‍ෂණික ප්‍රවේශ සංචිතය හරහා තොරතුරු හුවමාරු කර ගන්නා ලෙස ඔවුන් ෆෟෂධ සමාගම්වලින් ඉල්ලා ඇත.

“කිසිදු තනි සමාගමකට ප්‍රමාණවත් සැපයුමක් ලබා දිය නොහැකි අතර, සැපයුම පිළිබඳ ගැටලුව විසඳා නොගතහොත්, දුප්පත් රටවල් සමඟ තරඟ කරන ධනවත් රටවල් සැමවිටම ජයග්‍රහණය කරනු ඇත” යනුවෙන් ඔක්ස්ෆෑම් සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්ති උපදේශක ඇනා මැරියට් පැවසීය.

“සියලුම එන්නත් නිෂ්පාදකයින් සහ ඖෂධ සංස්ථා ඔවුන්ගේ විද්‍යාව හා දත්ත එක්රැස් කළ යුතු අතර, නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීමට හැකි වන පරිදි ඔවුන්ගේ තාක්‍ෂණය මාරු කිරීමට කැපවිය යුතුය. ඒ සඳහා කිසිවෙකු ඉදිරිපත් වී නැත.”

ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂක සිල්වර්මන් මහත්මිය මෙසේ පැවසුවාය: “අඩු හා මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටවල භාවිතා කිරීම සඳහා එන්නත් ලබා ගැනීමට එක් ඵලදායී ක්‍රමයක් වන්නේ සාමාන්‍ය නිෂ්පාදකයින්ට බලපත්‍ර ලබා දීමයි.”

“මෙය බොහෝ විට බුද්ධිමය දේපළ හා මිලකරණය පිළිබඳ ආරවුල් වලට පැටලෙන අතර එය තරමක් විවාදාත්මක විය හැකිය.”

විවිධ රටවල ආසාදන, මරණ හා සීමා කිරීම්වල ප්‍රමාණය වෙනස් වන අතර, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවසන්නේ වෛරසය මර්දනය කිරීම සඳහා සෑම රටකම ඕනෑම එන්නතක් ලබා ගත යුතු බවයි.

“මෙතරම් බෝවන වෛරසයක් හා ගෝලීයකරණය වූ ලෝකයක, සියලු රටවල් ආරක්ෂා වන තුරු කිසිදු රටක් වසංගතයෙන් ආරක්ෂා නොවනු ඇත.” ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවසයි.

2020 නොවැම්බර් 21 වැනි දින බී.බී.සී. වාර්තාවකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

ෆයිසර් සහ එහි හවුල්කරු බයෝ එන්ටෙක් (Pfizer and its partner BioNTech) අද (20) දින ඔවුන්ගේ කොවිඩ් -19 එන්නත සඳහා එක්සත් ජනපදයේ හදිසි අවසරයක් ඉල්ලා අදාළ වාර්තා භාර දී ඇත.

එන්නත භාවිතයට ගැනීම ආරක්ෂිතද යන්න තීරණය කිරීම එක්සත් ජනපද ආහාර හා ඖෂධ පරිපාලනයේ US Food and Drug Administration (FDA) කාර්යය වනු ඇත.

දත්ත අධ්‍යයනය කිරීමට FDA කොපමණ කාලයක් ගනී ද යන්න පැහැදිලි නැත. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජනපද රජය දෙසැම්බර් මස මුල් භාගයේදී එන්නත අනුමත කිරීමට අපේක්ෂා කරයි.

උසස් පරීක්ෂණයක දත්ත වලින් පෙනී ගියේ එන්නත වයස අවුරුදු 65 ට වැඩි වැඩිහිටියන්ගෙන් 94% ක් ආරක්ෂා කරන බවයි.

මෙම එන්නතෛ් සායනික අත්හදා බැලීම්වලට ලොව පුරා පුද්ගලයින් 41,000 ක් සම්බන්ධ විය. අඩකට එන්නත ලබා දුන් අතර, අඩකට ව්‍යාජ එන්නත් ලබාදීම සිදුවිය.

එක්සත් රාජධානිය මාත්‍රාව මිලියන 40 ක් කලින් ඇණවුම් කර ඇති අතර වසර අවසාන වන විට මිලියන 10 ක් ලබා ගත යුතුය.

ඉතින් අපට එන්නත් බලාපොරොත්තු විය හැක්කේ කවදාද?

ලබන මාසයේ මුල් භාගයේදී FDA අවසරය ලැබෙන්නේ නම්, ෆයිසර් සහ බයෝ එන්ටෙක් “එන්නත පැය කිහිපයක් ඇතුළත බෙදා හැරීමට සූදානම් වනු ඇත” යනුවෙන් සමාගම් දෙක පවසයි.

එන්නත සංවර්ධනය සඳහා මෙය ඉතා ඉක්මන් වනු ඇත. (ජාන කේතය විස්තර කර මාස 10 ක් ඇතුළත) සාමාන්‍ය ප්‍රතිපාදන තුළ එන්නතක් සදහා එක්සත් ජනපදයේ අනුමැතිය ලබා ගැනීමට වසර අටකට ආසන්න කාලයක් ගත වේ.

ෆයිසර් ප්‍රධාන විධායක ඇල්බට් බෝර්ලා පසුගිය බ්‍රහස්පතින්දා කියා සිටියේ ‘‘හදිසි භාවිතය සඳහා කොවිඩ් -19 එන්නත ලොවට ලබා දීමේ අපගේ ගමනේ සන්ධිස්ථානයක්” බවයි.

මූලික මාත්‍රාවන් හිඟ වනු ඇති අතර, රෝග පාලනය හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථාන (සීඩීසීපී) විසින් පළමුවැන්නා කවුදැයි තීරණය කරනු ඇත.

යුරෝපා කොමිසමේ සභාපති උර්සුලා වොන් ඩර් ලේන් පැවසුවේ යුරෝපා සංගමයට ද මෙම වසර අවසාන වන විට එන්නත ලබා ගැනීමට හැකිවනු ඇති බවයි.

නමුත් අවවාද නිකුත් කිරීම ද සිදුවේ.

ලන්ඩන් සනීපාරක්ෂක හා නිවර්තන වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ (London School of Hygiene & Tropical Medicine) ඖෂධවේදය පිළිබඳ මහාචාර්ය ස්ටීවන් එවාන්ස් පැවසුවේ FDA  සහ යුරෝපීය ඖෂධ ඒජන්සිය (ඊඑම්ඒ) යන දෙකම “ඉතා පරෙස්සමින් ඇගයීමක් කරනු ඇති” බවයි.

බීබීසී සෞඛ්‍ය වාර්තාකරු නයෝමි ග්‍රිම්ලි පවසන්නේ මෙම එන්නත තවමත් පුළුල් ලෙස භාවිතයෙන් බැහැරව ඇති බවයි. ඒ අවම වශයෙන් එය මීට පෙර කිසි විටෙකත් අනුමත නොකළ පර්යේෂණාත්මක තාක්‍ෂණයක් අනුගමනය කරන නිසා නොවේ.

එය කෙතරම් ඵලදායීද?

පසුගිය සතියේ ෆයිසර් සහ බයෝ එන්ටෙක් විසින් මූලික දත්ත ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර මෙම එන්නත මගින් කොවිඩ් -19 ට එරෙහිව 90% ක ආරක්ෂාවක් ලබා දෙන අතර ආරක්ෂිත ගැටළු නොමැති බව ප්‍රකාශ කළේය.

බදාදා නිකුත් කරන ලද දත්ත වලින් 95% ක ඵලදායීතාවයක් යෝජනා විය.

මෙම ඵලදායීතාවය වයස් කාණ්ඩ අතර (වැඩිහිටියන්ගේ අවදානම සැලකිල්ලට ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ) මෙන්ම ජනවාර්ගික හා ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අතර ද වේ.

එන්නතෙහි ඇත්තේ මෘදු හා මධ්‍යස්ථ හා කෙටි කාලීන අතුරු ආබාධ පමණි.

එය ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය පුහුණු කිරීම සඳහා වෛරසයේ ජාන කේතයේ කොටසක් ශරීරයට එන්නත් කිරීම ඇතුළත් වන mRNA නමින් පර්යේෂණාත්මක ප්‍රවේශයක් භාවිතා කරයි.

ප්‍රතිදේහ සහ ටී සෛල ශරීරය විසින් කොරෝනා වයිරසයට එරෙහිව සටන් කරයි.

එක්සත් ජනපදයේ කෝවිඩ් තත්වය

එක්සත් ජනපදයේ මේ සතියේ කොරෝන වෛරස් රෝගයෙන් 250,000 ක් මිය ගොස් ඇති අතර එය ලොව විශාලතම සංඛ්‍යාවයි. එක්සත් ජනපදයේ කොවිඩ්-19 ආසාදිතයින් සංඛ්‍යාව මිලියන 11.7කි.

පසුගිය සතිය පුරා ආසාදන ද ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය දිනපතා වාර්තාගත ඉහළ මට්ටමකට ළඟා වී තිබේ.

බොහෝ ප්‍රදේශවල සෞඛ්‍ය පද්ධතිය තාවකාලික වාට්ටු නිර්මාණය කිරීමත් සමඟ සාර්ථකව කටයුතු කිරීමට වෙහෙස ගනිමින් සිටී. සීඩීසීපී විසින් ඇමරිකානුවන් නිවාඩු කාලය තුළ සංචාරය කිරීමෙන් වළකින ලෙස “දැඩි නිර්දේශයක්” නිකුත් කර තිබේ.

සෙනසුරාදා සිට කැලිෆෝනියාවේ ජනගහනයෙන් බහුතරයක් සඳහා 22:00 සිට 05:00 දක්වා නිවසේ ඇඳිරි නීතිය පනවනු ඇති අතර ඔහියෝ, මිනසෝටා සහ නිව්යෝර්ක් වැනි ප්‍රාන්තවල දැඩි සීමාවන් පනවා ඇත.

සංවර්ධනය කරනු ලබන වෙනත් එන්නත් මොනවාද?

එක්සත් ජනපද සමාගමක් වන මෝඩර්නා විසින් නිපදවන ලද එන්නතක් පිළිබඳ දත්ත ද 95%කට ආසන්න ආරක්ෂාවක් යෝජනා කරයි. එය ද mRNA ප්‍රවේශය භාවිතා කරයි.

සංවර්ධනය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල එය ෆයිසර් / බයෝ එන්ටෙක් එන්නතට වඩා බොහෝ පසුපසින් නොසිටින බව විශ්වාස කෙරේ.

ඔක්ස්ෆර්ඩ් සරසවියේ / ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා එන්නත (AstraZeneca vaccine) තවමත් පරීක්ෂාවට ලක්ව ඇති නමුත් වැඩිහිටියන් තුළ ප්‍රබල ප්‍රතිශක්තිකරණ ප්‍රතිචාරයක් සහිතව යහපත් ප්‍රතිඵල ලබා දී ඇත. එක්සත් රාජධානිය මාත්‍රා මිලියන 100 ක් ඇණවුම් කර ඇත.

එය නිපදවා ඇත්තේ චිම්පන්සියන්ගෙන් ලැබෙන සාමාන්‍ය සීතල වෛරසයක (common cold virus) දුර්වල වූ අනුවාදයකින් වන අතර එය මිනිසුන් තුළ වර්ධනය නොවන ලෙස වෙනස් කර ඇත.

රුසියාවේ ‘ස්පුට්නික්‘ නමින් හැදින්වෙන එන්නත අත්හදා බැලීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිඵලද ඒ හා සමානය. එය ඔක්ස්ෆර්ඩ් එන්නත මෙන් ක්‍රියා කරයි.

අනෙකුත් එන්නත් චීනයේ සහ රුසියාවේ ප්‍රමාද පරීක්ෂණ අවධියේ පවතී.

2020 නොවැම්බර් 20 බී.බී.සී වාර්තාවකි – සැකසු – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

මුස්ලිම් කාන්තාවන් රැකියාවට බැඳීම දිරිමත් කිරීම සඳහා නවසීලන්ත පොලිසිය ඔවුන්ගේ නිල ඇඳුමට හිජාබය හඳුන්වා දී තිබේ.

ඒ අනුව මෑතකදී පොලිසියට බැඳුනු කොස්තාපල් සීනා අලි (Zeena Ali) නිල හිජාබය පැළඳ සිටින පළමු නිලධාරියා බවට පත්වනු ඇත.

සිය රටේ “විවිධත්වයෙන් යුතු ප්‍රජාව” පිළිබිඹු කරමින් “සියල්ල ඇතුළත්” සේවාවක් නිර්මාණය කිරීම ඔවුන්ගේ අරමුණ බව ප්‍රකාශකයෙක් පැවසීය.

ලන්ඩනයේ මෙට්‍රොපොලිටන් පොලිසිය සහ ස්කොට්ලන්තයේ පොලිසිය වැනි බලකායන් මේ වන විටද සිය නිල ඇඳුමට අවශ්‍ය නම් හිජාබය එක් කිරීමේ අවස්ථාව ලබා දී තිබේ.

එක්සත් රාජධානියේ ලන්ඩන් මෙට්‍රොපොලිටන් පොලිසිය 2006 දීත්, ස්කොට්ලන්ත පොලිසිය 2016 දීත් සිය නිල ඇඳුමට හිජාබය එක් කරගැනීම අනුමත කළේය. ඔස්ට්‍රේලියාවේ වික්ටෝරියා පොලිසියේ මහා සුක්කාර් (Maha Sukkar) නම් නිලධාරිනිය 2004 දී හිජාබය පැළඳ රාජකාරියේ නිරත විය.

නවසීලන්ත පොලිසිය පැවසුවේ පාසල්වල රාජකාරියට ගිය පොලිස් කාර්ය මණ්ඩලයේ ඉල්ලීමකට ප්‍රතිචාර වශයෙන් හිජාබ් නිල ඇඳුම සකස් කිරීමේ කටයුතු 2018 අග භාගයේදී ආරම්භ කළ බවය.

කොස්තාපල් සීනා අලි සිය නිල ඇඳුමේ කොටසක් ලෙස හිජාබය ඉල්ලා සිටි පළමුවැන්නා වන අතර, මේ වන විට සූදානම් වෙමින් පවතින ක්‍රියාවලියේ කොටසක් ලෙස ඇයට එය පැළඳීමට හැකි වනු ඇත.

ෆීජිහි උපත ලබා කුඩා කාලයේ නවසීලන්තයට සංක්‍රමණය වූ කොස්තාපල් අලි නවසීලන්ත හෙරල්ඩ් පුවත්පතට පවසා ඇත්තේ ක්‍රයිස්ට්චර්ච් ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයෙන් පසුව පොලිසියට බැඳීමට තීරණය කළ බවය.

“තවත් මුස්ලිම් කාන්තාවන් පොලිසියට බැඳී මිනිසුන්ට සහයෝගය දැක්වීමට අවශ්‍ය බව මට වැටහුණා,” ඇය පැවසීය.

“නවසීලන්ත පොලිස් හිජාබය මගේ නිල ඇඳුමේ කොටසක් ලෙස පිටතට ගොස් පෙන්වීමට හැකිවීම සතුටක්” යනුවෙන් පවසන ඇය, “මම හිතන්නේ එය දැකීමෙන් වැඩි මුස්ලිම් කාන්තාවන් පිරිසක් පොලිසියට එක්වීමට කැමති වෙයි,” ලෙස වැඩිදුරටත් කියා සිටියාය.

bbc

ජනාධිපතිවරණයක ප්‍රතිඵල කියන්නේ මුළු රටක් ඉමහත් අවධානයෙන් බලාසිටින දෙයක්. එසේ නම් එහි ප්‍රතිඵල නිකුත් වන විට ජනපතිවරණයට ඉදිරිපත් වුණ අපේක්ෂකයින්ගේ මනෝභාවය ගැන හිතා ගන්න පුළුවන්.

ඒත් ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල නිකුත් වන විට පාළු පොල්වත්තක හොදහැටි නිදාගත්ත ජනාධිපති අපේක්ෂකයොත් ඉන්නවා. ඒ අපි කවුරුත් දන්න 2015 ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වී ජයග්‍රහණය කර මේ වන පො.දි.ප.ම ලෙස සිටි හිටපු ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන.

මෛත්‍රීපාල සිරිසේන වගේම මැතිවරණ ප්‍රතිඵල නිකුත් වන විට ඒ ගැන වගේ වගක් නැතිව තමන්ගේ ගොල්ෆ් ක්‍රීඩා පිටියට වී ගොල්ෆ් ගසමින් සිටි ජනාධිපති අපේක්ෂකයෙක් ගැන ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය පසුගිය නොවැම්බර් 6 වැනිදා වාර්තා කළා. ඒ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්.

ට්‍රම්ප් වර්ජීනියා වේ පිහිටි සිය ගොල්ෆ් ක්‍රීඩා සමාජයේ ක්‍රීඩා කරමින් සිටින විට තමයි ජෝ බිඩන්ගේ ජයග්‍රහණය ගැන නිල නිවේදනය නිකුත් වුණේ.

ඒ කොහොම වුණත් මේ දක්වා ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් තම පරාජය පිළිගෙන නැහැ. ඒ වෙනුවට වහසි බස් දොඩමින්, සාවද්‍ය, පදනම් විරහිත ප්‍රකාශ කරමින් දවසේ වැඩි කාලයක් ට්වීටර් ගසමින් ගත කරන ට්‍රම්ප් ගේ වත්මන් දින චරියාව ගැන මේ වන විට ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය දැඩි අවධානයක් යොමු කරමින් සිටිනවා. ඒවා උණුසුම් පුවත් ලෙස වාර්තා කරනවා.

ඇමෙරිකාවේ ජනාධිපතිවරයාගේ ධුර කාලය හරියටම වසර 04යි. ඒ කියන්නේ දවස්වලින් නම් 1460යි. ජනාධිපතිවරණය තිබුණේ පසුගිය නොවැම්බර් 04වැනිදා නිසාත් 2021 ජනවාරි 20 දා ජයග්‍රාහකයාට බලය හුමවාරු කළ යුතු නිසාත් මේ දවස් 1460න් දවස් 76ක් පමණ ඉවත් කළ යුතුයි. එකොට ට්‍රම්ප් රාජකාරී කළ දින ගණන 1384ක් පමණ වෙනවා.

ඒත් අද (18) ඇමෙරිකානු මාධ්‍ය උණුසුම් පුවතක් වාර්තා කළා. ඒ තමයි ට්‍රම්ප් ජනාධිපති ධුරයේ සිටි පසුගිය වසර 04ට ආසන්න කාලය තුළ දින 283ක් ගොල්ෆ් ක්‍රීඩා කර ඇති බව !

ඇමෙරිකාව ලෝකෙට ලොක්කා කරන්න හදපු ට්‍රම්ප් රාජකාරී කළ හැටි අපූරුයි නේද ?

ඇත්ත කතාව තමයි ලංකාවේ ජනාධිපතිවරු වුණත් ප්‍රාදේශීය සභා මන්ත්‍රීලා කළ යුතු වැඩ කරමින්, නිලධාරීන්ගේ සංඛ්‍යා ලේඛන අසමින්, සාකච්ඡා කරමින් ගත කරන කාලය නිවැරදිව ගණනය කළොත් ට්‍රප්ම් අත උඩින් පරාද වීම.

හිතූ මතේ බොරු කියන්න බැහැ

ලංකාවේ දේශපාලනඥයින්ට, නිලධාරීන්ට පමණක් නොවෙයි ආචාර්ය – මහාචාර්යවරුන්ට හිතුණ හිතුණ බොරුවක්, පසුබිමක් නැති කතාවක් කියන්න පුළුවන්. ජනමාධ්‍ය සහ සමාජමාධ්‍ය ඒවාට කිසිම වාරණයකින් හෝ ප්‍රශ්න කිරීමකින් තොරව අසීමිත ඉඩක් දෙනවා. කොටින්ම ඇතැම් ජනමාධ්‍ය, විශේෂ රූපවාහිනී නාළිකා සහ වෙබ් අඩවි ඒ වෙනුවෙනම ඇපකැප වෙලා ඉන්නවා වාගේ පේනවා.

ඒත් ඇමෙරිකාවේ වත්මන් තත්ත්වය ඊට සපුරා වෙනස් මානයක් කරා ගමන් කරමින් සිටිනවා. පසුගිය ජනාධිපතිවරණයේදී ට්‍රම්ප් කළ එවැනි පිළිගත නොහැකි, කරුණු මත පදනම් වූ ප්‍රකාශ ප්‍රධාන ධාරාවේ සියලුම මාධ්‍ය විසින් ප්‍රශ්න කළා පමණක් නොව ‘තහවුරු නොවූ කරුණු මත පදනම් වී ඇත‘ යනුවෙන් විශේෂ සදහනක් ද කළා.

මේ තත්ත්වය තුළ ට්‍රම්ප් තවමත් තමන්ගේ සාවද්‍ය සහ ද්වේෂසහගත ප්‍රචාර සදහා ට්වීටර් ගිනුම යොදා ගන්නා නිසා ට්වීටර් සමාගම ද ට්‍රම්ප්ගේ ට්වීටර් පණිවුඩ සදහා ‘නිල තොරතුරු හා ගැටෙන සාවද්‍ය‘ යන ටැග් එක යෙදීම සිදුකරනවා.

පළිගැනීම්

බොහෝ පාලකයින් මෙන් ට්‍රම්ප් ද පළිගැනීම් උපරිමයෙන් සිදුකරමින් සිටිනවා. ඒ අනුව ජනාධිපතිවරණය අවසන් වූ දාම ඔහු තමන්ගේ ආරක්ෂක ලේකම්වරයා ධුරයෙන් ඉවත් කළා. ඊට පසුව තවත් පළිගැනීම් රැසක් කළ ට්‍රම්ප් දැන් සී.අයි.ඒ අධ්‍යක්ෂවරයා සහ එෆ්බීඅයි ප්‍රධානියා නෙරපා හරින බවට තර්ජනය කරමින් සිටිනවා.

කොරහත් බිද ගෙන යයිද ?

‘යන යකා කොරහත් බිද ගෙන යනවා‘ කියලා අපි කියනවා වාගේ ට්‍රම්ප් බලයෙන් සමුගැනීමට (?) පෙර මතභේදාත්මක තීන්දු රැසක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට වළිකන බව ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය කියනවා. ඒ අතර ඉරාකයෙන් සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් ඇමෙරිකානු හමුදා ඉවත්කර ගැනීම, වගේම ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික බලාගාරවලට පහරදීමට සැලසුමක් ගැන පෙන්ටගනය ඉගිපළ කර තිබෙනවා.

මේ කුමන තත්ත්වයක් යටතේ හෝ අනපේක්ෂිත දෙයක් සිදු නොවුණහොත් ලබන ජනවාරී 20 වැනිදා බිඩෙන් මහතාට බලය පවරාදීමට ට්‍රම්පට සිදු වෙනවා. ඊට පසුව ට්‍රප්ම් කුමක් කරනු ඇද්ද ? යන්න ගැන දැනටමත් ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය ඉගි පළ කරනවා.

ඒ අතර ඇතැම් මාධ්‍ය කියන්නේ ට්‍රම්ප්ගේ ආදරණීය බිරිද ඔහුගෙන් දික්කසාද වීමට ද ඉඩ ඇති බවයි.

සටහන – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් දකින පරිදි ලෝකය තුළ ”ඇමෙරිකාව ප්‍රමුඛ”(“America First”) වෙයි. එම ජාතිකවාදී අදහසත් සමඟ ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් අගාධයට හෙලනු ලැබීමක් සිදුකෙරෙයි. ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ විශ්වාසය වන්නේ එම ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයට පලක් නොමැති අසාධාරණ ඒවා වන බවය.

ට්‍රම්ප්ගේ එම ස්ථාවරය එක්සත් ජනපදයට පමණක් වාසි සහගත වූවකි. එසේම එය භේද ඇතිකරන සුලු, කඩාකප්පල්කාරී මෙන්ම ඒකපාර්ශ්වීය නිගමනයකි. එපමණක් නොව, එය ඔහුගේ පෞද්ගලිකමය මෙන්ම නොමග යවන සුලුය. එවැනි පිළිවෙතක් තීන්දුවී තිබෙන්නේ ට්‍රම්ප්ගේ පෞද්ගලික හැඟීම් සහ නායකයන් සමඟ පවත්වනු ලබන සම්බන්ධකම් මෙන්ම ඔහුගේ ‘ට්විටර්’ ප්‍රතිචාර මගින් මෙහෙයවනු ලැබීම මගිනි.

ජෝ බයිඩන්ට අනුව, ජාත්‍යන්තර ආයතන පාදක කරගත් සම්ප්‍රදායික ඇමෙරිකානු කාර්යභාරය සහ අභිලාෂයන්, බටහිර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සාරධර්ම සහ දෙවෙනි ලෝක මහා සංග්‍රාමයෙන් අනතුරුව පිහිටුවන ලද ජාත්‍යන්තර ආයතන මත පදනම් වෙයි.

එය ජාතික සීමාවන්ගෙන් පිටත සිට එල්ලවෙන තර්ජන මැඩලීමේ දී ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් නිදහස් ජාතීන්ට නායකත්වය දෙනු ලැබීමේ එක් ජගත් සන්ධානයකි.

එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපති පදවිය භාර ගැනීමට නියමිත ජෝ බයිඩන් පරිපාලනය යටතේ සිදුවිය හැකි වෙනස්කම් මොනවාද? දැනටමත් එවැනි වෙනස්කම් කීපයක් දක්නට ඇත. සිය මිතුරු රටවල් කෙරෙහි සමීපවීම,දේශගුණ විපර්යාස සහ මැද පෙරදිග සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කරන පිළිවෙත ඉන් කීපයකි.

පැරණි සගයන් සමඟ යළි මිතුරුවීම

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් ඒකාධිකාරීන් අගය කිරීමට ලක්කළ අතර ඇමෙරිකානු සගයන්ට අවමන් කළේය.එවැනි පරිසරයක පදවියට පත්ව සිටින ජනාධිපති ජෝ බයිඩන්ට පැවරෙන කාර්ය ලැයිස්තුවේ ප්‍රමුඛස්ථානය ගනු ලබන්නේ එම පිරිහුණ සබඳතා යළි යථා තත්ත්වයට ගෙන ඒමය. විශේෂයෙන්ම,නේටෝ යුද හවුල තුළ සබදතා සවිමත්කර ගනිමින් ලෝක මට්ටමේ ඇමෙරිකානු සගයන් සමඟ යළි හවුල්වීම ජෝ බයිඩන්ට පැවරෙන ප්‍රමුඛ කාර්යයක් වෙයි.

ඒ අතරම,ජෝ බයිඩන් පරිපාලනය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) සමඟ යළිත් හවුල්විය හැකි අතර, කොරෝනාවෛරස් වසංගතය මැඩලීම සඳහා ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් ගෙනයන ක්‍රියාමාර්ගයක් සඳහා නායකත්වය දීම කෙරෙහි අවධානය යොමුකරනු ඇත. .

බයිඩන් කඳවුරේ ජනාධිපතිවරණ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයේ ප්‍රමුඛ තේමාවක් වූයේ ට්‍රම්ප් පාලනය තුළ හානියට පත් ඇමෙරිකානු ප්‍රතිරූපය යළි ස්ථානගත කරනු ලැබීමය. එසේම වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවැති බල අධිකාරීවාදී රැල්ලක් ලෙස ඔවුන් දුටු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී බලවේග එකමුතු කරනු ලැබීම එම ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයේ තවත් සටන් පාඨයක් වී තිබුණි.

එහෙත් එකී මතවාදය අභියෝගය ලක්කරන ‘ඇමෙරිකානු ව්‍යාපාරික කටයුතු පිළිබඳ අධ්‍යයනායතනයේ’ ඩැනියෙලා ප්ලෙට්කා (Danielle Pletka) පවසන්නේ, එම ප්‍රචාරක අවි යථාර්ථයට වඩා මෝස්තරයක විලාශයක් ගත් බවය. ට්‍රම්ප් පරිපාලනය ජගත් මට්ටමින් පෙරට යාමක් ද සහිතව බොහෝ ජයග්‍රහණ ලද බවට ඩැනියෙලා තර්ක කරන්නීය.

දේශගුණ විපර්යාස

සිය පාලනය දේශගුණ විපර්යාස පාලනය කර ගැනීමේ සටනට ප්‍රමුඛස්ථානය දෙන බව පවසන ජෝ බයිඩන් ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් අතහැර දමන ලද ‘පැරිස් පරිසර සම්මුතිය’ සමඟ යළි එක්වෙන බව ද කියා සිටියි. ‘පැරිස් පරිසර සම්මුතිය’ට්‍රම්ප් විසින් අත්හැර දමන ලද ජාත්‍යන්තර සම්මුතිවලින් එකකි.

එම කාරණය අතින් ඇමෙරිකානු නායකයන් දෙදෙනා සිටින්නේ සහමුලින්ම දෙපැත්තකය. මිහිතලයේ උණුසුම පාලනය කිරීම සඳහා පියවර ගැනීම ඇමෙරිකානු ආර්ථිකයට තර්ජනයක්ය යන්න ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ තේරුම්ගැනීම වෙයි. ඔහු පොසිල ඉන්ධන දහනය දිරි ගන්වයි. දේශගුණ විපර්යාසයන්ට සහ පරිසර සංරක්ෂණමය ක්‍රියාමාර්ග අතින් ලබා ඇති ජයග්‍රහණ ආපසු හරවයි.

මේ අතර පරිසරයට හානිකර විෂවායු විමෝචනය ජගත් මට්ටමින් මුදුන්පත් කරගැනීමේ සැලසුම සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් ට්‍රිලියන දෙකක් සැපයීමේ සැලැස්මක් සම්බන්ධයෙන් ජෝ බයිඩන් බලාපොරොත්තු තබා ඇත. එවැනි සැලැස්මක් මගින් පරිසර හිතකාමී ආර්ථිකයක් නිර්මාණය කළ හැකි අතර, එමගින් දශලක්ෂ සංඛ්‍යාත රැකියා උත්පාදනයක් ද සිදුවෙන බව ඔහුගේ බලාපොරොත්තුව වෙයි.

ඉරානය

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් විසින් අත්හැර දමන ලද තවත් ජාත්‍යන්තර ගිවිසුමක් වන්නේ, ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමය. ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගිවිසුම යළි පණගැන්වීමට පියවර ගන්නා බව ජෝ බයිඩන් පවසයි. ඉරානය ඔවුන්ගේ න්‍යෂ්ටික ව්‍යාපෘතියේ පරිමාව අවම කරනු ලබන්නේනම්, ඊට හිලව් වශයෙන් එරටට එරෙහි ආර්ථික සම්බාධක ළිහිල් කිරීමට එම ගිවිසුම මගින් බැඳී ඇත.

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් 2018 වසරේ දී ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගිවිසුම අත්හැර දමන ලද්දේ ඉරානය විසින් එල්ලකරනු ලබන තර්ජනය සමඟ පොරබැදීම අතින් එම අවි පාලන ගිවිසුම ප්‍රමාණාත්මක නොවන බව පවසමිනි. එසේම අදාළ කාලසීමාව ඇතුළත න්‍යෂ්ටික ක්‍රියාකාරකම් සීමාකරනු ලැබීම අතින් ගිවිසුම දුර්වලය යන්න ට්‍රම්ප්ගේ අදහස විය.

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් විසින් ගන්නා ලද තීන්දුව පරිදි ඉරානයට එරෙහි සම්බාධක යළි ක්‍රියාත්මක වූ අතර,එරටට එරෙහි ආර්ථික බලපෑම දැඩිකරනු ලැබුණි. එපමණක් නොව, ඉරානයේ මූල්‍ය අංශය සහමුලින්ම මෙන් ”කළු ලැයිස්තුගත” (blacklisting) කිරීමට ද ට්‍රම්ප් පාලනය මෑතදී පියවර ගනු ලැබුණි. ඉරානය ඊට ප්‍රතිචාරය දක්වන ලද්දේ සිය න්‍යෂ්ටික බලාගාර අධීක්ෂණය සම්බන්ධයෙන් එක්තරා මට්ටමක තහංචි පනවමිනි.

ජෝ බයිඩන් පවසන පරිදි ඉරානය කෙරෙහි ”උපරිම බලපෑම්” එල්ලකෙරෙන ට්‍රම්ප් පිළිවෙත අසාර්ථක ක්‍රියාමාර්ගයකි. එම ක්‍රියාමාර්ගය නිසා දෙපාර්ශ්වය අතර ගැටුම්කාරීභාවය විශාල මට්ටමින් උත්සන්න වූ බවත් බයිඩන් අවධාරණය කරයි. ගිවිසුමට හවුල් වූ සෙසු පාර්ශ්වයන් ද ට්‍රම්ප්ගේ තීරණය ප්‍රතික්ෂේප කරන අතර ජනාධිපති ට්‍රම්ප් බලයට පත්වූ අවස්ථාවේ පැවති තත්ත්වයට වඩා ඉරානය න්‍යෂ්ටික අවි නිපදවනු ලැබීම අතින් බොහෝදුර ගමන්කර ඇත.

ඉරානය දැඩි මට්ටමින් ගිවිසුමට අනුගත වන්නේනම්, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය යළිත් එම ගිවිසුමට එක්වෙන බව ජෝ බයිඩන් පවසයි. එහෙත් එතෙක් ඉරානයට එරෙහි සම්බාධක ඉවත්කිරීමට බයිඩන් පරිපාලනය පියවර නොගනු ඇත. ඒ අතර නව ජනාධිපති බයිඩන් ජනාධිපති ට්‍රම්ප් විසින් මතුකරනු ලබන මැසිවිලි සම්බන්ධයෙන් විසඳුම් සොයාගැනීමේ සාකච්ඡාමය ක්‍රියාමාර්ගයක් ආරම්භ කරනු ඇත.

යේමනයේ යුද්ධය

සෞදි අරාබියේ සහයෝගයෙන් ක්‍රියාත්මක යේමන් යුද්ධයට සහයෝගය දීමත් ජෝ බයිඩන් පාලනය යටතේ නතරකෙරෙනු ඇත. අතිවිශාල ජීවිත සංඛ්‍යාවක් විනාශ කෙරෙමින් පවතින යේමන් යුද්ධයට ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය හවුල්වීම සම්බන්ධයෙන් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ වාම බලවේගය කෙරෙන් දැඩි විරෝධයක් එල්ලවෙමින් පවතින අතර,එම මතයේ සිටින කොංග්‍රස් සභිකයන්ගේ සංඛ්‍යාවත් වැඩිවෙමින් පවතී.

සෞදි අරාබිය ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ කිට්ටුතම මිතුරු රාජ්‍යයකි. සෞදි අරාබිය ඉරාන විරෝධී ප්‍රධාන කේන්ද්‍රයකි. විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහස වන්නේ ජෝ බයිඩන් සෞදි අරාබි රාජාණ්ඩුව විවේචනයකින් තොරව වැළඳ ගනු ලැබීමේ ට්‍රම්ප් පිළිවෙතින් බයිඩන් බැහැරවිය හැකි බවය.

”මැද පෙරදිග ගත්තොත් බයිඩන් පාලනය යටතේ විශාල වෙනසක් සිදුවනු ඇතැයි මම හිතනවා” ඩැනියෙලා ප්ලෙට්කා පවසයි.

”එය වැඩිවශයෙන් ඉරානයට පක්ෂපාත පිළිවෙතක්.එසේම එය ස්ථිරවම,සෞදි අරාබියට අඩු පක්ෂපාතීභාවයක් සහිත පිළිවෙතක්”

අරාබි-ඊශ්‍රායෙල් අර්බුදය

ඊශ්‍රායලය සහ එක්සත් අරාබි එමීරය අතර පසුගියදා ඇතිකරගත් ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ ගිවිසුම නව ජනාධිපති ජෝ බයිඩන්ගේ ද පිළිගැනීමට ලක්වෙයි. ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ පැරණි පරපුර අනුව යමින් ජෝ බයිඩන් ඊශ්‍රායලයේ දැඩි හිතවතකු මෙන්ම එම රාජ්‍යය ආරක්ෂා කළ යුතුය යන මතයේ සිටියි. ඊශ්‍රායලය ”පලස්තීන භූමිය බලහත්කාරයෙන් අල්ලාගෙන සිටින්නේය” යන වචන ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති අංශයේ දක්නට නැත.

එහෙත් ජෝ බයිඩන් ”බටහිර ඉවුර අල්ලාගැනීමේ ඊශ්‍රායල් ක්‍රියාකලාපය සම්බන්ධයෙන් ට්‍රම්ප් පාලනයේ ප්‍රතිපත්ති මත රඳා පවතින ආකාරයක් දක්නට නොලැබෙයි. ට්‍රම්ප් පිළිවෙතට ඊශ්‍රායලයේ නව ජනපද පිහිටුවීම ජාත්‍යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් නොවන බව පැවසෙන ප්‍රකාශනයක් ඇතුළත්ය. එම ප්‍රකාශනය අනුව බටහිර ඉවුරේ කොටස් ඊශ්‍රායලය විසින් ඒකපාර්ශ්වීය මට්ටමින් අල්ලාගනු ලැබීම ජාත්‍යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් නොවේ.

මේ අතර ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ වාමාංශය කලින් වසරවලට වඩා වැඩි දියුණු කරන ලද සහ බලපෑම් සහගත විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන අතර,පලස්තීනයේ අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් දැඩි බලපෑමක් එල්ලකරමින් ඇත.

”පලස්තීන ජාතිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධ උපදේශකයන්, පලස්තීන ඇමෙරිකානුවන් සහ අරාබි ඇමෙරිකානුවන් ශක්තිමත් බැඳීමක් තිබුණා කියල මම හිතනවා. එපමණක් නොවෙයි, ඊශ්‍රායලය විසින් පලස්තීන භූමිය අල්ලාගැනීම අවසන් කළයුතුය යන්න එක්සත් ජනපද විදේශ පතිපත්තියේ ප්‍රධාන මූලධර්මයක් විය යුතුබව යුදෙව් ඇමෙරිකානු කණ්ඩායම් විසිනුත් පිළිගන්නවා” මෙවර ජනාධිපති ධූර අපේක්‍ෂකත්වය දිනාගැනීම සඳහා ජෝ බයිඩන් සමඟ තරඟ වැදුන බාර්නි සෑන්ඩර්ස් ගේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති උපදේශක මැට් ඩුස් (Matt Duss) පවසයි.

ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ට මෙන්ම ජෝ බයිඩන්ට ද ඉරාකයේ සහ ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ යුද්ධ සඳහා සදාකාලිකව මැදිහත්වීමේ අවශ්‍යතාවක් නොමැත. බයිඩන් ගේ උවමනාව වනු ඇත්තේ ත්‍රස්තවාදය සමඟ සටන්වැදීම සඳහා කුඩා හමුදා සේනාංක එම රටවල රඳවා තැබීම පමණි. එසේම, පක්ෂයේ වාම බලවේගයේ බලපෑම නොතකා බයිඩන් ඇමෙරිකානු ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ (පෙන්ටගනයේ) වැය ශීර්ෂය කප්පාදු නොකරනු ඇත.

භූදේශපාලන එදිරිවාදීකම් පෙරට පැමිණි විට ලෝකය බලාපොරොත්තු වූ තරම් වෙනසක් ඇතිවිය නොහැක යන්න එහි තේරුමය.

රුසියාව

මේ අතර ඉහළ රාජ්‍ය සබඳතා නියත ලෙසම වෙනස්වීමකට භාජනය වනු ඇත. රුසියාවේ නායක ව්ලදිමීර් පුතින් ගේ ජාත්‍යන්තර මූලධර්ම උල්ලංඝනය කරන සුළු හැසිරීම සම්බන්ධයෙන් නිතරම දක්නට ලැබුණේ ජනාධිපති ට්‍රම්ප් විසින් පෞද්ගලික මට්ටමින් ඔහුට සමාවක් පිරිනමනු ලබන ආකාරයකි.

එහෙත් ට්‍රම්ප් පරිපාලනය සම්බාධක පැනවීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග මගින් රුසියාව සම්බන්ධයෙන් දැඩි පිළිවෙතක් ද අනුගමනය කළේය. මිශ්‍ර පණිවුඩයකින් තොරව, එම පිළිවෙත බයිඩන් පාලනය යටතේත් වෙනසකින් තොරව ඇතැම්විට ක්‍රියාවට නැංවෙනු ඇත.

තමා රුසියාව “සතුරකු” ලෙස විශ්වාස කරන බව හිටපු උප ජනාධිපතිවරයා (බයිඩන්) CNN සේවයට කිසිම පාලනයකින් තොරව කියා ඇත. එපමණක් නොව,ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණයට අතපෙවීම සම්බන්ධයෙන් ද බලපෑමක් එල්ලකරන බවට ප්‍රතිඥාවක් දී සිටින ජෝ බයිඩන්, ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ රඳවා සිටින ඇමෙරිකානු හමුදාවන් ඉලක්ක කොට පහරදීම සඳහා තාලිබාන් ව්‍යාපාරයට මුදල් සපයා ඇති බවට රුසියාවට චෝදනා කර ඇත. එහෙත් ජනාධිපති ට්‍රම්ප් ඒ සම්බන්ධයෙන් කරුණු දක්වා නැත.

ඒ අතරම, න්‍යෂ්ටික අවි ගබඩා නිරෝධායනයට අදාළ අවි පාලන ගිවිසුම් සුරක්ෂිත කරගැනීමට මොස්කව් බලධාරීන් සමඟ කටයුතු කිරීමට තමාට අවශ්‍යකරන බවත් ජෝ බයිඩන් විසින් පැහැදිළිව සඳහන් කරනු ලැබ ඇත. ජනාධිපති ට්‍රම්ප් රුසියාව සමඟ එළැඹ තිබුණු එවැනි ගිවිසුම් දෙකකින් ඉවත්විය. ඔහු එවැනි පියවරක් ගත්තේ රුසියාව ඒ සම්බන්ධයෙන් වංචාකරන බවට චෝදනා කරමිනි. මේ අතර ලබන වසරේ පෙබරවාරි මාසයේ කල් ඉකුත්වෙන තුන්වෙනි අවි ගිවිසුමක් රුසියාව සමඟ දීර්ඝකර ගැනීමේ උත්සහයක් ද පවතී. තමා ජනාධිපති පදවියට තේරී පත්වුනොත් කොන්දේසි විරහිතව එම ගිවිසුම දීර්ඝ කිරීම සඳහා කැපවෙන බව බයිඩන් පවසා තිබේ.

චීනය සම්බන්ධයෙන්

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් 2017 වසරේ දී ප්‍රකාශයක් කරමින්, තමා සහ චීන ජනාධිපති ෂි ජින්පින් චොකලට් කේක්වලට කොතරම් ආශා කරන්නේදැයි කියා සිටියත්, එම මිත්‍රත්වය පරදුවට තබමින් කොරෝනාවෛරසය පැතිරවීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු චීනයට චෝදනා කිරීමත් සමඟ දෙදෙනා අතර මිත්‍රත්වය දැන් අලුත් සීතල යුද්ධයක් බවට හැරී පවතී.

වෙළෙඳාම සහ වෙනත් කාරණා සම්බන්ධයෙන් චීනය පිළිබඳ දැඩි ක්‍රියාමාර්ග ගැනීම සඳහා දුර්ලභ ගණයේ අන්තර් පක්ෂ ගිවිසුමක් සඳහා පියවර ගනිමින් ඇත. ප්‍රශ්නය වී තිබෙන්නේ උපායමාර්ග ගැනය.

චීනයේ ”ආක්‍රමණශීලී ආර්ථික භාවිතයන්’ට” එරෙහි ට්‍රම්ප් ප්‍රතිපත්තිය ජෝ බයිඩන් ද දිගටම අනුගමනය කරනු ඇත. එහෙත් එය සිදුකෙරෙනු ඇත්තේ ට්‍රම්ප් මෙන් ඒකපාර්ශ්වීය මට්ටමින් වෙළෙඳ ගිවිසුම් කරා යාමේ අභිලාශයෙන් තොරව මිතුරු රාජ්‍යයන් සමඟ සන්ධානගතවය.

චීනයේ සන්නිවේදන තාක්ෂණය වර්ජනය කිරීමක් සඳහා ජගත් සහයෝගය සාර්ථකව දිනාගැනීමට ට්‍රම්ප් පරිපාලනය සමත්විය. එය පෙරමුණු කීපයකින් බේජිං පාලනය පසුබස්වාලීමට එක්සත් ජනපදය විසින් ගන්නා ලද ප්‍රයත්නයේ එක් කොටසකි. එම තත්ත්වය ඔවුන් අතර සබඳතා දශක කීපයක් ඇතුළත දක්නට ලැබෙන පහළම අඩියට වැටීමට මුල්විය.

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් විසින් මෙහෙයවන ලද එම චීනය දඩයම් කිරීමේ ව්‍යාපාරය ඔවුන් විසින් හඳුන්වන ලද්දේ මූලෝපායී තරඟකාරිත්වයක් යනුවෙනි. එහෙත් මූලෝපායික ගැටුම වන්නේ ඇතැම් විශ්ලේෂකයන් විසින් එම පිළිවෙත විග්‍රහකරන ආකාරය අනුවය. ජෝ බයිඩන් නැගී සිටිමින් පවතින චීනයක් සමඟ සහයෝගී සම්බන්ධතා පැවැත්විය හැකි ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි සක්‍රීය මට්ටමින් අවධානය යොමුකරනු ඇත.

”තමාට ඇමෙරිකානු නායකත්වය නැවත පණගැන්වීමට අවශ්‍ය’ බව’ ජෝ බයිඩන් කියාසිටී.

එහෙත් පසුගිය වසර හතරක කාලය ඇතුළත දැඩි මහා බල තරඟයක් යළි කැඳවමින් ලෝකය බෙහෙවින් වෙනස් වී ඇත. මෑතදී පැවැත්වුන මහජන මත විමසුම් මගින් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ, ඇමෙරිකානු ජනාධිපති පදවිය භාරගනු ලබන ජෝ බයිඩන් විසින් නායකත්වය දීමට බලාපොරොත්තු තබනු ලබන ඔවුන්ගේ වෙනස් නොවෙන මිතුරු සගයන් වන රටවල පවා ඇමෙරිකානු කීර්තිය විශාල වශයෙන් පිරිහී ඇති බවකි.

(ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ BBC වාර්තාකාරිනී, බාබරා ප්ලෙට් උෂර් ගේ විශ්ලේෂණයක පරිවර්තනයකි – උපුටා ගැනීම බී.බී.සී සන්දේශය)

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල ප්‍රමාදය දෙස සමස්ත ලෝකයම බලා සිටී. වත්මන් ජනපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මැතිවරණ දූෂණ සිදුවූ බව කියමින් අධිකරණමය ක්‍රියාමාර්ගයකට අවතීර්ණ වෙමින් සිටියදී ජෝ බිඩෙන් ‘සන්සුන් වන ලෙස‘ ජනතාවට ආයාචනා කරයි.

මේ අතර ලෝ ප්‍රකට බී.බී.සී. සේවය කියන්නේ විවිධ වෙබ් අඩවිවල ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල සම්බන්ධයෙන් දැඩි විෂමතා පවතින බවයි.

උදාහරණයක් ලෙස ඔබ ප්‍රකට ‘ගුගල්‘ වෙබ් අඩවිය හරහා ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල සොයන්නේ නම් ලැබෙනු ඇත්තේ පහත සදහන් ප්‍රතිඵලයයි. (අප විසින් ද ඊයේ (05) මේ වාර්තාවම උපුටා දක්වා ඇත)

නමුත් බී.බී.සී වාර්තාවලට අනුව මේ දක්වා ඇමෙරිකානු ප්‍රාන්ත 50න් ඡන්දය සම්පූර්ණ ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත්තේ ප්‍රාන්ත 44 වන අතර එහිදී ජෝ බිඩෙන් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 253ක් ද ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 214ක් ද දිනාගෙන ඇත.

මේ අතර ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවයා ඡන්දය ගණන් කරමින් පවතින ප්‍රාන්තවල ඡන්දය ගණන් කිරීමට නතර කිරීම දරන උත්සාහයට ප්‍රතිචාර දක්වමින් ජෝ බිඩෙන් ට්විටර් පණිවුඩයක් නිකුත් කර ඇත.

ට්වීට් මාලාවකින්, ජෝ බිඩෙන් සෑම ඡන්දයක්ම ගණන් කරන ලෙස ඉල්ලා තිබේ – නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග මගින් ප්‍රධාන ප්‍රාන්තවල ඡන්ද ගණන් කිරීම නතර කිරීමට ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් දැරූ උත්සාහයට එය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකි.

සිය නවතම ට්වීට් එකේ බිඩෙන් පවසන්නේ ඔවුන් “ඉතිහාසයේ විශාලතම මැතිවරණ ආරක්ෂණ ප්‍රයත්නය නැවත සටන් කිරීමට එක්රැස් කර ඇති” බවයි.

මේ අතර බී.බී.සීය වැඩි දුරටත් දක්වන්නේ ඡන්ද ගණන් කිරීම දිගටම කරගෙන යද්දී, පෙන්සිල්වේනියාව සහ ජෝර්ජියාව ඇතුළු යුද බිමේ ප්‍රාන්ත ගණනාවක ට්‍රම්ප් බිඩෙන්ට වඩා ඉදිරියෙන් සිටී.

මේ වත්මන් තත්ත්වය තුළ ඇමෙරිකානු ජානධිපතිවරණයේ සමස්ත තත්ත්වය පහත සදහන් ආකාරයට සාරාංශ කළ හැකිය.

1. ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණයේ යුධ බිමේ ප්‍රාන්ත වශයෙන් සැලකෙන ප්‍රාන්ත කිහිපයක ඡන්දය ගණන් කරමින් තිබුණ ද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් තමන් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කර ඇති බව දිගින් දිගටම කියයි.
2. තම ප්‍රකාශය සඳහා කිසිදු සාක්ෂියක් ලබා නොදී “තැපැල් ඡන්ද පත්‍රිකා වල දැවැන්ත දූෂණ හා වංචාවන්” ගැන ජනාධිපතිවරයා චෝදනා කරයි
3. ඇරිසෝනා, ජෝර්ජියා, නෙවාඩා සහ පෙන්සිල්වේනියා යන මැතිවරණ ප්‍රතිඵල ලබා දෙන ප්‍රාන්ත හතරක තවමත් නීතිමය තැපැල් ඡන්ද ගණන් කරනු ලැබේ.
4. ජනාධිපතිවරයා පවසන්නේ “ඇරිසෝනා හි හරි දේ කිරීමට ඔහු ගමන් කරමින් සිටින” බවයි. එහෙත්, 88% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබාගෙන ඇති නවතම අගය, බිඩෙන් ඉදිරියෙන් සිටින බව පෙන්නුම් කරයි
5. ජනාධිපති ට්‍රම්ප් පවසන්නේ “අවසානයේදී විනිසුරුවන්ට පාලනය කිරීමට සිදුවනු ඇතැයි මට හැඟේ” යනුවෙනි
6. ජෝ බිඩෙන් පවසන්නේ ඡන්ද ගණන් කරන විට ජනතාව සන්සුන්ව සිටිය යුතු බවත්, ඔහු ජයග්‍රාහකයා බවට පත්වනු ඇති බවට සැකයක් නැති බවත්ය.
7. ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට නෙවාඩා සහ ඇරිසෝනා හි වාසිදායක තත්ත්වයක් ඇති අතර ජෝර්ජියාවේ සහ පෙන්සිල්වේනියාවේ ට්‍රම්ප්ට දැඩි සටහන් දෙමින් සිටී
8. බිඩෙන් වාර්තාගත ඡන්ද මිලියන 71.5 ක් ලබාගෙන ඇති අතර ජනාධිපති වීමට තරම් ප්‍රාන්ත ජයග්‍රහණය කරන බව පවසා තිබේ
9. වසර 120කට පසු ඇමෙරිකානුවන්ගෙන් වැඩිම ප්‍රතිශයක් ඡන්දය ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ මෙම මැතිවරණයේදීය. එය 66.9%ක.

Text by – bbc – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණයේ ජයග්‍රහණය අභියසය ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂක ජෝ බිඩන් පැමිණ සිටිනවා. මේ වන විට බිඩෙන් විසින් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 264 දෙනකු ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර ජනපති ට්‍රම්ප් විසින් දිනාගෙන ඇති ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් ගණණ 214ක්.

ඇමෙරිකානු ජනපතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කිරීම සදහා අවශ්‍ය වන්නේ ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 270ක් දිනා ගැනීම පමණයි. ඒ අනුව බිඩන්ට අවශ්‍ය වන්නේ තවත් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 06කු දිනා ගැනීම පමණයි. එය දැනට ප්‍රතිඵල නිකුත් කිරීමට ඇති, බිඩන් විසින් ජයග්‍රහණය කරනු ඇතැයි උපකල්පනය කරන ‘නෙවාඩ – NV ප්‍රාන්ත ජයග්‍රහණය සමග සම්පූර්ණ වනු ඇති බවයි දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ සදහන් කරන්නේ.

මේ වන විට නෙවාඩා ප්‍රාන්තයේ ඡන්දවලින් 75%ක් ගණන් කර ඇති අතර එහිදී බිඩෙන් 49.3% (588,252) සහ ට්‍රම්ප් සියයට 48.7%ක (580,605) දිනාගෙන තිබෙනවා.

ජාතික වශයෙන් බිඩෙන් විසින් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 264ක් සමග 50.4%ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් දිනාගෙන ඇති අතර ලබාගෙන ඇති ඡන්ද සංඛ්‍යාව 71,938,595ක්.

ට්‍රම්ප් විසින් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 214ක් සමග 48%ක ප්‍රතිශතයක් ද ඡන්ද 68,530,962ක් ද දිනාගෙන තිිබෙනවා.

මෙහිදී ට්‍රම්ප්ට වාසිදායක ප්‍රාන්ත 04ක ඡන්ද ප්‍රතිඵල නිකුත් කිරීමට තිබෙනවා. එම ප්‍රාන්ත වන්නේ ඇලස්කා (3) පෙන්සිල්වේනියා (20), උතුරු කැරොලිනා (15) සහ ජෝර්ජියා (16) යන ප්‍රාන්තයි.

කෙසේ වෙතත් මේ වන විට නිකුත්ව ඇති ඡන්ද ප්‍රතිඵල ජනපති ට්‍රම්ප් විසින් අභියෝගයට ලක්කර තිබෙන අතර ඔහු අවධාරණය කරන්නේ ඡන්ද දූෂණ සිදුව ඇති හෙයින් තමා අධිකරණයට යන බවයි.

ඒ.එෆ්.පී. වාර්තා ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

ප්‍රකාශිත ඡන්ද තවමත් ගණන් කරමින් පවතින අතර, ප්‍රාන්ත කීපයක ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට ද නියමිත නමුත්, ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ ජනාධිපති අපේක්ෂක ජෝ බයිඩන් යන දෙදෙනාම පවසන්නේ ඔවුන් ජයග්‍රහණය ලබමින් බවය.

කලක් ‘බියකරු සිහිනයක්’ ලෙස පෙනුණු සිද්ධියක් මේ වන විට සිදුවෙමින් පවතී. තමා ජයග්‍රාහී මාවතක යන බව බයිඩන් පවසන අතර ට්‍රම්ප් ඡන්ද වංචා සහ මැතිවරණ සොරකම් පිළිබඳ පදනම් විරහිත චෝදනා ඉදිරිපත් කරයි.

එය මත ගැටුම් සහ දිග්ගැස්සුනු අධිකරණ සටනක පෙර නිමිති වන අතර, එයින් පරාජය වන කණ්ඩායමේ ආධාරකරුවෝ තමන් වංචාවකට ලක් වූයේය යන හැඟීමෙන් කෝපය පළ කිරීමට ඉඩ තිබේ.

අවසාන ප්‍රතිඵලය තවමත් නොදන්නා නමුත්, මැතිවරණ රාත්‍රියෙන් පසුව පැහැදිලි වන්නේ එක්සත් ජනපදය දැඩි ලෙස බෙදී ගිය ජාතියක් ලෙස දිගටම පවතින බවය.

ඇමරිකානු ඡන්දදායකයින් කිසිදු අර්ථවත් ආකාරයකින් ට්‍රම්ප් ප්‍රතික්ෂේප කර නොමැත. එමෙන්ම, ජනාධිපතිවරයා බලාපොරොත්තු වූ ආකාරයෙන් අනුමත කිරීමක් ද සිදු වී නොමැත.

ඒ වෙනුවට ගැටුම් තත්වයන් නිර්මාණය වෙමින් පවතින අතර, මෙම විශේෂිත මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කරන්නේ කවුරුන් වුවද දේශපාලන ගැටුම දිගටම පවතිනු ඇත.

මේ දක්වා සිදු වූයේ කුමක්ද?

2020 ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණය පිළිබඳ අපගේ සජීව වාර්තාකරණයට සම්බන්ධ වන ඔබ සැම සාදරයෙන් පිළිගන්නෙමු!

ප්‍රකාශිත ඡන්ද තවමත් ගණන් කරමින් පවතින අතර, ප්‍රාන්ත කීපයක ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට ද නියමිත නමුත්, ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ ජනාධිපති අපේක්ෂක ජෝ බයිඩන් යන දෙදෙනාම පවසන්නේ ඔවුන් ජයග්‍රහණය ලබමින් බවය.

මැතිවරණ රාත්‍රිය දිග හැරුණු ආකාරය:

ජනපති පදවියට පත්වීම සඳහා අවශ්‍ය ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයන් 270 ලබා ගැනීමේ තරඟයේදී ජෝ බයිඩන් 224 ක් ජයග්‍රහණය කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. එමෙන්ම, ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් 213 ක් ජයග්‍රහණය කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. කෙසේනමුත්, මෙම මැතිවරණයේ ප්‍රතිඵලය තීරණය වනු ඇත්තේ මිලියන ගණනක් තැපැල් ඡන්ද මත වන අතර, ඒවා ගණන් කිරීම තවමත් ආරම්භ කර නොමැත.

තීරණාත්මක පෙන්සිල්වේනියා ප්‍රාන්තයේ මිඩ්වෙස්ට් සහ රස්ට් බෙල්ට්හි ප්‍රතිඵල මඟින් තියුණු තරගයක් පෙන්නුම් කර තිබේ. මිචිගන් සහ විස්කොන්සින් වැනි නාගරික හා තදාසන්න ප්‍රදේශවලින් වැඩි ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලැබෙනු ඇතැයි ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය අපේක්ෂා කරන අතර, එහි ප්‍රතිඵලය දින ගණනක් යන තුරු දැනගැනීමට නොහැකි විය හැකිය.

එක්සත් ජනපද වේලාවෙන් සවස් කාලය වන විට ධවල මන්දිරයේ සිට නිරවද්‍යතාව ඔප්පු නොකළ ‘ජයග්‍රහණය’ ගැන අදහස් දක්වමින් ට්‍රම්ප් පැවසුවේ තැපැල් ඡන්ද වංචාවක් සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඉදිරියේ අභියෝග කරන බවය. නමුත් මේ සම්බන්ධයෙන් ඔහු කිසිදු සාක්ෂියක් ඉදිරිපත් කර නොමැත.

උප ජනාධිපති මයික් පෙන්ස් ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රකාශය හැකි තාක් නිරවද්‍ය කිරීමට උත්සාහ කළ අතර, තවමත් තහවුරු වී නොමැති ජයග්‍රහණය ගැන ප්‍රකාශ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් සහ නීත්‍යානුකූලව ලබා දුන් ඡන්ද සියල්ල ගණන් කරන ලෙස අවධාරණය කළේය.

තවමත් ගණන් නොකළ ඡන්ද පත්‍රිකාවල නීත්‍යානුකූලභාවය ගැන ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රශ්න කිරීම “කුපිත කරවන සුළු, පෙර නොවූ විරූ සහ වැරදි දෙයක්” යැයි ජෝ බයිඩන්ගේ ඡන්ද ප්‍රචාරක කණ්ඩායම පැවසූහ.

ඩෙලවෙයාර්හි ආධාරකරුවන් අමතමින් ජෝ බයිඩන් පැවසුවේ, “සෑම ඡන්දයක්ම ගණන් කරන තුරු මැතිවරණය අවසන් වී නැති” බවත්, “අපි ජයග්‍රහණය කරා යන ගමනක සිටින” බවත්ය.

මැතිවරණ දිනයේදී වාර්තාගත ඡන්ද ප්‍රකාශ කිරීමක් සිදු විය. අඟහරුවාදා දින අග භාගයේ ඡන්ද විමසීම අවසන් වීමට ආසන්නව තිබියදී, වොෂිංටන් ඩීසී හි වීදිවල ට්‍රම්ප්ට එරෙහි විරෝධතා පැවැත්වුණු අතර, එය යම් නොසන්සුන්කාරී තත්වයක් ඇති කළේය.

ප්‍රාන්ත 41 ක ප්‍රතිඵලය

ඉදිරියට කුමක් වේද?

එක්සත් ජනපදයේ මීළඟ ජනාධිපති වන්නේ කවුරුන්ද යන ප්‍රශ්නයට තවමත් පිළිතුරක් නොමැත. වියහැකි සමහර කරුණු:

දින ගණනක් යනතුරුත් අවසන් ප්‍රතිඵලය දැනගැනීමට නොහැකි විය හැක. මෙය බොහෝ දුරට ඉඩ ඇති තත්ත්වයක් සේ පෙනේ, මෙම සටන මිචිගන්, විස්කොන්සින් සහ පෙන්සිල්වේනියා වැනි ස්ථානවල තවමත් ගණන් ගණන්කරන තැපැල් ඡන්ද වෙත මාරු වනු ඇත.

නීතිඥයන් මෙයට සම්බන්ධ විය හැකිය. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඉදිරියට යන බවට තර්ජනය කර තිබේ. මෙයින් අදහස් කෙරෙන්නේ එයට සති කිහිපයක් ගත විය හැකි බවය.

අවිනිශ්චිතතාව නිසා නොසන්සුන්තා ඇති විය හැකිය. බොහෝ ඇමරිකානුවන් ඔවුන්ගේ ගැටලු ගැන කතා කර ඇතත්, සැලකිය යුතු නොසන්සුන්තාවක් ඇති වේ දැයි කීමට කල් වැඩි ය. නමුත් අනිවාර්යයෙන්ම අවිනිශ්චිතතාවක් ඇති වනු ඇත.

ට්‍රම්ප්: “අපි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට යනවා”

නිත්‍යානුකුලව ප්‍රකාශ වූ තවත් ඡන්ද විශාල ප්‍රමාණයක් ගණන් කිරීමට තිබියදී ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහය නොලත් ජයග්‍රහණයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.

“අවංකව ම අපි මේ මැතිවරණය ජයගත්තා,” යැයි පහත් ස්වරයකින් ඔහු කීය. මැතිවරණය තුළදී “වංචා” වූ බව ඔහු පැවසුවේ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරිමකින් තොරවය.

“මේක අපේ රටට ලැජ්ජාවක්,” යැයි ඔහු සඳහන් කළේ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලට එරෙහිව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට යන බව පවසමිනි.

ඔහු මේ බව සඳහන් කළේ මන්දිරයේ නැගෙනහිර කාමරයේ (East Room) වේදිකාවේ සිට ආධාරකරුවන් අමතමිනි. ඔහුගේ පවුලේ අයට සහ ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටි මිලියන සංඛ්‍යාත ආධාරකරුවන්ට ස්තූති කරමින් ඔහු කතාව ඇරඹීය.

“අපි විශාල උත්සවයකට සූදානම් වෙමින් සිටියා,”යැයි කී ඔහු “අපි හැම දෙයක්ම දිනුවා.” යි සඳහන් කළේය.ජයග්‍රාහී ස්වරය ගනිමින් ට්‍රම්ප් ෆ්ලොරිඩාවේදී ලැබූ සිය විශාල ජයග්‍රහණය ප්‍රකාශ කළේය.

“අපි එය දිනුවා නොවෙයි විශාල ලෙස දිනා ගත්තා,” මීට පෙර මැතිවරණ රාත්‍රියේදී ප්‍රතිවාදියා වූ ජෝ බයිඩන් කළාක් මෙන් ට්‍රම්ප් ද පෙන්සිල්වේනියාවේ පෙරමුණ ගෙන සිටින බව කියා සිටියි. එම ප්‍රාන්තයේ ජයග්‍රහයකයා තීරණය කිරීමට තවමත් කල් වැඩිය.

ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රකාශයෙන් රිපබ්ලිකන් පාක්ෂිකයින් ‘පීඩාවට පත්ව සිටිති’

ධවල මන්දිරයේ නැගෙනහිර කාමරයේ කළ කතාවෙන් ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සනාථ නොකළ ජයග්‍රහණයක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. ඔහු එසේ කළේ මිලියන ගණනකගේ ඡන්ද ගණන් කිරීම තවමත් අවසන් කර නොමැති තත්ත්වයක් තුළ ය.

ඉහළ පෙලේ රිපබ්ලිකන් පාක්ෂිකයින් සහ ගතානුගතික විචාරකයින් කිහිප දෙනෙකු ට්‍රම්ප්ගේ සනාථ නොකළ අදහස් දැක්වීම ගැන අවධානය යොමු කරති.

ඒබීසී ප්‍රවෘත්ති සේවයට අදහස් දක්වමින් නිව් ජර්සි හි හිටපු ආණ්ඩුකාරවරයා සහ ට්‍රම්ප්ගේ උපදේශක ක්‍රිස් ක්‍රිස්ටි ජනාධිපතිවරයාගේ කතාව හැඳින්වූයේ උපායමාර්ගිකව මෙන්ම ජනාධිපතිවරයෙකු වශයෙන් ද ගත් වැරදි පියවරක් ලෙසිනි.

“එය නරක උපායමාර්ගික තීරණයක්,” ඔහු පැවසීය. “එය නරක දේශපාලන තීරණයක්.”

ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රකාශයෙන් තමා “දැඩි පීඩාවට පත්වූ” බව පෙන්සිල්වේනියා හි හිටපු රිපබ්ලිකන් සෙනෙට් සභික රික් සැන්ටෝරම් පැවසීය. “වංචාව යන වචනය භාවිත කිරීම … මම හිතන්නේ වැරදියි,” ඔහු සීඑන්එන් නාලිකාව වෙත පැවසීය.

ගතානුගතික විචාරකයෙකු මෙන්ම ට්‍රම්ප්ගේ විවේචකයෙකු වන බෙන් ෂැපිරෝ ට්විටර් පණිවුඩයක් තුළින් කියා සිටියේ මෙම ප්‍රකාශය “දැඩි වගකීම් විරහිත” බවය.

Text by bbc sandesaya

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණයේ ඡන්ද ගණන් කරමින් පවතින අතර ඇතැම් ප්‍රාන්තවල ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත. මේ වන විට (04) පෙ.ව 08.00) ප්‍රාන්ත 18ක ප්‍රතිඵල නිකුත් වී ඇති අතර ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂක ජෝ බිඩන් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 89ක් සහ රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක, වත්මන් ජනපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඡන්ද විද්‍යාල නියෝජිතයින් 72 දෙදෙනකු දිනාගෙන ඇත.

2020 ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණයේ ඡන්ද විමසීම ඇතැම් ප්‍රාන්තවල අවසන් වෙද්දී ඡන්ද ගණන් කිරීම ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී. එසේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම අවසන් වූ ප්‍රාන්ත අතරට උතුරු කැරොලයිනා , බටහිර වර්ජිනියා සහ ඔහායෝ අයත් වේ.

එම ප්‍රාන්ත අතරින් උතුරු කරොලයිනා ප්‍රාන්තයට ඡන්ද විද්‍යාලය තුළ ඡන්ද 15ක් හිමි අතර ඔහායෝ ප්‍රාන්තයට ඡන්ද විද්‍යාලය තුළ ඡන්ද 18 ක් පවතී. බටහිර වර්ජීනියා ප්‍රාන්තයට ඡන්ද විද්‍යාලය තුළ හිමි ඡන්ද ගණන 5 කි.

ඔහායෝ, ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරණ ඡන්ද ඉතිහාසය තුළ තරගකාරී ප්‍රාන්තයක්ව පවතී. සම්ප්‍රදායිකව ඔහායෝ ප්‍රාන්තය තුළ පරාජය වන සෑම රිපබ්ලිකන් පාක්ෂිකයෙකු ම ජනාධිපති ධුරය සඳහා වන තරගය පරාජයට පත්ව ඇත.

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් සිය ප්‍රචාරණ වැඩපිළිවෙල තුළදී වැඩි වශයෙන් චාරිකා කළ උතුරු කරොලයිනා ප්‍රාන්තය ප්‍රධාන පෙළේ දෝලනය වන ප්‍රාන්තයක් බවට මතුවෙමින් පවතින අතර ජනාධිපතිවරයාගේ එම සංචාර කෙතරම් දුරට ඵල දරා ඇත්ද යන්න විමසා බැලීමට මෙය අවස්ථාව වේ.

ෆ්ලොරිඩා හි මුල් ප්‍රතිඵල නිකුත් වෙමින් පවතින අතර එය මිශ්‍ර ප්‍රතිඵල බවට පෙන්නුම් කරයි

ෆ්ලොරිඩා හි නැගෙනහිර කාල කලාපයේ ඇති ප්‍රදේශවල ප්‍රථිපල කඩිනමින් වාර්තාවීමට පටන්ගෙන ඇත. එය මිශ්‍ර ප්‍රතිඵලයක් බවට පෙන්නුම් කෙරෙන බැවින් දෙපාර්ශවයටම හොඳ සහ නරක ආරංචියක් වී තිබේ.

ටම්පා බේ ආසන්න බටහිර වෙරළ තීරයේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයක් වන පිනෙල්ලාස් වැනි ස්ථානවල බයිඩන්, හිලරි ක්ලින්ටන්ගේ 2016 ප්‍රතිපල ප්‍රතිඵල ඉක්මවා යමින් තිබේ. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් 2016 දී එම ප්‍රදේශය දිනා ගත්තේ සියයට 1 කිනි. ඇස්තමේන්තුගත ඡන්ද ප්‍රතිශතය 75% ක් වන අතර, බයිඩන් 52% සිට 46% දක්වා ඉදිරියෙන් සිටිනුයේ ඡන්ද 248,620 කිනි. මීට වසර හතරකට පෙර ඡන්ද 239,201 ක් ලබා ගනිමින් ට්‍රම්ප් එම ප්‍රදේශය ජයග්‍රහණය කළේය.

කෙසේ වෙතත්, ඩිමොක්‍රටික් බලකොටුවක් වන මියාමි-ඩේඩ් හි දී, ට්‍රම්ප් තමන්ගේ 2016 ලබාගත් ඡන්ද ප්‍රමාණය අහිබවා යමින් සිටී. බයිඩන් 84% ක් වාර්තා කිරීමත් සමඟ ඉදිරියෙන් සිටින්නේ 54% සිට 45% දක්වා වූ මායිමකිනි. ක්ලින්ටන් එවර 63% සිට 33% දක්වා වූ සීමාවකින් ජය ගෙන තිබිණි.

නූතන එක්සත් ජනපද දේශපාලනයේ එක් මූලික රීතියක් තිබේ නම්, එය ෆ්ලොරිඩාව මුලිකව වනු ඇත – මේ වසරේදීත් එහි වෙනසක් නැත. කෙසේ වෙතත්, එය මේ වසරේදීත් තීරණාත්මක වීම පුදුමය සහගත විය හැකිය.

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරණය මේ වන විට පැවැත්වෙමින් තිබේ. සටන පවතින්නේ වත්මන් ජනාධිපති, රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් (74) සහ ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂක ජෝ බිඩන් (77) අතරය. අභියෝගකරුවන් දෙදෙනාටම දශක හතකට වැඩි පෞද්ගලික හා වෘත්තීය අත්දැකීම් තිබේ. එය ගෝලීය දේශපාලනය තුළ බොහෝ විට දක්නට නොලැබෙන සුවිශේෂ තත්ත්වයකි

මේ අතර බී.බී.සී සේවය සුවිශේෂ මාධ්‍ය මෙහෙවරක් ඉටු කළේය. ඒ මේ වියපත් අභියෝගකරුවන් දෙදෙනාගේ ජීවිතයේ සුවිශේෂ අවස්ථාවල දුර්ලභ ඡායාරූප එකතුවක් පළ කිරීමය. එම දුර්ලභ සහ සුවිශේෂ ඡායාරූප එකතුව පහත පළ වේ.

මුල් කාලය

1946 ජුනි මාසයේදී දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු උපත ලැබූ ඩොනල්ඩ් ජෝන් ට්‍රම්ප් නිව්යෝර්ක්හි දේපල වෙළඳාම් ව්‍යාපාරයක අධිපති ෆ්‍රෙඩ් ට්‍රම්ප් සහ මේරි ඈන් මැක්ලියෝඩ් ට්‍රම්ප්ගේ  (Fred Trump and Mary Anne MacLeod Trump) සිව්වන දරුවා විය. පවුලේ ධනය තිබියදීත්, ඔහු තම පියාගේ සමාගම තුළ වඩාත්ම පහළ රැකියාවන් කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ අතර, ඔහු පාසලේදී වැරදි ලෙස හැසිරීමට පටන් ගැනීමෙන් පසු වයස අවුරුදු 13 දී හමුදා ඇකඩමියකට යවනු ලැබීය.

ඔහු පෙන්සිල්වේනියා විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූ අතර ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා වූ ෆ්‍රෙඩ් ගුවන් නියමුවෙකු වීමට තීරණය කිරීමෙන් පසුව ට්‍රම්ප් තම පියාගේ පවුලේ ව්‍යාපාර කටයුතුවල නිරත වීමට කැමති විය.

ජෝශප් රොබිනෙට් බිඩෙන් ( Joseph Robinette Biden Jr)1942 දී පෙන්සිල්වේනියාවේ ස්ක‍්‍රැන්ටන් හි උපත ලැබීය. නීතිඥයෙකු වීමට සිහින දකිමින් සිටි තරුණ ජෝගේ ලොකුම අභියෝගය වූයේ නීතිඥ වෘත්තිය අතිෂය වැදගත් ‘කථන හැකියාව ඇතිකර ගැනීමයි. නැතහොත් කථන බාධකයක්ව පැවති කඩුල්ල ජය ගැනීමයි. කැඩපතක් ඉදිරිපිට කථා කිරීමේ ඔහුගේ තාක්‍ෂණය හේතුවෙන් මාස කිහිපයකට පසු ඔහු ජයගත්තේය.

බිඩෙන් ඩෙලවෙයාර් විශ්ව විද්‍යාලයට සහ පසුව සිරකූස් විශ්ව විද්‍යාලයේ නීති විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය. පසුව ඔහු සිය පළමු බිරිඳ නීලියා සමඟ විවාහ වී විල්මින්ටන්හි සිය දේශපාලන ජීවිතය ආරම්භ කළේය.

1970 දශකය

ෆ්‍රෙඩ් ට්‍රම්ප්ගේ සමාගමට බැඳීමට පෙර තම පියාගෙන් ඩොලර් මිලියනයක ණයක් ලබාගෙන දේපළ ව්‍යාපාරයට අවතීර්ණ වූ බව ට්‍රම්ප් පවසයි. එහිදී ඔහු නිව්යෝර්ක් නගරයේ නේවාසික නිවාස, වතු විශාල ප්‍රමාණයක් කළමනාකරණය කිරීමට උදව් කළ අතර අවසානයේ සමාගම පාලනය කළේය. 1971 දී ඔහු එය ට්‍රම්ප් සංවිධානය – Trump Organization.ලෙස නම් කළේය.

වසර හයකට පසු ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් චෙක් ජාතික ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවක් හා නිරූපිකාවක් වන ඔහුගේ පළමු බිරිඳ ඉවානා සෙල්නිකෝවා සමඟ විවාහ විය. ඔහුගේ පළමු විවාහයේ සිටම ඔහුගේ දරුවන් වන ඩොනල්ඩ් ජේ.ආර්, ඉවාන්කා සහ එරික් – ට්‍රම්ප් සංවිධානය පවත්වාගෙන යාමට උදව් කරයි.

ජෝ බිඩෙන් එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේ අසුන් ගැනීමට උනන්දුවෙන් බලා සිටියේය.  ඒ අතර 1972දී ‍ඛේදවාචකයක් සිදුවිය. ඒ බිරිඳ සහ ළදරු දියණිය නයෝමි රිය අනතුරකින් මියයාමයි. ඔහුගේ පුතුන් වන බියු සහ හන්ටර් බරපතල තුවාල ලැබූහ. බිඩෙන් මහතා ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ සෙනෙට් සභිකයෙකු ලෙස සිය කුඩා පුතුන්ගේ රෝහල් කාමරයේ සිට දිවුරුම් දුන්නේය.

1980 දශකය

1970 දශකයේ අග භාගයේදී ට්‍රම්ප් සිය අභිලාෂයන් වේගවත් කරමින් බෘක්ලින් සහ ක්වීන්ස් වෙතින් තම දේපල අවධානය දිලිසෙන මෑන්හැටන් වෙත මාරු කළේය. සුන්බුන් සහිත හෝටලයක් කඩා එය ග්‍රෑන්ඩ් හයට්  Grand Hyatt බවට පරිවර්තනය කිරීමෙන් පසු ඔහු වඩාත් ජනප්‍රිය ට්‍රම්ප් දේපළක් වන මහල් 68 කින් යුත් ට්‍රම්ප් කුළුණ Trump Towe ඉදි කළේය. එය 1983 දී විවෘත විය.

ට්‍රම්ප් පෙදෙස, ට්‍රම්ප් වර්ල්ඩ් ටවර්, ට්‍රම්ප් ඉන්ටර්නැෂනල් හෝටලය සහ කුළුණ යන ප්‍රසිද්ධ නම දරන අනෙකුත් දේපල සහ ඔහුගේ ප්‍රබල සන්නාමය මාධ්‍ය උනන්දුව දිනා ගැනීමට පටන් ගත්තේය.

නමුත් ඔහු ස්පර්ශ කළ සෑම දෙයක්ම රන්වන් පැහැයට හැරුණේ නැත. ට්‍රම්ප්ගේ ව්‍යාපාර බංකොලොත්භාවය ගොනු කිරීමකට හේතු වී තිබේ.

වොෂිංටනයේ ගත කළ පළමු වසර 14 තුළ බිඩෙන් මහතා තම බිරිඳ සහ දියණියගේ මරණයෙන් පසු සිය පෞද්ගලික ජීවිතය නැවත ගොඩනඟා ගත්තේය. ඔහු තම පුතුන්ට සාමාන්‍ය ජීවිතයකට සමානත්වයක් ලබා දීමට කැප වූ අතර සෑම දිනකම ඩෙලවෙයාර් හි පිහිටි පවුලේ නිවසේ සිට වොෂිංටන් ඩී.සී. වෙත ගමන් කළේය. ඔහු අවසානයේදී පාසැල් ගුරුවරියක වන ජිල් ජේකොබ්ස් සමඟ නැවත විවාහ විය.

බිඩෙන් මහතා සෙනෙට් අධිකරණ කමිටුවේ ස්ථාපිත වූ අතර ජාතික ප්‍රතිරූපයක් ගොඩනැගීමට පටන් ගත්තේය. 1987 දී ඔහු එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ධුරයට සිය පළමු ගමන ආරම්භ කළ නමුත් එවකට බ්‍රිතාන්‍ය කම්කරු පක්ෂයේ නායක නීල් කින්නොක්ගේ කතාවක් කොපි කිරීමේ චෝදනාව මත ඔහු තරගයෙන් ඉවත් විය.

1990 දශකය

විනෝදාස්වාද ක්‍ෂේත්‍රයට (entertainment sector) පිවිසි ට්‍රම්ප් මහතා 1996 දී Miss Universe, Miss USA, and Miss Teen USA යන තරඟාවලි දියත් කරමින් තවත් ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයක් ආක්‍රමණය කළේය.

මේ අතර ඔහු පළමු බිරිද ඉවානාගෙන් වෙන්වීමෙන් පසු ඔහු 1993 දී නිළි මාර්ලා මේපල්ස් Marla Maples සමඟ විවාහ විය.

1999 දී මාර්ලාගෙන් දික්කසාද වීමට ඔහු තීරණය කළ අතර ඒ වන විට ඔවුන්ට ‘ටිෆනි Tiffany – නම් දියණියක් සිටියේය. එම වසරේම ට්‍රම්ප්ගේ පියා මිය ගියේය.

“මගේ පියා මගේ ආනුභාවයෙන් – My father was my inspiration ට්‍රම්ප් මහතා ඒ අවස්ථාවේ පැවසීය.

1991 ඔක්තෝබර් 11 වන දින ඔක්ලහෝමා විශ්ව විද්‍යාලයේ නීති මහාචාර්යවරියක් වන ඇනීටා හිල් (Anita Hill) සෙනෙට් අධිකරණ කමිටුව (Senate Judiciary Committee) ඉදිරියේ සාක්ෂි දුන් බැවින් එක්සත් ජනපද මහජනතාව ඔවුන්ගේ රූපවාහිනිය ඉදිරිපිට සිටගත්තේය. එක්සත් ජනපද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරියක වන ක්ලැරන්ස් තෝමස්ගේ නාමයෝජනා සම්බන්ධයෙන් කමිටුව විභාගයක් පැවැත්වීය. රේගන් පරිපාලනය වෙනුවෙන් ඔවුන් දෙදෙනාම සේවය කර ඇති අවස්ථා වලදී ඔහු ඇයට ලිංගික හිරිහැර (sexually harassed) කළ බව මිස් හිල් චෝදනා කළේය.

කමිටුවේ සභාපතිවරයා ලෙස ජෝ බිඩෙන් විසින් නඩු විභාගය මෙහෙයවන ලදී. මිස් හිල්ගේ සාක්ෂි ඔහු විසින් හැසිරවීම බොහෝ කලක සිට විවේචනයට ලක්විය.

නඩු විභාගය පැවැත්වූයේ සුදු ජාතික පිරිමි මණ්ඩලයක් විසිනි. පෙනෙන විදිහට මිස් හිල් වෙනුවෙන් සාක්ෂි දීමට කැමති කාන්තාවන් කිහිප දෙනෙකු සාක්ෂි දීමට බිඩෙන් මහතා කැඳවූයේ නැත.

2019 අප්‍රියෙල් මාසයේදී රූපවාහිනී සම්මුඛ සාකච්ඡාවකට එක්වෙමින් බිඩෙන් මහතා පැවසුවේ “ඒ ගැන කණගාටු වන” බවයි.එ

2000 දශකය

2003 දී ට්‍රම්ප් මහතා නව රියැලිටි ටීවී වැඩසටහනක් මෙහෙයවූ අතර ඔහු ව්‍යාපාරිකයෙකු මෙන්ම මාධ්‍යකරුවෙකු ලෙස සිය පෞරුෂත්වය ප්‍රකට කළේය. 

ඔහු මෙම ප්‍රසංගය වාර 14 ක් සඳහා සත්කාරකත්වය දුන් අතර, මූල්‍ය අනාවරණය කිරීමේ ස්වරූපයෙන් කියා සිටියේ, ප්‍රදර්ශනය අතරතුරදී ජාලය විසින් ඔහුට ඩොලර් මිලියන 213 ක මුදලක් ගෙවා ඇති බවයි.

මේ අතර, 2005 දී ඔහු යුගෝස්ලාවියානු ජාතික නිරූපිකාවක් වන ඔහුගේ වර්තමාන බිරිඳ මෙලනියා නෞස් සමඟ විවාහ විය. මෙම යුවළට එක් පුතෙකු සිටී. ඒ බැරන් විලියම් ට්‍රම්ප්.

2008 අගෝස්තු 23 වන දින ජනාධිපති අපේක්ෂක බැරක් ඔබාමා ජෝ බිඩෙන්ව ඔහුගේ උප ජනාධිපතිවරයා ලෙස හඳුන්වා දුන්නේය. එය ජයග්‍රහණයේ පදනම විය. ඔබාමා – බිඩෙන් ධුරකාල දෙක පුරාම අඛණ්ඩව හා ශක්තිමත්ව කටයුතු කළේය. බිඩෙන් නිතරම ඔබාමා ඔහුගේ “සහෝදරයා” ලෙස හැඳින්වීය.

2010 දශකය

ට්‍රම්ප් මහතා ධවල මන්දිරය සඳහා තරඟයට පිවිසෙන බව නිල වශයෙන් නිවේදනය කළේ 2015 ජුනි මාසයේදී නොවේ. ඔහු ජනාධිපති ධුරය සඳහා සැලසුම් කළ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරය මතභේදයට තුඩු දී ඇත.

2005 සිට ඔහු කාන්තාවන් පිළිබඳව අසභ්‍ය ප්‍රකාශ කිරීම පිළිබඳ පටිගත කිරීමක් සහ ඔහු ධුරයට නුසුදුසු බවට ඔහුගේම පක්ෂයේ සාමාජිකයන් ඇතුළු ප්‍රකාශයන් එවකට මාධ්‍ය හමුවට ඉදිරිපත් විය.

එහෙත් ඔහු දිගින් දිගටම තම ආධාරකරුවන්ට කියා සිටියේ තමන් ජනමත විමසුම් ප්‍රතික්ෂේප කරන බවයි. තම ජනාධිපති ධුරය දේශපාලන සංස්ථාපිතයට පහර දෙන බවත් වොෂිංටනයේ “මඩ වගුර” ඉවත් කරන බවත් ඔහු පැවසීය.

බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් ඉවත් කර ගැනීමේ සාර්ථක ව්‍යාපාරයෙන් ඔහු ආශ්වාදයක් ලබා ගත්තේ “Brexit times 10” ඉවත් කරන බව පවසමිනි. සියලු අනාවැකි පාහේ තිබියදීත්, ට්‍රම්ප් මහතා 2016 මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු 45 වන එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයා ලෙස 2017 ජනවාරි 20 වන දින රාජකාරී ආරම්භ කරන ලදී.

සිය ජනාධිපති ධුරයේ අවසන් දිනවල පැවති උත්සවයකදී ඔබාමා විසින් බිඩෙන් වෙත ජනාධිපති පදක්කම (Presidential Medal of Freedom) පිරිනැමීය. එය රටේ ඉහළම සිවිල් ගෞරවයයි.

“ජෝ බිඩෙන් දැන ගැනීම යනු මවාපෑමකින් තොරව ආදරය දැන ගැනීම, ආත්ම ගෞරවයෙන් තොර සේවාවන් දැන ගැනීම සහ ජීවිතය සම්පූර්ණයෙන් ගත කිරීම” යැයි එවකට ජනාධිපතිවරයා පැවසීය.

2015 දී වයස අවුරුදු 46 දී ඔහුගේ පුත් බියු මොළයේ පිළිකාවක් හේතුවෙන් මිය ගිය අතර එයින් බිඩෙන් දැඩිව කම්පනයට පත් විය. මේ අතර 2016 දී ඔහු ඩෙලවෙයාර් ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස පත්විය.

2020

ට්‍රම්ප්ගේ නැවත බලයට පත්වීමේ මෙහෙයුම කොරොන වයිරස් වසංගතයේ පසුබිමට එරෙහිව සිදු කර ඇති අතර, එහිදී ඇමරිකානුවන් 230,000 ක් මියගොස් ඇති අතර ජනාධිපතිවරයාම ආසාදනය වී ඇති බව දැක තිබේ. ජනාධිපති ආර්යා මෙලනියා ට්‍රම්ප් සහ ඔවුන්ගේ පුත් බැරන් ද ධවල මන්දිරයේ කාර්ය මණ්ඩලය ගණනාවක් සමඟ වෛරසය වැළඳී ඇත.

නොවැම්බර් 3 වන දින මැතිවරණයට පෙර දිනවලදී, ට්‍රම්ප් විසින් ප්‍රාන්තවලින් ඉල්ලා සිටියේ අගුලු දැමීමෙන් වළකින ලෙසයි.

කොරෝන වෛරසය පිළිබඳ ජනාධිපති ප්‍රතිවාදීන් දෙදෙනාගේ බෙදීම් ගැඹුරු වී ඇති අතර, නරක අතට හැරෙන කොරෝනා වයිරස් අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයා කටයුතු කිරීම එහි වින්දිතයින්ට “අපහාසයක්” බව බිඩෙන් මහතා ප්‍රකාශ කර තිබේ.

“මම දිනුවද, මෙම වසංගතය අවසන් කිරීම සඳහා විශාල වෙහෙසක් දැරීමට සිදුවනු ඇත,” ඔහු පැවසීය. “මම මෙය පොරොන්දු වෙමි – අපි පළමු දිනයේ සිට නිවැරදි දේ කරන්නෙමු.”

ඇමරිකානුවන් මිලියන 90 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවක් කලින් ඡන්දය ප්‍රකාශ කර ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් තැපැල් මගින් ඡන්දය ප්‍රකාශ කර ඇත.

2020 නොවැම්බර් 03 වැනි දින බී.බී.සී වාර්තාවකි. සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

වගකිවයුතු අගමැතිවරයෙකුට” දිනකට දහස් ගණනක් මරණයට පත්වනු ඇතැයි යෝජනා කරන සංඛ්‍යා නොසලකා හැරිය නොහැකි අතර, “මරණ අනුපාතිකය” අපේ‍්‍රල් මාසයේ දී දුටු ප්‍රමාණයට වඩා නරක යැයි අගමැතිවරයා පැවසීය.

“වෛද්‍ය සහ සදාචාරාත්මක ව්‍යසනයක්” වැළැක්වීම සඳහා අගමැති බොරිස් ජොන්සන් එංගලන්තයට දෙවන ජාතික අගුළු දැමීමක්  (second national lockdown) නිවේදනය කළා.

නව නිවේදනය නිකුත් කරමින් අගමැතිවරයා කියා සිටියේ අගුළු දැමීම සමග මේ වසරේ නත්තල් උත්සවය බෙහෙවින් වෙනස් විය හැකි නමුත් අදාළ පියවර ගැනීමෙන් පවුල්වලට එක්රැස් විය හැකි අවස්ථාවක් උදාවන බවයි.

මත්පැන්හල්, ආපනශාලා, ජිම් සහ අත්‍යවශ්‍ය නොවන වෙළඳසැල් බ්‍රහස්පතින්දා සිට සති හතරක් වසා තැබිය යුතු බව ඔහු පැවසීය.

නමුත් පළමු අගුළු දැමීමේදී මෙන් නොව මෙවර පාසල්, විද්‍යාල සහ විශ්ව විද්‍යාල විවෘතව තබන බවයි අගමැතිවරයා කියා සිටියේ.

දෙසැම්බර් 2 න් පසු, සීමාවන් ලිහිල් වන අතර කලාප නැවත ස්ථර පද්ධතියට යන බව ඔහු පැවසීය.

අගමැතිවරයා මෙසේ ද පැවසීය: “නත්තල් උත්සවය මේ වසරේ වෙනස් වනු ඇත, සමහර විට එය බෙහෙවින් වෙනස් විය හැකිය. එහෙත් දැඩි ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමෙන් අපට රට පුරා පවුල් එකට සිටීමට ඉඩ දිය හැකි බව මගේ අවංක බලාපොරොත්තුව හා විශ්වාසයයි.

අග්‍රාමාත්‍යවරයා ඩව්නිං වීදියේ ප්‍රවෘත්ති සාකච්ඡාවකට එක්වෙමින් කියා සිටියේ අගුළු දැමීම මගින් ව්‍යාපාර කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑම ගැන තමා සැබවින්ම කණගාටු වන නමුත් සේවක වැටුපෙන් 80% ක් ගෙවන එකගතා නොවැම්බර් මාසය දක්වා දීර්ඝ කරන බවයි.

“වගකිවයුතු අගමැතිවරයෙකුට” දිනකට දහස් ගණනක් මරණයට පත්වනු ඇතැයි යෝජනා කරන සංඛ්‍යා නොසලකා හැරිය නොහැකි අතර, “මරණ අනුපාතිකය” අපේ‍්‍රල් මාසයේ දී දුටු ප්‍රමාණයට වඩා නරක යැයි අගමැතිවරයා පැවසීය.

එංගලන්තයේ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල පවා (අඩුම රෝගීන් සංඛ්‍යාවක් සිටින රෝහල් පවා) සති කිහිපයකින් ධාරිතාව ඉක්මවා යනු ඇතැයි අගමැතිවරයා පැවසීය.

“වෛද්‍යවරුන්ට සහ හෙදියන්ට කුමන රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කළ යුතුද ? කවුරුන් ජීවත් විය යුතුද, කවුද මිය යන්නේද යන්න තෝරා ගැනීමට බල කෙරෙනු ඇත” යනුවෙන් ජොන්සන් මහතා වැඩි දුරටත් පැවසීය.

නව සීමාවන් යටතේ:

• නිවසින් බැහැරව යාමට නිශ්චිත හේතුවක් නොමැති නම් නිවසේ රැඳී සිටින ලෙසට ජනතාවගෙන් ඉල්ලා ලැබේ
• ව්‍යායාම, වෛද්‍ය හේතූන්, ආහාර සහ වෙනත් අත්‍යවශ්‍ය සාප්පු සවාරි සහ අවදානමට ලක්වූවන්ට හෝ ස්වේච්ඡා සේවය සඳහා නිවසින් පිටවීමට අවසර ඇත
• ගෘහස්ථව හෝ පෞද්ගලික උද්‍යානවල රැස්වීම්වලට ඉඩ නොදේ
• නමුත් පුද්ගලයන්ට වෙනත් ස්ථානයක සිටින වෙනත් පුද්ගලයෙකු පොදු ස්ථානයකදී හමුවිය හැකිය
• රට පුරා ඇති මත්පැන්හල්, බාර්, අවන්හල් සහ අත්‍යවශ්‍ය නොවන සිල්ලර වෙළඳසැල් වසා දැමිය හැකි නමුත් රැගෙන යාම සහ නිවාසවලට භාණ්ඩ බෙදාහැරීමේ වෙළෙදසැල් විවෘතව පැවතිය හැකිය
• ජිම් ඇතුළු විවේක හා විනෝදාස්වාද ස්ථාන ද වසා දමනු ඇත
• ඉදිකිරීම් ස්ථාන සහ නිෂ්පාදන සේවා ස්ථාන විවෘතව පැවතිය හැකිය
• දෙමව්පියන් වෙන්වු දරුවන්ට නිවාස අතර ගමන් කළ හැකිය
• සායනිකව අවදානමට ලක්විය හැකි පුද්ගලයින් “විශේෂයෙන් සැලකිලිමත්” වන ලෙස ඉල්ලා සිටී.

අගමැතිවරයා මීට පෙර රටපුරා සීමාවන් පැනවීමේ පීඩනයට එරෙහි වූ අතර, එය එක්සත් රාජධානියේ මූල්‍ය කටයුතු සඳහා “විනාශකාරී” වනු ඇති බවත්, ඒ වෙනුවට එංගලන්තයේ ප්‍රාදේශීය ප්‍රදේශ ඉලක්ක කර ගනිමින් විකල්ප ක්‍රමයක් තෝරා ගන්නා බවත් පැවසීය.

එක්සත් ජනපදය, ඉන්දියාව, බ්‍රසීලය, රුසියාව, ප්‍රංශය, ස්පාඤ්ඤය, ආර්ජන්ටිනාව සහ කොලොම්බියාව යන රටවලින් පසු තහවුරු වූ රෝගීන් මිලියනයක සන්ධිස්ථානය කරා ළඟා වූ නවවන රට එක්සත් රාජධානියයි.

එංගලන්තයේ ප්‍රධාන වෛද්‍ය නිලධාරි මහාචාර්ය ක්‍රිස් විට්ටි ප්‍රවෘත්ති සාකච්ඡාවේදී පැවසුවේ වසන්ත වසංගතයේ (මුල් අවස්ථාව – අප්‍රෙල්) උච්චතම අවස්ථාවට වඩා රෝහල් 10ක කොරොන වයිරස් රෝගීන් වැඩි සංඛ්‍යාවක් සිටින බවත් වෛරසය “අතිශයින් වේගයෙන්” පැතිර යන බවත්ය.

“අපි දැන් ක්‍රියා නොකළේ නම්, දෙසැම්බර් මාසයේදී ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය අසාමාන්‍ය කරදරයකට පත්වීමේ සම්භාවිතාව ඉතා ඉහළ වනු ඇත,” ඔහු පැවසීය.

කොවිඩ් -19 ආසාදනය වූ 11,000 කට ආසන්න පිරිසක් මේ වන විට රෝහල් ගතව සිටිති.

රජයේ ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක උපදේශක ශ්‍රීමත් පැට්‍රික් වොලන්ස් මෙම සාකච්ඡාවට එක්වෙමින් කියා සිටියේ ආකෘති නිර්මාණය මඟින් හදුනාගත් පරිදි ශීත ඍතුවේ දී සිදුවන මරණ සංඛ්‍යාව “පළමු රැල්ලට සාපේක්ෂව දෙගුණයක් හෝ ඊට වැඩි විය හැකි” බවයි.

රජයේ වසංගත ආකෘති නිර්මාණ කණ්ඩායමක් වන එස්පීඅයි-එම් විසින් බොරිස් ජොන්සන්ට ඉදිරිපත් කරන ලද අතර බීබීසී විසින් දුටු එක් පුරෝකථනයකට ඇතුළත් වූයේ කිසිදු ක්‍රියාමාර්ගයක් නොගතහොත් දිනකට මරණ 4000කට වඩා සිදුවිය හැකි බවයි.

බොහෝ ආකෘතීන් දිනකට මරණ 2,000 ක් පමණ ඉහළ යන බව දක්වා සිටී.

පළමු වරට අගුලු දැමීමේ තීරණයට මග පෙන්නූ ආකෘති නිර්මාණය කළ මහාචාර්ය නීල් ෆර්ගියුසන් පැවසුවේ ‘විශ්ව විද්‍යාල සහ පාසල් විවෘතව තැබීමෙන් අදහස් වන්නේ ආසාදන මෙවර සෙමෙන් අඩු වන බවයි‘

නව සීමාවන් මගින් ඕනෑම තැනක සිට ආසාදන අනුපාතය 20% ත් 80% ත් අතර සංඛ්‍යාවකින් අඩු කර ගත හැකි බව පැවසූ ඔහු නත්තල් දිනය වන විට “දින කිහිපයක් පමණක්” විශාල පිරිසකට රැස්වීමට හැකි වනු ඇතැයි තමා අපේක්ෂා කරන බවත් පැවසීය.

ඇමතිවරු අගුලු දැමීම ප්‍රමාද කළේ ඇයි?

සැප්තැම්බර් 21 වන දින එහි විද්‍යාත්මක උපදේශක කණ්ඩායම විසින් එංගලන්තයේ යම් ආකාරයක අගුලු දැමීමක් සිදු කිරීමට රජයට උපදෙස් දෙන ලදී. ඒ වෙනුවට, රජය මුලින්ම තෝරාගත්තේ අවන්හල් වැසීමයි.

සති කිහිපයකට පසු එහි ස්ථර පද්ධතිය විසින් දරුණුතම හානියට පත් ප්‍රදේශවල විශාලතම සීමාවන් පනවනු ඇත.

හුදෙක් මහජන සෞඛ්‍ය දෘෂ්ටි කෝණයකින්, විශේෂඥයින් උපදෙස් දුන් විට එය අගුළු දැමීම බුද්ධිමත් දෙයක් වනු ඇත.

එය කෙටි වනු ඇති අතර, ආසාදන වඩාත් ඉක්මණින් පහතට ගෙනැවිත්, පරීක්ෂණ හා හෝඩුවාවන් පද්ධතියට ආසාදිතයින් ඉහළ යාම සමඟ සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාවක් ලබා දෙනු ඇත.

එහෙත් ඇමතිවරුන්ට ආර්ථික බලපෑම මෙන්ම දේශපාලනය ද සලකා බැලිය යුතු විය. රැකියා සහ ව්‍යාපාර ආරක්ෂා කරමින් වෛරසය පැතිරීම පාලනය කිරීමට ඔවුන්ගේ සැහැල්ලු, මෘදු ප්‍රවේශය ප්‍රමාණවත් වනු ඇතැයි ඔවුහු අපේක්ෂා කළහ.

විද්‍යාත්මක උපදේශක කණ්ඩායමේ බොහෝ විද්‍යාඥයින් මෙය ක්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි එකල දැඩි සැකයෙන් සිටියහ.

ඇමතිවරුන් මුහුණ දෙන දුෂ්කර තීරණ ඔවුන් සියල්ලන්ම අගය කරන අතර ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙකු නිවැරදි බව ඔප්පු කිරීමෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ.

2020 නොවැම්බීබර් 01 වැනි දින බී.බී.සී වාර්තාවකි. සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

පසුගිය සතියට සාපේක්ෂව යුරෝපයේ දෛනික කෝවිඩ් මරණ 40% කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති බව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) බීබීසීයට පැවසීය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ප්‍රකාශක ආචාර්ය මාග්‍රට් හැරිස් පැවසුවේ ප්‍රංශය, ස්පාඤ්ඤ, එක්සත් රාජධානිය, නෙදර්ලන්තය සහ රුසියාවේ රෝගීන් ත33%කින් පමණ වැඩි වී ඇති බවයි.

“රෝහල්වල දැඩි සත්කාර ඒකක දැන් ඉතා රෝගී පුද්ගලයින්ගෙන් පිරී යාමට පටන් ගෙන තිබේ,” ඇය අනතුරු ඇඟවූවාය.

රුසියාව දිනකට මරණ 320 ක් වාර්තා කළ අතර එරට සමස්ත මරණ සංඛ්‍යාව 26,589 ක් විය.

ඉතාලියේ ද තියුණු වැඩිවීමක් සිදුවී ඇති අතර පසුගිය පැය 24 තුළ මරණ 221 ක් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. අඟහරුවාදා ඔස්ට්‍රියාවේ සිදු මරණ සංඛ්‍යාව 1,000 ඉක්මවයි.

එක්සත් ජනපදය, ඉන්දියාව සහ බ්‍රසීලයට පසු ලොව සිව්වන වැඩිම කොවිඩ් -19 රෝගීන් සංඛ්‍යාව වාර්තා වන්නේ රුසියාවෙනි. අඟහරුවාදා පමණක් එරටින් නව ආසාදන 16,550 ක් වාර්තා කර ඇති අතර බලධාරීන් දැන් ජනාකීර්ණ ස්ථානවල මුහුණු ආවරණ පැළඳීම අනිවාර්ය කර තිබේ.

ඉතාලියේ ද ආසාදන ඉහළ ගොස් ඇති අතර පසුගිය පැය 24 තුළ 22,000 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර බලධාරීන් පැවසුවේ පරීක්ෂණ ද වේගවත් කර ඇති බවයි. 

ඉතාලිය විසින් හදුන්වාදී ඇති නව සීමාවන්ට එරෙහිව රටපුරා විරෝධතා ක්‍රියාත්මක වේ.

තවත් යුරෝපා රාජ්‍ය්‍යක් වන බෙල්ජියමේ වෛරසය තිබුණත් දිගටම වැඩකරන ලෙස වෛද්‍යවරුන්ගෙන් ඉල්ලා තිබේ. ඊට හේතුව වන්නේ සෞඛ්‍ය පද්ධතිය අධික ලෙස අවදානමට ලක්ව තිබීමයි.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පැවසුවේ කුමක්ද?

පසුගිය අගහරුවාදා බීබීසී වර්ල්ඩ් ඇට් වන් වැඩසටහනට අදහස් දක්වමින් ආචාර්ය හැරිස් පැවසුවේ “යුරෝපීය කලාපය පුරා කොරෝනා මරණවල තීර්‍වර වර්ධනයක් දැගත හැකි බවයි‘

පෙර සතියට සාපේක්ෂව දෛනික රෝගීන් තුනෙන් එකකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර දෛනික මරණ 40% කට ආසන්න ප්‍රමාණයකින් වැඩි වී ඇතැයි ඇය පැවසුවාය.

“රෝහල් ධාරිතාව වඩා හොඳින් කළමනාකරණය කර තිබියදීත්, රටවල් කිහිපයක රෝහල් වේගයෙන් පිරෙමින් තිබේ,” ඇය අනතුරු ඇඟවූවාය.

ආචාර්ය හැරිස් පැවසුවේ යුරෝපීය රටවල් ගණනාවකට පනවා ඇති නව සීමා කිරීම්වල ඵලදායීතාවය විශ්ලේෂණය කළ හැක්කේ සති දෙකක කාලයක් තුළ පමණක් “ප්‍රමාදය” නිසා බවයි.

“ආසාදිතයින් අඩු වීම අපි දකිනු ඇත, නමුත් ඔබ එය එක රැයකින් දකින්නේ නැත,” ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ප්‍රකාශිකාව පැවසුවාය.

දෙවන රැල්ල පළමු රැල්ලට වඩා නරක වේදැයි ඇසූ විට ඇය පිළිතුරු දුන්නේ “අපි වෙනස් ආකාරයේ උච්චත්වයක් දකින්න යනවා. ශුභාරංචිය නම් අපගේ රෝහල් මෙහි සිදුවන්නේ කුමක්ද යන්න තේරුම් ගැනීමට සමත්ව තිබීමයි. ඔවුන් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඇදහිය නොහැකි තරම් වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කර ඇති අතර ඔවුන් මුහුණ දීමට යන්නේ කුමක්ද යන්න ද ඔවුන් දන්නවා. තත්ත්වය දරුණු වනු ඇති බව ඔවුන් දන්නවා‘

“ අපි හදුනාගත් තවත් වැදගත් දෙයක් නම්, වත්මන් ආසාදිතයින් අතර විශාල සංඛ්‍යාවක් වඩාත් දරුණු රෝගාබාධවලට ගොදුරු නොවන කණ්ඩායම්වල සිටීමයි. ඒ තරුණ කණ්ඩායම් ය. එහෙත් එය සහතික කොට පැවසිය නොහැකියි‘

“මෙම සාධක දෙකෙන් ඇඟවෙන්නේ අප්‍රේල් මාසයේ අප දුටු මරණවල දරුණු වැඩිවීමක් අපට නොපෙනෙන බවයි” ආචාර්ය හැරිස් පැවසුවාය.

රුසියාවේ නව නීති මොනවාද?

පොදු ප්‍රවාහන, කුලී රථ, රථගාල සහ සෝපාන ඇතුළු ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශවල බදාදා සිට මුහුණු ආවරණ අනිවාර්ය කිරීමට රුසියාව පියවර ගෙන ඇත. නව නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම ප්‍රාදේශීය බලධාරීන්ට පැවරේ.

පුපුරා යාමේ ආරම්භයේ දී රුසියාව ද ඒ හා සමාන පියවර ගෙන ඇති නමුත් ආසාදන ගණන අඩු වීමත් සමඟ ජූලි මාසයේ දී ඒවා ඉවත් කරන ලදී.

මීට අමතරව, රොස්පොට්‍රෙබ්නාඩ්සෝර් ප්‍රධානී ඇනා පොපෝවා බාර්, අවන්හල් සහ වෙනත් පොදු ස්ථාන සඳහා එක රැයකින් ඇඳිරි නීතිය නිර්දේශ කළාය. අනෙකුත් නිර්දේශ අතරට පොදු ප්‍රවාහන, කුලී රථ සහ පොදු ස්ථාන විෂබීජහරණය කිරීම ඇතුළත්ය.

ජාතික සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව රුසියාවෙන් ආසාදන මිලියන 1.5 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සහ මරණ 26,589 ක් වාර්තා වී තිබේ.

මෙම ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී රුසියාව කොවිඩ් -19 ට එරෙහිව “ජයග්‍රහණය” ප්‍රකාශයට පත් කළ නමුත් දැන් එය යළිත් ඉහළ ගොස් ඇති අතර වාර්තාගත මරණ සංඛ්‍යාවක් දක්නට ලැබේ.

එසේ වුවද, සැලකිය යුතු සීමාවන් නැවත හඳුන්වා දීමට මොස්කව් පාලනය පසුබට වී තිබේ. හැකිතාක් දුරට ආර්ථිකය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නව ජාතික අගුලු දැමීමක් සිදු නොවන බවට ජනාධිපති පුටින් මෑතකදී ව්‍යාපාරිකයින්ට සහතික විය.

එහෙත් නවතම පියවර මගින් යහපත් තත්ත්වයක් ඇතිවනු ඇතැයි විශ්වාස කළ නොහැකිය. ( මුහුණු ආවරණ බලාත්මක කිරීම සහ රාත්‍රී ජීවිතයට ඇඳිරි නීතිය පැනවීම නිර්දේශ කිරීම) රෝහල්වල ඇඳන් රෝගීන්ගෙන් පිරී ඇති අතර තවත් එහි අලුත් රෝගීන්ට අවස්ථාවක් නැත. මෘත ශරීරාගාරවල තත්ත්වය ද එසේය. ඒවා පිරී ඇත. වඩාත් කණස්සලු සහගත තත්ත්වය වන්නේ අධික ලෙස වැඩ කරන වෛද්‍යවරුන් පිළිබඳ රුසියාවේ පළාත් වලින් ලැබෙන වාර්තායි. සෞඛ්‍ය කාර්ය මණ්ඩල දැඩි ආතතියට පත්ව ඇති අතර ඔවුන්ට විරාමයක් ලැබෙන බවට සහතිකයක් ද නැත.

මොස්කව්හි දිනකට කෝවිඩ් රෝගීන් 1,000 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් රෝහල් ගත කරනු ලැබේ. නමුත් අගනගරයේ මුහුණු ආවරණ නීති දැනටමත් දැඩි කර ඇති අතර, සමාජශාලා සහ බාර් වෙත යන්නන් දැනටමත් ඔවුන්ගේ දුරකථන අංක ලබාදීම කළ යුතුය. 

නගර බලධාරීන් පවසන්නේ නව ආසාදනවල වේගය මන්දගාමී වී ඇති බැවින් නව ඇඳිරි නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට හෝ “ආර්ථිකයේ ඕනෑම අංශයක්” වසා දැමීමට ඔවුන් ව්‍යාපාරික ස්ථානවලට බල නොකරන බවයි.

යුරෝපයේ වෙනත් තැනක සිදුවන්නේ කුමක්ද?

ප්‍රංශයේ පැරිස් අග නගරය මේ වන විටත් ඇඳිරි නීතිය පුලුල් කරමින් හා තවත් නගර ඇතුළු කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. (රජය දැඩි පියවර සාකච්ඡා කර ඇත) පසුගිය අඟහරුවාදා රට තුළ නව රෝගීන් 33,417 ක් සහ නව මරණ 523 ක් වාර්තා වී තිබේ.

ඉතාලිය , ටියුරින් උතුරු නගරයේ නව සීමා කිරීම්වලට එරෙහිව පසුගිය සදුදා පැවති විරෝධතාවලට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදි. මිලාන්හි ද ගැටුම් වාර්තා විය. පසුගිය සිකුරාදා සිට අවන්හල්, බාර්, ජිම් සහ සිනමා ශාලා වසා දැමීම පිළිබඳව ජනතාව කෝපයෙන් ප්‍රතිචාර දක්වා ඇත.

එක්සත් රාජධානියේ ලන්ඩනයේ ඉම්පීරියල් කොලේජ් හි පර්යේෂකයෝ පවසන්නේ  කොරෝනා වෛරසයට එරෙහිව ප්‍රතිශක්තිය පැවතිය හැකිකේ ආසාදනය වීමෙන් මාස කිහිපයක් පමණක් බවයි. ප්‍රතිදේහ සඳහා ධනාත්මක බව පරීක්‍ෂා කරන පුද්ගලයින්ගේ සංඛ්‍යාව ජුනි සහ සැප්තැම්බර් අතර 25%කින් පමණ අඩුවී ඇති අතර එය 65 ට වැඩි අයගේ විශාලතම අඩුවීමකි.

බෙල්ජියමේ රෝහල් ගතවීම් 88% කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, දැඩි සත්කාර ඇඳන් වලින් අඩක් දැනටමත් පුරවා ඇති බවට නිලධාරීන් අනතුරු අඟවයි. රෝහල් 10 ක ධනාත්මකව පරීක්‍ෂා කළ නමුත් රෝග ලක්ෂණ නොපෙන්වූ වෛද්‍යවරුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ දිගටම වැඩ කරන ලෙසයි. යුරෝපයේ දෙවන රැල්ලේ කේන්ද්‍රස්ථානය වන්නේ බෙල්ජියමය.

ස්ලෝවැකියාව මෙම සති අන්තයේ සිට සිය මුළු ජනගහනයම පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භ කිරීමට නියමිතය. ආසාදිත පුද්ගලයින් දස දහස් ගණනක් හඳුනා ගැනීමට අගමැති ඊගෝර් මැටොවික් බලාපොරොත්තු වේ. හදුනාගත් ආසාදිතයින් ඔවුන්ගේ පවුල් සමඟ එක්ව ඉදිරි දින 10 නිරෝධායනයේ ගත කරනු ඇත. 

“අපට තිබුණේ විකල්ප දෙකක් පමණි, සාමාන්‍ය පරීක්ෂණ හෝ සම්පූර්ණ අගුළු දැමීම. අපි තෝරා ගත්තේ අවදානම අඩුම පළමු විකල්පය” ඔහු පැවසීය.

බී.බී.සී වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සකස් කළේ තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක ලේකම් මාක් එස්පර් සහ රාජ්‍ය ලේකම් මයික් පොම්පියෝ ඉන්දියාවේ ආරක්ෂක අමාත්‍ය රාජ්නාත් සිං සහ විදේශ අමාත්‍ය එස් ජයිශංකර් හමුවිය

දිල්ලිය බීජිනය සමඟ ඇති කර ගෙන ඇති නොසන්සුන්කාරී දේශසීමා අර්බුදය මධ්‍යයේ ඉන්දියාව සහ එක්සත් ජනපදය සංවේදී චන්ද්‍රිකා දත්ත හුවමාරු කර ගැනීම සඳහා මිලිටරි ගිවිසුමක් අත්සන් කර තිබේ.

මිසයිල, ඩ්‍රෝන හා වෙනත් ඉලක්ක වලට නිවැරදිව පහර දීම සඳහා එවැනි දත්ත වලට ප්‍රවේශ වීම අත්‍යවශ්‍ය යැයි සැලකේ.

අද (27) දිල්ලියේ පැවති “2 + 2” ඉහළ මට්ටමේ සාකච්ඡා වලින් පසුව මෙම ගනුදෙනුව නිවේදනය කරන ලදී.

විශේෂඥයන් පවසන්නේ ඉන්දියාව සහ එක්සත් ජනපද සබඳතා ශක්තිමත් කිරීම කලාපයේ චීනයේ බලපෑමට එරෙහිව කටයුතු කිරීමක් බවයි.

එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක ලේකම් මාක් එස්පර් සිය ඉන්දීය සගයා වන රාජ්නාත් සිං සමඟ සාකච්ඡා පැවැත්වීය. එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් මයික් පොම්පියෝ ද ඉන්දීය විදේශ අමාත්‍ය එස් ජයිශංකර් හමුවිය.

“පසුගිය දශක දෙක තුළ අපගේ ද්විපාර්ශ්වික සම්බන්ධතා සහ එහි වැදගත්කම තුළ ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වී තිබේ” යැයි ජයශංකර් මහතා පැවසීය. මෙම සාකච්ඡා මගින් දෙරටට “ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ කාරණා සම්බන්ධයෙන් වඩාත් තීව්‍ර ලෙස කටයුතු කිරීමට” හැකි වනු ඇතැයි ද ඔහු පැවසීය.

එක්සත් ජනපදය සමීප හවුල්කරුවන් සමඟ අත්සන් කරන ගිවිසුම් කිහිපය අතර The Basic Exchange and Cooperation Agreement on Geospatial Cooperation, or BECA වේ. මිලිටරි ක්‍රියාමාර්ග සඳහා තීරණාත්මක වන සංවේදී භූගෝලීය හා ගගනගාමී දත්ත පරාසයකට ඉන්දියාවට ප්‍රවේශ වීමට එය ඉඩ දෙයි.

න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය, පෘථිවි විද්‍යාව සහ විකල්ප වෛද්‍ය විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රවල වෙනත් කටයුතු සඳහා ද දෙපාර්ශ්වයම අත්සන් තැබූහ. එහෙත් ඔවුන් අතර වඩාත්ම වැදගත් ගිවිසුම වන්නේ BECA ය.

එක්සත් ජනපදයට සපයන ලද ගුවන් යානා සඳහා ඉන්දියාවට උසස් නාවික ආධාරක සහ ගුවන් යානා සැපයීමට එය එක්සත් ජනපදයට ඉඩ සලසනු ඇතැයි ඉන්දීය ආරක්ෂක ආරංචි මාර්ග රොයිටර් පුවත් සේවයට පැවසීය.

එහි අත්සන් කිරීම සිදුවන්නේ ඉන්දියාව හිමාලයානු කලාපයේ ඔවුන්ගේ මතභේදාත්මක දේශසීමාව ඔස්සේ චීනය සමග ඇති සතුරු ගැටුමක සිරවී සිටින අවස්ථාවකය.

ආතතීන් සමනය කිරීම සඳහා මාස ගණනාවක් පුරා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සාකච්ඡා ආරම්භ කරමින් ජූනි මාසයේ දෙපස හමුදා අතර ඇති වූ ගැටුමකින් ඉන්දීය සොල්දාදුවන් 20 දෙනකු මිය ගයහ. එහෙත් එය මෙතෙක් සතුරුකම් උත්සන්න කිරීමට උපකාරී වී නැත.

එක්සත් ජනපදය හා චීනය අතර සබඳතා ද මෑත මාසවල දී  දුර්වල වී තිබේ. මහා පරිමාණ විරෝධතාවලින් පසුව හොංකොං හි නව ආරක්ෂක නීතියක් පැනවීම සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජනපදය චීනයට තරවටු කර තිබේ.

මෙම ගිවිසුම ඉන්දියාව සහ එක්සත් ජනපද මිලිටරි සබඳතා ගැඹුරු කිරීමේ තවත් ඉදිරි පියවරකි. ඉන්දියාව ලෝකයේ විශාලතම ආරක්ෂක උපකරණ ගැනුම්කරුවන්ගෙන් එකක් වන නමුත් එහි ඉන්වෙන්ටරි වලින් 60-70% පමණ සපයනු ලබන්නේ රුසියාව විසිනි.

+ + + + +

කෝවිඩ් යුගයේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය

රාජිනී වෛද්‍යනාදන්, බීබීසී ප්‍රවෘත්ති, දිල්ලි

ඇමරිකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨම අමාත්‍යවරුන් දෙදෙනෙකු කෝවිඩ් සමයේදී තම සගයන් හමුවීමට පෞද්ගලිකව සංචාරය කිරීමට තෝරා ගැනීම සහ එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණයට සතියකට පෙර මෙම සාකච්ඡා කෙතරම් වැදගත්ද යන්න පෙන්නුම් කරයි.

කලාපයේ චීනයේ බලපෑමට එරෙහිව කටයුතු කිරීම මෙම සංචාරයේ ප්‍රධාන තේමවයි. එක්සත් ජනපද නිලධාරීන් ඉදිරි දිනවලදී ශ්‍රී ලංකාව, මාලදිවයින සහ ඉන්දුනීසියාව යන රටවලට ද සංචාරය කරනු ඇති අතර මෙම රටවල් බීජිනය සමඟ ශක්තිමත් සබඳතා භුක්ති විඳින ජාතීන් වශයෙන් සැලකේ.

මෙය වෙනස් කිරීමට එක්සත් ජනපදයට අවශ්‍ය වන අතර මෑත වසරවලදී ඉන්දියාව සඳහා වේගයෙන් වර්ධනය වන ආරක්ෂක සැපයුම්කරුවෙකු බවට එක්සත් ජනපදය පත්ව ඇත. එවැනි සැලසුම්වල දෝංකාරය දෙරටේ නායකයින්ගේ ප්‍රකාශවලින් ඇසෙනු ඇත.

මෙම සංචාරය මගින් එක්සත් ජනපදයේ සහ ඉන්දියාවේ “මිලිටරි-මිලිටරි සහයෝගීතාව ගැඹුරු කිරීම සඳහා වූ කැපවීම” ශක්තිමත් කරනු ඇතැයි එස්පර් මහතා සඳුදා සිං මහතා හමුවීමෙන් පසුව නිල ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් සදහන් කළේය.

“අද අපගේ සාකච්ඡා ඵලදායී වූ අතර පුළුල් පරාසයක ආරක්ෂක සහයෝගීතාව තවදුරටත් ගැඹුරු කිරීම අරමුණු කර ගෙන” සිං මහතා පසුව ට්වීට් කළේය.

මෙය ඉන්දියාව සහ එක්සත් ජනපදය අතර ” two-plus-two”” වාර්ෂික සංවාදයේ තුන්වන වටයයි.

පළමු සාකච්ඡාව දිල්ලියේදී 2018 දී පැවැත්විණි. නවතම සාකච්ඡා මුලින් ආරම්භ කිරීමට නියමිතව තිබුණේ වසංගතය හේතුවෙන් ප්‍රමාද වූ අතර එක්සත් ජනපද මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලින් ලැජ්ජාවට පත්වේ. විශ්ලේෂකයින් පවසන්නේ කාලය වැදගත් වන අතර එක්සත් ජනපදය සඳහා ඉන්දියාව ප්‍රමුඛතාවයක් ලෙස ඉස්මතු කරන බවයි.

දැඩි රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික බැදීමක්

විකාස් පාණ්ඩේ, බීබීසී ප්‍රවෘත්ති, දිල්ලි

වර්තමාන භූදේශපාලනික තත්ත්වය අනුව ගනුදෙනුව ප්‍රධාන ය. එක්සත් ජනපදයට ඉන්දිය-චීන දේශසීමා ගැටුමට මැදිහත්වීමේ අවස්ථාවක් උදාවී ඇති අතර කලාපය තුළ සිය බලපෑම තවදුරටත් ඉහළ නැංවීමට අවශ්‍ය බව එක්සත් ජනපදයට අවශ්‍ය වී තිබේ.

වොෂින්ටනය දිල්ලිය සමීප හමුදා සගයෙකු ලෙස සලකන බවට එය චීනයට සංඥාවක් ලෙස සැලකේ. මෙය ට්‍රම්ප් පරිපාලනයේ චීන විරෝධී වාචාල කතා ශක්තිමත් කිරීමට බොහෝ දුරට ඉඩ තිබේ. එහෙත් ඉන්දීය නිලධාරීන්ට දැඩි රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික කඹයකින් ගමන් කිරීමට සිදුවනු ඇත.

දේශ සීමාවේ තත්වය තීව්‍ර කිරීම සඳහා දිල්ලිය දිගින් දිගටම බීජිනය සමඟ මිලිටරි මට්ටමේ සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටින අතර සාමකාමී යෝජනාවක් එහි යහපතට හේතු වේ. වසංගතයට එරෙහිව දීර්-කාලීන සටනක යෙදී සිටින මොහොතක එයට ගැටුමක්, සීමිත එකක් පවා අවශ්‍ය නොවනු ඇත.

අද (27) පැවති ඒකාබද්ධ මාධ්‍ය හමුවකදී දෙරටේ නායකයින් කළ ප්‍රකාශවලින් මෙය පැහැදිලි විය.

සිං මහතා සහ ජයිශංකර් මහතා සිය ප්‍රකාශයන්හි චීනය ගැන කෙලින්ම සඳහන් නොකළ අතර එස්පර් සහ පොම්පියෝ යන දෙදෙනාම චීනය ගැන කතා කිරීමට කැමැත්තක් දැක්වූහ.

ඉන්දියාව රුසියාව සමඟ ඇති සබඳතා ගැන ද එක්සත් ජනපදය සැලකිලිමත් වනු ඇත. එබැවින් එය වොෂිංටන් හා මොස්කව් යන රටවල් සමඟ සිය මිලිටරි හා උපායමාර්ගික සබඳතා සමබර කරන්නේ කෙසේද යන්න බැලීම සිත්ගන්නාසුළු වනු ඇත.

බී.බී.සී වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

මේ වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ලොව බොහෝ රටවල කොරෝනා වෛරස් ආසාදිතයන්ගේ වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි. පහත දැක්වෙන්නේ අද වන විට ලොව කෝවිඩ්-19 වසංගතය සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති අලුත්ම තත්ත්වයන්ය.

චීනය

ෂිංජියෑන්ග් පළාත තුළ කොරෝනා වෛරසය පැතිර යාමත් සමග චීනය යළි මුළු නගරයක්ම පරීක්ෂණ සඳහා යොමු කර තිබේ.

මේ දක්වා, රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් නොකරන ලද රෝගීන් 138 දෙනෙකු හමුවීමත් සමග කෂ්ගර් ප්‍රදේශයේ මිලියන 4.7 ක් පමණ පරීක්ෂණ සඳහා යොමු කරවා ඇත.

වෛරස් රෝගීන් සංඛ්‍යාව පහළ දමා ගැනීම අතින් චීනය විශාල සාර්ථකත්වයක් දිනා ගෙන තිබුණ ද තවදුරටත් එරටින් කුඩා පොකුරු හමුවෙමින් පවතී.

චීනයේ සුළුතර උයිගර් මුස්ලිම් ජනයා වැඩි වශයෙන්ම වෙසෙන්නේ ෂිංජියෑන්ග් පළාත තුළය. බීජිං පාලනය විසින් ඔවුන් පීඩාවට ලක් කරනු ලැබ ඇතැයි මානව හිමිකම් සංවිධාන පවසති.

කෂ්ගර් ප්‍රදේශයේ පාසල් වසා දමා ඇති අතර වෛරසය ආසාදනය වී නොමැති බව තහවුරු කෙරෙන පරීක්ෂණ වාර්තාවක් නොමැති පුද්ගලයන්ට නගරයෙන් බැහැර යාමට අවසරයක් නොමැත.

කෂ්ගර් ප්‍රදේශයෙන් හමු වූ රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් නොකරන ලද පළමු රෝගියා ඒ තදාසන්නයේ පිහිටි ඇඟලුම් කර්මාන්ත ශාලාවක සේවය කරන කාන්තාවකි.

චීන රජයේ මාධ්‍ය පවසන පරිදි ඇයට කෝවිඩ්-19 ආසාදනය වී ඇතැයි හෙළි වී ඇත්තේ “දිනපතා කෙරෙන පරීක්ෂණ” මගිනි. දින දහයකට පසු චීන භූමියෙන් හමු වූ පළමු වෛරස් රෝගියා ඇයයි.

සෙනසුරාදා පුළුල් මට්ටමෙන් දියත් කෙරුණු පරීක්ෂණ මගින් රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් නොකරන ලද තවත් ආසාදිතයන් 137 දෙනෙකු හඳුනා ගනු ලැබිණි.

මිනිත්තු 12 න් ප්‍රතිඵල දෙන පරීක්ෂණයක්

මිනිත්තු 12 වැනි කෙටි කාලයක් තුළ ප්‍රතිඵල ලබා දිය හැකි කෝවිඩ් පරීක්ෂණයක් එක්සත් රාජධානියේ ‘බූට්ස්’ නමැති ඖෂධ අලෙවිසැල් ජාලය මගින් හඳුන්වා දීමට නියමිතය.

නාසයෙන් ලබා ගන්නා සාම්පල මගින් කෙරෙන එම පරීක්ෂණයට පවුම් 120 ක් (රුපියල් 25,000 ආසන්න මුදලක්) අය කෙරෙන අතර රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් නොකරන පුද්ගලයන්ට තෝරාගත් ඖෂධ අලෙවිසැල් ඔස්සේ එය ලබා ගැනීමට හැකි වනු ඇත.

සිය පාරිභෝගිකයන්ට හිතට සහනයක් ළඟා කර දීම සිය අරමුණ බව ‘බූට්ස්’ සමාගම පවසයි.

සාමාන්‍ය ක්‍රමවේදය නම්, එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ඕනෑම අයෙකු තමාට කොරෝනා වෛරස් රෝග ලක්ෂණ ඇතැයි හැඟෙන්නේ නම් නිවසේ රැඳී සිටිය යුතු අතර එරට ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය (NHS) අමතා කෝවිඩ් පරීක්ෂණයක් සඳහා වේලාවක් වෙන් කර ගත යුතුය.

ඉහත කී පර්යේෂණය මගින් නිවැරදිව රෝගීන් හඳුනා ගත හැකි බව පෙන්නුම් කෙරෙන අතර අනෙකුත් ඕනෑම කෝවිඩ් පරීක්ෂණයකදී මෙන්ම වැරදි ප්‍රතිඵල ලැබීමේ සම්භාවිතාවක් ද පවතී.

ස්පාඤ්ඤය, ඉතාලිය සහ ප්‍රංශය

ස්පාඤ්ඤය විසින් ජාතික හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබ ඇති අතර කෝවිඩ්-19 ආසාදිතයන් එකවර ඉහළ යාම පාලනය කිරීමේ උත්සහයක් වශයෙන් එහි රාත්‍රී කාලයේ ඇඳිරි නීතිය පනවනු ලැබ ඇත.

ඉරිදා සිට බලාත්මක කෙරුණු ඇඳිරි නීතිය රාත්‍රී 11:00 සිට උදෑසන 06:00 දක්වා ක්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි ස්පාඤ්ඤ අගමැති පෙද්‍රෝ සන්චෙස් පැවසීය.

නවතම සීමා යටතේ ස්පාඤ්ඤ වැසියන්ට රටේ පළාත් අතර සංචාර තහනම් කිරීමට බලධාරීන්ට ඉඩ ලැබේ.

මූලික වශයෙන් දින 15 ක කාලයකට බලාත්මක කෙරුණු ඇඳිරි නීතිය මාස හයක් දක්වා දීර්ඝ කිරීමට පාර්ලිමේන්තුවේ අනුමැතිය ලබා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන බව අගමැතිවරයා සඳහන් කළේය.

මේ වසර ආරම්භයේ කොරෝනා වෛරස් වසංගත පළමු රැල්ලෙන් බරපතල ලෙස පීඩාවට පත් ස්පාඤ්ඤය එවක රට තුළ දැඩි ලොක්ඩවුන් නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමට පියවර ගත්තේය.

යුරෝපයේ බොහෝ රටවල් මෙන්ම ස්පාඤ්ඤය ද මේ වන විට කොරෝනා වෛරස් දෙවෙනි රැල්ලට මුහුණ දී තිබේ.

ඉතාලිය තුළ ද ඉරිදා නව සීමා නිවේදනය කරනු ලැබිණි. කෝවිඩ්-19 ආසාදිතයන්ගේ ඒකාකාරී වර්ධනය හමුවේ එරට සෞඛ්‍ය සේවයට පීඩනයක් එල්ල වී ඇති බව ඉතාලි ආණ්ඩුව පැවසීය.

මේ අතර ප්‍රංශයෙන් දිනක් තුළ හඳුනා ගත් වැඩිම රෝගීන් සංඛ්‍යාව වාර්තා විය. ඉරිදා එරටින් අලුතින් රෝගීන් 52,010 හඳුනා ගැනුණු අතර සෙනසුරාදා වාර්තා වී තිබුණු රෝගීන් සංඛ්‍යාව 45,000 කි.

නත්තල් සීයාවරුන්ට ‘කණගාටුදායක’ පුවතක්

නත්තල් සීයා ලෙස වෙස් ගන්නා ශිල්පීන්ට කල් තියා කොරෝනා වෛරස් එන්නතක් ලබා දීම සඳහා වූ සැලසුම ඇමරිකාව විසින් අවලංගු කරනු ලැබ තිබේ. අදාළ එන්නත මහජනයා අතර ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා එම ශිල්පීන්ගේ සහාය ලබා ගැනීම සැලසුමේ අරමුණ වී තිබිණි.

නත්තල් සීයාගේ බිරිඳ සහ ‘අඟුටු මිට්ටන්’ ලෙස වෙස් ගන්නා ශිල්පිනියන්ට ද එන්නත ලබා ගැනීමේ හැකියාව තිබිණි.

එන්නත් සඳහා සෞඛ්‍ය බලධාරීන්ගේ අනුමැතිය ලැබීමෙන් පසු ඊට සමාජයේ ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන්ගේ සහාය ලබා ගැනීම සඳහා වන ආණ්ඩුවේ ප්‍රචාරක වැඩසටහනක කොටසක් වශයෙන් නත්තල් සීයාට ලෙස වෙස් ගන්නා ශිල්පීන් ද ඊට ඇතුළත් කර තිබිණි. ප්‍රචාරක වැඩසටහන සඳහා වෙන් කෙරුණු මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 250 කි.

නමුත් එම ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරය අත්හැර දමා ඇති බව සෞඛ්‍ය බලධාරීහු තහවුරු කළහ.

‘සැබෑ රැවුලක් සහිත නත්තල් සීයාවරුන්ගේ සහෝදරත්වය’ නමැති සමාජයේ සභාපතිවරයා කියා සිටියේ එය “අතිශය කලකිරීමට පත් කරවන” පුවතක් බවය.

Text by – bbc sandesaya