Tag: featured

අපෙන් බොහෝ දෙනෙක් අප මිලදී ගන්නා ආහාර සෞඛ්‍ය සම්පන්නද කියා ලේබල් පරීක්‍ෂා කරති. නමුත් අපෙන් කී දෙනෙක් අප ගන්නා දේ පරිසරයට හිතකර වන අයුරින් නිපදවනවාදැයි පරීක්‍ෂා කරනවාද?

සමහර කෘෂිකාර්මික ක්‍රම ඇත්ත වශයෙන්ම කාබන් විමෝචනය අඩු කිරීමට උපකාරී වේ. උදාහරණයක් ලෙස වායුගෝලයෙන් කාබන් ඉවත් කර පසෙහි ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීමට එවැනි කෘෂිකාර්මික ක්‍රම උපකාරී වේ.

බොහෝ කුඩා පරිමාණ ගොවීන් මෙම ‘පුනර්ජනනීය ගොවිතැන – regenerative farming’ භාවිතා කරන අතර වර්තමානය වන විට විශාල ආහාර සමාගම් ද එයට සම්බන්ධ වෙමින් සිටිති. නෙස්ලේ සමාගම තම කිරි ගොවීන්ට පුනර්ජනනීය ක්‍රියා පිළිවෙත් අනුගමනය කිරීමට උදවු කිරීමෙන් 2025 වන විට එක්සත් රාජධානියේ සිය නැවුම් කිරි සැපයුමේ කාබන් පා සටහන අඩකින් අඩු කරන බවට පොරොන්දු වී තිබේ.

2030 වන විට දැරිය හැකි මිලකට මස්, පළතුරු සහ එළවළු ලබා දෙන පළමු ශූන්‍ය කාබන් (net zero) සුපිරි වෙළඳසැල බවට තමා පවත්වන බවට මොරිසන්ස් සමාගම පොරොන්දු වී ඇත. වයිට්‍රෝස් Waitrose සහ M&S ඔවුන්ගේ පුනර්ජනනීය කෘෂි සහතිකය ඉහළ නැංවීම සඳහා වැඩසටහන් ආරම්භ කර ඇත.

එසේ නම් ‘පුනර්ජනනීය ගොවිතැන – regenerative farming යනු කුමක්ද සහ ආහාර මේ ආකාරයෙන් නිපදවෙනවාද කියා ඔබට කෙසේ කිව හැකිද?

(පුනර්ජනනීය ගොවිතැනට regenerative farming සාමාන්‍යයෙන් රසායනික පොහොර, කෘත්‍රිම වල් නාශක සහ කෘත්‍රිම පළිබෝධනාශක වැනි රසායනික ‘යෙදවුම්’ ශුන්‍ය හෝ අවම වශයෙන් භාවිතා කිරීම ඇතුළත් වේ.

හෙන්රි ඩිමල්බිගේ නායකත්වයෙන් යුත් බ්‍රිතාන්‍ය  රජයේ ජාතික ආහාර උපාය මාර්ග සැලසුමේ අවසාන වාර්තාව මෙවර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. ජෛව විවිධත්ව අලාභ, වන විනාශය, නියඟය, දූෂණය, ඛාදනය, ගංවතුර, පාංශ්‍ර නිසරුබව  සහ දේශගුණික විපර්යාස ඇතුළු අපගේ ආහාර සැපයුම සැලකිය යුතු පාරිසරික හානියක් සිදු කරන බව එම වාර්තාව මගින් සොයා ගෙන ඇත. එක්සත් රාජධානියේ හරිතාගාර වායු විමෝචනයෙන් සියයට 10ක් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ කෘෂිකර්මාන්තය මගිනි.

“ආහාර නිෂ්පාදනය කිරීම සහ බෙදා හැරීම පාරිසරික ව්‍යසනයක් බවට පත්ව ඇත” යනුවෙන් වාර්තාව පවසයි. එක්සත් රාජධානියේ රජය විසින් යෝජනා කරන ලද නව සහනාධාර මගින්  මඟින් ගොවීන්ට ඉඩම් තිරසාර ලෙස කළමනාකරණය කිරීමට සහ ජෛව විවිධත්වය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට දිරිමත් කෙරේ. නමුත් 2050 වන විට එක්සත් රාජධානියේ ශුද්ධ ශුන්‍ය කාබන් විමෝචනය සාක්‍ෂාත් කර ගැනීමට සහ 2030 වන විට ස්වභාව ධර්මය සඳහා භූමියෙන් සියයට 30 ක් ආරක්‍ෂා කර ගැනීමට ඇති කැපවීම සපුරාලීමට එක්සත් රාජධානියට මූල්‍ය දිරි දීමනා පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බව වාර්තාව සොයා ගනී.

“ මේ වන විටත් විශාල හානියක් සිදු කර ඇති ආකාරයේ දැඩි කෘෂිකාර්මික (intensive farming) පිළිවෙත් අනුගමනය නොකර, ඉතිරි ඉඩම් වලින් (70%) අපට වැඩි ආහාර ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට සිදු වනු ඇත්ත. මෙය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ස්වභාව ධර්මය සමඟ එක්ව ක්‍රියා කරන පුනර්ජනනීය ගොවිතැන් ක්‍රම ද ඇතුළත්ව කෘෂිකර්මාන්තයේ විවිධ ක්‍රමවේදයන් කෙරෙහි අපි යොමු විය යුතුය‘‘ වාර්තාව අවධාරණය කරයි.

ගොවිතැනින් පරිසරයට වාසිදායක වන්නේ කෙසේද?

පුනර්ජනනීය ගොවිතැන යන යෙදුමට සාමාන්‍යයෙන් සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකාර්මික ක්‍රම ඇතුළත් වන අතර පොහොර, වල් නාශක සහ පළිබෝධනාශක වැනි රසායනික යෙදවුම් වල ශුන්‍ය හෝ අවම භාවිතය ඇතුළත් වේ. එයට නීතිමය හෝ නිශ්චිත අර්ථ දැක්වීමක් නැත. පාරිසරික හානිය අලුත්වැඩියා කිරීම එහි අරමුණ වන හෙයින් එය (regen ag’ and agroecology) රීජන් ඒජී’ සහ කෘෂි විද්‍යාව ලෙස ද හැඳින්වෙන අතර එය කාබනික ප්‍රවේශයකට වඩා ඉදිරියට යයි.

“එය පදනම් වී ඇත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කිරීම, වඩා හොඳ පස් සෑදීම සහ ජල පෝෂක වැඩි දියුණු කිරීම ඇතුළත් මූලධර්ම හා භාවිතයන් මත” යැයි ලාභ නොලබන ආහාර හා අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථානයක් වන ‘ෆාම්ඒඩ්‘ හි නිර්මාතෘ ඉයන් විල්කින්සන් පවසයි.

එක්සත් රාජධානියේ ඉඩම් උත්පාදක සන්ධානයට අයත් 107,000ක් පමණ ගොවීන්ගෙන් පුනර්ජනනීය ගොවිතැනට සහයෝගය දක්වන්නේ 4,300 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පමණි. එහි ප්‍රතිපලයක් වශයෙන්, උත්පාදනය කරන ලද ආහාර සෑම තැනකම ලබා ගත නොහැකි අතර, කිසිදු සහතික කිරීමේ පද්ධතියක් සකස් කර නැති හෙයින් හඳුනා ගැනීමට අපහසුය.

කෘෂි නිශ්පාදන ‘තිරසාර’ හෝ ‘පුනර්ජනනීය’ ලෙස අලෙවි කෙරෙන තැනදී, ‘තිරසාර ආහාර භාරය‘ නිර්දේශ කරන්නේ ඔබ ඒවා මිලදී ගැනීමට පෙර ප්‍රශ්න රාශියක් සුපිරි වෙළඳ සැල් ඇතුළු සිල්ලර වෙළෙන්දන්ගෙන් විමසන ලෙසයි.

“මෙහි තේරුම කුමක්දැයි ඔවුන්ගෙන් අසන්න. එම ආහාර කොහෙන්ද ආවේ කියා සොයා ගැනීමට උත්සාහ කරන්න” යනුවෙන් ද තිරසාර ආහාර භාරයේ ප්‍රකාශක මේගන් පෙරී පවසයි.

ආහාර නිෂ්පාදනය සඳහා යොදා ගන්නා ගොවිතැන් ක්‍රම ගැන ප්‍රශ්න ඇසීමෙන් ඔබට අවශ්‍ය නිශ්චිත පිළිතුරු ලබා ගත නොහැක (ඔබ ගොවීන් සමඟ කතා නොකරන්නේ නම්). නමුත් පුනර්ජනනීය ගොවිතැන කෙරෙහි ඇති උනන්දුව සහ දැනුම වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර සාප්පු වලට ඒ ගැන සොයා බලා නැවත ඔබ වෙත පැමිණිය හැකිය.

පෙරී යෝජනා කරන්නේ “ගොවියා පස රැකබලා ගන්නේ කෙසේද සහ වන සතුන්ට සහයෝගය දක්වන්නේ කෙසේද?” යනුවෙන් ප්‍රශ්න අසන අතර වඩාත් නිශ්චිත විය හැකි යැයි ඔබට හැඟේ නම් “ඔවුන් ඒක භෝග වගාවට වඩා විවිධ භෝග හා පශු සම්පත් මාරු කරන්නේද?” යන්නත් විමසිය යුතු බවයි.

මන්ද? පුනර්ජනනීය ප්‍රවේශයක් භාවිතා කරන ගොවීන් සාමාන්‍යයෙන් පසෙහි ව්‍යුහය හා එහි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ  ආරක්‍ෂාව ගැන වඩාත් සැලකිලිමත් වෙයි. මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් පාංශු සාරවත්බව සඳහා සහ පළිබෝධ සහ රෝග වලින් බෝග ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ. හොඳ පාංශු ව්‍යුහයක් ඛාදනය, ගංවතුර හා වායු දූෂණය වැළැක්වීමට ද උපකාරී වේ.

පුනර්ජනන ගොවීන් සාමාන්‍යයෙන් රනිල කුලයට අයත් බෝග, තෘණ වගා කරයි. මේවා පසෙහි නයිට්‍රජන් එකතු කරයි ( එය පැලෑටි වැඩීමට අත්‍යවශ්‍යයි), වනසතුන් සහ පරාග වාහකයන් දිරිමත් කරයි. ශාක ද වායුගෝලයේ ඇති කාබන් ග්‍රහණය කර පසට මාරු කරයි.

කෘමිනාශක සහ කෘත්‍රිම පොහොර භාවිතා කර තිබේද?

පෙරී යෝජනා කරන්නේ “පලතුරු හෝ එළවළු සඳහා පළිබෝධනාශක හෝ කෘතිම පොහොර භාවිතා කර තිබේද?” යන්න අසන ලෙසයි. පුනර්ජනනීය ගොවීන්ට රසායනික යෙදවුම් වල අවශ්‍යතාවය අඩු කිරීමට සහ වන සතුන්ට ආධාර කිරීම සඳහා බෝග විවිධත්වය උපරිම ලෙස ශෂ්‍ය මාරුව කළ හැකිය. ඒක භෝග සංස්කෘතීන් (කෙත්වල නැවත නැවත එක් බෝගයක් වගා කිරීම 1960 ගණන් වල සිට පැවති පුරුද්දක්) පසෙහි පෝෂක ගුණය අඩු කරන අතර පාරිසරික ගැටලු රාශියක් ඇති කරයි.

පුනර්ජනනීය ගොවීන්ට ස්වාභාවික පොහොර සඳහා ශෂ්‍ය මාරු ක්‍රම මඟින් පශු සම්පත් තෘප්තිමත් කළ හැකි අතර (ගෝලීය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් විමෝචනයෙන් 01%කට කෘතීම පොහොර වගකිව යුතුය) වැඩිපුර කාබන් පසට පොම්ප කරන පැලෑටි වර්ධනය දිරිමත් කිරීමට ද එමගින් හැකිය. කෙත්වතු සුද්ද කිරීම සඳහා පළිබෝධනාශක වෙනුවට එළුවන් වැනි සතුන් යෙදවිය හැකිය.

රොබ් වොලන්ඩ්ගේ පවුල වසර 200 කටත් වැඩි කාලයක් සමර්සෙට් හි ‘ග්ලෙබි ගොවිපොළ‘  පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. “ඔබට අවශ්‍ය එළවළු හෝ පලතුරු (මස් ද ඇතුළුව) දේශීය නිෂ්පාදකයෙකුගෙන් ඍජුවම මිලදී ගත නොහැකි නම් (පැහැදිලිවම බොහෝ දෙනෙකුට එය මිලදී ගත නොහැකි නම්) ඔබ යම් පර්යේෂණයක් කළ යුතුයි. ඔබේ සැපයුම් දාමය හැකිතාක් කෙටි කිරීමට උත්සාහ කරන්න‘ රොබ් ඉල්ලීමක් කරයි.

නිෂ්පාදිතය ප්‍රවාහනය කර ඇත්තේ කෙසේද?

“නිෂ්පාදනය පැමිණියේ කොහෙන්ද සහ එහි ගමන ඔබට සොයා ගත හැකිද?” යනුවෙන් විමසීම වටී. එය ප්‍රවාහනය කරන්නේ කෙසේද යන්න දැන ගැනීම ද ඉතා වැදගත්ය. ( මුහුදු මාර්ගයෙන් ප්‍රවාහනය කරන සැතපුම් 100 ගුණයක කාබන් පා සටහන තිබිය හැකිය). ඔබ ඒවා මිලදී ගන්නා විට පලතුරු සහ එලවළු නියමිත කාලයට ගැලපෙන්නේ නැත්නම් ඒවා පොසිල ඉන්ධන මඟින් රත් වූ හෝට්හවුස් hothouse එකකට ගෙනවිත් වගා කර තිබේදැයි සොයා බලන්න.

මස් මිලදී ගැනීමේදී, “සතුන් පෝෂණය කර ඇත්තේ කෙසේද ?” යනුවෙන් විමසීම වටී. ඔවුන් තණබිම් වලින් පෝෂණය වීමෙන් පාරිසරික ප්‍රතිලාභ ඇති අතර ආනයනය කරන ලද ධාන්‍ය මගින් පෝෂණය කිරීම පරිසරයට අහිතකර විය හැකිය.

එය ස්වදේශික අභිජනනයක් දැයි විමසීමට ද සලකා බලන්න. දේශීය අභිජනනය දේශීය භූ දර්ශනයට හා දේශගුණයට වඩාත් ගැලපෙන බැවින් වැඩි දියුණු නොකළ බිම්වල හොදින් වර්ධනය විය හැකිය. ඔවුන්ට ආවේණික පළිබෝධ සහ රෝග සඳහා වැඩි ඔරොත්තු දීමක් පෙන්විය හැකි අතර අඩු රසායනික යෙදවුම් අවශ්‍ය වේ.

පිටි සහ ධාන්‍ය මිලදී ගැනීම

ඉමර්, අයින්කෝන්, රිවට්, ඛෝරාසන් සහ අක්ෂර ඇතුළත් පුරාණ හා උරුම ධාන්‍ය වලින් සාදන ලද පිටි තෝරා ගැනීම උසස් අස්වැන්නක් ලබා දෙන නවීන නිෂ්පාදන වෙනුවට පරිසරයට වාසිදායක විය හැකිය. ඒවායේ ගැඹුරු මූල පද්ධතිය නිසා පස මතුපිට සිට බොහෝ දුරට තෙතමනය හා පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ලබා ගත හැකි අතර රෝග, නියඟය සහ දරුණු කාලගුණයට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඇත. උත්පාදන කෘෂිකාර්මික ක්‍රම භාවිතා කරන ගොවීන් බොහෝ විට මෙම ධාන්‍ය වගා කරන්නේ පොහොර, වල් නාශක සහ පළිබෝධනාශක මත යැපෙන නවීන ප්‍රභේද මෙන් නොව ඉහළ අස්වැන්නක් ලබා දීම සඳහා රසායනික යෙදවුම් අවශ්‍ය නොවන බැවිනි.

ගොවියාගේ ඉදිරි දර්ශනය

රොබ් වොලන්ඩ් සහ ඔහුගේ බිරිඳ ලිසී සමර්සෙට් හි අක්කර 90 ක ගවයන්, බැටළුවන්, ඌරන් සහ වගා බිම් වගා කරන අතර බිත්තර සහ එළවළු වර්ග 70 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය කරති. නිෂ්පාදන ඔවුන්ගේ ගොවිපල වෙළෙදසැලේ, දේශීය අවන්හල් සහ සාප්පු වල විකුණනු ලැබේ.

රොබ් කාබනිකව ගොවිතැන් කරන අතර වෙනත් පුනර්ජනනීය ගොවිතැන් ක්‍රම වැලඳ ගනී. නිදසුනක් වශයෙන්, හානි හා ඛාදනයෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා ඔහු හැකිතාක් දුරට බෝග වලින් පස ආවරණය කරයි. තවද ඔහු සමර්සෙට් හි ආරම්භ වූ සත්ව අභිජනනය සහ එළවළු ප්‍රභේද තෝරා ගන්නා බැවින් ඒවා දේශීය භූ දර්ශනයට සහ දේශගුණයට ද ගැලපේ.

“අපගේ සෞඛ්‍යයට හා පරිසරයට විශාලතම වෙනසක් සිදු කළ හැකි එක් ක්‍රමයක් නම් ආහාර සඳහා වැඩි වටිනාකමක් ලබා දීම සහ ඒ ගැන ඉගෙන ගැනීමයි” යනුවෙන් ඔහු පවසයි.

“උදාහරණයක් වශයෙන්, කාලෝචිත හා නියම වේලාවට තෝරා ගත් ආහාර ගැනීම පරිසරයට වාසිදායක වන අතර රසවත් හා යහපත් වේ. නිෂ්පාදිතය අවුරුද්ද පුරා ආහාරයට ගැනීම වෙනුවට එහි හොඳම කාලය එන විට නිෂ්පාදන භුක්ති විඳීම ඇදහිය නොහැකි තරම් ප්‍රීතිදායක දෙයකි ‘‘ ඔහු පවසයි.

වර්තමානය වන විට පුනර්ජනනීය කෘෂිකර්මාන්තය ගෝලීය වශයෙන් වඩාත් වේගයෙන් වර්ධනය වන දෙයකි. එය කාබනික ගොවිතැනට වඩා පරිසරයට හිතවාදී වන අතර මානව සෞඛ්‍යයට ද වඩාත් යහපත්ය.

bbc වාර්තාවක් ඇසුරිනි

දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය 06 දින අලුයම හතරට විවෘත කිරීමත් සමග එළවළු ලැබීම අලෙවි වීම සහ මිල විශාල වශයෙන් පහත වැටෙමින් පවතින බව ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන වෙළෙන්දෝ පවසති.

පෙරදින එළවළු තොග විශාල වශයෙන් ලැබීමත් සමග දිවයිනේ නන් දෙසින් පැමිණි වෙළෙන්දන් එම එළවළු තොග රැගෙන යෑමත් සමග මෙදින ලැබෙන එළවළු සඳහා මිල පහත ගොස් ඇති බව ඔවුහු පවසති.

දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය තුළ පෙරදා අලෙවි වූ එළවළු තොග  මිලට සාපේක්ෂව 40%කින් පමණ අඩු වීමක් දක්නට තිබේ. කෙසේ වෙතත් ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය තුළ පලතුරු වර්ග වැඩි වශයෙන් මෙදින ලැබී තිබීම විශේෂත්වයකි.

කෙසෙල් සහ මිදි ඒ අතර වෙයි. යාපනය අර්ධද්වීපයෙන් දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයට වැඩි වශයෙන් මෙදින මිදි තොග ලැබී තිබීම විශේෂත්වයක් වන අතර හොඳ තත්වයේ පවතින මිදි කිලෝවක් රුපියල් 300ක මිලකට අලෙවි වෙද්දී මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මිදී කිලෝවක තොග මිල වූයේ රුපියල් 200ක් බව වෙළෙන්දෝ පවසති.

පිටස්තර දේශවලින් පැමිණි වෙළෙන්දන් යාපනයේ මිදී  මිලදී ගැනීම සඳහා වැඩි උනන්දුවක් දක්වමින් ඇති බවත්  කිලෝව රුපියල් 200 බැගින් බොහෝ වෙළඳුන් යාපනයෙන් මිදි රැගෙන යන අයුරු ද දඹුල්ලේ දී දැක ගැනීමට හැකිවිය.

එළවළු මිල මෙන්ම පලතුරු බොහොමයක මිල ද මෙදින පහත වැටි තිබුණු අතර වෙළෙන්දන්ගේ පැමිණීම අඩුවීම ඊට හේතුව බව වෙළෙන්දෝ කියති.

සටහන සහ ඡායාරූප – කාංචන කුමාර ආරියදාස – දඹුල්ල

සැප්තැම්බර් 3 සිට 11 දක්වා ප්‍රංශයේ මාර්සෙයි නගරයේ පැවැත්වෙන ලෝක සංරක්ෂණ සම්මේලනය ආරම්භයේදී ලෝකයේ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ ලැයිස්තුව නිකුත් කරන ලදී.

මත්ස්‍යයින් වඳවීමේ අද්දරට පැමිණ සිටියත් ටූනා මසුන් යළි යථා තත්ත්වයට පත් වීමට පටන් ගෙන ඇති බව විද්‍යාඥයින් හෙළි කර තිබේ.

දශකයක සංරක්‍ෂණ ප්‍රයත්නයෙන් පසු ටූනා මත්ස්‍ය ගහනයේ ගෝලීය සංඛ්‍යා නැවත යථා තත්ත්වයට පත් වෙමින් පවතින බව තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවීන්ගේ නිල සංඛ්‍යාලේඛන වලට අනුව අනාවරණය වේ. නමුත් සමහර ටූනා මත්ස්‍ය විශේෂවල තියුණු පහත වැටීමක් පවතින බව වඳවීමේ රතු ලැයිස්තුව (extinction Red List) සම්පාදනය කරන ‘ස්වභාව ධර්මය සංරක්‍ෂණය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර එකමුතුව‘ (International Union for the Conservation of Nature – IUCN) පවසයි.

මුහුදු ජීවීන්ගේ පැවැත්ම පිළිබද අභියෝගය අඛණ්ඩව වර්ධනය වෙමින් පවතින බව එහි සඳහන් ය. මෝරුන් සහ මඩුවන්ගෙන් 40%ක් දැන් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත.

මේ අතර, කොමෝඩෝ මකරා වදවීම වෙත සමීප වෙමින් සිටී.  කොමෝඩෝ මකරුන් දේශගුණික විපර්යාසයන්ගෙන් තර්ජනයට මුහුණ පා සිටින අතර මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන වලට බලපෑම් එල්ල විය හැකි බවට බියක් පවතී.

සැප්තැම්බර් 3 සිට 11 දක්වා ප්‍රංශයේ මාර්සෙයි නගරයේ පැවැත්වෙන ‘ලෝක සංරක්ෂණ සම්මේලනය‘ (World Conservation Congress) ආරම්භයේදී ලෝකයේ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ ලැයිස්තුව නිකුත් කරන ලදී.

මෙම ප්‍රවෘත්ති “සාගර මත පීඩනය වැඩි වෙමින් පැවතුනද, තිරසාර පුරුදු සඳහා රාජ්‍යයන් කැප වුවහොත් ජීවීන්ට යථා තත්ත්වයට පත් විය හැකි බවට වන ප්‍රබල ලකුණක්” යැයි, ‘සොබාදහම සංරක්‍ෂණය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර එකමුතුව (International Union for Conservation of Nature – IUCN අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ආචාර්ය බෘෘනෝ ඔබර්ලේ පැවසීය.

“ජෛව විවිධත්ව සංරක්‍ෂණය පිළිබඳ අභිලාෂය ඉහළ නැංවීමේ අවස්ථාව ප්‍රයෝජනයට ගත යුතුයි” යනුවෙන් ඔහු පැවසීය.

IUCN රතු ලැයිස්තුවට අනුව පසුගිය අඩ සියවස තුළ සත්ව හා ශාක විශේෂයන් 139,000 ක් පමණ තක්සේරු කර ඇති අතර, වර්තමානය වන විට ඉන් විශේෂ 39,000 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති අතර 902ක් වඳ වී ගොස් ඇත.

නවතම යාවත්කාලීන කිරීම (2021 වසරේ දෙවන)

•  ටූනා විශේෂ හතෙන් හතරක් සඳහා ධනාත්මක ලකුණු හෙළි විය:
• අත්ලාන්තික් සාගරයේ බ්ලූෆින් ටූනා bluefin tuna (Thunnus thynnus)  වඳවීමේ තර්ජනයට ලක් වී අවම සැලකිල්ලක් දක්වා මාරු විය.
• දක්ෂිණ බ්ලූෆින් ටූනා Southern bluefin tuna (Thunnus maccoyii)  දැඩි තර්ජනයට ලක්ව ඇති සිට වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති දක්වා මාරු විය.
• ඇල්බාකෝර්  albacore (Thunnus alalunga)  සහ යෙලෝෆින් ටූනාස්  yellowfin tunas (Thunnus albacares) යන දෙවර්ගයම තර්ජනයට ආසන්නව සිට අවම සැලකිල්ල දක්වා ගමන් කළහ.

අත්ලාන්තික් සාගරයේ බටහිර පෙදෙස් වල සහ ඉන්දියන් සාගරයේ යෙලෝෆින් වැනි සමහර ප්‍රදේශ වල bluefin tuna ගැන සැලකිලිමත් වේ.

‘‘සාමාන්‍ය ජනතාව වෙත ලබාදිය යුතු පණිවිඩය නම්, ඇල්බකෝර් ටූනා (සුපිරි වෙළඳ සැල් රාක්ක වල බහුලව දක්නට ලැබෙන) ගැන දැන් අවම වශයෙන් සැලකිලිමත් වීමයි. එයින් අදහස් කරන්නේ  bluefin tuna තිරසාර ලෙස අල්ලාගෙන හොඳින් කළමනාකරණය කර ඇති බවයි‘‘ IUCN රතු ලැයිස්තුවේ නායකත්වය දරන ක්‍රේග් හිල්ටන් ටේලර් පැවසීය.

නමුත් ඔහු කියා සිටියේ සමහර සාගර ජීවීන්ගේ පැවැත්ම යහපත් තත්ත්වයට පත් වෙමින් ඇති නමුත් බොහෝ විශේෂ දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇති බවයි. “අපට ආපසු හැරිය නොහැකයි. මෙය අපේ සාගර සහ ඒවායේ ඇති ජෛව විවිධත්වය ගැන අප බොහෝ දේ කළ යුතු බවට ලෝකයට අවදි කිරීමේ ඇමතුමකි.”

මසුන් ඇල්ලීම වඩාත් තිරසාර ලෙස සිදු කිරීමේ උත්සාහයන්හි ටූනා ඉදිරියෙන්ම සිටී. ස්කිප් ජැක්, යෙලෝෆින්, බිජී සහ ඇල්බාකෝර් ටූනා වැනි වර්ග ලොව පුරා මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවක් පරිභෝජනය කරන අතර වාණිජමය වශයෙන් වටිනාම මාළුවෙකි.

2011 දී ටූනා විශේෂ බොහෝමයක් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇතැයි සැලකිනි. දැඩි ධීවර කෝටා සහ නීති විරෝධී මසුන් ඇල්ලීම තහනම් කිරීම ඇතුළු සංරක්‍ෂකයින්ගේ සහ කර්මාන්තකරුවන්ගේ දශකයක උත්සාහයෙන් පසු, සාගරයේ සමහර ප්‍රදේශවල ටූනා ගහනය යථා තත්ත්වයට පත් වෙමින් පවතින බව පෙනේ.

කෙසේ වෙතත්, මෝරුන් සහ මඩුවන්ගේ ගහනය අඛණ්ඩව පහත යමින් පවතී. 2014 දී එය 33%ක් පමණ වූ නමුත්, මස් හා වරල් සඳහා මසුන් ඇල්ලීම, දේශගුණික විපර්යාස සහ සාගර දූෂණය හේතුවෙන් එම අගය 2021 වන විට 37% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.

සොබාදහම සඳහා ලෝක ව්‍යාප්ත අරමුදලෙහි (World Wide Fund for Nature – WWF) සංරක්‍ෂණ කණ්ඩායමේ මෝර වැඩසටහන් ප්‍රධානී ආචාර්ය ඇන්ඩි කෝර්නිෂ් පැවසුවේ “මෝරුන් සහ මඩුවන් සඳහා අනතුරු ඇඟවීමේ සීනු හඩ නඟා ගත නොහැකි” බවයි.

“මෙම පෞරාණික සත්ත්ව සමූහය අපට අහිමි වෙමින් පවතී. අපට හදිසි ක්‍රියාමාර්ගයක් අවශ්‍යයි.”

වසංගතය හේතුවෙන් පසුගිය වසරේදී කල් දැමීමෙන් පසු වසර පහකට පසු පළමු වරට ලෝක සංරක්ෂණ සම්මේලනය (World Conservation Congress) පැවැත්වේ.

දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුව සඳහා න්‍යාය පත්‍රය සකස් කළ හැකි සංරක්‍ෂණ යෝජනා වලට ලෝක සංරක්ෂණ සම්මේලනය සහාය ලබා දෙනු ඇත.

වනජීවී ජාවාරම, ප්ලාස්ටික් දූෂණය සහ ඇමේසන් ආරක්ෂා කිරීම යන කරුණු අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණු වේ. IUCN හි අනාගත දිශානතිය සකස් කරන නව කවුන්සිලයක් මෙම සම්මේලනයේදී තෝරා ගනු ඇත.

සංරක්ෂණ ප්‍රවිණයෙකු වන, වනජීවී සංරක්ෂණ සම්මේලනයේ උප සභාපතිනී සුසාන් ලිබර්මන් පැවසුවේ ‘නවතම යාවත්කාලීනය නිකුත් කිරීමෙන් තර්ජනයට ලක්ව ඇති සහ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවීන් බේරා ගැනීම සඳහා රජය සහ බහු පාර්ශ්වික ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බව‘යි.

දේශගුණික විපර්යාස, ජෛව විවිධත්ව අහිමි වීම සහ වසංගතය වැනි අර්බුද මධ්‍යයේ 2020 සිට කල් දමා අන්තර්ජාලයෙන් සහ පෞද්ගලිකව පැවැත්වෙන මෙම හමුව අනාගත සංරක්ෂණ ප්‍රතිපත්තියේ දිශාව තීරණය කිරීම සඳහා ඉතා වැදගත් බව ද ඇය පැවසුවාය.

බී.බී.සී වාර්තාවක් ඇසුරිනි.

ගොවීන් මෙන්ම එළවළු මිල දී ගැනීම සඳහා පැමිණ සිටි බොහෝ දෙනා මෙම තීම තීරණය පිළිබඳව දැඩි ලෙස විවේචනය කරන්නට වූහ. ඇතැම්විට සංවිධානාත්මක කණ්ඩායමක් ගොවීන්ට ගොවිතැන එපා කරවීම සඳහා සිදු කරන කුමන්ත්‍රණයක් දැයි ඇතැම් ගොවීන් ප්‍රශ්න කරන්නට වූහ

දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයට එළවළු  රැගෙන ආ ගොවීන් සහ එළවළු මිලදී ගැනීම සඳහා පැමිණ සිටි වෙළඳන් ඊයේ (04) රාත්‍රියේ එළවළු මිල දී ගැනීමට සහ අලෙවි කර ගැනීමට  නොහැකිව දැඩි  අර්බුදයකට මුහුණ  පෑමත් සමග උණුසුම් තත්ත්වයක් ඇති විය.

දඹුල්ල විශේෂිත ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය 04 දින රාත්‍රී 8 ට වෙළදාම සඳහා විවෘත කරන බවට ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන වෙළඳ සංගමය මගින් ගොවීන්ට මෙන්ම මිලදී ගනීමට එන ව්‍යාපාරිකයන්ට ගන්වා තිබුණු බවත් ඒ අනුව මෙම දෙපිරිස 04 දින සවරුවේ සිට ප්‍රධාන මාර්ගවල පෝලිමේ රැඳී සිටි බව කියති.

පසුව රාත්‍රී 07:ට පමණ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයේ  වසා දමා තිබුණු ගේට්ටු සියල්ල විවෘත කිරීමත් සමඟ  මාර්ගයේ නවතා තිබූ එළවළු පිරවූ ලොරි රථ 1000කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය ඇතුළට ඇතුළු කළ ද තවත් විශාල ප්‍රමාණයක් මහමග දිගු පෝලිම් වල ඇතුළු කර ගැනීමට  නොහැකිව තිබියදී දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයේ  වෙළඳාම් කටයුතු සඳහා මධ්‍යම  රාත්‍රි 12 ට විවෘත කරන බවට එම අවස්ථාවේදී නැවත වෙළඳ  සංගමය මගින් නිවේදනය කිරීමත් සමග මෙම උණුසුම් තත්ත්වය ඇති වී තිබේ.

ගොවීන් මෙන්ම එළවළු මිල දී ගැනීම සඳහා පැමිණ සිටි බොහෝ දෙනා මෙම තීම තීරණය පිළිබඳව දැඩි ලෙස විවේචනය කරන්නට වූහ. ඇතැම්විට සංවිධානාත්මක කණ්ඩායමක් ගොවීන්ට ගොවිතැන එපා කරවීම සඳහා සිදු කරන කුමන්ත්‍රණයක් දැයි ඇතැම් ගොවීන් ප්‍රශ්න කරන්නට වූහ.

තවත් ගොවීන් පිරිසක් කියා සිටියේ පස්වරු අටට ආර්ථික  මධ්‍යස්ථානය විවෘත කරන බව නිවේදනය කළ නිසා පැය හතක් දහයත් අතර කාලයක් පස්වරුවේ සිටම පෝලිමේ සිට රාත්‍රී 7 වන විට එළවළු තොගයය ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයට ඇතුල් කිරීමත් සමඟ නැවතත් පැය හතරක් ගොවීන් රඳවා ගන්නේ ගොවීන්ට වෛරසය බෝ කරන්නට දැයි ප්‍රශ්න කරන්නට විය.

එළවළු මිල පහත දමා ඉතා අඩු මුදලකට එළවළු ලබා ගැනීමේ කුමන්ත්‍රණයක ප්‍රතිඵලයක් දැයි ඇතැම් වෙළෙන්දන් මෙන් ම ගොවීන් ද ප්‍රශ්න කරන්නට වූහ.

ඇතැතැම් ව්‍යාපාරිකයන්ගෙන් මෙම තීන්දුව ගනු ලැබුවේ කවුරුන්ද යන්න අප  විමසීමේදී ඔවුන් කියා සිටියේ ඉහළින් ලැබුණු තොරතුරක් බවය. කෙසේ වෙතත් දිවයිනේ අනෙකුත් ආර්ථික  මධ්‍යස්ථාන ඊයේ (04)  පස්වරුවේ සිට විවෘතව ලැබුණු බවත් දිවයිනේ එළවළු අවශ්‍යතාවයෙන් සියයට හැත්තෑවක් පමණ සපුරන දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයට එළවළු මිලදී ගැනීම් සඳහා ව්‍යාපාරිකයන් පැමිණ සිටිය දීත් එළවළු තොග ගොවීන් විසින් රැගෙන තිබියදීත් ඒවා අලෙවි කිරීමට තවත් පැය හතරක කාලයක් ලබා ගන්නේ කෙසේදැයි බොහෝ ගොවීන් විමසන්නට වූහ.

ඇතැම් ගොවීන් කියා සිටියේ මින්  පසු තමන් වගාවෙන් ඉවත් වන බව ය. නිෂ්පාදනය කරගෙන එළවළුව අලෙවි කිරීම්ට බත් මුල් තුනක් බැඳ ගෙන ආ යුතු බවත් දින දෙකක් නිදිවරාගෙන සිටිය යුතු බවත් පෙන්වා දෙති.

කිසිදු සංවිධානාත්මක වැඩපිළිවෙළක් නොමැති වීම ඉහළ තීන්දු තීරණ ගන්නා බලධාරීන් කිසිදු වගකීමකින් තොරව මෙවැනි තීන්දු තීරණ ගැනීම නිසා දිවයිනේ සෑම ප්‍රදේශයකින්ම දඹුල්ලට පැමිණි ගොවීන් මෙන්ම වෙළෙන්දන්ද දැඩි අසීරු අසීරුතාවයකට පත් වූ බව පවසති.

දඹුල්ල  ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන වෙළෙඳ සංගමයේ සභාපති යු. බී. ඒකනායක මහතාගෙන් මේ පිළිබඳව විමසීමේදී කියා සිටියේ ‘තම වෙළෙඳ සංගමය ගොවීන් මෙන්ම ව්‍යාපාරිකයන්  පිළිබඳව සිතා බලා එමෙන්ම  නගරයේ පවතින දැඩි තද තදබදය පිළිබඳව අවබෝධ නිසා පස්වරු අටට විවෘත කිරීම් සඳහා සියලු කටයුතු සූදානම් කර තිබියදී එක වැරම මාතලේ දිස්ත්‍රික් කෝවිඩ් මර්ධන  කමිටුවෙන් රාත්‍රි දොළහට ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය විවෘත කරන ලෙස දැනුම් දීම නිසා මෙම තීරණයට එළඹි බව‘ ය. ව්‍යාපාරිකයන් ඇතුළු බොහෝ දෙනෙක් මේ නිසා දැඩි අපහසුතාවයට ලක්වන අයුරු තමන් ද  පිළිගන්නා බව ද ඔහු සඳහන් කළේය.

දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයේ 05 දින අලුයම වන විට දිගු පෝලිම් දැක ගැනීමට හැකි වූ අතර ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයට ලොරි රථ ඇතුළත් කර ගැනීමට නොහැකිව ප්‍රධාන මාර්ගයේ  දැඩි තදබදයක්  සිදුව ඇති බව ගොවීහු පවසති.

එමෙන්ම  දීවයිනේ  සෑම ප්‍රදේශයකින්ම එළවළු මිලදී ගැනීම සඳහා ගොවීන් ව්‍යාපාරිකයන් වෙළෙන්දන් පැමිණ සිටි අතර එළවළු රැගෙන දිවයිනේ සෑම පළාතකින් ම ගොවීන් ද විශාල වශයෙන් පැමිණ තිබූ බව ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාපාරිකයෝ පවසති

කන්ද උඩරට ප්‍රදේශ වලින් දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයට ලැබී තිබූ බෝංචි, මාළු මිරිස්, කැරට්, ලීක්ස් ආදී කිලෝවක තොග මිල රුපියල් 100 සිට 180 දක්වා වූ මිල ගණන් යටතේ අලෙවි වූ බව ව්‍යාපාරිකයෝ පවසති

එමෙන්ම පහත රට එළවළු වම්බටු, මෑකරල්, කැකිරි, පිපිඤ්ඤා, දඹල, වැටකොළු, ආදී එළවළු කිලෝ එකක තොග මිල රුපියල් තිහේ සිට රුපියල් 100 දක්වා වූ විවිධ මිල ගණන් යටතේ අලෙවි වන බව ව්‍යාපාරිකයෝ වැඩිදුරටත් පවසති

බොහෝ ගොවීන් කියා සිටියේ තමන්  දීන  දෙකක පමණ කාලයක් තම අස්වැන්න අලෙවි කර ගැනීම සඳහා මහමග රැඳී සිටින බවය. වෛරසය බෝ වීමේ වැඩි ප්‍රවණතාවක් පවතින බවත් දින දෙකක කාලයක් මහමග රැඳී සිටීම නිසා එළවළු වගාවන් හිද වැඩ කර ගැනීමට නොහැකි තත්ත්වයක් උදාවන බව ඔවුන් පවසති. දඹුල්ල ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය නිශ්චිත කාල රාමුවකට දිනපතා විවෘත කර තබන ලෙස ද ගොවීන් රජයෙන් ඉල්ලීමක් කර සිටීති.

සටහන සහ ඡායාරූප – කාංචන කුමාර ආරියදාස – දඹුල්ල