කොවිඩ් -19 වැනි රෝග පැතිරීමේදී මිනිසුන්ට ඒවාට පහසුවෙන් ගොදුරු වීමට හේතුවක් තිබේ. ඒ මිනිසුන් ස්පර්ශ කිරීමයි. අපි දිගටම අපගේ මුහුණු ස්පර්ශ කරමු. මිනිසුන් එසේ කරන්නේ ඇයි ? මේ ඒ ගැන..
මිනිසුන්ට වෙනත් බොහෝ සතුන් සමඟ බෙදා නොගන්නා තරමක් අසාමාන්ය පුරුද්දක් ඇති අතර අවාසනාවකට මෙන් ඇතැම් රෝග පැතිරීමේදී එය අපව විශේෂයෙන් අවදානමට ලක් කරයි. ඒ මුහුණ ස්පර්ශ කිරීමයි.
අපගේ විශේෂය සත්ව රාජධානියේ නිතිපතා ඔවුන්ගේ මුහුණ ස්පර්ශ කිරීමට දන්නා ස්පල්ප දෙනාගෙන් එකකි. අපි එය දැනුවත්වම කරන්නෙමු. අධ්යයනවලින් හෙළි වී ඇත්තේ අපගේ නිකට සහ මුඛය, නාසය සහ ඇස් අවට ප්රදේශ ස්පර්ශ කිරීමට අප විශේෂයෙන් නැඹුරු වන බවයි.
2015 වසරේදී කළ එක් නිරීක්ෂණ අධ්යයනයක් මගින් ඕස්ට්රේලියාවේ වෛද්ය සිසුන්ගේ හැසිරීම විශ්ලේෂණය කරන ලදී. සිඩ්නි නෝර්ත් සවුත් වේල්ස් විශ්ව විද්යාලයේ ආසාදන පාලනය පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු An infection control expert වන මේරි-ලවුස් මැක්ලෝස් Mary-Louse McLaws සහ ඇගේ සගයන් සොයාගත්තේ සිසුන් පැයකට සාමාන්යයෙන් 23 වතාවක් ඔවුන්ගේ මුහුණු ස්පර්ශ කළ බවයි. වෛද්ය සිසුන් අනෙක් අයට වඩා අවදානම් පිළිබඳව දැනුවත් විය යුතු බැවින් මෙය බෙහෙවින් වැදගත් වේ.
එම හැසිරීම නිසා අප අවට පරිසරය හෝ වෙනත් පුද්ගලයින් ස්පර්ශ කරන විට අපගේ දෑතින් ගන්නා බැක්ටීරියා සහ වෛරස් පැතිරීමෙන් රෝග වලින් අපව ආසාදනය වීමේ අවදානමක් ඇත. කොවිඩ් -19 පැතිරීම අවම කිරීම සඳහා සෞඛ්ය බලධාරීන් දැන් අපගේ මුහුණු ස්පර්ශ නොකරන ලෙස අනතුරු අඟවා ඇත්තේ එබැවිනි. නමුත් අපි අපේ මුහුණු මෙතරම් ස්පර්ශ කරන්නේ ඇයි ?
බොහෝ සත්ත්ව විශේෂ ඔවුන්ගේ මුහුණු ස්පර්ශ කරන්නේ ව්යායාමයක් ලෙස හෝ පළිබෝධකයන් (මැස්සන්, මදුරුවන් වැනි) දුරු කිරීමේ ක්රමයක් ලෙස ය. මිනිසුන් සහ අපගේ සෙසු ප්රයිමේට්වරු එය කරන්නේ වෙනත් සියලු හේතු නිසා ය.
ජර්මනියේ ලයිප්සිග් විශ්ව විද්යාලයේ මනෝ විද්යාඥ මාටින් ග්රන්වාල්ඩ් Martin Grunwald, a psychologist at the University of Leipzig, Germany, පවසන්නේ මේ ආකාරයට ස්වයං ස්පර්ශ කිරීම “අපේ විශේෂයේ මූලික හැසිරීමක් “fundamental behaviour of our species ” බවයි.
“ස්වයං ස්පර්ශයන් යනු ස්වයං-නියාමන චලනයන් වන අතර ඒවා සාමාන්යයෙන් සන්නිවේදනය සඳහා නිර්මාණය කර නොමැති අතර නිතර නිතර ඉටු කරනු ලබන්නේ සුළු හෝ දැනුවත් භාවයකින් තොරවය” ඔහු පවසයි. “ඔවුන් සියලු සංජානන හා චිත්තවේගීය ක්රියාවලීන්හි ප්රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ඒවා සියලු මිනිසුන් තුළ සිදු වේ.”
බර්ක්ලි හි කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්යාලයේ මනෝ විද්යාඥ ඩචර් කෙල්ට්නර් පවසන පරිදි අපගේ මුහුණු ස්පර්ශ කිරීම එක්තරා ආකාරයක ස්වයං සැනසිලි යාන්ත්රණයක් ලෙස ක්රියා කරයි . සමහර පර්යේෂණයන් පෙන්වා දී ඇත්තේ සමෙන් සමට ස්පර්ශ වීමෙන් ඔක්සිටොසින් Oxytocin හෝමෝනය නිකුත් වන අතර එය සන්සුන් බව හා මානසික ආතතිය අඩු කිරීමට උපකාරී වන බවයි. තවත් විටෙක අපි උපක්රමශීලීව මුහුණ ස්පර්ශ කිරීම ආලවන්ත හැඟීම් පෑමට හෝ සමාජ නාට්යයේ එක් ක්රියාවක් වසා දමා, ඊළඟට ගෙන ඒමට” භාවිතා කරන බව කෙල්ට්නර් පවසයි.
වෙනත් විශේෂඥයන් විශ්වාස කරන්නේ ස්වයං ස්පර්ශය යනු අපගේ හැගීම් සහ අවධානය පරතරය පාලනය කිරීමට උපකාරී වන ක්රමයක් බවයි.
නමුත් අපගේ ඇස්, නාසය සහ මුඛය බැක්ටීරියා සහ වෛරස් අපගේ ශරීරයට ඇතුළු වීමට ප්රධාන දොරටු වේ.
2012 දී පර්යේෂකයන් විසින් අහඹු ලෙස තෝරාගත් පුද්ගලයින්ගේ නියැදියක් බ්රසීලයේ ෆ්ලොරියානෝපොලිස්හි සහ එක්සත් ජනපදයේ වොෂිංටන් ඩීසී හි උමං මාර්ගයකදී නිරීක්ෂණය කළ. ඔවුන් නිරීක්ෂණය කළ පුද්ගලයින්, ඔවුන් නරඹමින් සිටින බව නොදැන, උමං පෘෂ්ඨය ස්පර්ශ කර සෑම පැයකටම තුන් වතාවකට වඩා නාසයට හෝ මුඛයට ළං කරන බව ඔවුන් සොයා ගත්තා.
සමහර සෞඛ්ය විශේෂඥයින් පවසන ආකාරයට (ස්වයං ස්පර්ශයට ඇති නැඹුරුව) සමහර විට මුහුණු ආවරණ ප්රයෝජනවත් ආරක්ෂාවක් සපයයි.
එක්සත් රාජධානියේ ලීඩ්ස් විශ්ව විද්යාලයේ වෛරස් විද්යාඥයෙකු වන ස්ටීවන් ග්රිෆින් පවසන්නේ “මුහුණු ආවරණයක් පැළඳීමෙන් මිනිසුන්ගේ මුහුණු ස්පර්ශ කිරීමට ඇති ප්රවණතාව අඩු කර ගත හැකි බවයි.
මුහුණු ආවරණ පැළඳීමට අමතරව, අපගේ මුහුණු ස්පර්ශ කරන ප්රමාණය අඩු කර ගන්නේ කෙසේද?
කණ්නාඩි සහ මුඛ ආවරණයක් පැළඳීමෙන් මිනිසුන්ගේ මුහුණු ස්පර්ශ කිරීමෙන් වළක්වා ගත හැකිය කොලොම්බියා විශ්ව විද්යාලයේ චර්යාත්මක විද්යාඥයෙකු වන මයිකල් හෝල්ස්වර්ත් පවසන්නේ උපදෙස් ප්රායෝගිකව ක්රියාවට නැංවීම සැබවින්ම දුෂ්කර බවයි.
“නොදැනුවත්ව සිදුවන දෙයක් කිරීමට මිනිසුන්ට පැවසීම සම්භාව්ය ගැටළුවක්” යැයි ඔහු පවසයි.
“මිනිසුන් කිහිප වතාවක්ම ඔවුන්ගේ මුහුණ ස්පර්ශ කරනවාට වඩා බොහෝ විට අත් සේදීම පහසුය. යමෙකුට ‘සිහිසුන් දෙයක් නොකරන්න’ යැයි පැවසුවහොත් ඔබට සාර්ථක නොවනු ඇත.”
කෙසේ වෙතත්, හෝල්ස්වර්ත් විශ්වාස කරන්නේ උපකාර කළ හැකි ක්රම කිහිපයක් ඇති බවයි. ඒවායින් එකක් නම්, අපි කොපමණ වාරයක් අපගේ මුහුණු ස්පර්ශ කරනවාද යන්න පිළිබඳව වඩාත් සැලකිලිමත් වීමයි.
“එය කැසීම වැනි භෞතික අවශ්යතාවයක් වන විට, අපට ආදේශක හැසිරීමක් ගොඩනගා ගත හැකිය,” ඔහු පවසයි.
“අතෙහි පිටුපස භාවිතා කරන්න. ඔබ එය අවදානම අඩු කරයි, එය පරිපූර්ණ විසඳුමක් නොවුනත්.” ලබා දී ඇති අවස්ථාවන්හිදී අප අපගේ මුහුණු ස්පර්ශ කරන්නේ මන්දැයි සොයා බැලීමට උත්සාහ කිරීමද ඔහු නිර්දේශ කරයි.
“ස්පර්ශය අවුලුවන තත්වයන් අප හඳුනා ගන්නේ නම්, අපට ඒවා ක්රියාත්මක කළ හැකිය,” හෝල්ස්වර්ත් පවසයි.
“ඇස් ස්පර්ශ කරන අයට අව් කණ්නාඩි පැළඳිය හැකිය. නැතහොත් ස්පර්ශය සිදුවිය හැකි යැයි හැඟෙන විට අත් මත හිඳගන්න.”
මුහුණට අත නොතබන ලෙස මතක් කිරීම “ස්වයං සටහන්” ද උපකාරී වේ.
අපගේ දෑත් කාර්යබහුල කර තබා ගැනීමේ ක්රමවේදයන් වෙත යොමුවිය හැකිය. (නිදසුනක් ලෙස ෆිඩෙට් දඟ පන්දු යවන්නන් හෝ ආතති බෝල) නමුත් වස්තූන් සමඟ නොගැලපීම අප ස්පර්ශ කරන පෘෂ්ඨයන් ගණන වැඩි කරයි, එබැවින් ඒවා බොහෝ විට විෂබීජහරණය කළ යුතුය.
අත්වැසුම් පැළඳීමෙන්ද සුළු ආරක්ෂාවක් ලබා ගත හැකි අතර ඔවුන්ට තවමත් වෛරසය තෝරාගෙන දූෂණය පැතිර යා හැකිය. වඩාත් කඩිසර මිනිසුන් සමඟ වුවද ඔවුන්ගේ මුහුණු සම්පූර්ණයෙන්ම ස්පර්ශ කිරීමෙන් වැළකී සිටිය හැකිය.
ඒ වෙනුවට ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය නිර්දේශ කරන්නේ නිතර නිතර අත් සේදිම, අන් අයගෙන් ඈත්ව සිටීම සහ අත් සෙලවීම වැනි ශාරීරික සම්බන්ධතා වළක්වා ගැනීමයි.
Text by BBC.COM – BY THUSHADHAVI
