1980 සිට 2009 දක්වා වූ දීර්ඝ කාලීන සාමාන්යයට සාපේක්ෂව මෑත දශකය තුළ උපරිම උෂ්ණත්වය 0.5C කින් ඉහළ ගොස් ඇති බව බීබීසී විශ්ලේෂණයෙන් සොයාගෙන ඇත. නමුත් මෙම වැඩි වීම් ලොව පුරා එක හා සමානව දැනී නැත: නැගෙනහිර යුරෝපය, දකුණු අප්රිකාව සහ බ්රසීලය උපරිම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 1 ට වඩා වැඩි වූ අතර ආක්ටික් සහ මැදපෙරදිග ප්රදේශ වල සෙල්සියස් අංශක 2 ට වඩා වැඩි වීමක් වාර්තා විය.
1980 ගණන් වල සිට සෑම වසරකම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 50 දක්වා ඉහළ යන විට උණුසුම් දින ගණන දෙගුණයක් වී ඇති බව බීබීසී විශ්ලේෂණයකින් සොයාගෙන ඇත.
මිනිස් සෞඛ්යයට සහ අප ජීවත් වන ආකාරය සඳහා පෙර නොවූ විරූ අභියෝග ඉදිරිපත් කරමින් ඒවා දැන් ලෝකයේ බොහෝ ප්රදේශවල සිදු වී ඇත.
1980 සිට සෑම දශකයකදීම සෙල්සියස් අංශක 50 ට වැඩි මුළු දින ගණන වැඩි වී ඇත. සාමාන්යයෙන් 1980 සහ 2009 අතර කාලය වසරකට දින 14 ක් පමණ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 50 ඉක්මවීය.
2010 සහ 2019 අතර කාලය අවුරුද්දේ දින 26 දක්වා වැඩි විය. එම කාලය තුළම සාමාන්යයෙන් වසරකට සති දෙකක පමණ කාලයක් උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 45 හෝ ඊට වැඩි විය.
ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්යාලයේ පාරිසරික වෙනස්වීම් ආයතනයේ සහකාර අධ්යක්ෂ ආචාර්ය ෆ්රෙඩ්රික් ඔටෝ පවසන්නේ “පොසිල ඉන්ධන දහනය කිරීම මෙම වැඩිවීමට 100% ක් හේතු විය හැකි” බවයි.
ඉහත සිතියමේ පෙන්වන ස්ථාන නම් එම වසරේ යම් දිනයක ග්රිඩ් ප්රදේශයක උපරිම උෂ්ණත්වය 50C ට වඩා වැඩි වීමයි.
මුළු ලෝකයම උණුසුම් වන විට, අධික උෂ්ණත්වය බොහෝ දුරට වැඩි වේ. අධික තාපය මිනිසුන්ට සහ සොබාදහමට මාරාන්තික විය හැකි අතර ගොඩනැගිලි, මාර්ග සහ බලශක්ති පද්ධති සඳහා විශාල ගැටලු ඇති කළ හැකිය.
මැද පෙරදිග සහ ගල්ෆ් කලාපයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 50 ක් පමණ වේ.
ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්යාලයේ භූගෝල විද්යාව හා දේශගුණික පර්යේෂකයෙකු වන ආචාර්ය සිහාන් ලී පවසන්නේ “අපි ඉක්මනින් ක්රියා කළ යුතුයි. අපි අපේ හරිතාගාර වායු විමෝචනය අඩු කරන තරමට අපි සියල්ලන්ටම වඩා යහපත් වනු ඇත” යනුවෙනි.
“අඛණ්ඩ විමෝචන සහ ක්රියා විරහිත වීමත් සමඟ මෙම අධික තාප සිදුවීම් වඩාත් දැඩි හා නිතර සිදු වනවා පමණක් නොව, හදිසි ප්රතිචාර දැක්වීම සහ ප්රකෘතිමත් වීම වඩාත් අභියෝගාත්මක වනු ඇත,” ආචාර්ය ලී අනතුරු අඟවයි.
1980 සිට 2009 දක්වා වූ දීර්ඝ කාලීන සාමාන්යයට සාපේක්ෂව මෑත දශකය තුළ උපරිම උෂ්ණත්වය 0.5C කින් ඉහළ ගොස් ඇති බව බීබීසී විශ්ලේෂණයෙන් සොයාගෙන ඇත. නමුත් මෙම වැඩි වීම් ලොව පුරා එක හා සමානව දැනී නැත: නැගෙනහිර යුරෝපය, දකුණු අප්රිකාව සහ බ්රසීලය උපරිම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 1 ට වඩා වැඩි වූ අතර ආක්ටික් සහ මැදපෙරදිග ප්රදේශ වල සෙල්සියස් අංශක 2 ට වඩා වැඩි වීමක් වාර්තා විය.
අධික උෂ්ණත්වයේ බලපෑම්
මෙම බීබීසී විශ්ලේෂණය මඟින් අධික තාපය ලොව පුරා මිනිසුන්ගේ ජීවිතවලට කෙසේ බලපායිද යන්න පිළිබඳව සොයා බලමින් Life at 50C නම් වාර්තා චිත්රපට මාලාවක් දියත් කරයි.
සෙල්සියස් අංශක 50 ට අඩු වුවද අධික උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්රතාවය දැඩි සෞඛ්ය අවදානම් ඇති කළ හැකිය.
පසුගිය වසරේ ප්රකාශයට පත් කරන ලද එක්සත් ජනපදයේ රට්ගර්ස් විශ්වවිද්යාලයේ අධ්යයනයකට අනුව, වර්තමාන ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම අඛණ්ඩව පැවතුනහොත් 2100 වන විට ලොව පුරා බිලියන 1.2 ක පමණ ජනතාවක් අධික පීඩනයට මුහුණ පෑමට සිදු වනු ඇත. එය අද පීඩාවට පත් වූවන්ට වඩා අවම වශයෙන් හතර ගුණයකින් වැඩිය.
අධික තාපය නියඟය සහ ලැව් ගිනි ඇති වීමට වැඩි ඉඩක් ඇති හෙයින් අවට භූ දර්ශනය වෙනස් වන විට ජනතාව ද දුෂ්කර තේරීම් වලට මුහුණ දෙති. වෙනත් සාධක දායක විය හැකි අතර දේශගුණික විපර්යාස ද කාන්තාරකරණය වීම පිටුපස ඇති වැදගත් සාධකයකි.
ෂෙයික් කසෙම් අල් කාබි යනු මධ්යම ඉරාකයේ ගමක තිරිඟු ගොවියෙකි. ඔහු සහ ඔහුගේ අසල්වැසියන් නඩත්තු කිරීමට තරම් ඔහු සතුව තිබූ ඉඩම වරක් සාරවත් වූ නමුත් එය ක්රමයෙන් වියලි හා නිසරු බවට පත් වී ඇත.
“ඉස්සර මේ මුළු ඉඩමම කොළ පාටයි, නමුත් ඒ සියල්ල නැති වී ගිහින්. දැන් එය කාන්තාරයක් බවට පත්වෙලා. ඒකට හේතුව නියඟ”
ඔහුගේ ගමේ සියලු දෙනාම පාහේ වෙනත් පළාත්වල රැකියාවක් සොයා ඈතට ගොස් ඇත.
“මට මගේ සහෝදරයා, ආදරණීය මිතුරන් සහ විශ්වාසවන්ත අසල්වැසියන් අහිමි වුණා. ඔවුන් මා සමඟ මගේ සිනහව පවා බෙදා ගත්තා. දැන් කිසිවෙකු මා සමඟ කිසිවක් බෙදා ගන්නේ නැහැ. මම මේ හිස් ඉඩම සමඟ මුහුණට මුහුණ බලා සිටිනවා” ෂෙයික් පැවසුවේය.
බී.බී.සී වාර්තාවක් ඇසුරිනි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ
