X-Press Pearl නෞකාව විනාශයට පත්වීම සමග ඇති වු පරිසර අර්බුදය මේ වන විට ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදයක් දක්වාත් මෙරට රාජ්ය පරිපාලනයේ අසමත්භාවය මනාව කියාපාන කැඩපතක් බවටත් පත්ව තිබෙනවා. ඒ අතර බී.බී.සී වැනි ජාත්යන්තර මාධ්ය විසින් ද ලංකාවේ සාම්ප්රදායික පුවත්පත්, රූපවාහිනි නාලිකා සහ අන්තර්ජාල අඩවි පළ කරන වාර්තාකරණයෙන් ඔබ්බට ගොස් X-Press Pearl විනාශය ගැන ගැඹුරු විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කරමින් සිටිනවා.
මෙරට සාම්ප්රදායික වෙබ් අඩවි වලට වඩා වෙනස් මගක් ගන්නා අපි X-Press Pearl විනාශය ගැන ලෝ ප්රකට බී.බී.සී වෙබ් අඩවිය අද (11) දින ප්රකාශයට පත් කළ විමර්ශනාත්මක ලිපියක් ඔබ වෙනුවෙන් පරිවර්තනය කිරීමට තීරණය කළා. මේ ඒ ලිපිය.
පසුගිය මස මුලදී, රසායනික ද්රව්ය රැගත් භාණ්ඩ නෞකාවක් (X-Press Pearl) ශ්රී ලංකාවේ වෙරළ සමීපයෙන් ගිනි ගත්තේය. එය බිහිසුණු පරිසර විනාශයක් ඇති කළ අතර එහි බලපෑම දශක කිහිපයක් පුරා පවතිනු ඇත.
දින ගණනක් පුරා ඝන දුමාරයක් ඇති කරමින් දැවී ගිය නෞකාව මේ වන විට ශ්රී ලංකාවේ වෙරළට ඔබ්බෙන් අඩක් ගිලී ඇති අතර එය නොගැඹුරු සාගර පතුලේ රැදී පවතී. දැන් එහි ගිනිදැල් නැත. එහෙත් සැබෑ ගැටලුව දැන් ආරම්භ වී ඇත.
නෞකාවේ තවමත් ප්රවාහනය කළ කන්ටේනර් බහාලුම් ඇත. ඒවායින් විශාල ප්රමාණයක් රසායනික ද්රව්ය සහිත බහාලුම්ය. මේවා පරිසරයට ඉතා හැනිකරය, භයානකය. මේ රසායනික ද්රව්යවලින් සැලකිය යුතු කොටසක් දැනටමක් සාගර ජලයට මුසුවී ඇති අතර ඒවා සාගර ජීවීන්ට විෂ විය හැකි බවට බියක් පවතී.
මීට අමතරව, කුඩා ප්ලාස්ටික් පෙති ටොන් ගණනක් දැනටමත් අවට වෙරළ තීරයට ගොඩ ගසා ඇත. මේ සමග නැව තුළ ගබඩා කර ඇති එන්ජින් ඉන්ධන ටොන් සිය ගණනක් මුහුදට කාන්දු වීමේ තවත් අනතුරක් ද පවතී.
නෞකා විනාශය සමග උද්ගත වූ පාරිසරික තර්ජන පසෙකලා, ප්රාදේශීය ප්රජාවන්ට ද විනාශකාරී ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුව ඇත. එක රැයකින් සිය ජීවනෝපායන් අහිමි වූ ධීවරයින්ට ඉදිරි වසර ගණනාව තුළ දුක් විඳීමට සිදුවනු ඇත.
“අපි කුඩා කාලයේ සිටම කළේ ධීවර කර්මාන්තය. අපි දිනපතා මුහුදු යනවා. අපිට යමක් උපයා ගන්න පුළුවන් වෙන්නේ මුහුදු ගියොත් පමණයි. එසේ නොවුණහොත් මුළු පවුලටම බඩගින්නේ සිටීමටයි සිදුවන්නේ ‘‘ධීවරයෙකු වන ඩෙනිෂ් රොඩ්රිගෝ පැවසීය.
ප්ලාස්ටික් පෙති බිලියන ගණනක්
ව්යසනයේ ඡායාරූප දෙස බලන විට එක් දෙයක් කැපී පෙනේ. ඒ ඇසට පෙනෙන තරම් දුරට විහිදෙන කුඩා වටකුරු ප්ලාස්ටික් කැබලියි. බිලියන සංඛ්යා ප්රමාණයක් මෙම ප්ලාස්ටික් පෙති මුහුදු වෙරළ තීරය මත විසිර පවතී. (මෙම ප්ලාස්ටික් පෙති, නර්ඩ්ල්ස් nurdles ලෙසද හැඳින්වේ, සෑම ප්ලාස්ටික් භාණ්ඩයක්ම පාහේ නිපදවීමට මේවා යොදා ගනී)
“එම නෞකාවේ විවිධ රසායනික ද්රව්ය වර්ග 46ක් පමණ තිබී ඇතැයි” ශ්රී ලංකා පරිසර ක්රියාකාරිකයෙකු සහ පාරිසරික යුක්ති කේන්ද්රයේ නිර්මාතෘ හේමන්ත විතානගේ මහතා පැවසීය.
“නමුත් මෙතෙක් දැකගත හැකි වූයේ ප්ලාස්ටික් පෙති ටොන් ගණනකි.”
මේ වන විට විනාශයට පත් නෞකාවේ විෂ රසායනික ද්රව්ය වල බලපෑම දැකගත හැකිය. මියගිය කැස්බෑවුන් සහ මසුන් විශාල පිරිසක් මුහුදු වෙරළට ගොඩ ගසා ඇත.
ප්ලාස්ටික් දිරාපත් වීමට වසර 500 ත් 1000 ත් අතර කාලයක් ගත විය හැකි අතර සාගර ධාරා මගින් ශ්රී ලංකාව අවට වෙරළට හා කිලෝමීටර් සිය ගණනක් ඈතින් පිහිටි වෙරළට පවා ඒවා ගසාගෙන යා හැකිය. ප්ලාස්ටික් මෙතෙක් දැකිය හැකි වඩාත්ම බලපෑම විය හැකි නමුත් එය වඩාත්ම භයානක නොවේ.
ඕස්ට්රේලියාවේ CSIRO Oceans and Atmosphere බ්රිටා ඩෙනිස් හාර්ඩෙස්ටි පැවසුවේ “මෙම ප්ලාස්ටික් පෙති මසුන්ගේ අමාශය තුළ තිබිය හැකියි. ඒත් මිනිසුන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඔවුන්ව අනුභව නොකරන නිසා ගැටලුවක් ඇතිවිය නොහැකි‘ බවයි.
” මෙම ප්ලාස්ටික් පෙති බොහෝ විට සංවේදී කර ඇත. නමුත් ප්ලාස්ටික් අනුභව කළ මාළු ආහාරයට ගැනීමෙන් මිනිසුන්ට අහිතකර බලපෑමක් ඇති බවට ප්රබල සාක්ෂි නොමැත.” ඔහු ඩෙනිස් වැඩි දුරටත් පවසයි.
‘අපේ මුළු පවුලටම කුසගින්නේ සිටිනු ඇත’
නමුත් මීගමුවේ ධීවරයින් අවධානය යොමු කරන්නේ මසුන්ගේ කුස තුළ ඇති දේ ගැන නොවේ. ඔවුන්ට ධීවර කටයුතු කිරීමට නොහැකියි. එය ඔවුන් මුහුණ දෙන බරපතළම ගැටලුවයි.
බලපෑමට ලක් වූ ප්රදේශයේ මසුන් ඇල්ලීම දැන් තහනම් කර ඇත. එයින් අදහස් කරන්නේ ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙකුට එක රැයකින් ඔවුන්ගේ ආදායම සහ ජීවනෝපාය අහිමි වී ඇති බවයි.
“ප්රදේශයේ කොරල් පරවල මාළු බෝ කරන අතර බලධාරීන් පවසන්නේ භයානක රසායනික ද්රව්ය නිසා එම අභිජනන ස්ථාන සියල්ලම විනාශ වී ඇති බවයි.
‘‘මුහුදට පැන මියයාම හැර වෙනත් විකල්පයක් නැත” යැයි පසුගිය 35 වසර පුරාම ධීවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළ ටියුලින් ප්රනාන්දු පවසයි.
සිංගප්පූරුව පදනම් කරගත් නෞකාවේ අයිතිකරුවන්ගෙන් රජය වන්දි සහ රක්ෂණ මුදල් අයකර ගැනීමට අපේක්ෂා කරන අතර, එම මුදල්වලින් වැඩි ප්රමාණයක් තමන්ට උපකාර කිරීම සඳහා යොදා ගනු ඇතැයි විපතට පත් ධීවරයෝ විශ්වාස නොකරති.
කෙසේ වෙතත් ධීවරයින්ගේ සංගමය පැවසුවේ ධීවරයින්ට මෙන්ම ඒ ආශ්රිත රැකියාවල නිරතව සිටින ප්රජාවට ද දැඩි උපකාර අවශ්ය බවයි.
‘‘උපකාර අවශ්ය අපට පමණක් නොවෙයි‘‘ ධීවරයෙකු මෙන්ම ධීවර වෘත්තීය සමිති නායකයෙකු ද වන ඩෙන්සිල් ප්රනාන්දු පැහැදිලි කරයි.
“මේ හා සම්බන්ධ වෙනත් කර්මාන්ත ද තිබෙනවා. අපි දැල් සහ එන්ජින් සහ බෝට්ටු මිලදී ගන්නවා. අපට තෙල් අවශ්යයි, බෝට්ටු අදින අයත් ඉන්නවා. මෙම ධීවර කර්මාන්තයට සම්බන්ධ වෙනත් රැකියා දහස් ගණනක් තිබෙනවා. අද ඔවුන් ද අන්ත අසරණ වෙලා. ඔවුන්ට ද උපකාර අවශ්යයි”
රසායනික දූෂණය
දශක ගණනාවක් තිස්සේ රටට බලපාන බොහෝ කල් පවතින බලපෑම රසායනික දූෂණයයි. නෞකාවේ ඇති භයානක අංග අතර නයිට්රික් අම්ලය, සෝඩියම් ඩයොක්සයිඩ්, තඹ සහ ඊයම් වන බව පරිසර යුක්ති කේන්ද්ර යේ ප්රධානී හේමන්ත විතානේජ් මහතා පවසයි.
මෙම රසායනික ද්රව්ය සාගර ජලය හා මුසු වූ විට ඒවා මසුන්ගේ සිරුර තුළට ද ගමන් කරනු ලැබේ. වස විස නිසා කුඩා මසුන් ඉක්මනින් මිය යා හැකි නමුත් විශාල මසුන්ට එම අවදානම අඩුය. නමුත් විශාල මසුන් මෙම විස සහිත කුඩා මාළු ආහාරයට ගැනීමෙන්, කාලයත් සමඟ විෂ ශරීරගත වේ.
මාළු, කැස්බෑවන් සහ ඩොල්ෆින් මසුන් දැනටමත් වෙරළ තීරයේ මිය ගොස් ඇති බව විටැන්ජ් මහතා පවසයි. ඔවුන්ගෙන් සමහරක් හරිත පැහැයට හැරී ඇති අතර එමඟින් ලෝහ හා රසායනික ද්රව්ය දූෂණය වේ.
“ඔබ මේ මොහොත් කෙළවල්ලා, තලපත් වැනි මසුන් ආහාරයට නොගෙන සිටිය හැකියි. ඒත් ආහාර දාමය දිගේ මේ විස රසායන වසර ගණනාවක් ගමන් කරනවා. ඇතැම් විට තවත් වසර කිහිපයකින් ඔබ ආහාරයට ගන්නා කෙළවල්ලා මසුන් විස සහිත විය හැකියි‘‘
මෙයින් අදහස් කරන්නේ ලංකාවේ බටහිර වෙරළ තීරයෙන් මසුන් මිනිසුන්ට අනතුරුදායක වනු ඇති බවයි – දැනට පමණක් නොව, ඉදිරි වසර ගණනාව තුළ ද එම බලපෑම පවතිනු ඇත.
“මේ පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කළ යුතුයි” විට්චේන් මහතා ඉල්ලා සිටී.
“එය දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම විෂ සහිත නෞකාවක්. වෙරළට පැමිණෙන ඕනෑම ද්රව්යයක් ඉතා විෂ සහිත වන අතර මිනිසුන් එය ස්පර්ශ නොකළ යුතුයි”
ගැටළුව කිසිසේත් ශ්රී ලංකාවේ බටහිර වෙරළ තීරයේ නැව් ගමනාගමනය අවට ප්රදේශයට පමණක් සීමා නොවේ.
“අපද්රව්ය, විෂ හෝ ප්ලාස්ටික් භූගෝලීය සීමාවන් අනුගමනය නොකරයි,” ඕස්ට්රේලියාවේ CSIRO හි බ්රිටා ඩෙනිස් හාඩෙස්ටි පැවසීය.
“ඒවා සුළඟ, තරංග, ධාරා මගින් ගෙන යනු ලබන අතර ඒවා කාලානුරූපව වෙනස් වේ.”
පිරිසිදු කිරීමේ කාර්යය
ලෝකයේ කාර්ය බහුල නෞකා මධ්යස්ථානයක පිහිටි ශ්රී ලංකාව කිසි විටෙකත් මෙවැනි ප්රශ්නයකට මුහුණ දී නැත. මෙවැනි ආපදා තත්ත්වයක් සඳහා රට හොඳින් සූදානම් නැත. මේ තත්ත්වය තුළ ජාත්යන්තර ප්රවීණයන් තීරණාත්මක වනු ඇතැයි ක්රියාකාරීන් කියා සිටී.
එක්ස්-ප්රෙස් පර්ල් හි හිමිකාරීත්වය දරන නාවික සමාගම දැනටමත් අර්බුදයට ප්රතිචාර දැක්වීම සඳහා ජාත්යන්තර සමාගමක් පත් කර ඇති අතර එහි විශේෂඥයින් ශ්රී ලංකාවේ සිටින බව වාර්තා වේ.
එහෙත් හේමන්ත විතානගේ මහතා සැක කරන්නේ ලාභය මත පදනම් වූ සමාගමක් මෙම තත්වයට උදව් කිරීම සඳහා උපරිම උත්සාහයක් දරන්නේද යන්නයි. නෞකාවේ විනාශය ඉහළ මට්ටමේ රක්ෂණ නඩුවක් බවට පත්ව ඇති අතර විශාල ගෙවීමක් පිළිබඳ අදහස සමුද්ර ජීවීන් කෙරෙහි දක්වන සැලකිල්ල තුරන් කළ හැකිය.
පරිසර යුක්ති කේන්ද්රය ශ්රී ලංකා රජයට සහ නැව් සමාගමට එරෙහිව නඩු පවරා ඇති නමුත් හොඳම ප්රතිඵලය දැනුවත් කිරීම පමණක් විය හැකි බව ඔවුන් පිළිගනී.
මේ වන විට හේමන්ත විතානේගේ මහතාගේ ලොකුම බලාපොරොත්තුව වන්නේ එවැනි ව්යසනයක් වැළැක්වීම සඳහා අවම වශයෙන් වටිනා පාඩමක් මෙම ව්යසනය මගින් ශ්රී ලංකාව ඉගෙන ගනු ඇති බවයි.
බී.බී.සී වාර්තාවකි. සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ
මුල් ලිපියේ ශීර්ෂපාඨය සංශෝධනය කර ඇත.
