Author: Editor

ඉහළ ඡායාරූපය – අලුතෙන් සොයාගත් යෝධ රයිනෝ කලාකරුවෙකුගේ ඇසින්

යෝධ රයිනෝ විශේෂයකට අයත් පොසිල වයඹ දිග චීනයේ ගන්සු පළාතේ කළ කැනීම්වලින් සොයා ගත් බව චීන පර්යේෂකයින් පිරිසක් පවසනවා. අං රහිත මෙම රයිනෝ විශේෂය අඩි 23ක් උස බවයි විශ්වාස කරන්නේ. ඒ අනුව මෙම සත්ත්වයින් ජිරාෆ්ට වඩා උසින් වැඩියි.

මීට වසර මිලියන 26.5කට පමණ පෙර ජීවත් වූයේ යැයි විශ්වාස කෙරෙන මෙම නව විශේෂය ‘පැරසෙතෙරියම් ලින්ක්සියාන්ස් – Paraceratherium linxiaense ලෙස නම්කර ඇති අතර ඔවුන්ගේ බර ටොන් 21ක් පමණ වෙතැයි ගණන් බලා තිබෙනවා. එම බර වැඩුණු අප්‍රිකානු අලින් හතර දෙනකුට සමානයි.

නව විශේෂය වරෙක පාකිස්තානයේ ජීවත් වූ යෝධ රයිනෝ සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වී ඇති බව විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායම සොයාගෙන ඇති අතර එයින් ඇඟවෙන්නේ ඔවුන් මධ්‍යම ආසියාව පුරා සංචාරය කර ඇති බවයි.

ඔවුන් වයඹ දිග චීනය සහ ඉන්දියානු-පකිස්ථාන උප මහද්වීපය අතර නිදහසේ සැරිසැරුවේ නම්, එයින් ඇඟවෙන්නේ ටිබෙට් සානුව ඒ වන විට පහත් බිමක් ලෙස තිබෙන්නට ඇති බවයි.

බී.බී.සී වාර්තාවකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

එළඹෙන මහ කන්නයට අවශ්‍ය කාබනික පොහොර අප්‍රමාදව ලබා දෙන බවත් රටට අවශ්‍ය කරන කාබනික පොහොර නිෂ්පාදනය කිරීමට රාජ්‍ය ආයතන රැසක් මේ වන විටත් පියවර ගනිමින් සිටින බවත් කෘෂිකර්ම අමාත්‍ය මහින්දානන්ද අලුත්ගමගේ මහතා පැවසුවා.

ඊයේ (18) කෘෂිකර්ම අමාත්‍යාංශයේ දී පැවැති එළඹෙන මහ කන්නයට අවශ්‍ය කාබනික පොහොර නිෂ්පාදන හා සැපයුම පිළිබඳ සාකච්ඡාවේදී කෘෂිකර්ම අමාත්‍යවරයා මේ බව පැවසුවා.

කෘෂිකර්ම අමාත්‍ය මහින්දානන්ද අලුත්ගමගේ, රාජ්‍ය අමාත්‍ය මොහාන් ද සිල්වා, අමාත්‍යාංශ රැසක ලේකම්වරුන්, රාජ්‍ය සංස්ථා, මණ්ඩල සභාපතිවරුන් හා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරුන්, යුධ හමුදාවේ හා සිවිල් ආරක්ෂක බලකාය ප්‍රධානින් නියෝජනය කරමින් එහි නිලධාරීන් පිරිසක් මෙම සාකච්ඡාවට එක්වුණා. 

මේ වන විටත් කාබනික පොහොර නිෂ්පාදන කටයුතු තම ආයතන මගින් ආරම්භ කර ඇති බව මෙහිදී ඔවුන් හෙළි කළා. 

කුඹුරු හෙක්ටයාරයක් සඳහා කාබනික පොහොර කිලෝ 500ක් ශාක පෝෂක ඇමෝනියම් ඇසිඩ් කිලෝ 05ක් පොටෑසියම් 35kg හා ජෛව පොහොර ලීටර් 10ක් නිර්දේශ කර තිබෙනවා. වගා කෙරෙන හෙක්ටයාර ලක්ෂ 16 වෙනුවෙන් මෙම නිර්දේශයන්ට අනුව කාබනික පොහොර නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා සියලු ආයතන සම්බන්ධීකරණයෙන් ජාතික අවශ්‍යතාවය සම්පූර්ණ කර ගැනීම රජයේ අරමුණයි. 

මීට අමතරව හෙක්ටයාරයක් සඳහා කාබනික පොහොර නිෂ්පාදනය කරන එක් ගොවියෙකුට රුපියල් 10,000 ක මුදලක් ලබා දීමටත් කාබනික පොහොර නිෂ්පාදනය සඳහා අවශ්‍ය ඉඩම්, තාක්ෂණය, යන්ත්‍ර සූත්‍ර, උපකරණ අවශ්‍ය පරිදි ලබා දීමටද පියවර ගෙන තිබෙනවා. 

පළාත් පාලන ආයතන, ජාතික පශු සම්පත් සංවර්ධන මණ්ඩලය, මිල්කෝ සමාගම, කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව හා ඒ ආශ්‍රිත ගොවිපළවල්, ජනතා වතු සංවර්ධන මණ්ඩලය ඇතුළු වතු සමාගම්, ලංකා පොස්පේට් සමාගම, ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ බල මණ්ඩලය, පළාත් සභා, මහවැලි අධිකාරිය, වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුව, ධීවර අමාත්‍යාංශය ඇතුළු අමාත්‍යාංශ ගණනාවක්, ජල සම්පාදන මණ්ඩලය, සමුපකාර දෙපාර්තමේන්තුව, යුධ හමුදාව, සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව ආදී ආයතන කාබනික පොහොර ජාතික අවශ්‍යතාවය ඉටු කිරීමට අවශ්‍ය නිෂ්පාදන කටයුතු කිරීමට පියවර ගෙන ඇති බවයි මෙහිදී හෙළි වුණේ.

රණවිරු සේවා අධිකාරිය හරහා ආබාධිත හා විශ්‍රාමික රණවිරුවන්ගේද ආර්ථිකය නගා සිටුවමින් කාබනික පොහොර නිෂ්පාදනයට යුධ හමුදා ගම්මාන ආශ්‍රිත විධිමත් වැඩපිළිවෙලක් ක්‍රියාවට නංවා ඇති බව රණවිරුසේවා අධිකාරියේ සභාපතිවරිය මෙහිදී ප්‍රකාශ කළා. 

ඉදිරි සතියේ ඒ ඒ ආයතන ජාතික පොහොර අවශ්‍යතාවය වෙනුවෙන් නිෂ්පාදනය කළ හැකි කාබනික පොහොර ප්‍රමාණය දැනුම් දෙන බව මෙහිදී ප්‍රකාශ කළා.

එළඹෙන මහ කන්නය වෙනුවෙන් සැප්තැම්බර් මුල වන විට නිෂ්පාදනය කළ හැකි කාබනික පොහොර ප්‍රමාණයන් පිළිබඳ මෙහිදී දීර්ඝව සාකච්ඡා කළා. සියලු පුද්ගලයින් හා ආයතන නිෂ්පාදනය කරන ප්‍රමිතියෙන් යුත් කාබනික පොහොර රාජ්‍ය පොහොර සමාගම් හරහා ගැටලුවකින් තොරව මිළට ගැනීමටද වැඩපිළිවෙල සකස්කර අවසන් බව මෙහිදී හෙළි වුණා.

‘‘වස විස නැති පාරිසරික කාබනික කෘෂිකර්මය තුළින් ලෝකයේ කාබනික ගෙවත්ත ශ්‍රී ලංකාව කිරීමට මේ අයුරින් හැකි සියලු දේ කාර්යක්ෂමව සිදු කරමින් සිටින බව‘ අමාත්‍ය මහින්දානන්ද අලුත්ගමගේ මහතා මෙහිදී ප්‍රකාශ කළා.

දුම්පානය කරන හා අක්‍රිය දුම්පානය කරන පුද්ගලයින්ට කොවිඩ්-19 නිසා ඇති වන සංකූලතා සහ මිය යාමේ හැකියාව ඉහළ බව රටවල් 16ක සිදුකරන ලද ප්‍රජා මූලික පර්යේෂණ මගින් තහවුරු කරගෙන ඇතැයි ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අධ්‍යාපන නිලධාරීන්ගේ සංගමයේ අධ්‍යයන හා පර්යේෂණ කමිටුව කියයි.

අදාළ පර්යේෂණය පදනම් කර ගනිමින් මාධ්‍ය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් (18දා) එම කමිටුව අවධාරණය කරන්නේ කොවිඩ් ආසාදිත පුද්ගලයින්, නිරෝධායනයට ලක්ව සිටින අය හා  කොවිඩ් නිවාරණ ඉදිරිපෙළ කණ්ඩායම් දුම් පානයෙන් හා සිගරට් දුමට නිරාවරණය (අක්‍රීය දුම් පානයෙන්) වීමෙන් වැළකී සිටීම අත්‍යවශ්‍ය බවයි.

අදාළ මාධ්‍ය නිවේදනය සම්පූර්ණයෙන්ම පහත පළ වේ.

පසුගිය වසර එකහමාරක කාලය තුළ විදෙස් රටවල සිදුකරනු ලබන  ප්‍රජා මූලික පර්යේෂණ 16ක් විශ්ලේශණය කිරීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අධ්‍යාපන නිලධාරීන්ගේ සංගමයේ අධ්‍යයන හා පර්යේෂණ කමිටුව  විසින් පහත සඳහන්  ප්‍රතිඵල නිකුත් කර ඇත.

ඒ අනුව අක්‍රීය දුම්පානය , සක්‍රීය දුම්පානය හා කොවිඩ් -19 අතර ඇති සබඳතාව හා සංකූලතා පිළිබඳ  ප්‍රධාන කරුණු 06 ක් ඔස්සේ එම පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල විස්තර විස්තර කළ හැකිය.

1. දුම් පානය කරන්නන් හා  සිගරට් දුමට නිරාවරණය  වන්නන් (අක්‍රීය දුම් පානය සිදුකරන පුද්ගලයින්)ගේ  පෙනහළු රෝගී වීම් නිසා දුම් පානය නොකරන හා සිගරට් දුමට නිරාවරණය නොවන පුද්ගලයින්ට සාපේක්ෂව කොවිඩ් -19 නිසා ඇතිවන සංකූලතා වැඩිය . එසේම රෝගය වැලදුනහොත් මියයාමේ හැකියාව වැඩිය.
2. දුම් පානය නොකරන හා සිගරට් දුමට නිරාවරණය නොවන පුද්ගලයින්ට සාපේක්ෂව දුම් පානය කරන්නන් හා  සිගරට් දුමට නිරාවරණය  වන්නන්ට (අක්‍රීය දුම් පානය සිදුකරන පුද්ගලයින්) කොවිඩ් -19 වැලදුනු විට ඇතිවන සංකූලතා වල තීව්‍රතාවය වැඩිය.
3. දුම් පානය නොකරන හා සිගරට් දුමට නිරාවරණය නොවන පුද්ගලයින්ට සාපේක්ෂව දුම් පානය කරන්නන් හා සිගරට් දුමට නිරාවරණය  වන්නන් (අක්‍රීය දුම් පානය සිදුකරන පුද්ගලයින්) මගින්  කොවිඩ් -19 රෝගය ව්‍යාප්ත වීම සීග්‍රව සිදුවේ.

මහජනතාවගේ හා රජය ඇතුළු  සියලු පාර්ශවයන්ගේ ක්ෂණික අවධානයට ලක් විය යුතු මේ පර්‍යේෂණය අවසානයේ පහත සදහන් නිර්දේශ පර්යේෂක කණ්ඩායම විසින් කරනු ලැබේ.

1. අවම වශයෙන් කොවිඩ් -19 වසංගතය පහව යන තුරු සියලුදෙනා  දුම් පානයෙන් හා සිගරට් දුමට වීමෙන් වැලකීම අත්‍යවශ්‍යය. එමගින් රෝගය ව්‍යාප්ත වීම අඩුකර ගැනීමට මෙන්ම රෝගය නිසා දරුණු සංකූලතා ඇතිවීම වලක්වා ගත හැකිය.
2. කොවිඩ් ආසාදිත පුද්ගලයින් , නිරෝධායනයට ලක්ව සිටින අය හා  කොවිඩ් නිවාරණ ඉදිරිපෙළ කණ්ඩායම් දුම් පානයෙන් හා සිගරට් දුමට නිරාවරණය (අක්‍රීය දුම් පානයෙන්) වීමෙන් වැලකීම අත්‍යවශ්‍යය.
3. නිරෝධායනයට ලක්වූ නිවෙස්වල අයවලුන් හා ආශ්‍රිතයින් දුම් පානයෙන් හා සිගරට් දුමට නිරාවරණය  වීමෙන් (අක්‍රීය දුම් පානයෙන්) වැලකීම අත්‍යවශ්‍යය.

එම පනත තුළ ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ පදනම වී ඇත්තේ ඒ ඒ නිකායවල්වලට ඇති බලපුළුවන්කාරකම්ය. වාසනාවකට මෙන් බෞද්ධ ජනතාව තවමත් කිසිදු නිකායකට නොබෙදී බුදුන්වහන්සේගේම නිකායේ රැඳී සිටීම නිසා අද පවතින තරමට බුදු දහම ආරක්ෂා වී ඇත. ගිහියන් ද භික්ෂුන් මෙන් ඒ ඒ නිකායන්වලට බෙදී කටයුතු කළේ නම් ත්‍රිපිටකයට පමණක් නොව බුද්ධ ශාසනයට ද දෙයියන්ගේම පිහිටය.

ජනාධිපති නීතිඥ, ආචාර්ය විජේදාස රාජපක්ෂ

වර්තමානයේ ජනප්‍රිය බණ දේශනා කරන භික්ෂුන්වහන්සේලා නොයෙක් ආකාරයට දේශනා පවත්වනු ලබන අතර කවි බණ, විරිඳු බණ යනාදිය ද ඊට ඇතුළත්ව ඇත. විද්‍යුත් මාධ්‍යයේ විකාශය වන සමහර බණ දේශනාවල ද ධර්මයේ වෙනස්කම් හා විකෘතිකා ඕනෑ තරම් දැකිය හැකිය.

එම දේශනාවල දී දැන හෝ නොදැන සිදුවන වරදක් හේතුවෙන් භික්ෂුන්වහන්සේලාට ද, එවන් දේ ප්‍රකාශ කරනු ලබන හෝ පළ කරනු ලබන ගිහියන්ට ද, මාධ්‍ය ආයතන සහ ඒවායේ සේවකයන්ට ද රුපියල් ලක්ෂ ගණන් දඩ ගෙවීමට සහ වසර හතක් දක්වා වූ සිරදඬුවම්වලට යටත් වීමට සිදුවන්නේ නම් කිසිවකුත් ධර්මය දේශනා කිරීමට හෝ ප්‍රචාරණය කිරීමට ඉදිරිපත් වේ ද යන්න සාධාරණ සැකයක් ඇති වෙයි. එසේ වුවහොත් ලෝකයටම බණ කීමට ඉතුරු විය හැක්කේ ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ සාමාජික භික්ෂුන්වහන්සේලා සහ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් පමණක් විය හැකිය.

ත්‍රිපිටකය යන්නෙන් ක්‍රිස්තුපූර්ව පළමුවැනි සියවසේ මාතලේ අලු‍විහාරයේ දී ලේඛනාරූඪ කරන ලදුව අවිච්ඡින්නව පවත්වාගෙන ආ දැනට ශ්‍රී ලංකාව, තායිලන්තය, මියන්මාරය, කාම්බෝජය යන ථෙරවාද බෞද්ධ රටවල පිළිගන්නා ථෙරවාද මහා විහාරය සම්ප්‍රදාය විසින් ථෙරවාද ත්‍රිපිටකය වශයෙන් පිළිගනු ලබන ත්‍රිපිටකය ද, එහි විධිමත් පරිවර්තන ද එයට අයත් වන අතර යම් අවස්ථාවකදී සංසන්දනයක්, නිදර්ශනයක් අවශ්‍ය වුවහොත් ඓතිහාසික සෙංකඩගල පුරවරයේ ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ තැන්පත් කොට ඇති ත්‍රිපිටක පුස්කොළ පොත් ද, ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලය මගින් පිළිගෙන ප්‍රකාශ කරන ලද බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාව ද සමඟ සංසන්දනය කළ යුතු බව සඳහන්ව ඇත. තව ද සමහර කාරණා 1985 සයිමන් හේවාවිතාරණ භාරය මගින් මුද්‍රිත අට්ඨකථා සමඟ ද සංසන්දනය කළ යුතුව ඇත.

යමෙකු බුදු දහම ගැන දේශනාවක් කිරීමට හෝ ලිවීමට පෙර මේ සියල්ල සංසන්දනාත්මකව අධ්‍යයනය නොකොට බුදුන්ගේ දහම මෙය යයි ප්‍රකාශ කිරීම අවුරුදු හත දක්වා සිරදඬුවමකට යටත් විය හැකි වරදක් වන නිසා කවුරුන් විසින් බුදු දහම දේශනා කරයි ද? කවුරුන් විසින් දහම ගැන පොත පත ලියයි ද? ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයට පත්කරනු ලබන භික්ෂුන්වහන්සේලාටවත් සිය එම කර්තව්‍ය ජීවිත කාලය පුරාවට කොට නිම කළ හැකි ද? කවුරුන් විසින් මෙය කෙටුම්පත් කළත් ඔහු බුදු දහම පිළිබඳව පමණක් නොව නීතිය පිළිබඳව ද අබමල් රේණුවක අවබෝධයවත් නැති මනඃකල්පිත ලෝකයක ජීවත්වන මනුස්සයෙක්ම විය යුතුය.

එහි සඳහන් ආකාරයට භික්ෂුන්වහන්සේලා හෝ වෙනත් බෞද්ධ වියතුන් හෝ ප්‍රකාශ කරනු ලැබූ දෑ ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉහත සඳහන් විදේශීය රටවල්වල ත්‍රිපිටකයන් සමඟ ගළපා, එය සත්‍ය ලෙසින් බුදුන්වහන්සේ වදාළ දහම ද යන්න තීන්දු කිරීමට හැකි බුදුරජාණන්වහන්සේටම පමණි. අඩුම ගණනේ එකදු රහතන්වහන්සේ නමක්වත් සොයා ගැනීමට නැති වර්තමාන භික්ෂු සමාජය තුළ එවැනි තීන්දුවක් ගත හැකි අයෙක් සිටිතැයි විශ්වාස කළ නොහැක.

එමෙන්ම ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයට භික්ෂුන්වහන්සේලා පත් කිරීම හරහා මෙරට කවදාවත් නොතිබුණු ආකාරයේ සංඝ භේදයක් ඇතිකොට බුදු දහම බමුණන්ගේ දහමක් බවට පත්කිරීමේ ම්ලේච්ඡ උත්සාහයක් මේ තුළ දැකිය හැකිය. හින්දු දහමේ වේදය කියවිය හැක්කේ ද, ඉගැන්විය හැක්කේ ද, අසා සිටිය හැක්කේ ද බමුණන්ටම පමණි. අන් කුලවල තැනැත්තන් ඒවායෙහි යෙදීම දඬුවම් දිය යුතු වරදකි. බුදු දහම බමුණන්ගේ දහමටත් වඩා පහළ ගෝත්‍රිකයන්ටවත් නොගැළැපෙන දහමක් බවට පත්කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ ඇත්ත වශයෙන්ම බුදු දහම අදහන්නන් ද යන්න ප්‍රශ්නයක් පැන නැගී ඇත.

අන්තර්ජාලයේ ඇති තොරතුරු අනුව 2021 වසර වනවිට කිසිදු ආගමක් කෙරෙහි විශ්වාසයක් නොමැති (අනාගමික – Secular සහ/හෝ අදේවවාදී – Atheist) ගණයට ඇතුළත්ව ඇති ජනගහනය ඉතා ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. එය මිලියන 500 ඉක්මවා ගොස් ඇති බව විශ්වාස කරන අතර කිසිදු ආගමක් නොඅදහන වැඩිම ජනගහනයක් සිටින රටවල් ලෙස පහත සඳහන් රටවල් හඳුනාගෙන ඇත.

චීනය සියයට 90, ස්වීඩනය සියයට 73, චෙක් රිපබ්ලික් සියයට 72, එක්සත් රාජධානිය සියයට 69, නෙදර්ලන්තය සියයට 60 යනාදී වශයෙන් චේ. ජපානය, ජර්මනිය, දකුණු කොරියාව, කැනඩාව, ස්විට්සර්ලන්තය, නෝර්වේ යන රටවල් සිටින්නේ සියයට 60ක සීමාවේය. ඇමෙරිකාවේ එය සියයට 39කි. (2021 (2021 World Population Review Most Atheist Countries 2021) 2021) එම කොටස ලෝක ජනගහනයෙන් සියයට 15.6කි.

පසුගිය සියවසේ ලොව පහළ වූ විශිෂ්ටතම විද්‍යාඥයා වූ ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් සිය ප්‍රඥාවෙන් පැවැසූ දේ සඳහන් කිරීම සුදුසුය. එනම්,

මෑත කාලීනව නවීන විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් හේතුවෙන් බුදු දහම යාවත්කාලීනව තබා ගැනීම සඳහා බුදු දහමට කිසිදු සංශෝධනයක් අවශ්‍ය නොවේ. බුදු දහම විද්‍යාව අබිබවා ගිය දහමකි. බුදු දහම, ආගම සහ විද්‍යාව යා කරන පාලමක් බඳුය. මිනිසාට ඔහු තුළ තිබෙන එමෙන්ම පරිසරය තුළ තිබෙන සැඟවුණ දක්ෂතා සොයා හෙළිදරව් කරගැනීම සඳහා එය උත්තේජනයකි. බුදු දහම සදාකාලිකය

“මෑත කාලීනව නවීන විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් හේතුවෙන් බුදු දහම යාවත්කාලීනව තබා ගැනීම සඳහා බුදු දහමට කිසිදු සංශෝධනයක් අවශ්‍ය නොවේ. බුදු දහම විද්‍යාව අබිබවා ගිය දහමකි. බුදු දහම, ආගම සහ විද්‍යාව යා කරන පාලමක් බඳුය. මිනිසාට ඔහු තුළ තිබෙන එමෙන්ම පරිසරය තුළ තිබෙන සැඟවුණ දක්ෂතා සොයා හෙළිදරව් කරගැනීම සඳහා එය උත්තේජනයකි. බුදු දහම සදාකාලිකය.”

ශ්‍රීමත් ආතර් සී. ක්ලාක් ද වරෙක මෙසේ පැවැසීය.

“බුදු දහම යනු ආගමක් නොව ආගමික ස්වරූපය ඇති දර්ශනයකි. අනාගතයේදී බහුශ්‍රැතයන් සහ ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් කරනු ලබන නව විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් නමැති කුලු‍ගෙඩිවලින් දේවවාදී ඇදහිලි මත ගොඩනැගී ඇති ආගම් කුඩුපට්ටම් වී යද්දී එම හිදැස පිරවීම සඳහා ඉතිරිව පවතිනුයේ බුදු දහමයි.”

අද ලෝකයේ බොහෝ බුද්ධිමත් ජනතාව සත්‍යය ගවේෂණය කරමින් සිටින යුගයක් වන අතර, ඔවුන් අතර විශාල නැඹුරුවක් ඇති වී තිබෙන්නේ බුදු දහම දෙසටය. මෙවන් වූ නීතියක් අපගේ ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් සම්මත කරනු ලැබුවහොත් එය බුදු දහමේ පැවැත්ම විනාශ කිරීම පිණිස ගෙන එනු ලබන නීතියක්ම බව තේරුම් ගත යුතුව ඇත. බුදු දහම අතුරුදන් කිරීම සඳහා මාන බලන බලවේගවල බළල් අතක් බවට පත් වූ කණ්ඩායමක් මෙය කිරීමට කටයුතු කරන්නේ ද යන සාධාරණ සැකය මතුව ඇත.

තරුණ භික්ෂු පරපුරට නිසි ලෙස බුදු දහම උගන්වා විනයානුකූල සංඝ පරම්පරාවක් තුළින් පමණක් සංරක්ෂණය කළ හැකි බුදු දහම නීතිය මගින් රැකීමට ගොස් සමස්ත සමාජයට බුදු දහම පිරිහීමට සැලැස්වීම මෙම පනතේ අරමුණ විය යුතුය. වර්තමානයේ මෙරට ක්‍රියාත්මක වන දේශපාලන බලවේග අනුව මෙය ද “යෙන් කතා කරයි” ව්‍යාපෘතියේ එකක් දැයි යන්න සැක සහිතය. යෙන් දුටු තැන කට ඇරෙන දේශප්‍රේමීන් බොහෝ දෙනෙක් අප සමාජයේ වෙති. මා ඕ සේතුංගේ කාලයේ මුළු මහත් චීනයේ තිබූ සියලු‍ම බෞද්ධ විහාරස්ථාන ගිනි තබා විනාශ කළ ආකාරයත්, ටිබෙට් රටේ ලක්ෂ දහයක් බෞද්ධ ජනතාව ඝාතනය කොට පන්සල් හයදහසක් මහ පොළොවට සමතලා කළ ඉතිහාසයත් අප අමතක නොකළ යුතුය.

භික්ෂූන් සතර අගතියට යට නොවන්නේ නම් නීති කුමකට ද? භික්ෂූන්ට තම තමන්ගේ විනය ආරක්ෂා කරගත නොහැකි නම් අන් අය ලවා ත්‍රිපිටකය සංරක්ෂණය කළ හැකි ද? මෙතෙක් කල් ථෙරවාදී දහම රැකගෙන ආවේ සංඝ සාමග්‍රිය තුළින් ඇති කරගත් කතිකාවත් හරහාය.

අදට ගැළැපෙන කතිකාවතක අවශ්‍යතා සමස්ත භික්ෂු සමාජය පිළිගෙන ථෙරවාදී කතිකාවත් පනත පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළත් එක් මහනායක හිමිනමකගේ බලපෑම මත එය අත්හැර දැමීමට තරම් රාජ්‍ය නායකයෝ දුබල වූහ. එම කතිකාවත් පනත සම්මත වූයේ නම් ඒ ඒ නිකායන්හි නායකකාරකාදී හිමිවරුන් ගනු ලබන තීන්දු තීරණ නීතියෙන් පිළිගත් ක්‍රියාත්මක කළ හැකි තීරණ බවට පත්වේ. එහිදී ගිහියන්ගේ මැදිහත් වීමක් නොමැත. ශාසනය රැක ගැනීමට පවතින එකම පිළියමට පයින් ගසා දමා ශාසන අභිවෘද්ධියේ නාමයෙන් ශාසනය විනාශ කිරීමට ගෙන එන මෙවන් වූ අමනෝඥ නීති හකුළා දැමීම සියලු‍ම බෞද්ධයන්ගේ යුතුකම හා වගකීම වන්නේය.

එම පනත තුළ ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය පිහිටුවීමේ පදනම වී ඇත්තේ ඒ ඒ නිකායවල්වලට ඇති බලපුළුවන්කාරකම්ය. වාසනාවකට මෙන් බෞද්ධ ජනතාව තවමත් කිසිදු නිකායකට නොබෙදී බුදුන්වහන්සේගේම නිකායේ රැඳී සිටීම නිසා අද පවතින තරමට බුදු දහම ආරක්ෂා වී ඇත. ගිහියන් ද භික්ෂුන් මෙන් ඒ ඒ නිකායන්වලට බෙදී කටයුතු කළේ නම් ත්‍රිපිටකයට පමණක් නොව බුද්ධ ශාසනයට ද දෙයියන්ගේම පිහිටය.

ජනාධිපති නීතිඥ, ආචාර්ය – විජයදාස රාජපක්ෂ මහතා විසින් ජූනි 18 වැනි දින ලංකාදීප ඊ පුවත්පතට සම්පාදිත ලිපියකි. ශීර්ෂපාඨය හා ඡායාරූප වෙනස්කර ඇත. – සංස්කාරක

හිටිහැටියේ ම හෘදය වස්තුවේ ස්පන්දනය නතර වුවහොත් පුද්ගලයා සිහිසුන්ව ඇද වැටීමට එය හේතුවක් වේ ඩෙන්මාර්කයේ ප්‍රසිද්ධ පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙකු වන ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් ගේ හෘදය වස්තුවේ ස්පන්දනය හිටිහැටියේ ම නතර විය. මේ වන විට ඔහු රෝහල්ගතව ප්‍රතිකාර ලබයි.

පාපන්දු තරඟයකට සහභාගී වෙමින් සිටියදී ඔහුගේ හෘදය වස්තුවේ ක්‍රියාකාරිත්වය නතර වූයේ පසුගිය සෙනසුරාදා (ජුනි 12) ය.

නමුත් ඊට හේතුව කුමක් ද යන්න තවමත් වෛද්‍යවරුන්ට අපැහැදිලිය. එය සිදුවූයේ කෙසේද ; ඊට හේතුව කුමක්ද යන්න සොයා ගැනීම සඳහා වෛද්‍යවරු දැන් ප්‍රමුඛත්වය දී කටයුතු කරති.

“එය 29 හැවිරිදි තරුණයෙකුගේ ජීවිතයක්.” හෘද රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ, මහාචාර්ය සන්ජේ ශර්මා බීබීසීයට පැවසීය.

“ඇත්තටම සිද්ධවුණේ මොකක්ද කියල සොයා ගැනීම තමයි දැන් අපට අවශ්‍ය වෙලා තියෙන්නේ.”

බ්‍රිතාන්‍යයේ හෘද පදනම (BHF) පවසන පරිදි, හෘද ස්පන්දනය නතරවීමට (cardiac arrest) බලපාන සුලභ හේතූන් අතරින් එකක් වන්නේ හෘදයේ ස්පන්දන රිද්මය අසමාන වීමයි. මෙය මාරාන්තික විය හැකිය.

අනෙකුත් හේතු අතර cardiomyopathy නමින් හැඳින්වෙන ආබාධය ද පවතී. එමගින් හෘදය වස්තුවේ මාංශ පේශීන්වල පරිමාණය, හැඩය සහ ඝනකමට බලපෑමක් ඇතිකරවයි. එය පාරම්පරික ජාන මගින් ඇතිවිය හැකි රෝගයකි.

එමෙන්ම, හෘද මාංශ යම්කිසි ප්‍රදාහයකට (inflammation) ලක්වීම ද එහි ස්පන්දනය හිටිහැටියේ නතර වීමට හේතුවක් විය හැකිය.

සංකීර්ණ වූ ස්කෑන් පිටපත් රැසකට ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් ගේ හෘදය භාජනය කොට පරීක්ෂා කරන ලදී. ඔහුගේ හදවතේ ඉතා සියුම් පලුදු හෝ අසාමාන්‍යතා පවතින බව ඉන් අනාවරණය වී ඇතැයි මහාචාර්ය සන්ජේ ශර්මා පැවසීය.

බ්‍රිතාන්‍යයේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයන් උදෙසා සිදු කරනු ලබන සාමාන්‍ය හෘද ස්කෑන් පිටපත් මගින් මෙවැනි අසාමාන්‍යතා හඳුනාගත නොහැකි බව ද ඔහු තවදුරටත් පැවසීය. එවැනි සාමාන්‍ය ස්කෑන් පරීක්ෂාවන්, වයස අවුරුදු 16ත් 25ත් අතර සිටින සියලුම බ්‍රිතාන්‍ය පාපන්දු ක්‍රීඩකයන්ට දෙවසරකට වරක් සිදු කිරීම අනිවාර්ය කොට තිබේ.

හෘදය වස්තුවේ ක්‍රියාකාරිත්වයේ හෝ එහි ව්‍යුහයේ යම් කිසි සැකකටයුතු දෙයක් වේදැයි සොයා බැලීම එහි අරමුණ වේ. වෛද්‍යවරුන් කෙතරම් විමසිලිමත් වුවද මෙවැනි පරීක්ෂාවකින්, මතුපිටින් නොපෙනෙන සියුම් ආබාධයන් සොයා ගත හැකි බවට 100%ක් සහතික විය නොහැකිය.

“මේ වගේ තත්ත්වයන් යොවුන් වියේ සිටින විටදී පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ නැහැ. වයස අවුරුදු 25-30 ඉක්මවා යනතුරු එවැනි සියුම් ආබාධ බොහෝවිට දැකගන්නට ලැබෙන්නේ නැහැ.” මහාචාර්ය ශර්මා පැවසීය.

ක්‍රීඩකයෙකුගේ නම් මෙවැනි අසාමාන්‍යතා ඇතැම් විට ක්‍රීඩා තරඟයක් අතරමැද සිදුවිය හැකිය. නැතහොත් හෘදය වස්තුවට පීඩාවක් දැනවිය හැකි මට්ටමේ, මෑතක දී හටගත් වෙනත් අසනීපයකට මෙය සම්බන්ධතාවක් පැවතිය හැකිය.

හෘදය වස්තුවේ එවැනි සියුම් අසාමාන්‍යතාවක් හඳුනා ගතහොත් ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඒවාට ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් සුව කළ හැකිය. ඇතැම් විට එම හානිය ආපසු හැරවිය නොහැකි හෝ සුවකළ නොහැකි එකක් විය හැකිය.

හදවත නතර වුණොත්…?

හිටිහැටියේ ම හෘදය වස්තුවේ ස්පන්දනය නතර වුවහොත් සිරුර පුරා රුධිර ගමනාගමනය නතර වෙයි. එවිට මොලයට අවශ්‍ය ඔක්සිජන් සැපයුම නවතී. පුද්ගලයා සිහිසුන්ව ඇද වැටීමට එය හේතුවක් වේ. මේ අවස්ථවේදී හුස්ම ගැනීම ද නවතී.

මෙය හෘදයාබාධයකට (heart attack) වඩා වෙනස් රෝග තත්ත්වයකි. හෘදයාබාධයක් (heart attack) ඇතිවන්නේ හෘදයේ මාංශ පේශියට රුධිර සැපයුම නතර වූ විටදී ය. මෙය බොහෝ විට සිදු වන්නේ රුධිර කැටියකින් කිරීට ධමනියක් අවහිර වූ අවස්ථාවකදී ය.

‘විරල සිදුවීම්’

හෘද ස්පන්දනය නතරවීමට (cardiac arrest) ගොදුරු වූ එකම ක්‍රීඩකයා ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් නොවේ.

2012 වසරේ දී තවත් පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් තරඟයක් අතරතුර පිටිය මැද සිහිසුන්ව ඇද වැටුණි. ඒ Fabrice Muamba ය. ඔහුගේ හදවත විනාඩි 78ක් නතර වී තිබුණි.

Marc-Vivien මරණයට පත් වූයේ කැමරූන් කණ්ඩායම වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කරමින් සිටියදී ය. මිය යන විට ඔහු 28 හැවිරිදි විය.

Spurs කණ්ඩායමේ පුහුණුකරු වූ Ugo Ehiogu 2017 දී මිය ගියේය. මිය යන විට 44 හැවිරිදි වූ ඔහු එංගලන්ත කණ්ඩායාමේ හිටපු ක්‍රීඩකයෙකි.

“ක්‍රීඩකයන් සීමාව ඉක්මවා ශාරීරික ව්‍යායාම කිරීමේදී ඔවුන් අවදානමකට ලක්වෙනවා; ඒ හෘදය වස්තුවට දැඩි පීඩාවක් ඇතිවන නිසා. ඒක ප්‍රශ්නයක් වෙන්න බොහෝ දුරට ඉඩ තියෙනවා.” ක්‍රිස්ටල් පැලස් ක්‍රීඩා සමාජයේ, ක්‍රීඩා ඖෂධ අංශයේ ප්‍රධානි වෛද්‍ය සෆාර් ඉක්බාල් පැවසීය.

“නමුත් මේවා ඉතා විරල සිදුවීම්.” ඔහු තවදුරටත් පැහැදිලි කළේය.

ක්‍රීඩකයන්ට පමණක් නොවේ; හෘද ස්පන්දනය නතරවීම (Cardiac arrests) ඕනෑම කෙනෙකුට සිදුවිය හැකිය.

හිටිහැටියේ හදවත නතර වී වයස අවුරුදු 35ට අඩු 12 දෙනෙක් සෑම සතියකම මහා බ්‍රිතාන්‍යය තුළ මරණයට පත්වෙති.

එමෙන්ම, බ්‍රිතාන්‍යයේ රෝහල්වලින් පිටත දී වසරකට පුද්ගලයන් 30,000 ගේ පමණ හෘද ස්පන්දනය නතරවීමෙන් අනතුරුව හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සේවා සඳහා යොමු කෙරෙති. නමුත් ඉන් දිවි ගලවා ගන්නේ දස දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු පමණි.

සාමාන්‍යයෙන් පාපන්දු ක්‍රීඩකයන්ගේ හෘදය වස්තුව අනෙක් පුද්ගලයන් හා සසඳන විට තරමක් විශාල වන අතර වැඩි කාර්යක්ෂමතාවකින් ක්‍රියා කරයි. එම නිසා හෘදය වස්තුව සම්බන්ධ, රුධිර නාල හෝ හෘද නාල අවහිර වීම වැනි වෙනත් රෝග ඇතිවීමේ අවදානම ඔවුනට අඩුය. එවැනි තත්ත්වයන් බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන්නේ දුම් පානය කරන්නන් සහ සෞඛ්‍යයට අහිතකර ආහාර රටාවන් සහිත පුද්ගලයන් අතරය.

නමුත් විජලනයෙන්, වැඩි උෂ්ණත්වයෙන් හෝ මෑතක දී ඇතිවූ වෙනත් අසනීප තත්ත්වයකින් හෘදය වස්තුවට අතිරේක ආතතියක් හෝ වෙහෙසක් ඇතිවේනම් ඉන් අනතුරුදායක බලපෑමක් ඇති විය හැකිය.

‘හැම තත්පරයක්ම වටිනවා’

කෙනෙකුගේ හෘද ස්පන්දනය හදිසියේ නතර වූයේ නම් කෘත්‍රිම ස්වසනය (CPR) ලබා දීම කඩිනමින් ආරම්භ කිරීම සහ හෘදය නැවත පණගැන්වීම සඳහා විදුලි කම්පනය ලබා දිය හැකි යන්ත්‍රයක් (automated external defibrillator) භාවිත කිරීම ඉතා තීරණාත්මක වනු ඇති බව වෛද්‍ය ඉක්බාල් පැවසුවේය. පාපන්දු ක්‍රීඩක ක්‍රිස්ටියාන් එරික්සන් ගේ ජීවිතය බේරා ගැනීමට ද එම ක්‍රමවේදයන් වහා ක්‍රියාත්මක කර තිබේ.

හෘදය වස්තුව නැවත පණ ගැන්වීම සඳහා විදුලි කම්පනය ලබා දිය හැකි යන්ත්‍රයක් සෑම ද්විතීයික පාසලකටම ලබා දීම වැදගත් බව වෛද්‍ය ඉක්බාල් පවසයි.

“පමා වන හැම මිනිත්තුවකින් ම ජීවිතය බේරා ගැනීම සඳහා තිබෙන අවස්ථාවෙන් 10%ක් අහිමි වෙනවා.” ඔහු පැවසීය.

එමෙන්ම ඇතැම් අවස්ථාවලදී කෘත්‍රිම ශ්වසනය ලබා දීම මගින් ජීවත් කරවීමේ හැකියාව දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් ඉහළ යන බව වෛද්‍ය මතයයි.

“හෘද ස්පන්දනය නතර වූ කෙනෙකුගේ ජීවිතය බේරා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමේ දී හැම තත්පරයක්ම වටිනවා. කෘත්‍රිම ශ්වසනය ලබා දෙන ආකාරය ගැන දන්නා උදවිය සමාජයේ වැඩි වන තරමට බේරා ගත හැකි ජීවිත ගණන වැඩි වෙනවා.” බ්‍රිතාන්‍ය හෘද පදනමේ සහකාර වෛද්‍ය අධ්‍යක්‍ෂ, හෘද රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්‍ය සෝන්යා බාබු-නාරායන් පැවසුවාය.

දියුණු රටවල නම් ගුවන්තොටුපල, වෙළෙඳ සංකීර්ණ සහ ප්‍රජා මධ්‍යස්ථාන වැනි ස්ථානවලට හෘදය පණ ගැන්වීම සඳහා විදුලි කම්පන ලබා දිය හැකි යන්ත්‍ර සපයා තිබේ.

එවැනි යන්ත්‍ර ඕනෑම කෙනෙකුට භාවිත කළ හැකි පන්නයේ ඒවාය. ඒ සඳහා විශේෂඥ දැනුමක් හෝ පුහුණුවක් අවැසි නොවේ.

එම යන්ත්‍ර මගින් සිදු කෙරෙන්නේ රෝගියාගේ හෘද ස්පන්දන රිද්මය ස්වයංක්‍රියව පරීක්ෂාවට ලක් කිරීමයි. එමගින් විදුලි කම්පනයක් නිකුත් කෙරෙන්නේ එවැන්නක් අවශ්‍ය මොහොතක පමණි.

වෙනස?

කෙසේ වෙතත්, කලින් සඳහන් කළ පරිදි, හෘදයාබාධයක් (heart attack) සහ හෘද ස්පන්දනය නතරවීම (cardiac arrest) අතර වෙනස හොඳින් වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.

පුර්ව හෘදයාබාධ ලක්ෂණ

• පපුවේ වේදනාව – දැඩි තෙරපුමක ස්වභාවයක්, පපුව මැද හිරවනු දැනීම
• ශරීරයේ වෙනත් ප්‍රදේශවල දැඩි වේදනාවක් ඇති වීම – පපුවේ සිට අත (සාමාන්‍යයෙන් වම් අතෙහි මෙම ස්වභාවය හටගත්ත ද, දෑතටම බල පෑ හැකිය.), හකු ප්‍රදේශය, බෙල්ල, කොන්ද ප්‍රදේශය හෝ උදරය දක්වා දිවෙන වේදනාවක්.
• ක්ලාන්ත ස්වභාවයක් ඇති වීම

• දහදිය දැමීම
• හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව
• වමනය දැමීමේ අවශ්‍යතාව – අසනීප ගතියක් දැනීම
• අධික නොසන්සුන්බව (තැතිගත් ස්වභාවයක්).
• කැස්සක් හෝ ඇදුම ස්වභාවය.

ඇතැම් අවස්ථාවල විශේෂයෙන් ම කාන්තාවන්, වයස්ගත පුද්ගලයන් සහ දියවැඩියාවෙන් පෙලෙන පුද්ගලයන්ට පපුවේ වේදනාවක් කිසිසේත් නොදැනේ.

හෘදයාබාධයක් ඇතිවීමට මාසයකට පෙරදී ම, ක්ලාන්තය, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව සහ පපුවේ වේදනාව වැනි රෝග ලක්ෂණ සමහර රෝගීන් වෙතින් දිස් විය හැකි බව මෑතකදී කළ සමීක්ෂණයකින් හෙලිවී තිබේ.

හෘදයාබාධයකින් මිය ගිය ඇතැම් රෝගීන්ගෙන් මාසයකට පමණ පෙර සිට පපුවේ වේදනාව, කෙටි ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාසය සහ ක්ලාන්ත ගතිය වැනි රෝග ලක්ෂණ දිස්වන අතර එය කලින් හඳුනා ගැනීමෙන් ඔවුන්ගේ ජීවිතය බේරා ගැනීමේ අවස්ථාව පවතින බව ද එම කණ්ඩායම පෙන්වා දෙයි.

හදවතේ නිරෝගී බව වර්ධනය කළ හැක්කේ කෙසේද?

ජීවන රටාව වෙනස්කර ගැනීම මගින් හදවත් සෞඛ්‍යය වර්ධනය කරගත හැකි බව බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සෞඛ්‍ය සේවාවේ විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.

දුම්පානය නවතා දැමීමෙන් වසරකට පසුව යම් පුද්ගලයෙක්, දිගින් දිගටම දුම් පානය කරන පුද්ගලයෙක්ට වඩා අඩකින් හදවත් රෝග ඇතිවීමේ අවදානම වළක්වා ගැනීමට සමත්වන බව ඔවුහු විශ්වාස කරති.

සතියකට අවම වශයෙන් පැය දෙකහමාරක කාලයක් බයිසිකල් පැදීම, වේගයෙන් ඇවිදීම වැනි ව්‍යායාම කිරීම මගින් හදවත් රෝග සහ ආඝාත ඇතිවීමේ අවදානම අඩුකර ගතහැකි බවත්, ආහාරයට ගන්නා පළතුරු සහ එළවලු ප්‍රමාණය තුනේ සිට පහක් දක්වා වර්ධනය කරගැනීම මගින් හෘදයාබාධ හෝ ආඝාතය වැළඳීමේ අවදානම අඩුකර ගත හැකි බවත් මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ සෞඛ්‍ය සේවය නිරීක්ෂණය කර ඇත.

• දුම්පානය අත්හරින්න
• ක්‍රියාශීලී වෙන්න
• ඔබේ බර පාලනය කරගන්න
• කෙඳි සහිත ආහාර වැඩියෙන් අනුභව කරන්න
• මේද පිරුණු ආහාර අඩුකරන්න
• ලුණු භාවිතය අඩු කරන්න
• මාලු ආහාරයට එක්කර ගන්න
• මද්‍යසාර අඩුවෙන් පානය කරන්න
• ආහාරවල ඇසුරුමේ ඇති තොරතුරු කියවන්න

උපුටා ගැනීම බී.බී.සී සන්දේශය

සැකසූ ආහාර (Processed food) සම්පත් අවුල් කරන දැවැන්ත කර්මාන්තශාලා වල ස්වභාවය නිරූපණය කරයි. ඒවා පරිසරයට එතරම් හොඳ නැත. නමුත් ආහාර සැකසීම ඇත්ත වශයෙන්ම ‘ආහාරයේ කාබන් අඩිපාර (food’s carbon footprint) අඩු කිරීමට උපකාරී වේද ? මෙය අද ගෝලීය අවධානය යොමු වූ වැදගත් සංවාදයකි

අපගේ ආහාර පුරුදු පරිසරයට හානි කරන්නේ කෙසේද යන්න නොසලකා හැරීම වඩ වඩාත් දුෂ්කර වෙමින් තිබේ. අපගේ ආහාර පද්ධතිය භූගත ජල සැපයුමට බලපායි. ලෝකයේ හරිතාගාර වායු විමෝචනයෙන් 3/1ක් ජනනය කරන අතර විශාල භූමි ප්‍රමාණයක් ඒ වෙනුවෙන් භාවිතා කරයි. එය ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති පරිවර්තනය කිරීම හා ජෛව විවිධත්වය නැතිවීමට හේතු වේ.

ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් විද්‍යාඥයින් උපදෙස් දෙන්නේ මස් ආහාර අවම කිරීම, ආහාර අපද්‍රව්‍ය අවම කිරීම සහ දේශීයව නිපදවන ආහාර මිලදී ගැනීම ය. නමුත් අඩු සැකසූ ආහාර (less processed food) අනුභව කිරීමෙන් පරිසරයට / පෘථිවියටද ප්‍රයෝජන ලැබේද?

ආහාර, සැකසූ හෝ අවම වශයෙන් සැකසූ (unprocessed or minimally processed) සැකසූ හා අතිශය සැකසූ  (processed සහ ultra-processed) ලෙස බෙදිය හැකිය. චිප්ස් සහ කේක් වැනි අල්ට්‍රා සැකසූ ආහාර අප පාරිභෝජනය කරන කැලරිවලින් අඩකටත් වඩා වැඩිය. 

සැකසූ ආහාරවල සම්පූර්ණ පලතුරු හා එළවළු වැනි දේශීයව ලබාගත් ආහාරවලට සාපේක්ෂක අඩු කාබන් පියසටහන් ඇත. අවම වශයෙන් සැකසූ නිර්මාංශ ආහාර අවම පාරිසරික බලපෑමක් ඇති බව පර්යේෂණවලින් සොයා ගෙන ඇත.

ඔක්ස්ෆර්ඩ් සරසවියේ පාරිසරික තිරසාරභාවය සහ මහජන සෞඛ්‍යය පිළිබඳ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂකයෙකු වන මාකෝ ස්ප්‍රිංමන් පවසන්නේ “ආහාර සැකසීම සදහා ඔබ වෙනත් ආකාරයකින් කළ යුතු පියවරක් එකතු කරන්නේ කෙසේදැයි සොයා බැලිය යුතුය. ඔබ නිවසේදී යම් ආහාරයක් සැකසුවේ නම්, එම ක්‍රියාවලිය විශාල කර්මාන්ත ශාලාවක් තරම් විධිමත් නොවන බැවින් ඔබ ඒ සඳහා වැඩි ශක්තියක් වැය කිරීමට ඉඩ තිබේ.”

අතිශය සැකසූ ආහාරවල ඇති සියලුම අමුද්‍රව්‍ය සෑදීමට අවශ්‍ය සියලු සම්පත් හා ශක්තිය ගැන කුමක් කිව හැකිද? ‘‘ආහාරයක තිරසාරභාවය (sustainability of a food) රඳා පවතින්නේ එය පිරිසැකසුම් කිරීම, ගබඩා කිරීම, සංරක්ෂණය හා ශීතකරණයට කොපමණ ශක්තියක් වැය වේද යන්න සහ අප එයින් කොපමණ ප්‍රමාණයක් නාස්ති කරනවාද යන්න මතය‘‘ මිචිගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිසර හා තිරසාරභාවය පිළිබඳ පාසලේ සහකාර මහාචාර්ය ෂෙලි මිලර් පවසයි.

සෝස් මිලට ගැනීම ද වඩා හොඳ ? නැතහොත් එය නිවසේදීම සැකසීමට අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය මිලදී ගන්නවාද?

අතිෂය සැකසූ ආහාරවල බොහෝ දුරට ආහාර වලින් ලබාගත් ද්‍රව්‍ය වලින් සාදන ලද, බොහෝ දුරට අඩු බලපෑම් සහිත අමුද්‍රව්‍ය ඇත. ආහාර ගබඩා කිරීම සඳහා තවදුරටත් භාවිතා කිරීමට භාවිතා කරන මේද හා වෙනත් කල් තබා ගන්නා ද්‍රව්‍ය ඊට ඇතුළත් ය.

“සැකසූ ආහාර පුළුල් ලෙස තිරසාර බව පෙනේ. නමුත් එය සැකසීමට වඩා ඒවායේ අමුද්‍රව්‍යයන් පෙන්නුම් කරයි” යැයි නෆීල්ඩ් හෙල්ත් හි ජනගහන සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ පර්යේෂක මයිකල් ක්ලාක් පවසයි.

කෙසේ වෙතත්, පසුගිය වසරේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද එක් වාර්තාවකින් පෙන්වා දෙන්නේ පාම් සහ සෝයා තෙල් අඩංගු ඕනෑම ‘අතිෂය සැකසූ‘‘ ආහාරවල සැලකිය යුතු ඍණාත්මක පාරිසරික බලපෑම් ඇති බවයි. 

සැකසූ ආහාරවල හරිතාගාර වායු විමෝචනය ගැන කතා කිරීමේදී වැදගත් වන තවත් අමුද්‍රව්‍යයක් වන්නේ මස් ය. පර්යේෂකයන් සොයාගෙන ඇත්තේ අතිශයින්ම සැකසූ ආහාරවල සත්ව ප්‍රභවයන්ගෙන් යුත් අමුද්‍රව්‍ය හෝ කුඩා ප්‍රමාණයක් පමණක් අඩංගු වුවහොත් අඩු පාරිසරික බලපෑමක් ඇති බවයි.

අතිශයින්ම සැකසූ ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම් (අඩු හෝ ඉහළ) සලකා බැලිය යුතු එකම සාධකය නොවේ

ආහාර නිෂ්පාදනයේ ප්‍රධාන පාරිසරික පිරිවැය කෘෂිකර්මාන්තයෙන් පැමිණෙන අතර, මෙම ක්‍රියාවලිය සතුන් සම්බන්ධ වන විට තවත් තීව්‍රර වේ

“මෙම ප්‍රධාන හරය අමුද්‍රව්‍ය වලින් බොහොමයක් අඩු ජීඑච්ජී විමෝචන සහ වෙනත් පාරිසරික අඩිපාරක් ඇත” යැයි ස්ප්‍රිංමන් පවසයි.

අතිශයින්ම සැකසූ ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම් – අඩු හෝ ඉහළ – සලකා බැලිය යුතු එකම සාධකය නොවේ. ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් අවම වශයෙන් සැකසූ හා සැකසූ ආහාර වලට වඩා වැඩි ඇසුරුම් ප්‍රමාණයක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම ඇසුරුම් මඟින් විමෝචනයට විශාල දායකත්වයක් ලබා දිය නොහැකි බව ස්ප්‍රිංමන් පවසයි.

ඇත්ත වශයෙන්ම, අතිශයින්ම සැකසූ ආහාර හරිතාගාර වායු විමෝචනය අඩු කිරීමට දායක විය හැකිය. ආහාර පරිභෝජනය සඳහා වඩාත්ම තිරසාර ක්‍රමය වන්නේ අප කන තරම් ප්‍රමාණයක් සෑදීමයි. අතිෂයින් සැකසූ ආහාර මේ සඳහා උපකාරී වේ. මන්ද ඒවා අපගේ කබඩ් වල දිගු කල් පවතින බැවිනි, (රාක්කයේ ආයු කාලය දීර්ඝ කිරීමට එකතු කරන ලද අමුද්‍රව්‍ය වලට ස්තුති වන්න) එබැවින් අපට ඒවා නාස්ති කිරීමට ඇති ඉඩකඩ අඩුය.  

එක් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ සැකසූ පලතුරු සහ එළවළුවලින් ඉවත ලන අපද්‍රව්‍ය නැවුම් පලතුරු හා එළවළු වලට වඩා 14% කින් අඩු වන අතර සැකසූ මාළු හා මුහුදු ආහාර නාස්තිය 8%කින් අඩු බවයි.

ඔබ එළවළු නාස්ති කරන්නේ නම් එහි යම් පාරිසරික බලපෑමක් ඇත. නමුත් ඒවා නිෂ්පාදනය කිරීමට යන ශක්තියේ ප්‍රමාණය වඩා අඩු බැවින් එළවළු නාස්තියේ පරිසරික බලපෑම ද අඩුය – ෂෙලි මිලර්

කෙසේ වෙතත්, ආහාර අලාභය හා අපද්‍රව්‍ය සාමාන්‍යයෙන් පලතුරු හා එළවළු වැනි දිරාපත් වන ආහාරවලට බලපාන අතර අර්තාපල් වැනි ප්‍රධාන බෝග වර්ග තරමක් අඩු හරිතාගාර වායු විමෝචනයක් ඇති කරයි.

“ඔබ මස් නාස්ති කරන්නේ නම් එය විශාල පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත. මන්ද මස් නිෂ්පාදනය කිරීම වෙනුවෙන් විශාල පාරිසරික පිරිවැයක් දැරිය යුතු බැවිනි. ඔබ එළවළු නාස්ති කරන්නේ නම් එහි යම්කිසි පාරිසරික බලපෑමක් ඇත. එළවළු නිෂ්පාදනයට දැරිය යුතු පාරිසරික පිරිවැය අඩුව බැවින් එළවළු නාස්තියේ පාරිසරික පිරිවැය ද අඩුය‘‘

නමුත් මෙම අතිශය සැකසූ ආහාර සඳහා වෙනත් ආකාරයකින් බලපාන බව මිලර් පවසයි.  මෙයට එක් හේතුවක් වන්නේ සැකසූ ආහාර ගබඩා කිරීමට භාවිතා කළ යුතු ශීතකරණ සදහා විශාල බල ශක්තියක් භාවිතා කළ යුතු වීම හා ශීතකරණ හරිතාගාර වායු විමෝචනයට ද දායක වීමය.

පාම් ඔයිල් හෝ සෝයා අඩංගු ආහාරවල වෙනත් නිර්මාංශ ආහාර වලට වඩා ඉහළ කාබන් පියසටහනක් (carbon footprint )ඇත

ඕනෑම සැකසුමකින් අපගේ ආහාර පද්ධතියට විශාල බල ශක්තියක් සහ අතිරේක නිෂ්පාදන පියවර එකතු වන අතර වැඩි පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත. නමුත් අපි ආහාර සහ එහි රාක්කය ස්ථායීව සකසා ගත් විට ශීතකරණය අවශ්‍ය නොවන්නේ නම් එය සමහර විට පාරිසරික වශයෙන් යහපත් විය හැකිය.

ඇත්ත වශයෙන්ම, සැකසූ මස් නිෂ්පාදන විශාල ප්‍රමාණයක් සදහා වෙනත් ආකාරයකින් නාස්ති වන ආහාර භාවිතා කරයි. නමුත් ඒවායේ කාබන් අඩිපාර තවමත් සැකසූ පළතුරු සහ එළවළු නිෂ්පාදන වලට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය.

නමුත් මස් නිෂ්පාදන අපගේ මේසය මතට පැමිණීමට පෙර පරිසරයට වැඩි බලපෑමක් ඇති කරන අතර අප ආහාර පරිභෝජනය කරන ආකාරය ද වැදගත් වේ. සීනි හැරුණු සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවන ආහාර බොහෝ විට ඉහළම පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කරන බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යයි.

අතිශයින්ම සැකසූ ආහාර අධික ලෙස ආහාරයට ගැනීමේ ප්‍රවණතාවක් අප සතුව ඇත. ඒවායේ පහසුව සහ අතිශයින්ම රසවත් අමුද්‍රව්‍ය වලට අපි ඇබ්බැහි වන නමුත් ඒවා කිසිසේත් කුසගින්න නිවන්නේ නැත.  පර්යේෂණවලින් පෙන්නුම් කරන්නේ වැඩි කැලරි ප්‍රමාණයක් ආහාරයට ගැනීමෙන් හරිතාගාර වායු විමෝචනය සහ ප්ලාස්ටික් දූෂණය ඉහළ යන බවයි.

අවාසනාවකට මෙන්, අතිශයින්ම සැකසූ ආහාර බොහෝ විට අවම සැකසූ ආහාර විස්ථාපනය කිරීම සඳහා නිපදවා ඇති බව ලන්ඩනයේ ඉම්පීරියල් කොලේජ් හි මහජන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්ති ඇගයීම් ඒකකයේ පර්යේෂකයකු වන පරස්කෙවි සෙෆෙරිඩි පවසයි.

“මිනිසුන් සැකසූ ආහාර පාරිභෝජනයට විශාල වශයෙන් නැඹුරු වන අතර ගැටළු සහගතය. අපගේ සෞඛ්‍යයට ප්‍රයෝජනවත් යමක් සඳහා වෙනත් ආකාරයකින් භාවිතා කළ හැකි ස්වභාවික සම්පත් මිනිස් ආහාරයට අවශ්‍ය නොවන (අනවශ්‍ය) ආහාර සෑදීම සඳහා යොදා ගැනේ‘‘

සැකසූ ආහාර වෙළඳපොළට සමීප කරවීම නිසා, විදේශීය පලතුරු හා එළවළු වලට වඩා අඩු විමෝචනයක් ඇති විය හැකි බැවින් එම ආහාරවල කාබන් අඩිපාර මැනීම දුෂ්කර විය හැකිය

අපගේ සැකසූ ආහාර පරිභෝජනයේ ප්‍රතිඵල තරබාරුකම හා සම්බන්ධ රෝගවලට හේතු වන්නේ යැයි පර්යේෂකයෝ තර්ක කරති.

නමුත් ඕනෑම වර්ගයක ආහාරයක සමස්ත කාබන් පියසටහන මැනීම (සැකසීමේ සිට ඇසුරුම්කරණය දක්වා) සරල නැත. “ජීවන චක්‍ර තක්සේරුව – life cycle assessment” යනු ආහාර සැපයුම් දාමය හරහා සිදුවන පාරිසරික බලපෑම මැනීම සඳහා භාවිතා කරන පොදු මෙවලමකි. ආහාරයක සමස්ත ජීවන චක්‍රයට වඩා පාරිසරික බලපෑම මැනීම එහි අරමුණයි.

අවම වශයෙන් සැකසූ ආහාර බොහෝ විට ගෙදර හැදූ ආහාර වේලකට වඩා අඩු කාබන් පියසටහනක් ඇත. එක් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ ගෙදර පිසීමට වඩා සැකසූ ආහාරවල අඩු කාබන් පියසටහන් ඇති බවයි. මෙයට හේතුව ගෘහස්ථව පිසින ලද ආහාරයක වාණිජමය ආහාර පිසීම වැනි ප්‍රධාන සැකසුම් වලට භාජනය වී ඇති නිෂ්පාදනයට වඩා අඩු නිෂ්පාදන, ශීත කළ ගබඩා සහ අපද්‍රව්‍ය ඇතුළත් වීමයි. 

කෙසේ වෙතත්, තක්සේරුව බොහෝ විට සැකසුම්, ඇසුරුම්කරණ සහ බෙදා හැරීමේ සියලු අදියරයන් සැලකිල්ලට නොගනී යැයි සෙෆෙරිඩි පවසයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආහාරවල පාරිසරික බලපෑම පිළිබඳව පර්යේෂණවල අඩුවක් පවතින බව ඇය පවසයි.

සලාදයක් තෝරා ගැනීම සෞඛ්‍ය සම්පන්න වන නමුත් එහි ආහාර අපද්‍රව්‍ය ඇත. ශාක පදනම් කරගත් බර්ගර් ආහාරයට ගැනීමෙන් ඔබේ මස් ප්‍රමාණය අඩු කර ගත හැකිය, එවිට සැකසූ ආහාර (processed food) ඇත්ත වශයෙන්ම ඔබේ කාබන් අඩිපාර අඩු කිරීමට දායක වේ. කර්මාන්තශාලාව සමහර විට ගොවිපොළට වඩා හරිත විය හැකිය – Factory may sometimes be greener than farm.

ජූනි 18 වැනි දින බී.බී.සී වාර්තාවකි – දළ පරිවර්තනය – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ