Tag: featured

චීනය සහ රුසියාව දේශීයව සංවර්ධනය කරන ලද එන්නත් එන්නත් කිරීම ආරම්භ කර තිබේ. ඒවා සියල්ලම තවමත් ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය විසින් සායනික අත්හදා බැලීම්වල ලැයිස්තුගත කර නැත.

අවසාන සායනික අත්හදා බැලීම් සඳහා සහභාගී වූ පුද්ගලයෙකුට තුළ ඇති වූ සංකූලතාවක් හේතුවෙන් ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා සහ ඔක්ස්ෆර්ඩ් ( AstraZeneca and Oxford) විශ්ව විද්‍යාලය විසින් සිදුකරනු ලබන කොවිඞ්-19 වෛරස් එන්නත සංවර්ධන කටයුතු නතර කර තිබෙනවා.

ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා එය විස්තර කළේ “පැහැදිලි කළ නොහැකි රෝගයක්” සඳහා එය “සාමාන්‍ය” විරාමයක් ලෙසය.

එන්නත් අත්හදා බැලීම්වල ප්‍රතිඵල ලොව පුරා සමීපව නිරීක්ෂණය කෙරේ.

ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා-ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ එන්නත ගෝලීය වශයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින දුසිම් ගණනක් අතර ප්‍රබල තරඟකරුවෙකු ලෙස සැලකේ.

අදියර 1 සහ 2 සාර්ථක අත්හදා බැලීම්වලින් පසුව එන්නත වෙළඳපොලට පැමිණි පළමු වැන්නෙන් එකක් විය හැකිය යන බලාපොරොත්තුව ඉහළ මට්ටමක පවතී.

මෑත සතිවල තුන්වන අදියර පරීක්ෂණයට එය ගෙනයාමට එක්සත් ජනපදයේ මෙන්ම එක්සත් රාජධානියේ, බ්‍රසීලයේ සහ දකුණු අප්‍රිකාවේ 30,000 ක් පමණ සහභාගී වී ඇත. තුන්වන අදියර එන්නත් වල බොහෝ විට දහස් ගණනක් සහභාගී වන අතර එය වසර කිහිපයක් පැවතිය හැකිය.

මෙම පුවත පළමුවෙන්ම වාර්තා කළ සෞඛ්‍ය වෙබ් අඩවිය වන ‘ස්ටැට් නිව්ස් Stat News’ පැවසුවේ එක්සත් රාජධානියේ සහභාගිවන්නාගේ අහිතකර ප්‍රතිචාරය පිළිබඳ තොරතුරු ක්ෂණිකව නොදන්නා නමුත් මූලාශ්‍රයක් උපුටා දක්වමින් ඔවුන් යථා තත්ත්වයට පත්වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බවයි.

සායනික අත්හදා බැලීම් නැවත ආරම්භ කිරීම පිළිබඳ තීරණය දින කිහිපයක් ගත විය හැකිය

විශ්ලේෂණය බීබීසී වෛද්‍ය කර්තෘ ෆර්ගස් වොල්ෂ් විසිනි

බැලූ බැල්මට මෙය තැතිගන්වන සුළු බවක් පෙනෙන්නට තිබේ. බරපතල අහිතකර ප්‍රතික්‍රියාවක් නිසා සැක කෙරේ. එහෙත් එවැනි සිදුවීම් අසා නැත. ඇත්ත වශයෙන්ම ඔක්ස්ෆර්ඩ් කණ්ඩායම එය “පුරුද්දක්” ලෙස විස්තර කරයි. ඕනෑම වේලාවක ස්වේච්ඡා සේවකයෙකු රෝහලට ඇතුළත් කළ පසු ඔවුන්ගේ අසනීපයට හේතුව ක්ෂණිකව නොපෙනේ.

මෙය ඇත්ත වශයෙන්ම ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය / ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා කොරෝනා වයිරස් එන්නත අත්හදා බැලීම සමඟ සිදු වූ දෙවන අවස්ථාවයි. ඔක්ස්ෆර්ඩ් සරසවියේ ප්‍රකාශකයෙක් පැවසුවේ “විශාල අත්හදා බැලීම්වලදී, රෝගාබාධ අහම්බෙන් සිදුවනු ඇති නමුත් මෙය ප්‍රවේශමෙන් පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ස්වාධීනව සමාලෝචනය කළ යුතු’ බවයි.

අත්හදා බැලීම් නැවත ආරම්භ කිරීම පිළිබඳ අවසන් තීරණයක් වෛද්‍ය නියාමකයා වන එම්එච්ආර්ඒ විසින් ගනු ලබන අතර එය දින කිහිපයක් පමණක් ගතවනු ඇත. නමුත් එතෙක් එක්සත් රාජධානියේ, බ්‍රසීලයේ, දකුණු අප්‍රිකාවේ සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සියලුම ජාත්‍යන්තර එන්නත් ලබා ගැනීමේ ස්ථාන අත්හිටුවා ඇත.

ඔක්ස්ෆර්ඩ් සරසවි කණ්ඩායම විශ්වාස කරන්නේ මෙම ක්‍රියාවලිය මගින් ඔවුන්ගේ ස්වේච්ඡා සේවකයන්ගේ ආරක්ෂාව සහ ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කටයුතුවල ඉහළම ප්‍රමිතීන් සඳහා කැපවී සිටින බව මනාව වටහා ගත හැකි බවයි.

එන්නතක් සෙවීමේදී අප සිටින්නේ කොහිද?

එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පවසා ඇත්තේ නොවැම්බර් 3 වන දින මැතිවරණයට පෙර තමාට එක්සත් ජනපදයේ එන්නතක් ලබා ගත යුතු බවයි, නමුත් ඔහුගේ අදහස් මගින් එන්නතක් ලබා ගැනීමේ කඩිමුඩිය ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් දේශපාලනයට ප්‍රමුඛතාවය දිය හැකිය යන බිය මතු වී තිබේ.

අඟහරුවාදා (08) කොවිඩ් -19 එන්නත් සංවර්ධකයින් නව දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් එන්නතක් සෙවීමේදී විද්‍යාත්මක හා සදාචාරාත්මක ප්‍රමිතීන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ‘ඓතිහාසික ප‍්‍රතිඥාවක් historic pledge ’ ප්‍රකාශයට පත් කරමින් මහජනයාගේ බිය සැක දුරු කිරීමට උත්සාහ කළහ.

‘සායනික අධ්‍යයනයේ අදියර තුනක් හරහා එන්නත් ලබා ගැනීමෙන් පසුව නියාමන අනුමැතිය සඳහා පමණක් ඉල්ලුම් කරන බවට. වන ප‍්‍රතිඥාවට අත්සන් තැබූ සමාගම් නවය අතර ඇස්ට්‍රාසෙනෙකා ද සිටී.

කර්මාන්ත දැවැන්තයින් වන ජොන්සන් ඇන්ඩ් ජොන්සන්, බයෝ එන්ටෙක්, ග්ලැක්සෝ ස්මිත්ක්ලයින්, ෆයිසර්, මර්ක්, මෝඩර්නා, සනෝෆි සහ නොවාවාක්ස් යන සමාගම් ද ප‍්‍රතිඥාවට අත්සන් කර ඇත.

“සෑම විටම එන්නත ලබා දුන් පුද්ගලයින්ගේ ආරක්ෂාව සහ යහපැවැත්ම අපගේ ප්‍රමුඛතාවය බවට පත් කිරීමට” ඔවුන් ප‍්‍රතිඥා දුන්හ.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) පවසන්නේ ලොව පුරා එන්නත් සංවර්ධකයින් 180කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් පරීක්ෂාවට ලක් කර ඇති නමුත් කිසිවෙකු තවමත් සායනික අත්හදා බැලීම් සම්පූර්ණ කර නොමැති බවයි.

සංවිධානයක් පවසා ඇත්තේ එන්නතක් එහි කාර්යක්ෂමතාව සහ ආරක්‍ෂිත මාර්ගෝපදේශ සපුරාලනු ඇතැයි අපේක්ෂා නොකරන බවත් ඒවා ආරක්ෂිතව පරීක්ෂා කිරීමට ගතවන කාලය බවත්ය.

ජාත්‍යන්තර ඖෂධ නිෂ්පාදකයින්ගේ සම්මේලනයේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් තෝමස් කූනි (Thomas Cueni, director-general of the International Federation of Pharmaceutical Manufacturers) ද එවැනිම හැඟීම් බෙදාගෙන තිබේ. 

කර්මාන්ත මණ්ඩලය නියෝජනය කරන්නේ පොරොන්දුව අත්සන් කළ සමාගම් ය.

එසේ තිබියදීත්, චීනය සහ රුසියාව දේශීයව සංවර්ධනය කරන ලද එන්නත් එන්නත් කිරීම ආරම්භ කර තිබේ. ඒවා සියල්ලම තවමත් ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය විසින් සායනික අත්හදා බැලීම්වල ලැයිස්තුගත කර නැත.

මේ අතර, එක්සත් ජනපදයේ ජාතික නියාමකයා වන ආහාර හා ඖෂධ පරිපාලනය (FDA) යෝජනා කර ඇත්තේ සායනික අත්හදා බැලීම්වල තුන්වන අදියර සම්පූර්ණ කිරීමට පෙර කොරෝනා වයිරස් එන්නත් අනුමත කළ හැකි බවයි.

නොවැම්බර් 3 වන දින ජනාධිපතිවරණයට දින දෙකකට පෙර එනම් නොවැම්බර් 1 වන විට විභව එන්නතක් බෙදා හැරීමට සූදානම් වීම සඳහා යම් යම් අවශ්‍යතා අත්හැරීම පිළිබඳව සලකා බලන ලෙස එක්සත් ජනපදයේ රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථාන රාජ්‍යයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටි බව පසුගිය සතියේ ද අනාවරණය විය.

ජනාධිපති ට්‍රම්ප් මැතිවරණයට පෙර එන්නතක් ලබා ගත හැකි බවට ඉඟි කර තිබුණද, ඔහුගේ ඩිමොක්‍රටික් ප්‍රතිවාදියා වන ජෝ බිඩන්, ට්‍රම්ප් මහතා විද්‍යාඥයන්ට ඇහුම්කන් දී විනිවිද නොපෙනෙන ක්‍රියාවලියක් ක්‍රියාත්මක කරනු ඇති බවට සැක පහළ කර තිබේ.

2020 සැප්තැම්බර් 09 වැනි දින බී.බී.සී. වාර්තාවකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

බොලිවුඩ් නිළි රියා චක්‍රවර්ති සිය නළු පෙම්වතා වන සුෂාන්ත් සිං රාජ්පුත්ට මත්ද්‍රව්‍ය මිලදී ගැනීමේ චෝදනාව මත ඉන්දියාවේ මත්ද්‍රව්‍ය පාලන අධිකාරිය (NCB) විසින් අත්අඩංගුවට ගෙන තිබේ.

34 හැවිරිදි රාජ්පුත් ජුනි 14 වන දින මුම්බායි හි පිහිටි ඔහුගේ මහල් නිවාසයේ මියගොස් සිටියදී සොයා ගන්නා ලදී. ඔහු සියදිවි නසා ගත් බව පොලිසිය පවසයි.

කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ පවුලේ අය චක්‍රවර්තිට සියදිවි නසා ගැනීමට අනුබල දුන් බවට චෝදනා කරමින් පොලිස් පැමිණිල්ලක් ගොනු කළහ.

රියා චක්‍රවර්තිගේ සහෝදරයා වන ෂොයික් සහ රාජ්පුත්ගේ හිටපු නිවාස කළමනාකරු සැමුවෙල් මිරැන්ඩා ද පසුගිය සතියේ එම මත්ද්‍රව්‍ය නඩුවේදී අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය. එහෙත් ඔවුන්ට එරෙහි චෝදනා අනාවරණය වී නැත.

රාජ්පුත් විසින් ගංජා පරිභෝජනය කළ බවට චෝදනා කරමින් මෙම තිදෙනාටම චෝදනා එල්ල වී තිබේ. 

රාජ්පුත්ගේ මරණය පිළිබඳ විමර්ශනයට මෙම නඩුව සම්බන්ධය‍.

වැඩිදුර ප්‍රශ්න කිරීම සඳහා චක්‍රවර්ති රඳවා තබා ගන්නා ලෙස මත්ද්‍රව්‍ය පාලන කාර්යාංශය (එන්.සී.බී.) අධිකරණයෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ‘ඇය ක‍්‍රියාකාරී මත්ද්‍රව්‍ය ජාලයක කොටස්කාරියක් ලෙස‘ ඔවුන් විසින් හඳුන්වා ඇත.

මහේස්ත්‍රාත්වරයා ඇගේ ඇප ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර ඇයව සැප්තැම්බර් 22 දක්වා අධිකරණ භාරයට පත් කළේය.

අත්අඩංගුවට ගන්නා අතරතුර රියා චක්‍රවර්ති ටී-ෂර්ට් එකක් ඇඳ සිටිනු දක්නට ලැබිණි, “රෝස රතු, වයලට් නිල්, අපි කුලදෙටුවන්ට පහර දෙමු, මම සහ ඔබ” යැයි එහි සඳහන් විය.

වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන් බොලිවුඩ් තරු, බලපෑම් කරන්නන් සහ සාමාන්‍ය පුරවැසියන් විසින් මෙම ප්‍රකාශය සමාජ මාධ්‍යවල බෙදාහදා ගන්නා ලදී.

ඉන්දියානු සමාජය මහත් උන්නදුවෙන් බලාසිටි සිදුවීමක් වන මෙම පරීක්ෂණ වෙනුවෙන් රියා අත්අඩංගුවට ගැනීම සුවිශේෂ සිදුවීමකි.

ප්‍රයිම් ටයිම් රූපවාහිනී ප්‍රවෘත්ති සෑම වර්ධනයක්ම ආවරණය කරමින් රාජ්පුත් සහ චක්‍රවර්තිගේ පෞද්ගලික ජීවිතය ප්‍රසිද්ධ විවාදයට භාජනය කළේය. මෙම නඩුව ආවරණය කිරීමේදී බොහෝ ප්‍රවෘත්ති නාලිකාවලට විෂමාචාර චෝදනා එල්ල වී තිබේ.

වාර්තා අනුව රියා චක්‍රවර්ති සහ රාජ්පුත් 2019 ගිම්හානයේදී පෙම් සබඳතාවක් ආරම්භ කළ අතර දෙසැම්බර් මාසයේදී එකට ගමන් කළහ. රාජ්පුත්ගේ මරණයට සතියකට පෙර, ජුනි 8 වන දින චක්‍රවර්ති සිය දෙමාපියන් සමඟ නැවතී සිටීමට ගිය අතර නළුවා මිය යන විට රියා නිවසේ සිටියේ නැත.

ඔහුගේ මරණයෙන් පසු පුවත්පත්වල පළ වූ වාර්තා අනුව ඔහු මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කර ඇති බව සඳහන් වේ. නමුත් දින කිහිපයක් ඇතුළත රියා චක්‍රවර්ති වෙත අවධානය යොමු වූ අතර, 28 හැවිරිදි නැගී එන නිළිය ඉතා ඉක්මනින් චෝදනා, කුමන්ත්‍රණ න්‍යායන්, කටකතා සහ තහවුරු නොකළ වාර්තා වල කුණාටුවක කේන්ද්‍රස්ථානයට පත් වූවාය.

රාජ්පුත්ගේ පියා ඇයට එරෙහිව පැමිණිල්ලක් ගොනු කිරීමෙන් පසු මාධ්‍ය අවධානය තීව්‍ර විය. 

තම පුතාට මානසික සෞඛ්‍ය ගැටළු නොමැති බව ඔහු කියා සිටි අතර රියා චක්‍රවර්ති තම පුතාගේ මුදල් සොරකම් කළ බවට චෝදනා කළේය.

මාස ගණනාවක් තිස්සේ චක්‍රවර්ති සමාජ මාධ්‍යවල බිල්ලක් බවට පත් වූවාය. ඇයව “වාසනාවන්ත දඩයම්කාරිය” සහ “මාෆියා මෝල්” වැනි නම් වලින් හඳුන්වනු ලබන අතර, රාජ්පුත් මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි කර ඔහුට සියදිවි නසා ගැනීමට අනුබල දුන් බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ.

“අසාධාරණ මාධ්‍ය නඩු විභාගයක්” යැයි පවසමින්  රියා  ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය වෙත ගොස් ඇයගේම ප්‍රකාශයක් නිකුත් කර රූපවාහිනී සම්මුඛ සාකච්ඡා ලබා දී ඇත.

රාජ්පුත්ගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් සාධාරණ පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලෙස ඇය ස්වදේශ කටයුතු අමාත්‍ය අමිත් ෂා වෙත පෙත්සමක් ද නිකුත් කර තිබේ.

Text by – bbc – by – Thushadhavi

ගර්භණී කාලය තුල ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදීම නිසා සාමාන්‍ය දරු ප්‍රසූතිය පහසු වෙන බවට මතයක් තිබුණත් එහි විද්‍යාත්මක පදනමක් නැහැ

ගර්භණී මවක් තම කුස තුල සිටින දරුවාගේ ආරක්ෂාව ගැන සැම විටම සැලකිලිමත් වෙන නිසා දරු ගැබට අහිතකර විය හැකි සියළුම දේ වලින් වැලකී සිටීමට උත්සාහ කරනව. ඒ නිසා මේ කාලය තුල ලිංගික එක්වීම අහිතකර ද යන ගැට‍ළුව නිතරම ‍වෛද්‍ය වරුන්  වෙත යොමු වෙනව.

මේ කාලය තුල මව සහ පියා ලඟින් ඇසුරු කිරීම මවගේ මානසික තත්වයට මෙන්ම දරුවාගේ වර්ධනය සහ විකසනයටත් වැදගත් වෙනව. ගර්භණී වීමත් සමග කාන්තාවකට ඇතිවෙන ඕක්කාරය, පියයුරුවල තද ගතිය, මානසික වෙනස්කම් වැනි රෝග ලක්ෂණත් සමග මුල් මාස කිහිපය තුල ලිංගික ආශාවන් අඩු වීම සාමාන්‍ය තත්වයක්. ඉන් පසු යම් යම් අවස්තා වලදී ලිංගික ආශාවන් අඩු හෝ සාමාන්‍ය වෙන්න පුළුවන්.

ගර්භාෂය තුල දරුවා සිටින්නෙ තරල පිරුණු අවකාශයක් වන water bag එක ඇතුළත නිසා පිටත ඇතිවෙන කම්පනයන් සහ ගැස්සීම් වැනි දේ දරුවාට දැනෙන්නෙ ඉතා සුළු වශයෙන්. ඒ වගේම ගැබ් ගෙල සම්පූර්ණයෙන් වැසී ඇති විට water bag එක සහ ගැබ් ගෙල අතර සෙන්ටි මීටර් 2 1/2කට වැඩි දුරක් තිබෙනව. වෙනත් කිසිම සංකූලතාවයක් නිසා වෛද්‍ය වරු ලිංගික එක්වීමෙන් වැළකී සිටීමට ඔබට උපදෙස් ලබා දී නොමැති නම්, ගර්භණී කාලයේ ලිංගික එක්වීම හෝ සුරාන්තයට පත් වීම නිසා දරු ගැබට කිසිම හානියක් වෙන්නෙ නැහැ.

නමුත් ලිංගික එක්වීම දරු ගැබට මෙන්ම මවටත් අවදානම් විය හැකි සංකූලතා තත්වයන් තිබෙනව. පහත සඳහන් තත්වයන් ඔබට ඇති බව වෛද්‍ය වරු දැනුම්දී ඇති නම් ලිංගික එක්වීමෙන් වැළකී සිටිය යුතු වෙනව.

1. වැදෑමහ පහතින් පිහිටීම

ගර්භණී කාලයේ රුධිර වහනයට අවදානමක් තිබෙන Placenta previa (වැදෑමහ පහතින් පිහිටීම) තත්වය ඇති විට ලිංගික එක් වීම අවදානම්. මේ තත්වය ස්කෑන් පරීක්ෂණයක් මගින් හඳුනා ගන්න පුළුවන්. බොහෝ විට මාස 7ක් පමණ වෙන විට ගර්භාෂය විශාල වීමත් සමග වැදෑමහ ඉහලට ගමන් කරන නිසා මෙම ගැට‍ළුව දිගටම පවතින්නෙ නැහැ. ඒ බව නැවත ස්කෑන් පරීක්ෂණයක් මගින් තහවුරු කර ගන්නා තෙක් ලිංගික එක්වීමෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැලකීම අවශ්‍ය වෙනව.

2. කළලාවාරික පටලය (වෝටර් බෑගය) බිඳී යාම

කළලාවාරික පටලය (වෝටර් බෑගය) බිඳී යාමක් සිදුවූ විට ගැබ් ගෙල හරහා දරු ගැබට විෂබීජ ඇතුළු වීමට අවදානමක් තිබෙනව. ඒ නිසා ලිංගික එක්වීම සුදුසු නැහැ.

3. ගබ්සා වීමට හෝ කලින් දරුවා බිහි වීමට අවදානම් තත්වයක් ඇති විට

රුධිර වහනය, ගැබ් ගෙල විවෘත වීම, විටින් විට ඇති වෙන වේදනාව වැනි රෝග ලක්ෂණ ඇති විට වෛද්‍ය වරයෙකුගේ උපදෙස් ලබා ගැනීම අවශ්‍ය වෙනව. එවැනි අවස්ථාවක ලිංගික එක්වීමෙන් වැලකී සිටීම සුදුසුයි.

ගර්භණී කාලය තුල ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදීම නිසා සාමාන්‍ය දරු ප්‍රසූතිය පහසු වෙන බවට මතයක් තිබුණත් එහි විද්‍යාත්මක පදනමක් නැහැ. ගර්භණී කාලයේ මව සහ පියා දෙදෙනා ම සහයෝගයෙන් මවගේ මානසික තත්වය ඉතා හොඳින් පවත්වා ගැනීම කුස තුල සිටින දරුවාගේ නිසි වර්ධනයට සහ විකසනයට අත්‍යවශ්‍ය කරුණක්.

ගර්භාෂය විශාල වීමත් සමග මව උඩුබැලි අතට සිටීම සුදුසු නැති නිසා ලිංගික එක්වීමේදී වෙනත් පහසු ඉරියව්වක් යොදා ගැනීම අවශ්‍ය වෙන අතර ලිංගික  එක්වීම අහිතකර බවට ඔබේ වෛද්‍ය වරයා නිර්දේශ කර නොමැති නම් ඉන් දරු ගැබට කිසිම හානියක් වෙන්නෙ නැහැ.

ප්‍රසව හා නාරිවේද විශේෂඥ වෛද්‍ය චාමින්ද මාතොට

තම පරපුර පවත්වා ගැනීමට ඉවහල්වෙන ආකාරයට සිය දැනුම සහ හැකියාවන් ඔවුන්ගේ තරුණ පිරිමි අලිඇතුන්ට දායාද කිරීම සම්බන්ධයෙන් වැඩිහිටි පිරිමි හස්තීන් විසින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරනු ලබන බව අප්‍රිකානු අලිඇතුන් සම්බන්ධයෙන් සිදුකරන ලද හැදෑරීමක් මගින් අනාවරණය වී තිබේ.

ඇතින්නන් සිය දියණියන්ට සහ පැටවුන්ගෙන් සැදුම්ලත් අලි රංචුවලට නායකත්වය දෙන අතරවාරයේ වැඩුන පුරුෂ පක්ෂය රංචුව හැරයන බව එම හැදෑරීමේ දී හෙළිවී ඇත.

වැඩුන පිරිමි අලිඇතුන් බාල වයසේ පිරිමි අලිඇතුන්ට නායකත්වය දීම අතින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරන බව ඉහත කී හැදෑරීමේ තවත් සොයා ගැනීමකි.

දඩයම් කරනු ලැබීම එසේත් නැත්නම් අනවසරයෙන් මරාදමනු ලැබීම මගින් අලිඇතුන් අහිමිව යාම “විනාශකාරී බලපෑමක්” ඇතිකරයි.

ඉහත කී තොරතුරු ඇතුළත් අධ්‍යයන වාර්තාව ‘Scientific Reports’ විද්‍යා සඟරාවේ පළකරනු ලැබ ඇත. සිය වර්ගයා බිහිකරන්නියන්ගේ රංචුවලට ඇතින්නියන් නායකත්වය දෙන පරිදි, වැඩිහිටි අලිඇතුන් ඔවුන්ගේ පුරුෂ සමාජය තුළ ක්‍රියාත්මක වෙන ආකාරයක් දක්නට ලැබෙන බව එම වාර්තාව පවසයි.

“ස්වීය විශාල අත්දැකීම් හේතුවෙන් වැඩිහිටි ඇතින්නන් සිය පැටවුන් බිහිකරන රංචුවල ඉතා ප්‍රබල නායිකාවන් නිර්මාණය කරන බව අපි කලක පටන් දැන සිටියා. ඔවුන්ගේ පුරුෂ සමාජයේ වැඩිහිටියන් ඊට සමාන භූමිකාවක් ඉටුකරන බව පෙන්නුම් කෙරෙන තොරතුරු අපි ඉදිරිපත් කරනවා,” අප්‍රිකානු අලිඅතුන්ගේ ශුභසාධනය සඳහා වන සංවිධානයේ ක්‍රියාධාරිනියක වන එක්ස්ටර් (Exeter) සරසවියේ කොනී ඇලන් (Connie Allen) ප්‍රකාශ කළාය.

පර්යේෂකයන් විසින් අප්‍රිකාවේ තැනිතලා තෘණ භූමීන්හි සැරිසරන 1250ක් පමණ පිරිමි අලිඇතුන්ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණය කරනු ලැබ ඇත. මෙහිදී ඔවුන්ගේ නිරීක්ෂණයට ලක්ව ඇත්තේ බොට්ස්වානාහි ‘මැක්ගදික්ගාඩි පෑන්ස්’ (Makgadikgadi Pans National Park) ජාතික වනෝද්‍යානයේ ‘බොටේටි’ (Boteti) ගංගාව ඔස්සේ සැරිසරන පිරිමි අලිඇතුන්ය.

කැමරා අටවන ලද අලිමංකඩවල් ඔස්සේ ගමන් ගන්නා ලද හුදෙකලා පිරිමි අලිඇතුන් පස්වතාවක් එම මාවතේ ගමන්ගෙන ඇති බවක් පෙනීගිය අතර, බාල යොවුන් පිරිමි අලිඇතුන් එහි සැරිසරනු දැක තිබෙන්නේ බලාපොරොත්තු වූ තත්ත්වයට වඩා අඩු වාර ගණනකි. එයින් නිගමනය කරනු ලැබ තිබෙන්නේ යොවුන් සහ අත්දැකීම් අඩු පිරිමි අලිඇතුන් හුදෙකලාව සැරිසැරීම අනතුරුදායක බවකි.

පිරිමි අලි රංචුවල ඉදිරියෙන්ම වැඩුන පිරිමි හස්තීන් වැඩිවශයෙන් ගමන්ගන්නා බවක් පෙනීයයි. වැදගත් පරිසර දැනුමක් සහිත ඔවුන් වැදගත් නායකයන් විය හැකිබව එමගින් පෙන්නුම් කෙරෙයි.

පැවැත්මේ රහස්

වෘද්ධ පිරිමි අලිඇතුන් මරා දමනු ලැබීමේ නෛතික බලය තහවුරු කර ගැනීමට ගොඩ නගන තර්කයක් ලෙස භාවිතයට ගනු ලබන්නේ, සිය වර්ගයාගේ පැවැත්ම සඳහා එම වෘද්ධ පිරිමි සතුන්ගෙන් මෙහෙයක් ඉටුනොවන්නේය යන අදහසය.

එහෙත් පිරිමි හස්ති සමාජයේ ප්‍රධාන සහ වැදගත් නායකයන් මරා ඔවුන් එම සමාජයෙන් ඉවත්කරනු ලැබීම ” විනාශකාරී ප්‍රතිවිපාක” අත්වීමට හේතුවනු ඇතැයි ඉහත කී සමීක්ෂණය මගින් පෙන්වා දෙයි.

“පරිසරයෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීම සහ ප්‍රධාන සම්පත් මූලයන් කරා මග පෙන්වනු ලැබීම අතින් මහලු වැඩිහිටි පිරිමි අලිඇතුන්ට දශක ගණනාවක් පුරා ලබන ලද ඉතා ප්‍රයෝජනවත් අත්දැකීම් සම්භාරයක් තියෙනව. අපේ අධ්‍යයනය සියලු පිරිමි අලිඇතුන් දෙසට වැඩි වශයෙන් යොමුවූ හැඩක් තියෙනව,” කොනී ඇලන් පවසන්නීය.

“බාල වයසේ, යොවුන් වියට පත්ව සිටින මෑතදී ස්වාධීන වූ පිරිමි හස්තීන් ඉහළ මට්ටමේ සමාජමය සහ පරිසර දැනුම සැලකිල්ලට ගනිමින් එම වෘද්ධ පරපුර අනුව කටයුතු කරනවා.”

“එවැනි වැඩිහිටි සමාජයක් මරා ඉවත්කරනු ලැබීම පිරිමි අලි සමාජය කෙරෙහි විනාශකාරී ප්‍රතිවිපාක අත්කර දීමට හේතුවෙන්න පුළුවන්. එවැනි ක්‍රියාවක් දීර්ඝායුෂ විඳින මෙම සත්ත්ව වර්ගයාගේ දැනුම පරපුරෙන් පරපුරට දායාදවීම අඩාල කෙරෙන ප්‍රධාන අපරාධයක් වෙන්න පුළුවන්,” කොනී වැඩිදුරටත් පෙන්වා දුන්නාය.

රංචුව තුළ සිය පවුලෙන් නිදහස ලැබීමෙන් අනතුරුව පිරිමි හස්තීන් වැඩිවශයෙන් හුදෙකලා සතුන් ලෙස කල්ගත කරන බවට දිගුකලක පටන් විශ්වාසයක් පැවතිණි. එහෙත් අලි සමාජයේ ගැහැණු සතුන් මෙන්ම පිරිමි සතුන් ද සමාජමය ජීවිතයක් ගෙවන බවට බොහෝ සාක්ෂි ලැබෙමින් ඇත.

විශාල දුරක් සැරිසරන, ඒ නිසාම ඇසට හසුකර ගැනීම දුෂ්කර වන හෙයින් පිරිමි අලිඇතුන් හැදෑරීම අසීරු කාර්යයකි.

“ආහාර සහ ජලය ඇත්තේ කවර ස්ථානවලද, කවර කාලවලද? වැනි කරුණු ඇතුළත් පරිසර දැනුම අන්තර්ගත කෝෂ්ටාගාර ලෙස කටයුතු කිරීම අතින් වැඩිහිටි පිරිමි අලි පරපුර හැදී වැඩෙන අලුත් පිරිමි පරපුරේ පැවැත්ම සඳහා බලවත් ආධාරකයක් වන,” බව නව අධ්‍යයනයේ දී ඉස්මතුව පෙනීගිය බව ‘එක්ස්ටර්’ (Exeter) සරසවියේ මහාචාර්ය ඩරන් ක්‍රොෆ්ට් (Prof Darren Croft) පවසයි.

“දඩයම සහ අනවසරයෙන් මරා දැමීම යුක්ති සහගත කිරීම මගින් වෘද්ධ පිරිමි හස්තීන් ඉවත්කරනු ලැබීමේ ප්‍රතිවිපාක ඉහත අධ්‍යයනයේ දී හෙළි වූ කරුණු මගින් පෙන්නුම් කෙරෙනවා. ඒ සමඟම, එමගින් මහලු වයසේ පිරිමි අලි පරපුර රැකගැනීමේ අවශ්‍යතාව පෙන්නුම් කෙරෙනවා,” මහාචාර්යවරයා කියා සිටියි.

උතුරු බොට්ස්වානාහි 275 කට අධික අලිඇතුන් සංඛ්‍යාවක් හිටිඅඩියේ මරණයට පත්වීම මේ වසර මුලදී ප්‍රධාන සිරස්තලයක් බවට පත්විය.

අලිඇතුන් එතරම් විශාල ගණනක් එකවර මරණයට පත්වීමට ස්වාභාවික විෂක් ද ඇතුළුව කරුණු ගණනාවක් හේතුවූ බව අවිනිශ්චිත මට්ටමින් සඳහන් කරනු ලැබ ඇත.

ඒ අතරම, අසල්වැසි මොසැම්බික්හි විස්සකට අධික අලි මරණ වාර්තා විය. එම මරණවලට හේතුව බැක්ටීරියා ආසාදනයක් හෝ ආහාර සහ ජලය සොයා දීර්ඝ දුරක් අවිදයාම නිසා ලද වෙහෙස වියහැකි බවට සැකයක් පවතී.

බොට්ස්වානා සහ මොසැම්බික් යන රටවල් දෙකෙන් වාර්තා වූ එම අලි මරණ රැසට අනවසර දඩයම හේතු නොවූ බව තීන්දු කර ඇත.

(බීබීසී පරිසර වාර්තාකාරීනී හෙලන් බ්‍රිග්ස් සකස් කළ වාර්තාවක් ඇසුරිණි)