ලෝක ජනගහනය ඉහළ යත්ම දේශගුණ විපර්යාස වෙත ආහාරවල බලපෑම ඉහළ යමින් පවතී. සම්පත් සිඳී යාමේ පුරුදු සහ පරිසරයට හානිකර මස් සඳහා අපගේ වැඩිවන ඉල්ලුම නිසා අපි අනුභව කරන දේ කිසි විටෙකත් පෘථිවියේ සෞඛ්යයට වඩා වැදගත් නොවේ.
ක්ෂේත්රයේ සිට පිඟාන දක්වා ආහාර ලබා ගැනීම සඳහා ගත යුතු සියලු පියවර ඔබ සැලකිල්ලට ගත් විට, ආහාර නිෂ්පාදනය දැනට දේශගුණික විපර්යාස ඇති කරන විමෝචනයන්ගෙන් හතරෙන් එකකට වඩා දායක වේ. කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා ඉඩ පහසුකම් සැලසීම, පොහොර සෑදීම හා යෙදවීම, සතුන් ඇති කිරීම සහ සැකසීම, ඇසුරුම් කිරීම සහ ප්රවාහනය කිරීම, අවසාන ප්රතිඵලය පාරිභෝගිකයින් වෙත අප වෙත ළඟා වීම මෙයට ඇතුළත් ය.
ඔබගේ පිගාන මත තැබූ දේ වෙනස් කිරීම ගැන ඔබ දැනට නොසිතුවද, වසර කිහිපයකින් අපට වැඩි තේරීමක් නොතිබෙනු ඇත. දේශගුණික විපර්යාස අඛණ්ඩව සිදුවන විට, එක් එක් බිම් කැබැල්ලෙන් අපට නිපදවිය හැකි ආහාර ප්රමාණය වෙනස් වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත. (සමහර සිසිල් ස්ථානවල එය ඉහළ යනු ඇත) නමුත් සාමාන්යයෙන් ගෝලීය වශයෙන් එය පහත වැටෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ . ඒ කියන්නේ අනාගතයේදී වැඩිවන ජනගහනයට උරුම වන්නේ අඩු ආහාර ප්රමාණයකි.
ඒ අතරම දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් නියඟයේ සිට ගංවතුර හා කුණාටු දක්වා ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් වැඩි වන අතර එමඟින් බෝගය අස්වැන්නෙක් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් විනාශ විය හැකිය. වඩාත්ම කනස්සල්ලට කරුණ නම්, මෙම ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් විශාල ප්රදේශ හරහා වැඩි වැඩියෙන් සම්බන්ධ වෙමින් තිබීමයි, උදාහරණයක් ලෙස උතුරු අර්ධගෝලයේ විශාල ආහාර හිඟයක් ඇතිවීමට ඉඩ ඇත.
“බොහෝ මිනිසුන්ට දේශගුණික විපර්යාස අත්විඳිය හැකි ප්රධාන ක්රමය වන්නේ ආහාර කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑමයි: ඔවුන් ගන්නා ආහාර, ඔවුන් ඒ සඳහා ගෙවන මිල සහ ඔවුන් සතුව ඇති හැකියාව සහ තේරීමට එය ඍජුව බලපෑම් කරයි” යනුවෙන් Oxfam’s Grow campaignහි ටිම් ගෝර් පවසයි.
නමුත් අප ආහාරයට ගැනීමට තෝරා ගන්නා ආහාර හරහා මෙම වෙනස්කම් මන්දගාමී කිරීමට හෝ නතර කිරීමට පවා හැකිය. දේශගුණික විපර්යාස ඇති කිරීමේදී සෑම ආහාරයක්ම එක හා සමාන නොවේ. පර්යේෂණයන් පෙන්වා දෙන්නේ සාමාන්යයෙන් වෙනස්කම් කොතරම් විශාලද යන්න ජනතාව නොදන්නා අතර ඔවුන්ගේ ආහාර විමෝචනය අවතක්සේරු කරනු ඇති බවයි.
මිනිසුන්ගේ විමෝචන ඇස්තමේන්තු සහ සත්ය රූපය අතර ඇති මෙම විෂමතාවය පැහැදිලි කිරීම මට පළමුවෙන්ම අත්දැකීම් ඇති දෙයකි. මගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ වැඩි කාලයක් මැන්චෙස්ටර් විශ්ව විද්යාලයේ භෞතික විද්යාඥයෙකු ලෙස ගත කර ඇති අතර, මෑතකදී මම අපගේ ආහාර දාමයන්ට, විෂය පිළිබඳ පොතක් ලිවීමට සහ විද්යා ප්රදර්ශනවලදී මහජනතාව සමඟ කතා කිරීමට දත්ත විද්යාව පිළිබඳ මගේ විශේෂඥ දැනුම භාවිතා කළෙමි.
ගවයකු ආහාරයට ගන්නා කැලරි වලින් 5% ක් පමණ නැවත හරිතාගාර වායුවක් වන මීතේන් ලෙස පරිසරයට එක්වන බව මා පැහැදිලි කරන තෙක් මිනිසුන් සාමාන්යයෙන් ස්ටීක් සහ බෝංචි අතර ඇති වෙනස ගැන පුදුමයට පත්වන බව මට පෙනේ. එඩිතර අය අපේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට බෝංචි වල බලපෑම ගැන විමසයි. (මේවා දේශගුණික විපර්යාස සඳහා ද දායක විය හැකිද?) එහෙත්, නිර්භීත පර්යේෂකයන් පවා ගොවිතැන් අධ්යයනය කර ඇති අතර බෝංචි ආහාරයට ගැනීමෙන් ඒවායේ අඩංගු මීතේන් ප්රමාණය වැඩි නොවන බව සොයාගෙන ඇත. (එය අවම වශයෙන් කනස්සල්ලට පත්වීම අඩු දෙයකි)
අපගේ රාත්රී භෝජන විකල්ප වෙත ආපසු යාම, අර්ධ ආදේශකයක් පවා විශාල බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ගවමස් ග්රෑම් 227ක කුට්ටියක අප නිර්දේශිත දෛනික ප්රෝටීන් ප්රමාණයෙන් 100% ක් අඩංගු වේ. අපගේ දෛනික ප්රෝටීන් සියල්ලම එකවර පරිභෝජනය කිරීම අත්යවශ්ය නොවේ. අපට ග්රෑම් 227 ගවමස් කුට්ටියකින් 50%ක් අඩුකර බෝංචි, ඇට වර්ග, මාළු හෝ සමඟ අපගේ ආහාර වේල වෙනසකට ලක් කළ හැකිය.
(අපගේ ආහාර Foodprint Calculator සමඟ ඔබේ ආහාර වේල වෙනස් කිරීමෙන් ඇතිවිය හැකි වෙනස කුමක්දැයි සොයා බලන්න )
එවිට අප අපගේ තේරීම් කරන කාලය තිබේ. අවුරුද්ද පුරාම සෘතුමය එළවළු අතේ තබා ගැනීමට අපි පුරුදු වී සිටිමු. නමුත් අපි එළවළු ආහාරයට ගන්නා විට, අපගේ ආහාර වේලට වායු සැතපුම් – air miles එකතු කළ හැකිය.
එහෙත්, වෙනත් මහාද්වීපයකින් ඇස්පරගස් හෝ කොළ බෝංචි ප්රවාහනය කරනවාට වඩා දේශීය හා කන්නයේ එළවළු ආහාරයට ගැනීම කෙතරම් වැදගත් ද? එය රඳා පවතින්නේ එම එළවළු අපට ලැබෙන ආකාරය මත ය. මයික් බර්නර්ස්-ලීගේ කෘතියට අනුව බෝට්ටු මගින් ප්රවාහනය කිරීම ආහාර නිෂ්පාදනය කිරීමේ දේශගුණික බලපෑමට සුළු ප්රමාණයක් පමණක් එකතු කරයි.
නමුත් ගුවනින් ආහාර ප්රවාහනය කරන විට බෝට්ටුවෙන් ආහාර ප්රවාහනය කරන විට මෙන් 100 ගුණයක බලපෑමක් දේශගුණික විපර්යාවලට සිදුකරයි. මෙහි ප්රතිඵලය වනුයේ ඔබ ග්රෑම් 227ක ගවමස් කුට්ටියක සිට එය ග්රෑම් 117 දක්වා 50%කින් අඩු කළහොත් සහ ගුවන් යනා මගින් ප්රවාහනය කරන ඇස්පරගස් වලින් කොටසක් මාරු කළහොත් එය දේශගුණයට වඩා හොඳ වීමයි. නමුත් අර්තාපල් සහ බෝංචි රාත්රී භෝජන සංග්රහයට එක් කළහොත් (ගුවන් යානාවලින් ප්රවාහනය කරන ඇස්පරගස් වලින් ඉවත් වීම) එහි දේශගුණික බලපෑම මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය.
“මගේ ආහාර ගුවන් මගින් ප්රවාහනය කර ඇත්දැයි මා කියන්නේ කෙසේද?” ඔබ එසේ ප්රශ්න කළ හැකිය.
ඇත්ත ! පාරිභෝගිකයින් වශයෙන් අපට ඒ ගැන සහතික විය නොහැකිය. නමුත් සාමාන්යයෙන් බෝට්ටුවෙන් ආහාර යැවිය හැකි නම් එය ගුවන් මගින් පැමිණීමට ඉඩක් නැත. බෝට්ටුවෙන් හොඳින් ප්රවාහනය කරන ආහාර සඳහා උදාහරණ ලෙස කෙසෙල්, දොඩම්, ඇපල් සහ සහල්, බෝංචි සහ ඇට වර්ග ඇතුළු වියළි ආහාර ඇතුළත් වේ. බ්ලූබෙරීස්, ස්ට්රෝබෙරි, ඇස්පරගස් ඇතුළු නරක් වන පලතුරු හා එළවළු නරක් වීමට පෙර ප්රවාහනය කළ යුතු අතර ගුවන් මගින් ගමන් කළ යුතුය. අඹ සහ අන්නාසි වැනි පෙර පෙති කපන ලද ශක්තිමත් පලතුරු සඳහා අළු පැහැති ප්රදේශයක් ඇත, ඒවා පියාසර කිරීමට පෙර කපා දැමිය හැකිය. (ඒ ඒවා නිෂ්පාදනය කරන රටේ ශ්රම පිරිවැය අඩු නම් පමණකි)
ඇසුරුම්කරණය, විශේෂයෙන් ප්ලාස්ටික් ඇසුරුම්කරණය පිළිබඳව දැනට විශාල සැලකිල්ලක් ඇත. එහෙත්, නැවතත්, දේශගුණික විපර්යාස කෙරෙහි ඇති බලපෑම බොහෝ විට එය වඩා විශාල යැයි උපකල්පනය කෙරේ. උදාහරණයක් ලෙස, කිරි පයින්ට් එකක් නිපදවීමේ දේශගුණික බලපෑම ප්ලාස්ටික් කිරි පෙට්ටියට වඩා 20 ගුණයකින් වැඩිය. එබැවින්, වීදුරු බෝතල්වල විකුණන කිරි මිලදී ගැනීම වෙත මාරු වීම දේශගුණික විපර්යාසයන්ට සාපේක්ෂව විශාල වෙනසක් නොකරනු ඇත, උදාහරණයක් ලෙස, ඔබේ කිරි පරිභෝජනය අඩකින් අඩු කිරීම ඊට වඩා වැදගත්ය.
දැන් සුපිරි වෙළඳසැල්වල විකුණනු ලබන ශාක පදනම් කරගත් මස් විකල්ප සමඟ, වඩා තිරසාර ආහාර සඳහා ප්රවේශය කිසි විටෙකත් වඩා හොඳ විය නොහැකිය.
ඔබ මෙතෙක් කියවා ඇති තොරතුරු පදනම් කරගෙන අනාගතයේදී වෙනස් ආකාරයකින් ආහාර ගැනීම ගැන ඔබ සිතනවාද? සමහර විට නැත. තරබාරුකම පිළිබඳ පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ සාමාන්යයෙන් මිනිසුන් ආහාර ගන්නා ආකාරය වෙනස් කිරීමට වැඩි තොරතුරු තිබීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවයි. කෙසේ වෙතත්, එය උදව් කරයි, මන්දයත් මිනිසුන් පද්ධති වෙනස්වීම් වලට වැඩි සහයෝගයක් දක්වන බැවිනි. (උදාහරණයක් ලෙස සීනි බද්දක්).
දේශගුණික විපර්යාස සඳහා ආහාරවල බලපෑම අවම කිරීම සඳහා අපට හඳුන්වා දිය හැකි පද්ධති වෙනස්කම් මොනවාද? පළමු පියවර වන්නේ විනිවිදභාවයයි. ගුවන් යානා මගින් ප්රවාහනය කරන ලද පළතුරු පිළිබඳ එම උදාහරණය ගන්න. (ගුවන් මගින් පැමිණෙන සියලුම ආහාරවල ගුවන් යානා ස්ටිකරයක් an airplane sticker දැකීමට මා කැමතිය)
දේශගුණික බලපෑම් ගණනය කිරීමේ විවිධ ක්රම තිබේ. නමුත් අධ්යයනවලින් බහුතරයක් “kg CO2e” (කාබන් ඩයොක්සයිඩ් කිලෝග්රෑම් සමාන – kilograms of carbon dioxide equivalent) භාවිතා කරයි. ආහාර නිෂ්පාදනයේ වැදගත්ම දායකත්වය සපයන නයිට්රස් ඔක්සයිඩ් සහ මීතේන් ඇතුළු සියලුම හරිතාගාර වායූන්ගේ දායකත්වය එකතු කිරීමේ ක්රමයකි.
යුරෝපයේ නිපදවන 8oz මස් කුට්ටියක් සාමාන්යයෙන් කිලෝග්රෑම් 10 CO2e ප්රමාණයක් ඇති කරන අතර සාමාන්ය ගෝලීය පුරවැසියෙකුගේ මුළු දෛනික ආහාර වේල දිනකට කිලෝග්රෑම් 6 CO2e පමණ වේ. සෑම දිනකම හරක් මස් 8oz ආහාරයට ගැනීම අපගේ අයවැයට වඩා වැඩිය. නමුත් මයික්රෝවේව් කළ අර්තාපල් සහ බෝංචි දිවා කාලයේදී වෙනත් ආහාර අනුභව කිරීමට විශාල ඉඩක් තබයි. මන්දයත් එය කිලෝ ග්රෑම් 0.5 ට වඩා අඩු CO2e ප්රමාණයක් දායක වන බැවිනි.
ලේබල් කිරීම මගින් ‘ආහාර දේශගුණික බලපෑම් (food climate impacts) පිළිබඳ පාරිභෝගික දැනුවත්භාවය වර්ධනය ගත හැකිය . මේවායින් සමහරක් දැනටමත් සිදුවීමට පටන් ගෙන ඇති අතර, ආහාර වෙළඳ නාම වන Quorn සහ Oatly ඔවුන්ගේ එක් එක් නිෂ්පාදන සඳහා විමෝචන ඔවුන්ගේ පැකේජවල පෙන්වයි. නමුත් සමහර අයට මේ පිළිබඳ හැඟීමක් තිබිය හැකිය. 2009 දී වෝකර්ස් ක්රිස්ප්ස් ඔවුන්ගේ පැකට්වල CO2e මුද්රණය කිරීම ආරම්භ කළ අතර එක්සත් රාජධානියේ සුපිරි වෙළඳසැල් දැවැන්තයෙකු වන ටෙස්කෝස් සිය ගණනක් නිෂ්පාදන සඳහා ද එසේ කිරීමට පටන් ගත්තේය. (පසුව ඒවා නැවතුණේ එය ඔවුන්ට වෙළඳපල වාසියක් ලබා නොදෙන බැවිනි)
‘ මිනිස්සු ඒ කාලේ ඒවා කිසිසේත් ගණන් ගත්තේ නැහැ. ඔවුන් දැන් ප්රමාණවත්ද? ඔවුන් එසේ කළත් අපට මෙය ස්වේච්ඡා පද්ධතියක් ලෙස තැබිය හැකිද?‘
ඩෙන්මාර්කය මෑතකදී ආහාර දේශගුණික ලේබල් කිරීම අනිවාර්ය කරන බව ප්රකාශ කර ඇති අතර දේශගුණික බලපෑම් පිළිබඳව විශේෂයෙන් ආහාරමය මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කර ඇත.
ඔබ දේශගුණික බලපෑම් ලේබල දෙස බලනවාද? අප සුපිරි වෙළඳසැල් රාක්ක දිගේ ගමන් කරන විට වෙනසක් කිරීමට අවශ්ය තරම් තොරතුරු දැනටමත් තිබේ. ඉතින් සමහර විට නව ක්රමය කිසිම තේරුමක් නැතිද? නමුත් ඔබ ඒවා දෙස එතරම් අවධානය යොමු නොකළත් බලපෑමක් ඇති කරන බව පෙනේ. නිෂ්පාදකයින්ට ඔවුන්ගේ පැකට්වල “නරක” ලේබලයක් අවශ්ය නොවන අතර සමහර විට ලුණු අන්තර්ගතයෙන් පෙන්වා ඇති පරිදි ඍණාත්මක සෞඛ්ය සලකුණක් උපයන කාණ්ඩයකට වැටීම වළක්වා ගැනීමට ප්රතිසංස්කරණය කරයි .
නිවසේ ආහාර පිසීම (home cooking) මගින් ආහාර දේශගුණික බලපෑම්වලට (food climate impacts) සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් එකතු කළ හැකි බව දැන ගැනීමෙන් බොහෝ අය පුදුමයට පත් වෙති. පර්යේෂණයන්ට අනුව උඳුන තුල එළවළු පුලුස්සා දැමීම සාමාන්යයෙන් ඒවායේ දේශගුණික බලපෑම් මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය. පැය දෙකක් උඳුන මත තැබීම CO2e 2kg පමණ දායක වේ. උදුනෙන් බේක් කරන ලද අර්තාපල් මයික්රෝවේව් උදුනකට වඩා බෙහෙවින් නරක ය. මිනිත්තු අටක් මයික්රෝවේව් උදුන භාවිතා කිරීම කිලෝග්රෑම් 0.1 ට වඩා අඩු CO2e ට දායක වේ.
නව තාක්ෂණය මඟින් ගණනය කිරීම් සිදු කිරීම සඳහා ආහාර නිෂ්පාදකයින් මත පැටවෙන බර අඩු කර ගත හැකිය. සිසිල් ගොවිපල (Cool Farm) මෙවලම වැනි පරිගණක වැඩසටහන්, CO2e kg ගණනය කිරීම සඳහා පවතින ගොවිපල දත්ත භාවිතා කරයි. බ්ලොක්චේන් (Blockchain) සැපයුම් දාමයට පහළින් තොරතුරු තත්ය වේලාවට බෙදා ගැනීමේ හැකියාව ලබා දෙයි. ගිකි වැනි යෙදුම් (Apps like Giki) පාරිභෝගිකයින්ට තීරු කේතය පරිලෝකනය කිරීමෙන් භාණ්ඩයට “ඉතා ඉහළ”, “ඉහළ”, “මධ්යම” හෝ “අඩු” දේශගුණික බලපෑම් තිබේදැයි පැවසීමට උපකාරී වේ. සබැඳි සාප්පු සවාරි යෙදුම් (Online shopping apps) මගින් අපගේ ට්රොලි වල දේශගුණික උණුසුම් ස්ථාන climate hotspots in our trolley පෙන්විය හැකිය.
අවසාන වශයෙන්, ආහාර අපද්රව්ය food waste නරක බව අප සැමට එකඟ විය හැකිය. ගෝලීය වශයෙන්, ආහාර වලින් තුනෙන් එකක් පමණ විනාශ වී හෝ නාස්ති වන අතර එක්සත් රාජධානිය වැනි රටවල මෙම අපද්රව්ය වලින් වැඩි ප්රමාණයක් සිදුවන්නේ නිවසේදීය.
ආහාර අපද්රව්ය අවම කිරීමෙන් අපතේ යන ආහාරවල දේශගුණික බලපෑම් ඇතිවීම වළක්වා ගැනීම මෙන්ම කුණු වීමට අඩු ආහාර යැවීම සහ ගොඩබෑමේ ස්ථානවල මීතේන් මුදා හැරීම වළක්වා ගත හැකිය. ආහාර අපද්රව්ය අවම කිරීම සඳහා අත්හදා බැලූ සහ පරීක්ෂා කරන ලද ක්රම අතරට ආහාර සැලසුම් කිරීම, ශීතකරණය හෝ කැටි කිරීම සහ ඉතිරිව ඇති ආහාර අනුභව කිරීම සහ ප්රමාණාත්මකව මැනීම ඇතුළත් වේ.
නමුත් තාක්ෂණයටද අපට උපකාර කළ හැකිය. තාක්ෂණික සමාගමක් වන Food Cloud අපද්රව්ය රහිත ඉල්ලුමේ වෙනස්වීම් වලට ප්රතික්රියා කිරීම සඳහා ගතික මිලකරණය භාවිතා කරමින් ආහාර බෙදාහරින්නන් සඳහා විසඳුම් ලබා දෙන අතර අතිරික්තය අවශ්යතා ඇති අය වෙත හරවා යවයි. පාරිභෝගිකයින්ට තම අසල්වැසියන්ට තවදුරටත් අවශ්ය නොවන ආහාර ගැන දැන ගැනීමට ඉඩ දිය හැකිය.
අපගේ ජීවිත තුළ අප සැමට දැන් කළ හැකි දේවල් තිබේ, එසේම වඩාත් පුළුල් ලෙස දැනුවත් කිරීම. බීබීසී ෆියුචර් හිFoodprint Calculator . භාවිතයෙන් ඔබේම දේශගුණික බලපෑම් සඳහා ඔබේ ආහාර කොපමණ ප්රමාණයක් දායක වේද යන්න ඔබට දැනගත හැකිය . කැල්කියුලේටරය අඩු බලපෑමක් ඇති ආහාර ආදේශක ද පෙන්වයි.
දත්ත විද්යාඥයෙකු ලෙස මගේ අවවාදය වනුයේ ඔබ නිරන්තරයෙන් ආහාරයට ගන්නා ආහාර කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන්න. එය වඩාත්ම දේශගුණික බලපෑමට හේතු වේ. ඔබට මෙම නිත්ය දේවල් පළමුව වෙනස් කළ හැකි නම් එය වඩාත් කළමනාකරණය කළ හැකි අතර දේශගුණික ප්රතිලාභ වසර පුරා එකතු වේ . ඉන්පසු ප්රමාණ දෙස බැලීමෙන් ආරම්භ කරන්න. ඔබට එක් සේවාවක් සඳහා වන මුදල අඩකින් අඩු කළ හැකි නම්, මෙය දැනටමත් විශාල වෙනසක් කරනු ඇත. නමුත් බොහෝ දෙනෙකුට නිතිපතා දේවල් අඩු කිරීමට හෝ අහිමි කිරීමට වඩා නව දේවල් එකතු කිරීම ගැන හොඳ හැඟීමක් ඇත. එබැවින් ඔබේ ආහාර වේලට එළවළු සහ බෝංචි හෝ පරිප්පු වැනි දේශගුණික හිතකාමී ආහාර එකතු කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න.
නිදසුනක් ලෙස, ස්පැගටි බොලොග්නිස් හි දේශගුණික බලපෑමෙන් 90% ක් පමණ පැමිණෙන්නේ හරක් මස් වලින් වන අතර, එක් කොටසක් කිලෝග්රෑම් 6 ක් පමණ CO2e පමණ වේ. පරිප්පු ටින් කිහිපයක් සමඟ වට්ටෝරුව වැඩි කිරීම ඔබ කොටසකට අනුභව කරන හරක් මස් ප්රමාණය ස්වයංක්රීයව අඩු කරයි. ඔබට සම්පූර්ණ මාර්ගයට යාමට අවශ්ය නම්, හරක් මස් ටින් කළ පරිප්පු මගින් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතිස්ථාපනය කිරීමෙන් සමස්ත දේශගුණික බලපෑම අවම කළ හැකිය.
සාරා බ්රිඩ්ල් Sarah Bridle එක්සත් රාජධානියේ මැන්චෙස්ටර් විශ්ව විද්යාලයේ භෞතික විද්යා අංශයේ මහාචාර්යවරියකි. ඇය විශ්ව විද්යාව සහ ආහාර නිෂ්පාදනය අධ්යයනය කිරීම සඳහා දත්ත විද්යාව භාවිතා කරන අතර ඇය Food and Climate Change – Without the Hot Air කෘතියේ කතුවරියයි.
බී.බී.සී. ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ
