Tag: featured

එම පනත තුළ ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ පදනම වී ඇත්තේ ඒ ඒ නිකායවල්වලට ඇති බලපුළුවන්කාරකම්ය. වාසනාවකට මෙන් බෞද්ධ ජනතාව තවමත් කිසිදු නිකායකට නොබෙදී බුදුන්වහන්සේගේම නිකායේ රැඳී සිටීම නිසා අද පවතින තරමට බුදු දහම ආරක්ෂා වී ඇත. ගිහියන් ද භික්ෂුන් මෙන් ඒ ඒ නිකායන්වලට බෙදී කටයුතු කළේ නම් ත්‍රිපිටකයට පමණක් නොව බුද්ධ ශාසනයට ද දෙයියන්ගේම පිහිටය.

ජනාධිපති නීතිඥ, ආචාර්ය විජේදාස රාජපක්ෂ

වර්තමානයේ ජනප්‍රිය බණ දේශනා කරන භික්ෂුන්වහන්සේලා නොයෙක් ආකාරයට දේශනා පවත්වනු ලබන අතර කවි බණ, විරිඳු බණ යනාදිය ද ඊට ඇතුළත්ව ඇත. විද්‍යුත් මාධ්‍යයේ විකාශය වන සමහර බණ දේශනාවල ද ධර්මයේ වෙනස්කම් හා විකෘතිකා ඕනෑ තරම් දැකිය හැකිය.

එම දේශනාවල දී දැන හෝ නොදැන සිදුවන වරදක් හේතුවෙන් භික්ෂුන්වහන්සේලාට ද, එවන් දේ ප්‍රකාශ කරනු ලබන හෝ පළ කරනු ලබන ගිහියන්ට ද, මාධ්‍ය ආයතන සහ ඒවායේ සේවකයන්ට ද රුපියල් ලක්ෂ ගණන් දඩ ගෙවීමට සහ වසර හතක් දක්වා වූ සිරදඬුවම්වලට යටත් වීමට සිදුවන්නේ නම් කිසිවකුත් ධර්මය දේශනා කිරීමට හෝ ප්‍රචාරණය කිරීමට ඉදිරිපත් වේ ද යන්න සාධාරණ සැකයක් ඇති වෙයි. එසේ වුවහොත් ලෝකයටම බණ කීමට ඉතුරු විය හැක්කේ ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ සාමාජික භික්ෂුන්වහන්සේලා සහ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් පමණක් විය හැකිය.

ත්‍රිපිටකය යන්නෙන් ක්‍රිස්තුපූර්ව පළමුවැනි සියවසේ මාතලේ අලු‍විහාරයේ දී ලේඛනාරූඪ කරන ලදුව අවිච්ඡින්නව පවත්වාගෙන ආ දැනට ශ්‍රී ලංකාව, තායිලන්තය, මියන්මාරය, කාම්බෝජය යන ථෙරවාද බෞද්ධ රටවල පිළිගන්නා ථෙරවාද මහා විහාරය සම්ප්‍රදාය විසින් ථෙරවාද ත්‍රිපිටකය වශයෙන් පිළිගනු ලබන ත්‍රිපිටකය ද, එහි විධිමත් පරිවර්තන ද එයට අයත් වන අතර යම් අවස්ථාවකදී සංසන්දනයක්, නිදර්ශනයක් අවශ්‍ය වුවහොත් ඓතිහාසික සෙංකඩගල පුරවරයේ ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ තැන්පත් කොට ඇති ත්‍රිපිටක පුස්කොළ පොත් ද, ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලය මගින් පිළිගෙන ප්‍රකාශ කරන ලද බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාව ද සමඟ සංසන්දනය කළ යුතු බව සඳහන්ව ඇත. තව ද සමහර කාරණා 1985 සයිමන් හේවාවිතාරණ භාරය මගින් මුද්‍රිත අට්ඨකථා සමඟ ද සංසන්දනය කළ යුතුව ඇත.

යමෙකු බුදු දහම ගැන දේශනාවක් කිරීමට හෝ ලිවීමට පෙර මේ සියල්ල සංසන්දනාත්මකව අධ්‍යයනය නොකොට බුදුන්ගේ දහම මෙය යයි ප්‍රකාශ කිරීම අවුරුදු හත දක්වා සිරදඬුවමකට යටත් විය හැකි වරදක් වන නිසා කවුරුන් විසින් බුදු දහම දේශනා කරයි ද? කවුරුන් විසින් දහම ගැන පොත පත ලියයි ද? ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයට පත්කරනු ලබන භික්ෂුන්වහන්සේලාටවත් සිය එම කර්තව්‍ය ජීවිත කාලය පුරාවට කොට නිම කළ හැකි ද? කවුරුන් විසින් මෙය කෙටුම්පත් කළත් ඔහු බුදු දහම පිළිබඳව පමණක් නොව නීතිය පිළිබඳව ද අබමල් රේණුවක අවබෝධයවත් නැති මනඃකල්පිත ලෝකයක ජීවත්වන මනුස්සයෙක්ම විය යුතුය.

එහි සඳහන් ආකාරයට භික්ෂුන්වහන්සේලා හෝ වෙනත් බෞද්ධ වියතුන් හෝ ප්‍රකාශ කරනු ලැබූ දෑ ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉහත සඳහන් විදේශීය රටවල්වල ත්‍රිපිටකයන් සමඟ ගළපා, එය සත්‍ය ලෙසින් බුදුන්වහන්සේ වදාළ දහම ද යන්න තීන්දු කිරීමට හැකි බුදුරජාණන්වහන්සේටම පමණි. අඩුම ගණනේ එකදු රහතන්වහන්සේ නමක්වත් සොයා ගැනීමට නැති වර්තමාන භික්ෂු සමාජය තුළ එවැනි තීන්දුවක් ගත හැකි අයෙක් සිටිතැයි විශ්වාස කළ නොහැක.

එමෙන්ම ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයට භික්ෂුන්වහන්සේලා පත් කිරීම හරහා මෙරට කවදාවත් නොතිබුණු ආකාරයේ සංඝ භේදයක් ඇතිකොට බුදු දහම බමුණන්ගේ දහමක් බවට පත්කිරීමේ ම්ලේච්ඡ උත්සාහයක් මේ තුළ දැකිය හැකිය. හින්දු දහමේ වේදය කියවිය හැක්කේ ද, ඉගැන්විය හැක්කේ ද, අසා සිටිය හැක්කේ ද බමුණන්ටම පමණි. අන් කුලවල තැනැත්තන් ඒවායෙහි යෙදීම දඬුවම් දිය යුතු වරදකි. බුදු දහම බමුණන්ගේ දහමටත් වඩා පහළ ගෝත්‍රිකයන්ටවත් නොගැළැපෙන දහමක් බවට පත්කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ ඇත්ත වශයෙන්ම බුදු දහම අදහන්නන් ද යන්න ප්‍රශ්නයක් පැන නැගී ඇත.

අන්තර්ජාලයේ ඇති තොරතුරු අනුව 2021 වසර වනවිට කිසිදු ආගමක් කෙරෙහි විශ්වාසයක් නොමැති (අනාගමික – Secular සහ/හෝ අදේවවාදී – Atheist) ගණයට ඇතුළත්ව ඇති ජනගහනය ඉතා ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. එය මිලියන 500 ඉක්මවා ගොස් ඇති බව විශ්වාස කරන අතර කිසිදු ආගමක් නොඅදහන වැඩිම ජනගහනයක් සිටින රටවල් ලෙස පහත සඳහන් රටවල් හඳුනාගෙන ඇත.

චීනය සියයට 90, ස්වීඩනය සියයට 73, චෙක් රිපබ්ලික් සියයට 72, එක්සත් රාජධානිය සියයට 69, නෙදර්ලන්තය සියයට 60 යනාදී වශයෙන් චේ. ජපානය, ජර්මනිය, දකුණු කොරියාව, කැනඩාව, ස්විට්සර්ලන්තය, නෝර්වේ යන රටවල් සිටින්නේ සියයට 60ක සීමාවේය. ඇමෙරිකාවේ එය සියයට 39කි. (2021 (2021 World Population Review Most Atheist Countries 2021) 2021) එම කොටස ලෝක ජනගහනයෙන් සියයට 15.6කි.

පසුගිය සියවසේ ලොව පහළ වූ විශිෂ්ටතම විද්‍යාඥයා වූ ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් සිය ප්‍රඥාවෙන් පැවැසූ දේ සඳහන් කිරීම සුදුසුය. එනම්,

මෑත කාලීනව නවීන විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් හේතුවෙන් බුදු දහම යාවත්කාලීනව තබා ගැනීම සඳහා බුදු දහමට කිසිදු සංශෝධනයක් අවශ්‍ය නොවේ. බුදු දහම විද්‍යාව අබිබවා ගිය දහමකි. බුදු දහම, ආගම සහ විද්‍යාව යා කරන පාලමක් බඳුය. මිනිසාට ඔහු තුළ තිබෙන එමෙන්ම පරිසරය තුළ තිබෙන සැඟවුණ දක්ෂතා සොයා හෙළිදරව් කරගැනීම සඳහා එය උත්තේජනයකි. බුදු දහම සදාකාලිකය

“මෑත කාලීනව නවීන විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් හේතුවෙන් බුදු දහම යාවත්කාලීනව තබා ගැනීම සඳහා බුදු දහමට කිසිදු සංශෝධනයක් අවශ්‍ය නොවේ. බුදු දහම විද්‍යාව අබිබවා ගිය දහමකි. බුදු දහම, ආගම සහ විද්‍යාව යා කරන පාලමක් බඳුය. මිනිසාට ඔහු තුළ තිබෙන එමෙන්ම පරිසරය තුළ තිබෙන සැඟවුණ දක්ෂතා සොයා හෙළිදරව් කරගැනීම සඳහා එය උත්තේජනයකි. බුදු දහම සදාකාලිකය.”

ශ්‍රීමත් ආතර් සී. ක්ලාක් ද වරෙක මෙසේ පැවැසීය.

“බුදු දහම යනු ආගමක් නොව ආගමික ස්වරූපය ඇති දර්ශනයකි. අනාගතයේදී බහුශ්‍රැතයන් සහ ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් කරනු ලබන නව විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් නමැති කුලු‍ගෙඩිවලින් දේවවාදී ඇදහිලි මත ගොඩනැගී ඇති ආගම් කුඩුපට්ටම් වී යද්දී එම හිදැස පිරවීම සඳහා ඉතිරිව පවතිනුයේ බුදු දහමයි.”

අද ලෝකයේ බොහෝ බුද්ධිමත් ජනතාව සත්‍යය ගවේෂණය කරමින් සිටින යුගයක් වන අතර, ඔවුන් අතර විශාල නැඹුරුවක් ඇති වී තිබෙන්නේ බුදු දහම දෙසටය. මෙවන් වූ නීතියක් අපගේ ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් සම්මත කරනු ලැබුවහොත් එය බුදු දහමේ පැවැත්ම විනාශ කිරීම පිණිස ගෙන එනු ලබන නීතියක්ම බව තේරුම් ගත යුතුව ඇත. බුදු දහම අතුරුදන් කිරීම සඳහා මාන බලන බලවේගවල බළල් අතක් බවට පත් වූ කණ්ඩායමක් මෙය කිරීමට කටයුතු කරන්නේ ද යන සාධාරණ සැකය මතුව ඇත.

තරුණ භික්ෂු පරපුරට නිසි ලෙස බුදු දහම උගන්වා විනයානුකූල සංඝ පරම්පරාවක් තුළින් පමණක් සංරක්ෂණය කළ හැකි බුදු දහම නීතිය මගින් රැකීමට ගොස් සමස්ත සමාජයට බුදු දහම පිරිහීමට සැලැස්වීම මෙම පනතේ අරමුණ විය යුතුය. වර්තමානයේ මෙරට ක්‍රියාත්මක වන දේශපාලන බලවේග අනුව මෙය ද “යෙන් කතා කරයි” ව්‍යාපෘතියේ එකක් දැයි යන්න සැක සහිතය. යෙන් දුටු තැන කට ඇරෙන දේශප්‍රේමීන් බොහෝ දෙනෙක් අප සමාජයේ වෙති. මා ඕ සේතුංගේ කාලයේ මුළු මහත් චීනයේ තිබූ සියලු‍ම බෞද්ධ විහාරස්ථාන ගිනි තබා විනාශ කළ ආකාරයත්, ටිබෙට් රටේ ලක්ෂ දහයක් බෞද්ධ ජනතාව ඝාතනය කොට පන්සල් හයදහසක් මහ පොළොවට සමතලා කළ ඉතිහාසයත් අප අමතක නොකළ යුතුය.

භික්ෂූන් සතර අගතියට යට නොවන්නේ නම් නීති කුමකට ද? භික්ෂූන්ට තම තමන්ගේ විනය ආරක්ෂා කරගත නොහැකි නම් අන් අය ලවා ත්‍රිපිටකය සංරක්ෂණය කළ හැකි ද? මෙතෙක් කල් ථෙරවාදී දහම රැකගෙන ආවේ සංඝ සාමග්‍රිය තුළින් ඇති කරගත් කතිකාවත් හරහාය.

අදට ගැළැපෙන කතිකාවතක අවශ්‍යතා සමස්ත භික්ෂු සමාජය පිළිගෙන ථෙරවාදී කතිකාවත් පනත පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළත් එක් මහනායක හිමිනමකගේ බලපෑම මත එය අත්හැර දැමීමට තරම් රාජ්‍ය නායකයෝ දුබල වූහ. එම කතිකාවත් පනත සම්මත වූයේ නම් ඒ ඒ නිකායන්හි නායකකාරකාදී හිමිවරුන් ගනු ලබන තීන්දු තීරණ නීතියෙන් පිළිගත් ක්‍රියාත්මක කළ හැකි තීරණ බවට පත්වේ. එහිදී ගිහියන්ගේ මැදිහත් වීමක් නොමැත. ශාසනය රැක ගැනීමට පවතින එකම පිළියමට පයින් ගසා දමා ශාසන අභිවෘද්ධියේ නාමයෙන් ශාසනය විනාශ කිරීමට ගෙන එන මෙවන් වූ අමනෝඥ නීති හකුළා දැමීම සියලු‍ම බෞද්ධයන්ගේ යුතුකම හා වගකීම වන්නේය.

එම පනත තුළ ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ පදනම වී ඇත්තේ ඒ ඒ නිකායවල්වලට ඇති බලපුළුවන්කාරකම්ය. වාසනාවකට මෙන් බෞද්ධ ජනතාව තවමත් කිසිදු නිකායකට නොබෙදී බුදුන්වහන්සේගේම නිකායේ රැඳී සිටීම නිසා අද පවතින තරමට බුදු දහම ආරක්ෂා වී ඇත. ගිහියන් ද භික්ෂුන් මෙන් ඒ ඒ නිකායන්වලට බෙදී කටයුතු කළේ නම් ත්‍රිපිටකයට පමණක් නොව බුද්ධ ශාසනයට ද දෙයියන්ගේම පිහිටය.

ජනාධිපති නීතිඥ, ආචාර්ය – විජයදාස රාජපක්ෂ මහතා විසින් ජූනි 18 වැනි දින ලංකාදීප ඊ පුවත්පතට සම්පාදිත ලිපියකි. ශීර්ෂපාඨය හා ඡායාරූප වෙනස්කර ඇත. – සංස්කාරක

හිටිහැටියේ ම හෘදය වස්තුවේ ස්පන්දනය නතර වුවහොත් පුද්ගලයා සිහිසුන්ව ඇද වැටීමට එය හේතුවක් වේ ඩෙන්මාර්කයේ ප්‍රසිද්ධ පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙකු වන ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් ගේ හෘදය වස්තුවේ ස්පන්දනය හිටිහැටියේ ම නතර විය. මේ වන විට ඔහු රෝහල්ගතව ප්‍රතිකාර ලබයි.

පාපන්දු තරඟයකට සහභාගී වෙමින් සිටියදී ඔහුගේ හෘදය වස්තුවේ ක්‍රියාකාරිත්වය නතර වූයේ පසුගිය සෙනසුරාදා (ජුනි 12) ය.

නමුත් ඊට හේතුව කුමක් ද යන්න තවමත් වෛද්‍යවරුන්ට අපැහැදිලිය. එය සිදුවූයේ කෙසේද ; ඊට හේතුව කුමක්ද යන්න සොයා ගැනීම සඳහා වෛද්‍යවරු දැන් ප්‍රමුඛත්වය දී කටයුතු කරති.

“එය 29 හැවිරිදි තරුණයෙකුගේ ජීවිතයක්.” හෘද රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ, මහාචාර්ය සන්ජේ ශර්මා බීබීසීයට පැවසීය.

“ඇත්තටම සිද්ධවුණේ මොකක්ද කියල සොයා ගැනීම තමයි දැන් අපට අවශ්‍ය වෙලා තියෙන්නේ.”

බ්‍රිතාන්‍යයේ හෘද පදනම (BHF) පවසන පරිදි, හෘද ස්පන්දනය නතරවීමට (cardiac arrest) බලපාන සුලභ හේතූන් අතරින් එකක් වන්නේ හෘදයේ ස්පන්දන රිද්මය අසමාන වීමයි. මෙය මාරාන්තික විය හැකිය.

අනෙකුත් හේතු අතර cardiomyopathy නමින් හැඳින්වෙන ආබාධය ද පවතී. එමගින් හෘදය වස්තුවේ මාංශ පේශීන්වල පරිමාණය, හැඩය සහ ඝනකමට බලපෑමක් ඇතිකරවයි. එය පාරම්පරික ජාන මගින් ඇතිවිය හැකි රෝගයකි.

එමෙන්ම, හෘද මාංශ යම්කිසි ප්‍රදාහයකට (inflammation) ලක්වීම ද එහි ස්පන්දනය හිටිහැටියේ නතර වීමට හේතුවක් විය හැකිය.

සංකීර්ණ වූ ස්කෑන් පිටපත් රැසකට ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් ගේ හෘදය භාජනය කොට පරීක්ෂා කරන ලදී. ඔහුගේ හදවතේ ඉතා සියුම් පලුදු හෝ අසාමාන්‍යතා පවතින බව ඉන් අනාවරණය වී ඇතැයි මහාචාර්ය සන්ජේ ශර්මා පැවසීය.

බ්‍රිතාන්‍යයේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයන් උදෙසා සිදු කරනු ලබන සාමාන්‍ය හෘද ස්කෑන් පිටපත් මගින් මෙවැනි අසාමාන්‍යතා හඳුනාගත නොහැකි බව ද ඔහු තවදුරටත් පැවසීය. එවැනි සාමාන්‍ය ස්කෑන් පරීක්ෂාවන්, වයස අවුරුදු 16ත් 25ත් අතර සිටින සියලුම බ්‍රිතාන්‍ය පාපන්දු ක්‍රීඩකයන්ට දෙවසරකට වරක් සිදු කිරීම අනිවාර්ය කොට තිබේ.

හෘදය වස්තුවේ ක්‍රියාකාරිත්වයේ හෝ එහි ව්‍යුහයේ යම් කිසි සැකකටයුතු දෙයක් වේදැයි සොයා බැලීම එහි අරමුණ වේ. වෛද්‍යවරුන් කෙතරම් විමසිලිමත් වුවද මෙවැනි පරීක්ෂාවකින්, මතුපිටින් නොපෙනෙන සියුම් ආබාධයන් සොයා ගත හැකි බවට 100%ක් සහතික විය නොහැකිය.

“මේ වගේ තත්ත්වයන් යොවුන් වියේ සිටින විටදී පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ නැහැ. වයස අවුරුදු 25-30 ඉක්මවා යනතුරු එවැනි සියුම් ආබාධ බොහෝවිට දැකගන්නට ලැබෙන්නේ නැහැ.” මහාචාර්ය ශර්මා පැවසීය.

ක්‍රීඩකයෙකුගේ නම් මෙවැනි අසාමාන්‍යතා ඇතැම් විට ක්‍රීඩා තරඟයක් අතරමැද සිදුවිය හැකිය. නැතහොත් හෘදය වස්තුවට පීඩාවක් දැනවිය හැකි මට්ටමේ, මෑතක දී හටගත් වෙනත් අසනීපයකට මෙය සම්බන්ධතාවක් පැවතිය හැකිය.

හෘදය වස්තුවේ එවැනි සියුම් අසාමාන්‍යතාවක් හඳුනා ගතහොත් ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඒවාට ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් සුව කළ හැකිය. ඇතැම් විට එම හානිය ආපසු හැරවිය නොහැකි හෝ සුවකළ නොහැකි එකක් විය හැකිය.

හදවත නතර වුණොත්…?

හිටිහැටියේ ම හෘදය වස්තුවේ ස්පන්දනය නතර වුවහොත් සිරුර පුරා රුධිර ගමනාගමනය නතර වෙයි. එවිට මොලයට අවශ්‍ය ඔක්සිජන් සැපයුම නවතී. පුද්ගලයා සිහිසුන්ව ඇද වැටීමට එය හේතුවක් වේ. මේ අවස්ථවේදී හුස්ම ගැනීම ද නවතී.

මෙය හෘදයාබාධයකට (heart attack) වඩා වෙනස් රෝග තත්ත්වයකි. හෘදයාබාධයක් (heart attack) ඇතිවන්නේ හෘදයේ මාංශ පේශියට රුධිර සැපයුම නතර වූ විටදී ය. මෙය බොහෝ විට සිදු වන්නේ රුධිර කැටියකින් කිරීට ධමනියක් අවහිර වූ අවස්ථාවකදී ය.

‘විරල සිදුවීම්’

හෘද ස්පන්දනය නතරවීමට (cardiac arrest) ගොදුරු වූ එකම ක්‍රීඩකයා ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් නොවේ.

2012 වසරේ දී තවත් පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් තරඟයක් අතරතුර පිටිය මැද සිහිසුන්ව ඇද වැටුණි. ඒ Fabrice Muamba ය. ඔහුගේ හදවත විනාඩි 78ක් නතර වී තිබුණි.

Marc-Vivien මරණයට පත් වූයේ කැමරූන් කණ්ඩායම වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කරමින් සිටියදී ය. මිය යන විට ඔහු 28 හැවිරිදි විය.

Spurs කණ්ඩායමේ පුහුණුකරු වූ Ugo Ehiogu 2017 දී මිය ගියේය. මිය යන විට 44 හැවිරිදි වූ ඔහු එංගලන්ත කණ්ඩායාමේ හිටපු ක්‍රීඩකයෙකි.

“ක්‍රීඩකයන් සීමාව ඉක්මවා ශාරීරික ව්‍යායාම කිරීමේදී ඔවුන් අවදානමකට ලක්වෙනවා; ඒ හෘදය වස්තුවට දැඩි පීඩාවක් ඇතිවන නිසා. ඒක ප්‍රශ්නයක් වෙන්න බොහෝ දුරට ඉඩ තියෙනවා.” ක්‍රිස්ටල් පැලස් ක්‍රීඩා සමාජයේ, ක්‍රීඩා ඖෂධ අංශයේ ප්‍රධානි වෛද්‍ය සෆාර් ඉක්බාල් පැවසීය.

“නමුත් මේවා ඉතා විරල සිදුවීම්.” ඔහු තවදුරටත් පැහැදිලි කළේය.

ක්‍රීඩකයන්ට පමණක් නොවේ; හෘද ස්පන්දනය නතරවීම (Cardiac arrests) ඕනෑම කෙනෙකුට සිදුවිය හැකිය.

හිටිහැටියේ හදවත නතර වී වයස අවුරුදු 35ට අඩු 12 දෙනෙක් සෑම සතියකම මහා බ්‍රිතාන්‍යය තුළ මරණයට පත්වෙති.

එමෙන්ම, බ්‍රිතාන්‍යයේ රෝහල්වලින් පිටත දී වසරකට පුද්ගලයන් 30,000 ගේ පමණ හෘද ස්පන්දනය නතරවීමෙන් අනතුරුව හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සේවා සඳහා යොමු කෙරෙති. නමුත් ඉන් දිවි ගලවා ගන්නේ දස දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු පමණි.

සාමාන්‍යයෙන් පාපන්දු ක්‍රීඩකයන්ගේ හෘදය වස්තුව අනෙක් පුද්ගලයන් හා සසඳන විට තරමක් විශාල වන අතර වැඩි කාර්යක්ෂමතාවකින් ක්‍රියා කරයි. එම නිසා හෘදය වස්තුව සම්බන්ධ, රුධිර නාල හෝ හෘද නාල අවහිර වීම වැනි වෙනත් රෝග ඇතිවීමේ අවදානම ඔවුනට අඩුය. එවැනි තත්ත්වයන් බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන්නේ දුම් පානය කරන්නන් සහ සෞඛ්‍යයට අහිතකර ආහාර රටාවන් සහිත පුද්ගලයන් අතරය.

නමුත් විජලනයෙන්, වැඩි උෂ්ණත්වයෙන් හෝ මෑතක දී ඇතිවූ වෙනත් අසනීප තත්ත්වයකින් හෘදය වස්තුවට අතිරේක ආතතියක් හෝ වෙහෙසක් ඇතිවේනම් ඉන් අනතුරුදායක බලපෑමක් ඇති විය හැකිය.

‘හැම තත්පරයක්ම වටිනවා’

කෙනෙකුගේ හෘද ස්පන්දනය හදිසියේ නතර වූයේ නම් කෘත්‍රිම ස්වසනය (CPR) ලබා දීම කඩිනමින් ආරම්භ කිරීම සහ හෘදය නැවත පණගැන්වීම සඳහා විදුලි කම්පනය ලබා දිය හැකි යන්ත්‍රයක් (automated external defibrillator) භාවිත කිරීම ඉතා තීරණාත්මක වනු ඇති බව වෛද්‍ය ඉක්බාල් පැවසුවේය. පාපන්දු ක්‍රීඩක ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් ගේ ජීවිතය බේරා ගැනීමට ද එම ක්‍රමවේදයන් වහා ක්‍රියාත්මක කර තිබේ.

හෘදය වස්තුව නැවත පණ ගැන්වීම සඳහා විදුලි කම්පනය ලබා දිය හැකි යන්ත්‍රයක් සෑම ද්විතීයික පාසලකටම ලබා දීම වැදගත් බව වෛද්‍ය ඉක්බාල් පවසයි.

“පමා වන හැම මිනිත්තුවකින් ම ජීවිතය බේරා ගැනීම සඳහා තිබෙන අවස්ථාවෙන් 10%ක් අහිමි වෙනවා.” ඔහු පැවසීය.

එමෙන්ම ඇතැම් අවස්ථාවලදී කෘත්‍රිම ශ්වසනය ලබා දීම මගින් ජීවත් කරවීමේ හැකියාව දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් ඉහළ යන බව වෛද්‍ය මතයයි.

“හෘද ස්පන්දනය නතර වූ කෙනෙකුගේ ජීවිතය බේරා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමේ දී හැම තත්පරයක්ම වටිනවා. කෘත්‍රිම ශ්වසනය ලබා දෙන ආකාරය ගැන දන්නා උදවිය සමාජයේ වැඩි වන තරමට බේරා ගත හැකි ජීවිත ගණන වැඩි වෙනවා.” බ්‍රිතාන්‍ය හෘද පදනමේ සහකාර වෛද්‍ය අධ්‍යක්‍ෂ, හෘද රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්‍ය සෝන්යා බාබු-නාරායන් පැවසුවාය.

දියුණු රටවල නම් ගුවන්තොටුපල, වෙළෙඳ සංකීර්ණ සහ ප්‍රජා මධ්‍යස්ථාන වැනි ස්ථානවලට හෘදය පණ ගැන්වීම සඳහා විදුලි කම්පන ලබා දිය හැකි යන්ත්‍ර සපයා තිබේ.

එවැනි යන්ත්‍ර ඕනෑම කෙනෙකුට භාවිත කළ හැකි පන්නයේ ඒවාය. ඒ සඳහා විශේෂඥ දැනුමක් හෝ පුහුණුවක් අවැසි නොවේ.

එම යන්ත්‍ර මගින් සිදු කෙරෙන්නේ රෝගියාගේ හෘද ස්පන්දන රිද්මය ස්වයංක්‍රියව පරීක්ෂාවට ලක් කිරීමයි. එමගින් විදුලි කම්පනයක් නිකුත් කෙරෙන්නේ එවැන්නක් අවශ්‍ය මොහොතක පමණි.

වෙනස?

කෙසේ වෙතත්, කලින් සඳහන් කළ පරිදි, හෘදයාබාධයක් (heart attack) සහ හෘද ස්පන්දනය නතරවීම (cardiac arrest) අතර වෙනස හොඳින් වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.

පුර්ව හෘදයාබාධ ලක්ෂණ

• පපුවේ වේදනාව – දැඩි තෙරපුමක ස්වභාවයක්, පපුව මැද හිරවනු දැනීම
• ශරීරයේ වෙනත් ප්‍රදේශවල දැඩි වේදනාවක් ඇති වීම – පපුවේ සිට අත (සාමාන්‍යයෙන් වම් අතෙහි මෙම ස්වභාවය හටගත්ත ද, දෑතටම බල පෑ හැකිය.), හකු ප්‍රදේශය, බෙල්ල, කොන්ද ප්‍රදේශය හෝ උදරය දක්වා දිවෙන වේදනාවක්.
• ක්ලාන්ත ස්වභාවයක් ඇති වීම

• දහදිය දැමීම
• හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව
• වමනය දැමීමේ අවශ්‍යතාව – අසනීප ගතියක් දැනීම
• අධික නොසන්සුන්බව (තැතිගත් ස්වභාවයක්).
• කැස්සක් හෝ ඇදුම ස්වභාවය.

ඇතැම් අවස්ථාවල විශේෂයෙන් ම කාන්තාවන්, වයස්ගත පුද්ගලයන් සහ දියවැඩියාවෙන් පෙලෙන පුද්ගලයන්ට පපුවේ වේදනාවක් කිසිසේත් නොදැනේ.

හෘදයාබාධයක් ඇතිවීමට මාසයකට පෙරදී ම, ක්ලාන්තය, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව සහ පපුවේ වේදනාව වැනි රෝග ලක්ෂණ සමහර රෝගීන් වෙතින් දිස් විය හැකි බව මෑතකදී කළ සමීක්ෂණයකින් හෙලිවී තිබේ.

හෘදයාබාධයකින් මිය ගිය ඇතැම් රෝගීන්ගෙන් මාසයකට පමණ පෙර සිට පපුවේ වේදනාව, කෙටි ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාසය සහ ක්ලාන්ත ගතිය වැනි රෝග ලක්ෂණ දිස්වන අතර එය කලින් හඳුනා ගැනීමෙන් ඔවුන්ගේ ජීවිතය බේරා ගැනීමේ අවස්ථාව පවතින බව ද එම කණ්ඩායම පෙන්වා දෙයි.

හදවතේ නිරෝගී බව වර්ධනය කළ හැක්කේ කෙසේද?

ජීවන රටාව වෙනස්කර ගැනීම මගින් හදවත් සෞඛ්‍යය වර්ධනය කරගත හැකි බව බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සෞඛ්‍ය සේවාවේ විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.

දුම්පානය නවතා දැමීමෙන් වසරකට පසුව යම් පුද්ගලයෙක්, දිගින් දිගටම දුම් පානය කරන පුද්ගලයෙක්ට වඩා අඩකින් හදවත් රෝග ඇතිවීමේ අවදානම වළක්වා ගැනීමට සමත්වන බව ඔවුහු විශ්වාස කරති.

සතියකට අවම වශයෙන් පැය දෙකහමාරක කාලයක් බයිසිකල් පැදීම, වේගයෙන් ඇවිදීම වැනි ව්‍යායාම කිරීම මගින් හදවත් රෝග සහ ආඝාත ඇතිවීමේ අවදානම අඩුකර ගතහැකි බවත්, ආහාරයට ගන්නා පළතුරු සහ එළවලු ප්‍රමාණය තුනේ සිට පහක් දක්වා වර්ධනය කරගැනීම මගින් හෘදයාබාධ හෝ ආඝාතය වැළඳීමේ අවදානම අඩුකර ගත හැකි බවත් මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ සෞඛ්‍ය සේවය නිරීක්ෂණය කර ඇත.

• දුම්පානය අත්හරින්න
• ක්‍රියාශීලී වෙන්න
• ඔබේ බර පාලනය කරගන්න
• කෙඳි සහිත ආහාර වැඩියෙන් අනුභව කරන්න
• මේද පිරුණු ආහාර අඩුකරන්න
• ලුණු භාවිතය අඩු කරන්න
• මාලු ආහාරයට එක්කර ගන්න
• මද්‍යසාර අඩුවෙන් පානය කරන්න
• ආහාරවල ඇසුරුමේ ඇති තොරතුරු කියවන්න

උපුටා ගැනීම බී.බී.සී සන්දේශය

සැකසූ ආහාර (Processed food) සම්පත් අවුල් කරන දැවැන්ත කර්මාන්තශාලා වල ස්වභාවය නිරූපණය කරයි. ඒවා පරිසරයට එතරම් හොඳ නැත. නමුත් ආහාර සැකසීම ඇත්ත වශයෙන්ම ‘ආහාරයේ කාබන් අඩිපාර (food’s carbon footprint) අඩු කිරීමට උපකාරී වේද ? මෙය අද ගෝලීය අවධානය යොමු වූ වැදගත් සංවාදයකි

අපගේ ආහාර පුරුදු පරිසරයට හානි කරන්නේ කෙසේද යන්න නොසලකා හැරීම වඩ වඩාත් දුෂ්කර වෙමින් තිබේ. අපගේ ආහාර පද්ධතිය භූගත ජල සැපයුමට බලපායි. ලෝකයේ හරිතාගාර වායු විමෝචනයෙන් 3/1ක් ජනනය කරන අතර විශාල භූමි ප්‍රමාණයක් ඒ වෙනුවෙන් භාවිතා කරයි. එය ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති පරිවර්තනය කිරීම හා ජෛව විවිධත්වය නැතිවීමට හේතු වේ.

ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් විද්‍යාඥයින් උපදෙස් දෙන්නේ මස් ආහාර අවම කිරීම, ආහාර අපද්‍රව්‍ය අවම කිරීම සහ දේශීයව නිපදවන ආහාර මිලදී ගැනීම ය. නමුත් අඩු සැකසූ ආහාර (less processed food) අනුභව කිරීමෙන් පරිසරයට / පෘථිවියටද ප්‍රයෝජන ලැබේද?

ආහාර, සැකසූ හෝ අවම වශයෙන් සැකසූ (unprocessed or minimally processed) සැකසූ හා අතිශය සැකසූ  (processed සහ ultra-processed) ලෙස බෙදිය හැකිය. චිප්ස් සහ කේක් වැනි අල්ට්‍රා සැකසූ ආහාර අප පාරිභෝජනය කරන කැලරිවලින් අඩකටත් වඩා වැඩිය. 

සැකසූ ආහාරවල සම්පූර්ණ පලතුරු හා එළවළු වැනි දේශීයව ලබාගත් ආහාරවලට සාපේක්ෂක අඩු කාබන් පියසටහන් ඇත. අවම වශයෙන් සැකසූ නිර්මාංශ ආහාර අවම පාරිසරික බලපෑමක් ඇති බව පර්යේෂණවලින් සොයා ගෙන ඇත.

ඔක්ස්ෆර්ඩ් සරසවියේ පාරිසරික තිරසාරභාවය සහ මහජන සෞඛ්‍යය පිළිබඳ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂකයෙකු වන මාකෝ ස්ප්‍රිංමන් පවසන්නේ “ආහාර සැකසීම සදහා ඔබ වෙනත් ආකාරයකින් කළ යුතු පියවරක් එකතු කරන්නේ කෙසේදැයි සොයා බැලිය යුතුය. ඔබ නිවසේදී යම් ආහාරයක් සැකසුවේ නම්, එම ක්‍රියාවලිය විශාල කර්මාන්ත ශාලාවක් තරම් විධිමත් නොවන බැවින් ඔබ ඒ සඳහා වැඩි ශක්තියක් වැය කිරීමට ඉඩ තිබේ.”

අතිශය සැකසූ ආහාරවල ඇති සියලුම අමුද්‍රව්‍ය සෑදීමට අවශ්‍ය සියලු සම්පත් හා ශක්තිය ගැන කුමක් කිව හැකිද? ‘‘ආහාරයක තිරසාරභාවය (sustainability of a food) රඳා පවතින්නේ එය පිරිසැකසුම් කිරීම, ගබඩා කිරීම, සංරක්ෂණය හා ශීතකරණයට කොපමණ ශක්තියක් වැය වේද යන්න සහ අප එයින් කොපමණ ප්‍රමාණයක් නාස්ති කරනවාද යන්න මතය‘‘ මිචිගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිසර හා තිරසාරභාවය පිළිබඳ පාසලේ සහකාර මහාචාර්ය ෂෙලි මිලර් පවසයි.

සෝස් මිලට ගැනීම ද වඩා හොඳ ? නැතහොත් එය නිවසේදීම සැකසීමට අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය මිලදී ගන්නවාද?

අතිෂය සැකසූ ආහාරවල බොහෝ දුරට ආහාර වලින් ලබාගත් ද්‍රව්‍ය වලින් සාදන ලද, බොහෝ දුරට අඩු බලපෑම් සහිත අමුද්‍රව්‍ය ඇත. ආහාර ගබඩා කිරීම සඳහා තවදුරටත් භාවිතා කිරීමට භාවිතා කරන මේද හා වෙනත් කල් තබා ගන්නා ද්‍රව්‍ය ඊට ඇතුළත් ය.

“සැකසූ ආහාර පුළුල් ලෙස තිරසාර බව පෙනේ. නමුත් එය සැකසීමට වඩා ඒවායේ අමුද්‍රව්‍යයන් පෙන්නුම් කරයි” යැයි නෆීල්ඩ් හෙල්ත් හි ජනගහන සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ පර්යේෂක මයිකල් ක්ලාක් පවසයි.

කෙසේ වෙතත්, පසුගිය වසරේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද එක් වාර්තාවකින් පෙන්වා දෙන්නේ පාම් සහ සෝයා තෙල් අඩංගු ඕනෑම ‘අතිෂය සැකසූ‘‘ ආහාරවල සැලකිය යුතු ඍණාත්මක පාරිසරික බලපෑම් ඇති බවයි. 

සැකසූ ආහාරවල හරිතාගාර වායු විමෝචනය ගැන කතා කිරීමේදී වැදගත් වන තවත් අමුද්‍රව්‍යයක් වන්නේ මස් ය. පර්යේෂකයන් සොයාගෙන ඇත්තේ අතිශයින්ම සැකසූ ආහාරවල සත්ව ප්‍රභවයන්ගෙන් යුත් අමුද්‍රව්‍ය හෝ කුඩා ප්‍රමාණයක් පමණක් අඩංගු වුවහොත් අඩු පාරිසරික බලපෑමක් ඇති බවයි.

අතිශයින්ම සැකසූ ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම් (අඩු හෝ ඉහළ) සලකා බැලිය යුතු එකම සාධකය නොවේ

ආහාර නිෂ්පාදනයේ ප්‍රධාන පාරිසරික පිරිවැය කෘෂිකර්මාන්තයෙන් පැමිණෙන අතර, මෙම ක්‍රියාවලිය සතුන් සම්බන්ධ වන විට තවත් තීව්‍රර වේ

“මෙම ප්‍රධාන හරය අමුද්‍රව්‍ය වලින් බොහොමයක් අඩු ජීඑච්ජී විමෝචන සහ වෙනත් පාරිසරික අඩිපාරක් ඇත” යැයි ස්ප්‍රිංමන් පවසයි.

අතිශයින්ම සැකසූ ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම් – අඩු හෝ ඉහළ – සලකා බැලිය යුතු එකම සාධකය නොවේ. ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් අවම වශයෙන් සැකසූ හා සැකසූ ආහාර වලට වඩා වැඩි ඇසුරුම් ප්‍රමාණයක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම ඇසුරුම් මඟින් විමෝචනයට විශාල දායකත්වයක් ලබා දිය නොහැකි බව ස්ප්‍රිංමන් පවසයි.

ඇත්ත වශයෙන්ම, අතිශයින්ම සැකසූ ආහාර හරිතාගාර වායු විමෝචනය අඩු කිරීමට දායක විය හැකිය. ආහාර පරිභෝජනය සඳහා වඩාත්ම තිරසාර ක්‍රමය වන්නේ අප කන තරම් ප්‍රමාණයක් සෑදීමයි. අතිෂයින් සැකසූ ආහාර මේ සඳහා උපකාරී වේ. මන්ද ඒවා අපගේ කබඩ් වල දිගු කල් පවතින බැවිනි, (රාක්කයේ ආයු කාලය දීර්ඝ කිරීමට එකතු කරන ලද අමුද්‍රව්‍ය වලට ස්තුති වන්න) එබැවින් අපට ඒවා නාස්ති කිරීමට ඇති ඉඩකඩ අඩුය.  

එක් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ සැකසූ පලතුරු සහ එළවළුවලින් ඉවත ලන අපද්‍රව්‍ය නැවුම් පලතුරු හා එළවළු වලට වඩා 14% කින් අඩු වන අතර සැකසූ මාළු හා මුහුදු ආහාර නාස්තිය 8%කින් අඩු බවයි.

ඔබ එළවළු නාස්ති කරන්නේ නම් එහි යම් පාරිසරික බලපෑමක් ඇත. නමුත් ඒවා නිෂ්පාදනය කිරීමට යන ශක්තියේ ප්‍රමාණය වඩා අඩු බැවින් එළවළු නාස්තියේ පරිසරික බලපෑම ද අඩුය – ෂෙලි මිලර්

කෙසේ වෙතත්, ආහාර අලාභය හා අපද්‍රව්‍ය සාමාන්‍යයෙන් පලතුරු හා එළවළු වැනි දිරාපත් වන ආහාරවලට බලපාන අතර අර්තාපල් වැනි ප්‍රධාන බෝග වර්ග තරමක් අඩු හරිතාගාර වායු විමෝචනයක් ඇති කරයි.

“ඔබ මස් නාස්ති කරන්නේ නම් එය විශාල පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත. මන්ද මස් නිෂ්පාදනය කිරීම වෙනුවෙන් විශාල පාරිසරික පිරිවැයක් දැරිය යුතු බැවිනි. ඔබ එළවළු නාස්ති කරන්නේ නම් එහි යම්කිසි පාරිසරික බලපෑමක් ඇත. එළවළු නිෂ්පාදනයට දැරිය යුතු පාරිසරික පිරිවැය අඩුව බැවින් එළවළු නාස්තියේ පාරිසරික පිරිවැය ද අඩුය‘‘

නමුත් මෙම අතිශය සැකසූ ආහාර සඳහා වෙනත් ආකාරයකින් බලපාන බව මිලර් පවසයි.  මෙයට එක් හේතුවක් වන්නේ සැකසූ ආහාර ගබඩා කිරීමට භාවිතා කළ යුතු ශීතකරණ සදහා විශාල බල ශක්තියක් භාවිතා කළ යුතු වීම හා ශීතකරණ හරිතාගාර වායු විමෝචනයට ද දායක වීමය.

පාම් ඔයිල් හෝ සෝයා අඩංගු ආහාරවල වෙනත් නිර්මාංශ ආහාර වලට වඩා ඉහළ කාබන් පියසටහනක් (carbon footprint )ඇත

ඕනෑම සැකසුමකින් අපගේ ආහාර පද්ධතියට විශාල බල ශක්තියක් සහ අතිරේක නිෂ්පාදන පියවර එකතු වන අතර වැඩි පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත. නමුත් අපි ආහාර සහ එහි රාක්කය ස්ථායීව සකසා ගත් විට ශීතකරණය අවශ්‍ය නොවන්නේ නම් එය සමහර විට පාරිසරික වශයෙන් යහපත් විය හැකිය.

ඇත්ත වශයෙන්ම, සැකසූ මස් නිෂ්පාදන විශාල ප්‍රමාණයක් සදහා වෙනත් ආකාරයකින් නාස්ති වන ආහාර භාවිතා කරයි. නමුත් ඒවායේ කාබන් අඩිපාර තවමත් සැකසූ පළතුරු සහ එළවළු නිෂ්පාදන වලට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය.

නමුත් මස් නිෂ්පාදන අපගේ මේසය මතට පැමිණීමට පෙර පරිසරයට වැඩි බලපෑමක් ඇති කරන අතර අප ආහාර පරිභෝජනය කරන ආකාරය ද වැදගත් වේ. සීනි හැරුණු සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවන ආහාර බොහෝ විට ඉහළම පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරන බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යයි.

අතිශයින්ම සැකසූ ආහාර අධික ලෙස ආහාරයට ගැනීමේ ප්‍රවණතාවක් අප සතුව ඇත. ඒවායේ පහසුව සහ අතිශයින්ම රසවත් අමුද්‍රව්‍ය වලට අපි ඇබ්බැහි වන නමුත් ඒවා කිසිසේත් කුසගින්න නිවන්නේ නැත.  පර්යේෂණවලින් පෙන්නුම් කරන්නේ වැඩි කැලරි ප්‍රමාණයක් ආහාරයට ගැනීමෙන් හරිතාගාර වායු විමෝචනය සහ ප්ලාස්ටික් දූෂණය ඉහළ යන බවයි.

අවාසනාවකට මෙන්, අතිශයින්ම සැකසූ ආහාර බොහෝ විට අවම සැකසූ ආහාර විස්ථාපනය කිරීම සඳහා නිපදවා ඇති බව ලන්ඩනයේ ඉම්පීරියල් කොලේජ් හි මහජන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්ති ඇගයීම් ඒකකයේ පර්යේෂකයකු වන පරස්කෙවි සෙෆෙරිඩි පවසයි.

“මිනිසුන් සැකසූ ආහාර පාරිභෝජනයට විශාල වශයෙන් නැඹුරු වන අතර ගැටළු සහගතය. අපගේ සෞඛ්‍යයට ප්‍රයෝජනවත් යමක් සඳහා වෙනත් ආකාරයකින් භාවිතා කළ හැකි ස්වභාවික සම්පත් මිනිස් ආහාරයට අවශ්‍ය නොවන (අනවශ්‍ය) ආහාර සෑදීම සඳහා යොදා ගැනේ‘‘

සැකසූ ආහාර වෙළඳපොළට සමීප කරවීම නිසා, විදේශීය පලතුරු හා එළවළු වලට වඩා අඩු විමෝචනයක් ඇති විය හැකි බැවින් එම ආහාරවල කාබන් අඩිපාර මැනීම දුෂ්කර විය හැකිය

අපගේ සැකසූ ආහාර පරිභෝජනයේ ප්‍රතිඵල තරබාරුකම හා සම්බන්ධ රෝගවලට හේතු වන්නේ යැයි පර්යේෂකයෝ තර්ක කරති.

නමුත් ඕනෑම වර්ගයක ආහාරයක සමස්ත කාබන් පියසටහන මැනීම (සැකසීමේ සිට ඇසුරුම්කරණය දක්වා) සරල නැත. “ජීවන චක්‍ර තක්සේරුව – life cycle assessment” යනු ආහාර සැපයුම් දාමය හරහා සිදුවන පාරිසරික බලපෑම මැනීම සඳහා භාවිතා කරන පොදු මෙවලමකි. ආහාරයක සමස්ත ජීවන චක්‍රයට වඩා පාරිසරික බලපෑම මැනීම එහි අරමුණයි.

අවම වශයෙන් සැකසූ ආහාර බොහෝ විට ගෙදර හැදූ ආහාර වේලකට වඩා අඩු කාබන් පියසටහනක් ඇත. එක් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ ගෙදර පිසීමට වඩා සැකසූ ආහාරවල අඩු කාබන් පියසටහන් ඇති බවයි. මෙයට හේතුව ගෘහස්ථව පිසින ලද ආහාරයක වාණිජමය ආහාර පිසීම වැනි ප්‍රධාන සැකසුම් වලට භාජනය වී ඇති නිෂ්පාදනයට වඩා අඩු නිෂ්පාදන, ශීත කළ ගබඩා සහ අපද්‍රව්‍ය ඇතුළත් වීමයි. 

කෙසේ වෙතත්, තක්සේරුව බොහෝ විට සැකසුම්, ඇසුරුම්කරණ සහ බෙදා හැරීමේ සියලු අදියරයන් සැලකිල්ලට නොගනී යැයි සෙෆෙරිඩි පවසයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම පිළිබඳව පර්යේෂණවල අඩුවක් පවතින බව ඇය පවසයි.

සලාදයක් තෝරා ගැනීම සෞඛ්‍ය සම්පන්න වන නමුත් එහි ආහාර අපද්‍රව්‍ය ඇත. ශාක පදනම් කරගත් බර්ගර් ආහාරයට ගැනීමෙන් ඔබේ මස් ප්‍රමාණය අඩු කර ගත හැකිය, එවිට සැකසූ ආහාර (processed food) ඇත්ත වශයෙන්ම ඔබේ කාබන් අඩිපාර අඩු කිරීමට දායක වේ. කර්මාන්තශාලාව සමහර විට ගොවිපොළට වඩා හරිත විය හැකිය – Factory may sometimes be greener than farm.

ජූනි 18 වැනි දින බී.බී.සී වාර්තාවකි – දළ පරිවර්තනය – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

විශේෂඥයින් පවසන්නේ තරබාරුකම ජාන විද්‍යාව , ජීව විද්‍යාව සහ අද අප ජීවත් වන ආකාරය නිසා ඇති වන රෝගයක් ලෙස සැලකිය යුතු බවයි.

“නිරෝගී තරබාරුකම – healthy obesity ” නම් දෙයක් නොපවතින බවට විද්‍යාත්මක මතයන් නිර්මාණය කිරීමට නව පර්යේෂණ හේතු වී ඇත. ඔවුන්ගේ සොයාගැනීම්වලින් පෙනී යන්නේ සාමාන්‍ය බරකට සාපේක්ෂව සැලකිය යුතු තරබාරු අයට නිදන්ගත වකුගඩු රෝග ඇතිවීමේ 66% ක අවදානමක් ඇති බවයි.

තරබාරුකම ඇති බොහෝ අය පවසන්නේ තමන්ට අගතියෙන් හා අපකීර්තියෙන් ජීවත් වීමට පමණක් නොව, ප්‍රතිකාර සොයා ගැනීමට ද වෙහෙස විය යුතු බවයි.

39 හැවිරිදි මවක වන සාරා ඇගේ වැඩිහිටි ජීවිතය තරබාරුකමින් ගතකර ඇත. ඇයගේ ශරීර ස්කන්ධ දර්ශකය ( BMI) 40ට වැඩිය. එයින් අදහස් කරන්නේ ඇය “දැඩි තරබාරුකම – severe obesity” ඇති බවට වෛද්‍ය විද්‍යාත්මකව වර්ගීකරණය කර ඇති බවයි. එය ඇගේ සෞඛ්‍යය අවදානමට ලක්වීමට තරම් අගයකි.

“මිනිස්සු හිතන්නේ ඔබ බුද්ධිමත් නැහැ කියලා, ඔබ කම්මැලියි, ඕනෑවට වඩා ආහාර ගන්නවා, ඒ නිසා මෙය ඔබ විහින් කර ගත් දෙයක් ‘‘ කියලා ඔවුන් කියනවා. ඒත් ඒ කිසිවක් ඇත්ත නොවෙයි. ඒ කිසිවක් නිවැරදි නැහැ. මට ඒ ගැන කෑගහලා කීමට අවශ්‍යයි‘ සාරා කියන්නීය.

සාරා සිය ජීවිතයේ වැඩි කාලයක් ගත කර ඇත්තේ ආහාර හා ව්‍යායාම තුළින් ඇගේ බර පාලනය කර ගැනීමටය.

‘මගේ තරබාරුකම ගැන මම දිනපතාම හිතනවා. එය මට මහා පීඩාවක් ‘‘ ඇය පවසයි.

චැනල් දූපත්වල ජර්සි හි හැදී වැඩුණු සාරා, ප්‍රාථමික පාසලේ අවසානය දක්වාම ඇගේ පන්තියේ අනෙක් ගැහැනු ළමයින් සේම “සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ” දැරියකි. නමුත් ඇය වැඩිවිය පැමිණීමත් සමඟ, ඇයට ඇගේ බොහෝ මිතුරියන්ට වඩා වෙනස් බවක් දැනෙන්නට පටන් ගත්තාය.

යෞවන වියේ දී, ඇගේ අම්මා නිතරම තම බර සමඟ පොරබදමින් සිටියාය. ආහාර වේල් කිහිපයක් ගත්තාය. සාරාගේ බර වැඩි වන විට ඇයත් එසේ කළාය.

වයස අවුරුදු 16 දී ඇය දිනකට කැලරි 800 ක මිල්ක්ෂේක් ආහාර වේලක් ගැනීමට තීරණය කළාය. 

‘‘මගේ උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීමට පෙඑ මගේ බී.එම්.අයි එක 14 සිට 10 දක්වා පහත වැටුණා‘‘ ඇය පවසන්නීය.

එකල එය ඇයට “දීප්තිමත්” හැඟීමක් ඇති කළේය. 

සාරා විශ්ව විද්‍යාලය ජීවිතය ආරම්භ කරන විට ඇගේ බී.එම්.අයි අගය 12 ක් පමණ විය. නමුත් වසර තුනකට පසු ඇය උපාධිය ලබා ගන්නා විට බී.එම් අයි අගය 20ක් දක්වා වර්ධනය වී තිබු‍ණේය.

නමුත් ඇයට වයස අවුරුදු 16 දී මෙන් නොව, මෙවර ආහාර වේල ක්‍රියාත්මක නොවීය. තම බර නියාමනය කිරීමේ අරගලයක ආරම්භය එය බව සාරා පවසයි.

මිනිසුන්ගේ ජානමය පසුබිමට අනුව ඔවුන් එකම කැලරි ප්‍රමාණයක් ආහාරයට ගත්තද ඔවුන්ගේ බර වෙනස් විය හැකි බව විද්‍යාඥයින් විසින් සොයා ගෙන ඇත.

තරබාරු ජාන / Obesity genes

විශ්ව විද්‍යාලයෙන් පසු සාරා ඖෂධ නිෂ්පාදන ආයතනයක වැඩ කිරීමට පටන් ගත්තාය. ඇය දියවැඩියා ඖෂධයක් විකුණමින් විකුණුම්කරුවෙකු ලෙස හොඳින් කටයුතු කළාය. නමුත් ඇයගේ ආයතන ප්‍රධානී මුණ ගැසුණු පළමු දිනම ඔහු ඇයගේ තරබාරුකම හාස්‍යයට ලක් කළේය.

‘ප්‍රධානියා පැවසූ දෙයින් මම අධෛර්යයටත් කම්පනයටත් පත් වුණා‘‘ ඇය පැවසුවාය.

සාරා දැන් පවසන්නේ ශරීරයේ හැඩය සහ ප්‍රමාණය පිළිබඳව සිය ප්‍රධානියාගේ අදහස් දැක්වීම නීතියට පටහැනි බවයි.

වයස අවුරුදු 30 ක් වන විට සාරා දැඩි සේ තරබාරු වුණාය. ඇය තම ශාරීරික හා මානසික සෞඛ්‍ය වෙනුවෙන් යමක් කරගත නොහැකිව මංමුලා සහගත වුණාය. ඒ සමග ඇය පෞද්ගලික පුහුණුකරුවෙකු සමග යගුලිය විසි කිරීම සදහා ශාරීරික අභ්‍යාසවල නිරත වුණාය. නමුත් ඔලිම්පික් පරිසාධක මට්ටමට ළගාවීමට ඇයට නොහැකි විය.

මේ කාලය වන විට, ඇයගේ ජාන සැකැස්ම දෙස බැලූ පරීක්ෂණ කිහිපයක් ඇය සතු විය. ඒවායේ ප්‍රතිඵල මගින් වැදගත් කරුණු දෙකක් අනාවරණය විය:

1. ඇය සතුව FTO ජානයේ ප්‍රභේදයක් – (variant of the FTO gene) ඇති අතර එය බර වැඩිවීම හා සම්බන්ධ වන අතර ස්ථුලතාවයේ අවදානම වැඩි කරයි
2. ඇයට තරබාරුකමට හේතු වන MC4 ප්‍රතිග්‍රාහකයේ විකෘතියක් ඇත

සිරුරේ බර අඩු කිරීමට සැත්කම් පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු වන ෂෝ සොමර්ස් (Shaw Somers) වසර ගණනාවක් තිස්සේ දැඩි තරබාරුකමට ප්‍රතිකාර කරන පුද්ගලයෙකි. ඔහු පවසන්නේ සාරා වැනි පුද්ගලයින්ට උරුම වී ඇති ඇතැම් ජාන සමූහයක් ඇති අතර, එසේ නොවන අය සමඟ සසඳන විට තරබාරුකම ඇතිවීමේ ඉඩකඩ වැඩි බවයි.

නමුත් තරබාරුකම යනු ජාන විද්‍යාවට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බව ඔහු පවසයි. 

‘‘එය මනෝ විද්‍යාව, අසමානතාවයන් සහ අප සැවොම ජීවත් වන ආහාර පරිසරය පිළිබඳව ද කතාවකි‘‘ ඔහු පවසයි.

ඔහු පවසන්නේ, මෙම ජාන සැකැස්ම ඇති පුද්ගලයින් සාගතයක් තුළ හොඳ ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීමට ඉඩ තිබුණත්, අද බහුල, අධික කැලරි සහිත ආහාර සමඟ ඔවුන් “දැඩි අධිෂ්ඨානයකින් හා සහයෝගයකින් තොරව” කටයුතු නොකළහොත් ප්‍රතිඵල කනගාටුදායක වනු ඇති බවයි.

‘පරිපූර්ණ කුණාටුව’

බාර්ආට්‍රික් සැත්කම් (bariatric surgery) මගින් රෝගීන්ට සහාය වන සායනික මනෝ විද්‍යාඥ, වෛද්‍ය ඩෙනිස් රැට්ක්ලිෆ් පවසන්නේ මිනිසුන්ගේ අතීත අත්දැකීම් ක්‍රියාවට නැංවිය හැකි බවයි. ඇය පවසන්නේ ඇය දකින බොහෝ පුද්ගලයින් කම්පනය, අපයෝජනය හෝ නොසලකා හැරීම අත්විඳ ඇති බවයි. උදාහරණයක් ලෙස ආහාර සමඟ අක්‍රිය සම්බන්ධතාවයකට එය හේතු වේ.

“මම හිතන්නේ මිනිසුන්ට ඇති මානසික අත්දැකීම් සහ ඔවුන් ආහාර සමඟ ඇතිවීමට පටන් ගන්නා සබඳතා පරිපූර්ණ කුණාටුවක් බවට පත්වේ.”

තරබාරුකමේ ජාන හා ලාභදායී හා පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි මේද සහ සීනි සහිත ආහාර සඳහා එකට එක් වූ විට තත්ත්වය වඩාත් සංකීර්ණ වන බව ඇය පවසයි.

සාරාගේ මිතුරා ජෙඩ් ඔහුගේ ජීවිත කාලය පුරාම හල්හි වත්තක ජීවත් විය. ඔහු තරබාරුකමින් පීඩා විදින අතර, ඔහු ජීවත් වන ප්‍රදේශය ඔහු වැනි අයගේ සෞඛ්‍යයට විශාල බලපෑමක් කළ හැකි බව ඔහු සිතයි. ඔහු කියන්නේ ඔහුගේ ළමා කාලයේ ප්‍රදේශයේ එළවළු හා පලතුරු අලෙවිකරන කඩ 20ක් පමණ තිබූ බවයි. දැන් ඒ වෙළඳසැල් 20 න් 8 ක්ම ක්ෂණික ආහාර අලෙවිසැල් වේ.

“අපට කුකුළු මස්, බර්ගර්, මාළු, කෙබාබ්, චිප්ස් සහ චීන ආහාර අලෙවි සැල් රැසක් තිබේ‘‘ ඔහු පවසයි.

ජෙඩ් පවසන්නේ මෑතකදී තවත් ක්ෂණික ආහාර අලෙවි සැලක් විවෘත කිරීම වැළැක්වීම සඳහා පෙත්සමකට අත්සන් කළ බවයි.

“ඔබේ නගරයේ (සමාජ-ආර්ථික මට්ටමේ පහත් මට්ටමක පවතින) ඕනෑම ප්‍රදේශයක් දෙස බැලුවහොත්, වැඩි වැඩියෙන් එවැනි අලෙවි සැල් ඇති බවට මම සහතික වෙමි. අපට මෙවැනි ප්‍රදේශවලට පයින් ගැසීමට අවශ්‍ය නැත. අපි ඒවා ඉහළට ඔසවා නොතැබිය යුතුයි”

ඔලිම්පික් පරිසාධක මට්ටමට ළගා වීමට පළමු අවස්ථාව අහිමි වුවත් සාරා නිතිපතා පුහුණු වීම්කර හොඳින් ආහාර ගත්තාය. නමුත් ක්‍රමයෙන් තම බර වීමට පටන් ගත් බව ඇය දුටුවාය. ඇය කුමක් කළත් එයින් කිසිදු වෙනසක් සිදු නොවීය.

බර්මින්හැම් විශ්ව විද්‍යාලයේ තරබාරු වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයකු වන වෛද්‍ය අබ්ද් ටහ්රානි පවසන්නේ ‘‘මේදය ලෙස ගබඩා කර ඇති “ශක්තිය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා ජීව විද්‍යාත්මකව පූර්ව සැලසුම් කර ඇති” අය සිටින බවයි. ආහාර රුචිය පාලනය කරන මොළයේ කොටසක් වන හයිපොතලමස් hypothalamus වෙතින් ලැබෙන සංඥා (කුසගින්න පිළිබඳ හැඟීම් සහ ආහාර ගැනීමට ඇති ආශාව අධෛර්මත් කිරීම) සමග සටන් කිරීමට ඔවුන්ට නොහැකිය.

එම නිසා ආහාර ගැනීමෙන් පුද්ගලයාට ගල් කිහිපයක් සාර්ථකව අහිමි වුවද, ඔවුන්ගේ ශරීරය එහි මූලික බර සිහිපත් කර නැවත ඒ වෙත යාමට උත්සාහ කරයි.

එක්සත් රාජධානියේ කරන ලද අධ්‍යයනවලින් හෙළි වී ඇත්තේ රෝගී තරබාරුකමෙන් පෙළෙන පුද්ගලයින්ගේ සාමාන්‍ය බර ළඟා කර ගැනීමේ වාර්ෂික අවස්ථාව 700/1 සිට 1,000/1 දක්වා වන බවයි.

සාරා තරබාරුකම පිළිබඳ පර්යේෂණ කිරීමට පටන් ගත් විට, (ජීවිත කාලය පුරාම තමාටම දොස් පවරා ගැනීමෙන් පසුව) ඇගේ ශරීරය “ඇයට එරෙහිව ක්‍රියා කරන” බව ඇය තේරුම් ගත්තාය.

තරබාරුකම රෝගයකි

බර්මින්හැම් විශ්ව විද්‍යාල රෝහල් සහ වෝර්වික් වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ විශේෂ යින්ගෙන් සැදුම්ලත් කණ්ඩායමක නව පර්යේෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ස්ථුලතාවයෙන් පෙළෙන පුද්ගලයින්ට සාමාන්‍ය ශරීර බර ඇති අයට වඩා නිදන්ගත වකුගඩු රෝග ඇතිවීමේ අවදානම 66% කින් වැඩි බවයි.

මෙම පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල ඇමෙරිකානු වකුගඩු රෝග පිළිබද ජර්නලයේ ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර වසර 20 ක් තුළ එක්සත් රාජධානියේ ජීපීඑස් රෝගීන්ගෙන් මිලියන 4.5 ක රෝගීන්ගේ වාර්තා අධ්‍යයනය කර ඇත.

“සෞඛ්‍ය සම්පන්න තරබාරුකම නොපවතින” බව සොයාගෙන ඇති විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සමූහයක් සඳහා මෙය ද එකතු වන බව පර්යේෂණ පත්‍රිකාවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කතුවරයා වන මහාචාර්ය ඉන්ද්‍රනිල් දාස්ගුප්තා පවසයි. වෙනත් සෞඛ්‍ය තත්වයන් නොමැතිව තරබාරුකමෙන් පෙළෙන අයට හෘදරෝග හා ආඝාතය ඇතිවීමේ වැඩි අවදානමක් ඇති බව එම කණ්ඩායමේම පෙර අධ්‍යයනයන්ගෙන් හෙළි විය.

එක්සත් රාජධානියේ තරබාරුකම

• එංගලන්තය: වැඩිහිටියන්ගෙන් 28% ක් තරබාරු ය (එංගලන්තය සඳහා සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණය 2019)
• වේල්සය: වැඩිහිටියන්ගෙන් 25% ක් තරබාරු ය (වේල්ස් සඳහා ජාතික සමීක්ෂණය 2019-20)
• ස්කොට්ලන්තය: වැඩිහිටියන්ගෙන් 29% ක් තරබාරු අයයි (ස්කොට්ලන්ත සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණය 2019)
• උතුරු අයර්ලන්තය: වැඩිහිටියන්ගෙන් 25% ක් තරබාරු ය (සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණය උතුරු අයර්ලන්තය 2018-19)

තරබාරුකම පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇති බොහෝ වෘත්තිකයින් විශ්වාස කරන්නේ වෛද්‍ය වෘත්තිය තුළ සහ සමස්තයක් වශයෙන් සමාජය තුළ මෙම තත්වය දෙස බලන ආකාරයෙහි විශාල වෙනසක් සිදුවිය යුතු බවයි.

“එය සැබෑ රෝගයක් බව මහජනයා වටහාගෙන නැත” යනුවෙන් බර අඩු කිරීමේ ශල්‍ය වෛද්‍ය ෂෝ සොමර්ස් පවසයි. 

“තරබාරුකම නම් වසංගතය පාලනය කිරීම සඳහා අප අසමත් වන සෑම වසරක් පාසාම එය භයානක ලෙස නරක අතට හැරේ. අප මෙම ප්‍රශ්නය බැරෑරුම් ලෙස සලකා බැලීමට පටන් නොගන්නේ නම්, නුදුරු අනාගතයේ දී සෞඛ්‍ය සේවා සමඟ කටයුතු කිරීමට ඇති හැකියාව මුළුමනින්ම එය අඩපණ කරනු ඇත.”

සෝමර්ස් මහතා පවසන පරිදි ප්‍රතිකාර පිළිබඳ අවබෝධයේ විශාල වෙනසක් ද තිබිය යුතුය. තරබාරුකමෙන් පෙළෙන අය සඳහා බර කළමනාකරණ වැඩසටහන් ඕනෑවට වඩා ආරම්භ වන්නේ “වැඩිපුර ගමන් කිරීම හා අඩුවෙන් ආහාර ගැනීම” සමඟ වන අතර එය යථාර්ථයේ දී තරබාරුකම වැළැක්වීම මිස ප්‍රතිකාරයක් නොවේ.

සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ සාරා වැනි අයගේ සිරුරු මේදය මත තබා ගැනීමට හා රඳවා තබා ගැනීමට අපහසු වන අතර, ඔවුන් සියලු වැඩකටයුතුවල නිරත විය හැකි නමුත් ඔවුන්ට අවශ්‍ය ප්‍රතිඵල තවමත් නොලැබෙන බවයි. මෙය විශාල මානසික පීඩනයක් විය හැකිය.

සාරා මෙසේ පවසනවා. “මම අඳුරු කාලයක් පසු කළා.

මනෝ විද්‍යාඥ, වෛද්‍ය ඩෙනිස් රැට්ක්ලිෆ් පවසන්නේ තරබාරුකමට තමන් වගකිව යුතු බවට බොහෝ දෙනා ආඛ්‍යානය පිළිගන්නා බවයි. 

‘‘එය සහ සමාජයේ දැඩි විනිශ්චය, මානසික වේදනාව සහ ශාරීරික බර වැඩිවීම එකිනෙකාගෙන් පෝෂණය වන තත්වයකට මඟ පෑදිය‘‘ ඔහු පවසයි.

“තරබාරුකම මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලුවලට හේතුවකි. එබැවින් ඔබට මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලු තිබේ නම් ඔබට තරබාරුකම ඇතිවීමේ ඉඩකඩ වැඩිය. නමුත් ඔබ තරබාරු නම් එයද මානසික සෞඛ්‍ය දුෂ්කරතා ඇති කරයි.”

ප්‍රතිකාරය කුමක්ද?

සාරා මීට පෙර ඇයගේ පවුලේ වෛද්‍යවරයා වෙතින් උදව් පැතූ නමුත් එය ඉටු නොවීය.

බ්‍රිතාන්‍ය සෞඛ්‍ය සේවය පවසන්නේ බාර්ආට්‍රික් සැත්කම් (bariatric surgery) මගින් බර අඩු කර ගත හැකි බවයි. බර අඩු කර ගැනීම වළක්වා ගැනීම සඳහා ශල්‍යකර්මයෙන් පසු රෝගීන්ට ස්ථිර ජීවන රටාවේ වෙනස්කම් සිදු කළ යුතු වුවද, එය ආහාර රුචිය අඩු කළ හැකි හෝමෝන වෙනස්කම් වලටද හේතු විය හැකිය. 

තරබාරුකම පාලනය කිරීම සඳහා උපාය මාර්ගයක් දියත් කර ඇති බව බ්‍රිතාන්‍ය රජය පවසයි. බර අඩු කර ගැනීම සඳහා වැඩි පිරිසකට සහාය ලබා ගැනීම සඳහා බර කළමනාකරණ සේවා වැඩි කිරීමට එය සැලසුම් කරයි. මේදය, සීනි සහ ලුණු අධික ආහාර ප්‍රවර්ධනය කිරීම අවසන් කිරීම සඳහා නීති සම්පාදනය කිරීමට ද නියමිතය.

බ්‍රිතාන්‍ය සෞඛ්‍ය සේවය පවසන්නේ තරබාරුකමින් ජීවත්වන සහ දෙවන වර්ගයේ දියවැඩියාව සහ අධි රුධිර පීඩනය වැනි සෞඛ්‍ය තත්වයන් ඇති අයට උපකාර කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන බවයි.

“දැඩි තරබාරුකම සමඟ පොරබදින බොහෝ දෙනෙකුට නිදන්ගත රෝග ගණනාවක් තිබේ. ඒවා නිසා තරබාරුකමට ප්‍රතිකාර කිරීමට අපහසුය” යනුවෙන් සෝමර්ස් පවසයි. 

“ඔවුන් විෂම චක්‍රයකට කොටු වී සිටින අතර, ඔවුන්ගේ රෝගී තත්වය නිසා ඔවුන් බර වැඩිවීමට ඉඩ ඇති අතර බර ඔවුන්ගේ රෝගී තත්වය තවත් උග්‍ර කරයි.”

ඔහුගේ නවතම ශල්‍යකර්මයක් වූයේ නිදන්ගත වකුගඩු රෝගයෙන් පෙළෙන රෝගියෙකු සඳහා ය. ඔහු පැහැදිලි කරන්නේ සැත්කම යනු ඔහුගේ ජීවිතය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා පමණක් නොවන බවත්, එය මිනිසාගේ ජීවිතය බේරා ගැනීම බවත්ය.

පෝර්ට්ස්මූත් හි ක්වීන් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රා රෝහලේ ස්ථුලතා සායනයේදී, සෝමර්ස් මහතා වෙනත් විශේෂඥයින් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඔවුන් පුළුල් හා පූර්ව ශල්‍යකර්ම සඳහා පුළුල් සත්කාර ලබා දෙයි. ඔහුගේ සියලුම රෝගීන් වසර ගණනාවක අසාර්ථක ආහාර පාලනය, මානසික සෞඛ්‍ය වේදනාව හෝ දියවැඩියාව වැනි රෝගාබාධ සහ තරබාරු රෝගීන් බොහෝ දෙනෙකු පීඩා විඳින අධි රුධිර පීඩනයෙන් ද පෙළේ.

සාරාට, ඇගේ බලාපොරොත්තුව දැන් වෛද්‍ය විද්‍යාව මත ය. Saxenda සහ Semaglutide වැනි ආහාර රුචිය මැඩපවත්වන ඖෂධ පිළිබඳ පර්යේෂණ ඉදිරියට ගෙන යන බව වෛද්‍ය අබ්ද් ටහ්රානි පවසයි.

MC4 ප්‍රතිග්‍රාහකයේ විකෘතියක් ඇති සාරා වැනි අය සඳහා ඖෂධයක් පිළිබඳ පර්යේෂණ ද ඇත .

වෛද්‍ය ටහ්රානි පවසන්නේ සෙමාග්ලූටයිඩ් එක්සත් ජනපදයේ ඉතා මෑතකදී අනුමත කරන ලද අතර එය 15 සිට 17% දක්වා බර අඩු කර ගැනීමට හේතු විය හැකි බවයි. අනාගතයේදී, බර අඩු කර ගැනීම සඳහා 20 සිට 25% දක්වා බර අඩු කර ගත හැකි ඖෂධ දැකීමට ඔහු අපේක්ෂා කරයි.

එක්සත් රාජධානියේ වැඩිහිටියන් හතර දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු තරබාරුකමින් ජීවත් වන අතර මෙම තත්වය ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ සෑම අංශයක්ම පාහේ ස්පර්ශ කළ හැකිය. සෞඛ්‍ය හා සමාජ සත්කාර දෙපාර්තමේන්තුව එය විස්තර කළේ “අද අප මුහුණ දෙන වැදගත්ම අභියෝගවලින් එකක්” ලෙසයි.

එය මෙසේ පැවසීය: “බර අඩු කර ගැනීම පහසු නොවන අතර අපගේ ලොව ප්‍රමුඛ ස්ථුලතා උපායමාර්ගය මගින් වඩාත් දැනුවත් තීරණ ගැනීමට සහ සෞඛ්‍ය සම්පන්න බරක් ලබා ගැනීමට ජනතාව බල ගැන්වීම සඳහා පුළුල් ක්‍රියාමාර්ගයක් ගනු ලැබේ.”

සාරා ඊට අවධානය යොමු කරන්නේ ඇය හැකි තරම් සෞඛ්‍ය සම්පන්නව සිටීමට සහ ඇයගේ ජීවිතයේ උපරිම ප්‍රයෝජන ගැනීමට අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටින බැවිනි. ඇය ලස්සන යෝක්ෂයර් ගම්මානයක සාර්ථක වෘත්තීය ජීවිතයක් ගත කරයි. තනිකඩ අම්මා පවසන්නේ ඇගේ ආත්ම විශ්වාසය සෑම අංශයකින්ම ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි.

තරබාරුකම ගැන ඇය දැන් දන්නා දේ තිබියදීත්, සාරාට තවමත් සිහින් වීමට අවශ්‍යයි. ඇයට අවශ්‍ය වන්නේ ගැළපීමට මිස විනිශ්චය කිරීමට නොවේ.

විශාල වීම යනු වැරැද්ද කුමක් දැයි සිතීමයි. අවන්හලකදී මිතුරෙකු හමුවීම පවා කාංසාව ගෙන එයි. “පුටු මොන වගේද? මට වාඩි විය හැකි පුටු පුටු තිබේද? එය කඩා වැටිය හැකිද?”

නමුත් තරබාරුකමෙන් පෙළෙන සමහර පුද්ගලයින්ට, (සාරා තම බර ගැන නොසතුටින් සිටින බව පිළිගැනීම) අපකීර්තිය හා ලැජ්ජාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට කාලය පැමිණ ඇත. එය “ශරීර ධනාත්මක ව්‍යාපාරය “body positive” ලෙස හැඳින්වේ. සාරා එයට ගරු කළත් එය ඇයට නොවේ.

“මම ශරීරයේ ධනාත්මක ප්‍රජාව දෙස බලන අතර ඔවුන්ගේ ආත්ම-ප්‍රේමය ඊර්ෂ්‍යා කරමි. නමුත් ඔවුන් කුඩා ප්‍රජාවක් පමණක් වන අතර ලෝකයේ විශාල ප්‍රජාවට වෙනස් ආකාරයකින් සිතන බව මට දැනේ”

සාරාගේ බර පිළිබඳ ගැටළු ප්‍රධාන වශයෙන් ජාන විද්‍යාව දක්වා පහත බැස ඇති හෙයින්, එය ඇගේ දෙහැවිරිදි දියණිය එමිලිට කෙසේ බලපානු ඇත්දැයි ඇය නොදනී.

තරබාරුකම සමඟ ඇය කළ අරගලයෙන් පසු සාරා බලාපොරොත්තු වන්නේ තම දියණියට වඩා හොඳ දෙයක් බලාපොරොත්තු විය හැකි බවයි.

“සෑම කෙනෙකුම විවිධ හැඩයන්ගෙන් හා ප්‍රමාණයන්ගෙන් පැමිණෙන බවත්, අපට විවිධ හිසකෙස් වර්ණ ඇති බවත්, අපට විවිධ උස ඇති බවත්, ඇය මොන වගේද යන්න ප්‍රශ්නයක් නොවන බවත්, මට එය ඇය වීමට අවශ්‍ය බවත් ඇය දැන ගැනීමට මට අවශ්‍යය. එම පණිවිඩය ඇය වෙත ලබා දීම ගැන මම අතිශයින්ම ආශා කරමි‘‘

තරබාරුකමෙන් පෙළෙන අයට උපකාර කිරීම සඳහා සාරා පුණ්‍යායතනයක් ආරම්භ කර ඇත. ඇය පවසන්නේ කලාතුරකින් ඇහුම්කන් දෙන ප්‍රජාවක් වෙනුවෙන් හඩක් නැගීම මෙහි අරමුණ බවයි.

තරබාරුකම පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් ඇති බොහෝ විද්‍යාඥයින්ට සහ වෛද්‍යවරුන්ට මෙම තත්වය සාධකවල එකතුවක් මගින් ඇතිවන සංකීර්ණ රෝගයකි. එම රෝගයෙන් පෙළෙන බවට යමෙකුට දොස් පැවරීම විද්‍යාත්මක සාක්ෂි හමුවේ ඈතට ගමන් කරන බව ඔවුහු පවසති.

වෛද්‍ය අබ්දුල් ටහ්රානි පවසන පරිදි, “මේ වන විට අපට ඉතා සිහින් සමාජයක් ඇත. තරබාරුකම ඇති සෑම කෙනෙකුටම ඔවුන්ගේ වෛද්‍යවරුන්, අසල්වැසියන් හෝ පවුලේ අය හෝ සමාජය විසින් නිමක් නැති වාර ගණනක් දොස් පවරා ඇත. කරුණාකර එය නවත්වන්න”

බී.බී.සී වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ