Category: සුපිරි Cases

කොවිඩ් -19 සෞඛ්‍ය සම්පන්න පාසල් දරුවන්ගේ මරණවලට හේතු වී නොමැති බව එංගලන්තයේ පර්යේෂකයින් පිරිසක් විසින් සිදුකළ නවතම අධ්‍යයනයකින් හෙළිවී තිබෙනවා. පර්යේෂකයින් පවසන්නේ කොවිඩ් ආසාදිත ළමුන්ට රෝහල්ගත ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය ‘අවම අගයකින්‘ බවත් දැඩි සත්තාකර ගත ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වන්නේ ‘ඊටත් වඩා අඩු වෙන් බවයි.

කෙසේ වෙතත්, කළු ජාතික දරුවන්, තරබාරු හා ඉතා කුඩා ළදරුවන්ට තරමක් වැඩි අවදානමක් ඇති බව ද අධ්‍යයනය මගින් සොයා ගෙන තිබෙනවා.

පර්යේෂකයින් එංගලන්තයේ, වේල්සයේ සහ ස්කොට්ලන්තයේ රෝහල්වල ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටින කොවිඩ් -19 ආසාදිත ළමුන් 651 දෙනකු සිය පර්යේෂණය සදහා යොදාගෙන ඇත.

මෙම ළමුන් 651 දෙනාගෙන් 1% ක් සහ තරුණයින් (සමස්තයක් වශයෙන් හය දෙනෙක්) කොවිඩ් -19 ආසාදනය හේතුවෙන් රෝහලේදී මියගොස් ඇති අතර, අනෙක් සියලුම වයස් කාණ්ඩවල මෙම අගය 27% ක් බව හදුනා ගෙන ඇත.

ළමුන්ගෙන් 18%කට දැඩි සත්කාර ඒකකයේ ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වී ඇත.

කොවිඩ් ආසාදනයෙන් මියගිය හය දෙනාටම “ගැඹුරු” වෙනත් සෞඛ්‍ය ගැටලු ඇති ළමුන් බව ද මෙහිදී හදුනා ගෙන ඇති අතර එවැනි තත්වයන් ඇති දරුවන් කොවිඩ් වෛරසයට ගොදුරු විය හැකි අතර ඒ සඳහා පූර්වෝපායයන් ගත යුතු බව පර්යේෂකයෝ පැවසූහ.

නමුත් අනෙක් අයට අවදානම අතිශයින්ම අඩු විය.

ලිවර්පූල් විශ්ව විද්‍යාලයේ අධ්‍යයන කතුවරයා වන මහාචාර්ය කැලම් සෙම්පල් පැවසුවේ “සෞඛ්‍ය සම්පන්න පාසල් වයසේ දරුවන් තුළ කිසිදු මරණයක් සිදුවී නොමැති” බවයි.

“ළමයින් නැවත පාසැල් යාමෙන් කිසිදු හානියක් සිදු නොවේ.” ඔහු වැඩි දුරටත් පැවසීය.

එඩින්බරෝ හි රාජකීය රෝහලේ වෛද්‍ය ඔලිවියා ස්වන් පැවසුවේ ‘මෙම සොයාගැනීම් එක්සත් රාජධානිය පුරා සිටින දෙමව්පියන්ට අතිශයින්ම සැනසිලිදායක වනු ඇති බව‘ යි.

රෝහලට ඇතුළත් කළ ළමුන් තුළ බහුලව දක්නට ලැබෙන රෝග ලක්ෂණ වූයේ උණ, කැස්ස, ඔක්කාරය හෝ වමනය සහ හුස්ම හිරවීමයි.

වැඩිහිටි දරුවන්ට බඩේ වේදනාව, හිසරදය සහ උගුරේ අමාරුව ඇතිවීමේ ඉඩකඩ වැඩිය.

අධ්‍යයනයට ලක් වූ ළමුන් 651 දෙනාගෙන් 42% කට බරපතළ තත්ත්වයේ රෝගාබාධ (වඩාත් සුලභ රෝග වන්නේ මොළයට හා ස්නායු පද්ධතියට සම්බන්ධ ආබාධ (11%), පිළිකා (8%) සහ ඇදුම (7%) ආදියයි) තිබී ඇත.

නමුත් ඇදුම රෝගය (තරබාරු වීම මෙන් නොව) ඇති දරුවන්ට දැඩි සත්කාර අවශ්‍ය නොවීය.

අධ්‍යයනය කරන ලද ළමුන්ගෙන් 52 දෙනෙකුට කොවිඩ් වෛරසයට සම්බන්ධ බහු පද්ධතිය සින්ඩ්‍රෝමය ඇති බව හදුනාගෙන ඇත.

මෙම දරුවන් ( ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙකු මිය ගියේ නැත) අනෙක් අයට වඩා වයසින් වැඩි අතර 10% ක් පමණ වාර්ගික සුළුතරයන්ට (සුදු ජාතික නොවන) අයත් දරුවන් විය. ඔවුන් දැඩි සත්කාර සඳහා ඇතුළත් කර ගැනීම පස් ගුණයකින් වැඩි වූ අතර එහිදී ඔවුන් ප්‍රතිකාර සඳහා හොඳින් ප්‍රතිචාර දැක්වීය.

‘ඉහළ සිදුවීම්’

තම අධ්‍යයනය මත පදනම්ව, කොවිඩ් ආසාදිතයින් තුළ දැකිය හැකි රෝග ලක්ෂණ අතරට තෙහෙට්ටුව, හිසරදය, උගුරේ අමාරුව සහ මාංශ පේශි වේදනාව යන රෝග ලක්ෂණ ද ඇතුළත් කළ හැකි බව පර්යේෂකයන් පැවසීය.

ලන්ඩනයේ ඉම්පීරියල් කොලේජ් හි ආචාර්ය ලිස් විටේකර් පැවසුවේ ‘මෙම සොයාගැනීම් මගින් මීට පෙර සිදුකළ අධ්‍යයන සනාථ කරන බවයි.

“ඉතා අඩු ළමුන් සංඛ්‍යාවක් දැඩි සත්කාර ඒකකයේ ප්‍රතිකාර සඳහා ඇතුළත් කර ඇති අතර පර්යේෂකයන් ඔවුන් අතර ඉතා අඩු මරණ අනුපාතයක් වාර්තා කර ඇත. විශේෂයෙන් වැඩිහිටියන්ට සාපේක්ෂව පමණක් නොව අනෙකුත් ආසාදන වන, ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා, චිකන් පොක්ස්, මෙනින්ජයිටිස්, කාණ්ඩ-ඒ -ස්ට්රෙප් [ටොකොකස්] සෙප්සිස් යනාදිය සහ ළමා වියේ මරණයට වෙනත් හේතු වශයෙන් සැලකෙන මාර්ග අනතුරු අනතුරු පවා කොවිඩ් මරණවලට වඩා ඉහළ අනුපාතයක් වාර්තා කර ඇත“ ඇය පැවසුවාය.

කළු ජාතික ළමයින් වඩාත් දුර්ලභ සින්ඩ්‍රෝමය මගින් පීඩාවට පත්වීම “මෙම ප්‍රජාවන් තුළ කොරෝනා ආසාදනය වීමේ වැඩි ප්‍රවණතාවක් පිළිබිඹු කරයි” යනුවෙන් වෛද්‍ය විටේකර් මහතා පැවසීය.

බී.බී.සී. වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩSharing is caring!

ගෙවතුවල වැවෙන අනෝදා ශාකයේ කෙතරම් මල් හටගැනුනද, ඊට සමානුපාතික පලදාවක් නොලැබෙන බව බොහෝ දෙනා නගන මැසවිල්ලකි. සෑදෙන මල් බොහොමයක් වියලී හැලී යන බව ඔවුන්ගේ සුලභ අත්දැකීමක් වේ. මෙයට ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ මල් පරාගනය නොවීමයි.

මධ්‍යම ඇමරිකානු සම්භවයක් දරන කටු අනෝදා ශාකය ආදිකාලීන අප්‍රිකානු හා දකුණු ඇමරිකානු වැසියන් අතර භාවිතා වන්නේ ආහාරයක් පමණක් නොව ඖෂධීය ශාකයක්ද වශයෙනි. ඔවුන්ගේ පාරම්පරික ගැමි ප්‍රතිකාර වලදී පිළිකා වලින් වැලකීමට, දියවැඩියා තත්වය මගහරින්නට, උදරගත පනුවන් නසන්නට, අක්මා ප්‍රදාහයන්ට ප්‍රතිකාරයක් ලෙස ආදී වශයෙන් අනේකවිධ ප්‍රතිකාර සඳහා අනෝදා ශාකයේ කොටස් භාවිතා කර තිබේ.

මේ වනවිට කටු අනෝදා ශ්‍රී ලංකාවේද ජනප්‍රිය පළතුරක් බවට පත්වී හමාරය. දශක කීපයකට ඉහතදී ඌන භාවිත පළතුරක් ලෙස මෙය හැඳින්වූවත්, ශාකයේ විවිධ කොටස් ගැන මෑතකාලීනව මෙරට තුලද ප්‍රසිද්ධියට පත්වූ ඖෂධීය වටිනාකම හේතුවෙන් මෙම තත්වය ඇතිවූවා යයි සිතිය හැකිවේ. අනෝදා වලින් සාදන බීම වර්ග, රසකැවිලි, අයිස්ක්‍රීම්, පලතුරු යුෂ පමණක් නොව අතුරුපසක් ලෙසද අනෝදා ගෙඩියේ ඉදුණු මදය ලොව පුරා ජනප්‍රිය වී තිබේ.

ගෙවතුවල වැවෙන අනෝදා ශාකයේ කෙතරම් මල් හටගැනුනද, ඊට සමානුපාතික පලදාවක් නොලැබෙන බව බොහෝ දෙනා නගන මැසවිල්ලකි. සෑදෙන මල් බොහොමයක් වියලී හැලී යන බව ඔවුන්ගේ සුලභ අත්දැකීමක් වේ. මෙයට ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ මල් පරාගනය නොවීමයි. ස්ත්‍රී හා පුරුෂ කොටස් යන දෙකම, එක මලක් තුල තිබුණත්, යම්කිසි කාල පරතරයක් සහිතව ඒවා පරිණතවීම නිසා, ස්වාපරාගනය යන සිද්ධිය වැළකී යන්නේය.

කලින් ස්ත්‍රී කොටස් මේරීමේ ‘ප්‍රජායාපරිනතිය’ යන මෙම සිද්ධියේ අරමුණ වන්නේද, ගතිගුණ පිටස්තරයින් හා මිශ්‍රකරමින් තම වර්ගයාගේ ප්‍රාවේණික දියුණුවට මංපෙත් විවර කරවන පරපරාගනයට වැඩි අවස්ථාවක් සලසාදීමයි. අවාසනාව වන්නේ පරපරාගන කාරකයින් වන කොලියොප්ටෙරා ගෝත්‍රයට අයත් කුඩා කුරුමිණි විශේෂ, අනෝදා සම්භවය ලැබූ ප්‍රදේශයන්හි සිටියත් මේ වනවිට අනෝදා වාණිජව වැඩිපුර වගාකරන ප්‍රදේශයන්හි වාසය නොකිරීමයි. ඒ නිසා පරාගනය මගහැරී මොහොමයක් මල්  හැලී යනු දක්නට හැකිය.

“වෙනත් කෘමීන් මගින් හෝ පරාගනය සම්පූර්ණ කරගැනීමට හැකි ව්‍යුහයක් අනුව නෙවෙයි මල සකස් වෙලා තිබෙන්නේ. අනෙක් අතට කෘමීන්ව කැන්දා ගතහැකි සුවඳ, වර්ණය ආදී ලක්ෂණ පවා මලෙහි පිහිටලා නෑ.”

එසේ පවසන්නේ හොරණ පලතුරු පර්යේෂණ හා සංවර්ධන ආයතනයේ සහකාර කෘෂිකර්ම අධ්‍යක්‍ෂ අයි. කළුබෝවිල මහත්මියයි. අනෝදා ප්‍රභේද වැඩිදියුනු කිරීම වෙනුවෙන් අභිජනන වැඩසටහන් මෙහෙයවන්නේ ඇය විසින්ය.

කෘමිකාමී පරාගනයක් සිදුකිරීම සඳහා පුෂ්ප ව්‍යුහය හා ලිංගික කොටස්වල පරිනත කාලපරාසයන් සකස්කලද, පරාගකාරකයින් ගෙන්වාගැනීමට කටයතු පිලියෙලවී නොමැතිනම්, අපට ඇති විකල්පය වන්නේ කෘතිම පරාගන පිළිවෙත්වලට අනුගත වීමයි. අනෝදා පුෂ්පයෙහි පළමුව පරිනත වන්නේ ස්ත්‍රී කොටස්ය. මල යන්තම් විවෘත වෙත්දීම පෙනෙන්නට  ඇති බුබුලාකාර හැඩ, ඇලෙනසුලු  ද්‍රව්‍යයක් ශ්‍රාවය කරගත් කලංකය පරාග පිළිගැනීමට සුදානමින් සිටී. එම පුෂ්පයෙහි පුරුෂ කොටස් තවම මෝරා නැත. ඒවා කලංකයට පහලින් තරමක් විශාල වලයක, සුදු පැහැතිව එකිනෙකට තදවී පිහිටන අතර එම නිසා පරාගනය පිණිස වෙනත් මලකින් එකතු කරගත් පරාග, දියසායම් පින්සලක ආධාරයෙන් පින්තූරෙයේ දක්වා ඇති ආකාරයට කලංකය මත තැවරිය යුතුවේ.

“පරාගන කටයුත්ත සඳහා හොඳම වෙලාව වෙන්නේ උදේ 7.00 සිට දහවල් 1.00 අතර කාලයයි. පින්සලට ගත් පරාග මලෙහි තැවරීමට යාමේදී වඩාත් පහසුවීම සඳහා, බාගෙට පෙති දිගහැරුණු මලෙහි පෙති ඇඟිලි තුඩු වලින් පලල්කර වැඩිපුර විවෘත කරගැනීමට හෝ පෙත්තෙක් දෙකක් ගලවා දමා ඉඩ සලසා ගැනීම හෝ කරන්න පුළුවන්. පරාග ලබාගැනීම එම ගසේම පිපුණු වෙනත් මලකින් හෝ වෙනත් ගසක හටගත් මලකින් හෝ සිදුකල හැකියි.” කළුබෝවිල මහත්මිය වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.

පරාග නෙලාගනීමේ ක්‍රමයද අපහසු නැත. හොඳින් පෙති විවෘත වූ පුෂ්පයක් යනු පරාගධානි පරිනතවීමට සූදානම් වූ එකකි. මේ වනවිට එහි ස්ත්‍රී කොටස් පරාගනය නොවී දුඹුරු පැහැවී හෝ ස්වභාවිකව පරාගනය වී හෝ තිබිය හැකිය. මෙවැනි මල් කීපයක් සවස් කාලයේදී කුඩා තෙල් කඩදාසි බෑග් වලින් ආවරණය කර තැබිය යුතු අතර පසුදා උදෑසන වනවිට මලේ පෙති, පරාගධානිත් සමග බෑගය තුලට වැටී තිබෙනු ඇත. සියල්ල පීරිසියක් මතට හලා, පෙති කොටස් ඉවත්කර පරාගධානි හා පරාග වෙන්කර ගත හැකිවේ. පින්සලෙහි අලවාගෙන වෙනත් මලක කලංකය මත තැවරිය යුතුවන්නේ මෙලෙස වෙන්කරගන්නා ‘කුඩු’ වැනි කොටස්ය.

ස්වභාවිකව හටගන්නා අනෝදා ගෙඩි වක්‍රව විශාලවීම සුලභ අත්දැකීමකි. මෙය සිදුවන්නේද පරාගනයේ ගැටළුවක් නිසාය. ස්වභාවික පරාගනයට ඇති අපහසුතාව නිසා පරාගනය සිදුවුවද, ප්‍රමාණවත් පරාග සංඛ්‍යාවක් කලංකය මත පතිතවන්නේ ඉතා කලාතුරකින් වන අතර ඒ නිසා ඩිම්බකෝෂය තුල පිහිටන සියලු ඩිම්බ සංසේචනය වන්නේ නැත. එහි ප්‍රතිපලය වන්නේ සංසේචනය වූ ඩිම්බ පිහිටන ප්‍රදේශයන්හි ඩිම්බකෝෂ බිත්තිය පමණක් වර්ධන උත්තේජය ලබමින් පලයක් බවට වර්ධනය වුවත් අනෙක් ප්‍රදේශ එතරම් සාර්ථකව මංසල බවට පත් නොවීමයි.

එක පැත්තක් වර්ධනය වනවා යනු ගෙඩිය වක්‍ර වීමකි. මෙය මගහැර වැඩි වෙළඳ වටිනාකමක් සහිත බොහෝ දුරට සමමිතික හැඩයකින් යුත් විශාල අනෝදා ඵලයක් ලබාගැනීමට නම් බුබුලාකාර කලංකය මත සම්පුර්ණයෙන් තැවරෙන පරිදි පරාග ඇතිරීම කල යුතුය. මෙහිදී කලංකයට හානි වියහැකි බැවින් පින්සල ඒ මත චලනය කලයුත්තේ ඉතා ප්‍රවේසමෙනි. පරාගනය සම්පූර්ණ වූ පුෂ්ප එකවරම පල බවට වර්ධනය නොවී තිබිය හැකිය. මාස 5 ක් පමණ දක්වා වුවවද මේ පුෂ්ප දුඹුරු පැහැ ගැන්වී අක්‍රියව පැවතිය හැකි අතර වර්ධනය ඇරඹුණු පසු මාස තුනක් පමණ කාලයකදී ඵලය මෝරා යමින් වැඩීම සම්පූර්ණ කරගනී.

තාක්ෂණික තොරතුරු – අයි. කළුබෝවිල හොරණ

සටහන – සනත් එම්. බණ්ඩාර

ඉන්දියාවේ අන්දමන් දූපත් සමූහයේ දුරස්ථ ගෝත්‍රයක් එහි පළමු කොරෝනා ආසාදිතයින් පිරිස වාර්තා කර තිබෙනවා. කොවිඩ් ආසාදිතයින් වාර්තා වන්නේ ‘ග්‍රේටර් අන්දමන් Greater Andamanese නම් ගෝත්‍රයෙන්.

එහි සාමාජිකයින් සිව්දෙනෙකුට කොවිඩ් -19 ආසාදනය වී ඇති බව තහවුරු වූ බව සෞඛ්‍ය නිලධාරියෙක් බීබීසීයට පැවසුවා.

ඔවුන්ගෙන් දෙදෙනෙකු රෝහල් ගත කර ඇති අතර ඉතිරි දෙදෙනා නිරෝධායන මධ්‍යස්ථානයකට යොමුකර තිබෙනවා.

ගේ‍්‍රටර් අන්දමන් ගෝත‍්‍රයේ ජනගහනය 53 දෙනකු පමණක් වේ යැයි යැයි විශ්වාස කරනවා.

නැඟෙනහිර අන්දමන් සහ නිකොබාර් දූපත් සමූහයෙන් මේ වන විට කොවිඩ් -19 රෝගීන් 2985 දෙනකු වාර්තා වී ඇති අතර ජුනි මස මුලදී එහි පළමු ආසාදනය අනාවරණය වූ දා සිට මරණ 41ක් වාර්තා වී තිබෙනවා.

වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති මෙම ගෝත්‍රිකයින් 53 දෙනාම පසුගිය සතියේ පෝර්ට් බ්ලෙයාර් අගනුවර පිහිටි ස්ට්‍රේට් දූපතේදී ආසාදනය සඳහා පරීක්ෂාවට ලක් කළ බව ජ්‍යෙෂ්ඨ සෞඛ්‍ය නිලධාරි වෛද්‍ය අජිත් රෝයි බීබීසීයට පැවසුවා.

සෞඛ්‍ය හා හදිසි සේවකයින් එක් දිනක් තුළ ගෝත්‍රිකයන් පරීක්ෂා කිරීම සඳහා බෝට්ටුවලින් දූපතට ගමන්කර තිබෙනවා.

‘ඔවුන් ඉතා සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ‘ ආචාර්ය රෝයි පැවසුවා. ‘ගෝත්‍රයේ සාමාජිකයින්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් පෝට් බ්ලෙයාර් සහ ඔවුන්ගේ හුදෙකලා දූපත අතර ගමන් කරනවා. මේ ගමන්වලදී ඔවුන්ට කොවිඩ් ආසාදනය වී ඇති බව විශ්වාස කළ හැකියි’ ඔහු වැඩි දුරටක් පැවසුවා.

මෙම ගෝත්‍රිකයන් කිහිප දෙනෙක් නගරයේ සුළු රැකියා පවා කරති. වසංගතය දූපත් සමූහයේ අනෙකුත් ආදිවාසී ගෝත්‍රිකයන් අතර පැතිර නොයන බවට වග බලා ගැනීම දැන් ප්‍රධාන ප්‍රමුඛතාවයක් බව වෛද්‍ය රෝයි පැවසුවා.

‘අපි ඔවුන්ගේ ගමන්බිමන් පිළිබඳව දැඩි විමසිල්ලෙන් පසුවෙනවා. ඒ වගේම සමහර ගෝත්‍රිකයන් විශාල වශයෙන් පරික්ෂා කරනවා’ යනුවෙන් ඔහු පැවසුවා.

අන්දමන් දූපත්වල කොවිඩ් අවදානමට ලක්විය හැකි ගෝත්‍ර පහක් වාසය කරයි. ඒ, ජරාවාස්, උතුරු සෙන්ටිනලීස්, මහා අන්දමන්, ඔන්ජ් සහ ෂොම්පන් සහ උතුරු සෙන්ටිනලීස්ය. ඔවුන් තවමත් ප්‍රධාන ධාරාවේ ජනගහනය සමඟ ඒකාබද්ධ වී නොමැති වීම තත්ත්වය වඩාත් අවධානම් කිරීමට හේතුවක්.

උතුරු සෙන්ටිනලීස් ගෝත‍්‍රිකයින් පිටස්තරයින් සම්බන්ධයෙන් දැඩි සතුරු ආකල්පයක් දක්වන අතර කිසිවෙකුට ඔවුන්ගේ දූපතේ පස් පෑගීමට පවා අවසර දෙන්නේ නැහැ.

2018 දී එක්සත් ජනපද පුරවැසියෙකු වූ ජෝන් ඇලන් චෞ එහි පැමිණීමට උත්සාහ කරන විට දුනු හා ඊතල වලින් පහරදී ඔහුව ඝාතනය කිරීමට මෙම ගෝත‍්‍රිකයින් පියවර ගත්තා.

ගෝත්‍රික ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් කටයුතු කරන ලන්ඩන් නුවර පිහිටි සර්විවාල් ඉන්ටර්නැෂනල්  Survival International වාර්තාවලට අනුව, 1850 ගණන් වලදී බ්‍රිතාන්‍යයන් දූපත් යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන විට මහා ඇන්ඩමනිවරුන් 5,000 කට වඩා එහි වාසය කර තිබෙනවා. 

යටත් විජිතකරණය සමග බිහි වූ නව වාතාවරණය හමුවේ ඔවුන් විවිධ ලෙඩ රෝගවලට ගොදුරු වූ අතර ක‍්‍රමයෙන් ජනගහනය අඩුවී තිබෙනවා.

“මහා අන්දමන් ගෝත්‍රයේ සාමාජිකයන් කොවිඩ් -19 සඳහා ධනාත්මක පරීක්‍ෂණයක් පැවැත්වීම අතිශයින්ම භයානක යි. ඔවුන්ගේ ජනතාව විනාශයට පත් කර ඇති වසංගතවල විනාශකාරී බලපෑම පිළිබඳව ඔවුන් සියල්ලන්ම දැනුවත් වනු ඇත,” කණ්ඩායමේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂක සොෆී ග්‍රිග් පැවසුවා.

2010 දී මහා ඇන්ඩමානියානු භාෂාව කතා කළ අවසාන මිනිසා වූ ‘බෝවා’ වයස අවුරුදු 85 දී පමණ මිය ගියා.

අන්දමන් දූපත් බොහෝ විට “මානව විද්‍යාඥයෙකුගේ සිහිනයක්” ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය ලෝකයේ වඩාත්ම භාෂාමය වශයෙන් විවිධ වූ ප්‍රදේශයක්.

මේ අතර, දකුණු හා මැද අන්දමන්වරුන් අතර විශාල වන රක්ෂිතයක වෙසෙන ජරාවා ගෝත්‍රයේ සාමාජිකයින් 476ක් මේ වන විටත් Covid-19 පැතිර යාමෙන් පසු වනාන්තරයේ දුර බැහැර ප්‍රදේශයට ගෙන ගොස් හුදෙකලා වී ඇති බව බලධාරීහු පවසති.

එහි අරමුණ වූයේ අඩු ප්‍රතිශක්තියක් ඇති ගෝත්‍රික සාමාජිකයින් සහ වන රක්ෂිතය හරහා අත්‍යවශ්‍ය හා හදිසි වැඩ සඳහා ගමන් කරන පුද්ගලයින් අතර සම්බන්ධතා අවම කර ගැනීමට නිලධාරීන්ට අවශ්‍ය වීමයි. 1970 දශකයේ ඉදිකරන ලද මෙම මාර්ගය බරටැං සිට ඩිග්ලිපූර් දක්වා ගම් 400ක් සම්බන්ධ කරන එකම මාර්ගයයි.

එක් දූපතක වෙසෙන ඔංගි ගෝත්‍රයේ Ongi tribe සාමාජිකයින් 115කට වැඩි පිරිසක් පරීක්ෂා කිරීම සඳහා සෞඛ්‍ය සේවකයින් සහ වෛද්‍යවරුන් කණ්ඩායමක් යවන බව වෛද්‍ය රෝයි මහතා පැවසුවා.

ෂොම්පන් ගෝත්‍රයේ Shompen tribe සාමාජිකයින් ද පරීක්ෂා කරන බව ඔහු පැවසුවා.

ආදිවාසී ගෝත්‍රිකයන් ජීවත් වන දූපත් වෙත යාත්‍රා කරන සෞඛ්‍ය සේවකයින්ට යාත්‍රා කිරීමට පෙර වේගවත් කොවිඩ් -19 පරීක්ෂණ ඉවත් කිරීමට සිදු වූ අතර ඔවුන් ආපසු එන විට සතියක් නිරෝධායනය කළා.

මෙම දූපත් 10ක කොවිඩ් -19 රෝගීන් මේ වන විට සොයාගෙන ඇති බව වෛද්‍ය රෝයි පැවසුවා. කොවිඩ් -19 රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා අන්දමන්වරුන්ට රෝහල් දෙකක්, සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථාන තුනක් සහ සත්කාර මධ්‍යස්ථාන 10 ක් ඇති අතර ඒය ඉන්දියාවේ ඉහළම පරීක්ෂණ අනුපාතයන්ගෙන් එකක් බව ඔහු පැවසුවා.

බ්‍රසීලයේ සහ පේරු හි ගෝත්‍රිකයන්ට කොවිඩ් -19 පහර දී තිබේ. බ්‍රසීලයේ ඇමසන් කලාපය පුරා ආදිවාසීන් 280 කට වැඩි පිරිසක් Covid-19 වෛරස් රෝගයෙන් මියගොස් තිබේ.

2020 අගෝස්තු 27 වැනි දින බී.බී.සී හි පළ වූ වාර්තාවක සම්පූර්ණ පරිවර්තනයකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

බෝගයන්ට හානිකරන පලිබෝධකයින් අතර වටපනුවන් හෙවත් නෙමටෝඩාවන් වැදගත් තැනක සිටියත් කලෙකට ඉහතදී ඒ ගැන වැඩිපුර කතාකරනු ලැබුවේ නැත. පණ ඇති සතෙකුගේ හානියක් සිදුවෙනවා පිටතින් නොදකින නිසා වගාකරුවන් ඇතැම්විට එතරම් උනන්දුවෙන් රෝගය හඳුනාගන්නට හෝ මර්දන පිළිවෙත් හඹායන්නට හෝ උනන්දු වන්නේද නැත.

එසේ නමුත් 80 දශකයේ මුල් භාගයේදී ලංකාවේ අර්තාපල් වගාවට පැතිරීගිය රන්වන් කෝෂ්ඨ වටපණු හානිය නිසා ඇතැම් වගාබිම් සැලකියයුතු කාලයකට පුරන්ව තැබීමටත්, ගොවීන්ව අර්තාපල් වගාවෙන් ඈත්කර, වෙනත් විකල්ප බෝග වෙත යොමු කරන්නටත් කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවට සිදුවුනි. වර්තමානයේදී වී, එළවලු හා පලතුරු අතරින් විශේෂයෙන් පේර වගාවන්හි සිදුවන වටපණු හානිය නිසා විශාල අස්වැනු හානියක් සිදුවන්නේය. සිහින් කෙඳි වැනි මෙම පණු විශේෂය පිරිසිදු හෝ ලවන සහිත ජලයේ සහ පස තුල ජීවත්වේ.

මෙම පනුවන් ශාක තුලට ඇතුළුවී අභන්තර පරිවහන පටක අවහිර කිරීම හේතුවෙන් ශාකය කුරුවීම, මැලවීම, කහපැහැ වීම, මුල්වල ගැටිති සෑදීම වැනි දෑ රෝග ලක්ෂණ ලෙස පිටතට ප්‍රකාශ වන අතර, වාර්තාගත තොරතුරු වලට අනුව සපුෂ්පක ශාක 2000 කට වැඩි ගණනක් මුල්වල ගැට සාදන නෙමටෝඩාවන්ගේ අසාදනයට පාත්‍රවන බව සොයාගෙන තිබේ. මේ වනවිට වී වගාවේ වටපණු හානියද ක්‍රමයෙන් උත්සන්න වෙමින් පවතින නිසා නොපමාව මර්දන පිළිවෙත වලට යොමුවීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි.   

වටපණු හානිය මර්දනය කිරීම සඳහා කෘෂි විද්වතුන්ගේ නිර්දේශය වන්නේ ඒකාබද්ධ මර්දන ක්‍රමවේදයයි. මින් අදහස් වන්නේ ක්‍රමෝපායයන් කීපයක් එකාබද්ධව අනුගමනය කිරීමෙන් හානිය අවම කර ගැනීමය. මේ සඳහා නෙමටෝඩාවන්ට ගොදුරු නොවන බෝගයක් මාරුවෙන් මාරුවට යම්කිසි භූමියක වගාකරමින් සිදුකරන බෝගමාරුව එක ප්‍රතිකර්මයකි. කාබනික ද්‍රව්‍ය හැකි පමණ පසට එකතුකිරීම තවත් ප්‍රතිකර්මයකි. කාබනික ද්‍රව්‍ය වැඩිවෙන තරමට මූලමණ්ඩලය අවට පරිසරයේ අජීවී ද්‍රව්‍ය මත පෝෂනයවන මෘතෝපජීවී ක්ෂුද්‍රජීවී ගහනය වැඩිවේ. එවන් තත්වයක් යටතේ වටපනුවන් වැනි ජීවීන්ට තම සංඛ්‍යාව වැඩිකර ගැනීමට ඇත්තේ දැඩි තරඟකාරී බවකි.

මෙහි වක්‍ර වාසිය සැලසෙන්නේ ශාක මුල් පද්ධතියටයි. කාබනික ද්‍රව්‍ය වැඩි පසකදී වටපනු හානිය අවම වන්නේ මේ නිසාවෙන්ය. මීට අමතරව ඇතැම් පාංශු ජීවීන් මූලගැටිති සාදන නෙමටෝඩාවන් මත යැපෙන නිසාද ඔවුන්ගේ ගහනය පසතුල පාලනය වෙනවා විය හැකිය. කාබනික පොහොරක් ලෙස කුකුල් පොහොර හොඳ ප්‍රතිකාරකයකි. ඒවා යොදනවානම් නොදිරූ අලුත් පොහොර තෝරාගත යුතු අතර ඉන් නිකුත්කෙරෙන ඇමෝනියා වායුව වටපනුවන්ට විෂ සහිතය. මීට අමතරව අමු කුකුල් පොහොර වලින් නිකුත් කෙරෙන ඇතැම් සංයෝග වටපනුවන් විකර්ෂණය කරවයි. නමුත් වගාවට හානියක් නොවීම පිණිස අලුත් කුකුල් පොහොර යෙදිය යුත්තේ වගාව පිහිටුවීමට සති දෙකකටවත් කලින් වන අතර එය පස සමග හොඳින් මිශ්‍රකල යුතුවේ. ඉහත සඳහන් කල ඒකාබද්ධ පියවරයන් සම්පූර්ණ කිරීමට නම් පසට රසායන ද්‍රව්‍යයක් යොදා පනුවා විනාශ කිරීමද ක්‍රමවේදය තුලට ඇතුලත් කලයුතු නමුත්, නෙමටෝඩාවන්ටම නිර්දේශ කරනලද පළිබෝධනාශකයක් මෙතෙක් නිකුත් කර තිබුනේ නැත. එම අඩුව සපුරාලමින් පසුගිය දිනෙක වටපණු නාශක දෙකක් වගාබිම් සඳහා නිර්දේශ කරන්නට යෙදුනි.

මින් එකක් වන්නේ ඇබමෙක්ටින් (Abamectin 20 SC) ය. ටර්විගෝ (Tervigo) යන වෙළඳ නාමයෙන් එය බෙදාහැරේ. ඒකාබද්ධ නාශන ක්‍රමවේදයට මෙය ඉතා හොඳින් ගැලපෙන බව සඳහන් කරන්නේ ගන්නොරුව උද්‍යාන විද්‍යා පර්යේෂණ හා සංවර්ධන ආයතනයේ කීට විද්‍යාඥ ප්‍රභාත් නිශාන්ත මහතායි. ‘ෆ්ලුපයිරම්’ (Fluopyrum 400 SC) යන රසායන නම සහිතව ‘වෙලම්’ (Velum) යන වෙළඳ නමින් ගොවියා අතරට පැමිණෙන වටපණු නාශකය නිර්දේශ කල දෙවැන්න වේ.

විශේෂයෙන් මූල ගැටිති සාදන වටපනුවන් මර්දනය සඳහා මෙය පසතුල වැඩි කලක් පැවතෙමින් ක්‍රියාකරන සංයෝගයක් බවට එය හඳුනාගෙන තිබේ. මේ සියලු සංයෝග සංස්ථානික පළිබෝධනාශක නොවේ. පනුවන් නැසීමට නම් සත්වයා හා ස්පර්ශ විය යුතුමය. ඒ නිසා සියලු ක්‍රියාකාරකම් ඉලක්කගත විය යුත්තේ වටපණුවා ශාකමුලට ඇතුල්වීමට කලින් පනුවා විනාශ කිරීමට හෝ ඇතුල්වීම අවහිර කිරීම වෙතටය. 

කාබනික පොහොර භාවිතයේ වැදගත්කම පිළිබඳව අප නිරන්තරයෙන්ම අවධාරණය කරන්නෙමු. අංශුමාත්‍ර මූලද්‍රව්‍යයන් සපයනවාට අමතරව කාබනික පොහොර විසින් රෝග හා පලිබෝධ පාලනය උදෙසා ලබාදෙන දායකත්වය පෙන්වීමට කාබනික පසක් තුල සාර්ථකව වටපණු හානිය පාලනය කිරීමට හැකිවීම හොඳ උදාහරණයකි. එබැවින් කාබනික පොහොර භාවිතය වැඩිකරමු. ඒකාබද්ධ වටපණු මර්දනය ඔස්සේ බෝගයේ ආරක්ෂාව තහවුරු කරගනිමු.

තාක්ෂණික කරුණු : ප්‍රභාත් නිශාන්ත , කීට විද්‍යාඥ, ස.කෘ.අ. උද්‍යාන බෝග

සටහන – සනත් එම්. බණ්ඩාර

ආහාර ඇසුරුම්වලින් කොරෝනාවෛරසය හමුවූ බවක් මෑතදී චීනයෙන් වාර්තා විය. එම වෛරස් හමුවී තිබෙන්නේ දකුණු අමෙරිකාවෙන් චීනයට ආනයනය කොට ඇති ශීත කරන ලද කුඩා මත්ස්‍ය ආහාර වර්ග සහ ශීත කරන ලද කුකුල් අඬු (chicken wings) ඇතුළත් ඇසුරුම් තුළිනි.

කොරෝනාවෛරසය ආහාර ඇසුරුම් මගින් ව්‍යාප්ත විය හැකිද යන ප්‍රශ්නය එම සොයාගැනීම් සමඟ යළිත් මතුවී ඇත.

වෛරසය බෝවීමට ඇති ඉඩකඩ කුමක්ද?

න්‍යායිකව ගතහොත්, භාණ්ඩ ඇසුරුම් ද්‍රව්‍යවලින් Covid-19 වෛරසය ආසාදනය වීමේ ඉඩකඩක් පැවතීමෙහි හැකියාවක් ඇත.

කොරෝනාවෛරසය දින කීපයක් නොවේනම්, පැය ගණනක් ඇතැම් ද්‍රව්‍ය ඇසුරුම් මත විනාශ නොවී පැවතිය හැකිබව විද්‍යාගාර පදනම් කරගත් පර්යේෂණ මගින් පෙන්නුම් කරනු ලැබ ඇත. වෛරසය එපරිද්දෙන් රඳා පැවැත්මෙහි වැඩි ඉඩකඩක් පවතින්නේ කාඩ්බෝඩ් සහ විවිධ ප්ලාස්ටික් ඇසුරුම් මතය.

අඩු තාපය සහිත පරිසරයක වෛරසය විනාශ නොවී පැවැත්මෙහි වැඩි ඉඩකඩක් පවතී. බොහෝ ආහාරවර්ග ප්‍රවාහනය කරනු ලබන්නේ අඩු තාප (ශීතකළ) මට්ටමක ගබඩා කරමිනි.

කෙසේවුවද, එම පර්යේෂණවලින් හෙළිවූ තත්ත්වය විද්‍යාගාරවලින් පරිබාහිරවත් බලපැවැත්වෙන්නේදැයි විද්‍යාඥයන් විසින් ප්‍රශ්න කරනු ලැබ ඇත.

විද්‍යාගාරයෙන් පිටත බාහිර ලෝකයේ පරිසර තත්ත්වයන් ඉක්මණින් වෙනස්වෙන අතර, එහි තේරුම වෛරසයට දීර්ඝ කාලයක් පරිසරයෙහි පැවැත්මක් නොමැතිකම යයි ලෙස්ටර් සරසවියේ ස්වශන විද්‍යා අංශයේ සහාය මහාචාර්ය ආචාර්ය ජුලියන් ටැන්ග් (Dr Julian Tang) පවසයි.

”උදාහරණයක් හැටියට එක කිවිසුමක දී වාතයට එක්වෙන වෛරස් අංශු සංඛ්‍යාව සියයක් පමණක් බව පෙනීයන අතර, එවැනි වෛරස් අංශු සාම්පල් මිලියන දහයක් (කෝටියක්) පමණ විද්‍යාගාර අධ්‍යයන සඳහා උපයෝගී කරගෙන ඇතැයි” ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ රුට්ගර්ස් සරසවියේ ක්‍ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාංශයේ මහාචාර්ය එමානුවෙල් ගෝල්ඩ්මන් (Professor Emanuel Goldman) පෙන්වා දෙයි.

විද්‍යාත්මක තොරතුරු පළකෙරෙන ‘ලාන්සෙට්'( The Lancet) සඟරාවට පසුගිය ජූලි මාසයේ ලිපියක් සැපයූ මහාචාර්යවරයා මෙසේ සඳහන් කළේය.

”මගේ අදහස අනුව, වෛරසය අප්‍රාණික වස්තුවක් මතුපිට තිබී එය තවත් පුද්ගලයකුට අසාදනය වීමට ඇත්තේ ඉතා කුඩා ඉඩකඩක්. උදාහරණයක් හැටියට, වෛරසයට ගොදුරු වී සිටින තැනැත්තකුගේ කැස්සක් එහෙමත් නැත්නම් කිවිසුමක් මගින් අවකාශයට මුදා හරිනු ලබන වෛරස් අංශු යම්කිසි දෙයක් මතුපිට පතිත වූ අවස්ථාවක එය වෙනත් කෙනෙකු විසින් ඒ විගස ස්පර්ශ කළොත් පමණයි – ඒ විධියට වෛරසය අසාදනය වීමේ හැකියාවක් තිබෙන්නේ. එවැනි බලපෑමක් තිබෙන්න පුළුවන් පැයක් දෙකක පමණ කාලයක් වෙන්න පුළුවන්”

වෛරසය බෝවිය හැක්කේ කෙසේද?

කම්කරුවන් ආහාර ඇසුරුම් කාර්යයේ නිරතවෙමින් සිටින අවස්ථාවන්හි ඔවුන් වෛරසය තැන්පත් ද්‍රව්‍යයන්හි මතුපිට අතින් ස්පර්ශ කොට එම අත්වලින් ඔවුන්ගේ ඇස්, නාසය සහ මුඛය වැනි ස්ථාන ස්පර්ශකිරීම වෛරසය පැතිරයාමට හේතුවෙන අනතුරුදායක ක්‍රියාවක් වන බවට පොදු සිතාගැනීමක් පවතී.

එහෙත් Covid-19 ආසාදනයවීම් අතිබහුතරයට මුල්වූ ප්‍රධාන හේතුව එවැනි ක්‍රියාවන් යයි විද්‍යාඥයෝ දැන් අදහස් නොකරති.

”වෛරසය තැන්පත්වෙලා තිබෙන ද්‍රව්‍යයක් එසේත් නැත්නම් එහි මතුපිට ස්පර්ශ කිරීම මගින් පුද්ගලයකුට Covid-19 වෛරසය ආසාදනය වීමේ ඉඩකඩක් තිබෙනවාවෙන්න පුළුවන්” යයි එක්සත් ජනපදයේ සෞඛ්‍ය ආයතනය වන ‘ව්‍යාධීන් පාලනය කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයේ’ (CDC) වෙබ් අඩවියෙහි දැක්වෙයි.

එම වෙබ් අඩවියේ වැඩිදුරටත් මෙසේ සඳහන් වෙයි.

”එහෙත් එය වෛරසය පැතිරයාමේ ප්‍රධාන මාවත යයි අදහස් නොකෙරෙයි”

ඇත්තවශයෙන් කියතොත්, Covid-19 වෛරසය පුද්ගලයකුගෙන් තවත් පුද්ගලයකුට කෙලින්ම බෝවීමට හේතුවන ප්‍රධාන කරුණු පහත දැක්වෙන අවස්ථාවන් යයි අදහස් කෙරෙයි.

• මීටර් දෙකකට අඩු (අඩි හයකට) අඩු පරතරයක් සහිතව සමීපව සිටින දෙදෙනෙකු අතර.
• වෛරසය ආසාදනය වී සිටින තැනැත්තකුගේ කැස්ස,කිවිසුම් හෝ කතාකරන විට පිටවෙන වෛරස් අංශු මගින්.
• එවැනි අංශු අසල සිටින වෙනත් තැනැත්තකුගේ මුවෙහි හෝ නාසයෙහි තැන්පත්වීමෙන් (හෝ ඒවා ස්වශන පද්ධතිය ඔස්සේ පෙනහළු කරා ගමන් ගැනීමෙනි)

කිසියම් තැනැත්තෙකුට ඇසුරුම් මගින් වෛරසය ආසාදනය විනැයි තහවුරු කිරීමද දුෂ්කර කාර්යයක් වනු ඇතැයි ආචාර්ය ජුලියන් ටැන්ග් (Dr Julian Tang) පවසයි.

ආහාර ඇසුරුම්වල තැන්පත් දේවල් වෛරසය ආසාදනයට බලපාන නියත හේතුවක් හැටියට නිශ්වය කරගනු සඳහා, Covid-19 වෛරසය ආසාදනය වී ඇති නමුත් රෝග ලක්ෂණ ප්‍රදර්ශනය නොකරන පුද්ගලයන් පවත්වන සමාජ සම්බන්ධතා ඇතුළුව වෙනත් ඕනෑම මූලාශ්‍රයකින් මෑතදී සිදුවූ අනාවරණයවීම් බැහැර කරනු ලැබීම අවශ්‍ය කරනු ඇත.

මගේ ආරක්‍ෂාව සලසාගත හැක්කේ කෙසේද?

”ආහාර හෝ ආහාර ඇසුරුම් මගින් Covid-19 වෛරසය පැතිරයන බවක් දැනට තහවුරු කරනු ලැබ නැතැයි” ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවසයි. එහෙත් වෛරසය එක් පුද්ගලයකුගෙන් තවත් පුද්ගලයකුට ගමන් ගැනීම වැලැක්වීම සඳහා පිළිපැදිය යුතු පූර්ව ආරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ගයන් ගණනාවක් ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය විසින් ලැයිස්තුගත කරනු ලැබ ඇත.

ආහාර ඇසුරුම් බෙහෙත් ද්‍රව්‍ය යොදා පිරිසිදු කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් නැතැයි පවසන ලෝක සෞඛ්‍යය සංවිධානය උපදෙස් දෙන්නේ ”ආහාර ඇසුරුම් ස්පර්ශ කරනු ලැබීමෙන් පසු සහ ආහාර ගැනීමට පෙර දෑත් හොඳින් සෝදා පිරිසිදු කරගන්නා ලෙසය.

”ඔබ වෙළෙඳසලකට ගොස් භාණ්ඩ මිලදී ගන්නේනම්,වෙළෙඳසලට පිවිසීමට පෙර හැකියාවක් ඇත්නම්,විෂබීජ නාශකයකින් දෑත් පිරිසිදුකර ගන්න. සාප්පු ගමනින් පසු,එසේම මිලදී ගත් භාණ්ඩ රැගෙන විත් අවශ්‍ය ස්ථානයන්හි තැන්පත් කිරීමෙන් අනතුරුව හොඳින් අත් සෝදාගන්න”

ඇණවුම් කරන ලද භාණ්ඩ නිවසටම ගෙනවිත් දෙන පුද්ගලයා යහපත් පෞද්ගලික හැසිරීමක් සහ ආහාර සුරක්‍ෂිතව සැපයීමේ උපදෙස් අනුව කටයුතු කරන්නේ නම්, සිල්ලර භාණ්ඩ එලෙස ගෙන්වා ගැනීම ආරක්‍ෂිත පියවරකි. එසේ සපයනු ලබන ආහාරමය හෝ වෙනත් සිල්ලර ද්‍රව්‍ය භාරගනු ලැබීමෙන් පසු අත් සෝදාගත යුතුය.

ප්ලාස්ටික් මළු එක වරකට වඩා පාවිච්චි නොකරන ලෙස ඇතැම් විශේෂඥයෝ උපදෙස් දෙති.

By bbc sandesaya

පසුගිය මාසයක දෙකක පටන් මහමග දෙපස ඇත්තේ පලතුරු සැණකෙළියක් යයි කීවාට වරදක් නැත. දිවයිනේ බොහොමයක් ජනාකීර්ණ මාර්ගයන් අයිනේ තාවකාලිකව සාදාගත් ආවරණයන් තුල හෝ පදිකයින්ගේ ගමනට අවහිර වෙන්නට පවා නවතාගත් කුඩා වෑන් රථ තුල හෝ තබාගෙන නා නා විධ පලතුරු විකිනෙන්නේය.

අඹ, දූරියන්, රඹුටන්, අලිපේර පමණක් නොව කාගේවත් පාලනයක් නැතිව කැලයේ සෑදෙන ගල්සියඹලා පවා මේ වාරයේ බහුලව පලදරා තිබේ. මාස කීපයකට ඉහතදී පලතුරු ගස්වල මල් හටගැනීම උත්තේජනය වෙන දැඩි හිරුරැස් පතිත වූ පරිසර ආතතික තත්වයක්ද, ඉන්පසු වර්ධනයට හිතකර සුවදායී වැසිසහිත සිසිල් කාලගුණයක්ද පැමිණීම මෙම පලදාවට හේතුවන්නට ඇති බව ශාක කායික විද්‍යාඥයින්ගේ මතයයි.

කෙසේ වුවත් අද මෙරට තිබෙන බොහොමයක් පලතුරු ගස් සිටවූවා මිස ක්‍රමවත් කප්පාදුවක් යටතේ අයිතිකරුගේ පාලනයට නතුවූ ඒවා නොවේ. ඒ නිසාම ඒවාහි වර්ධනය සිදුවී ඇත්තේ ගසට උවමනා පරිදිය. පලදාව දෙන්නේද සොබාදහමේ නියමයන්ට අනුව තම වර්ගයා නොනැසී පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයක් බීජ නිපදවා පරිසරයට මුදාහැරීමට මිස, සිටවූ පුද්ගලයාගේ ආර්ථික ප්‍රතිලාභයන් පිරිමසන්නට නොවේ. එවැනි පැරණි පලතුරු ගස් දැඩි කප්පාදුවක් හරහා ‘තිරිහන් කිරීමේ’ ක්‍රියාවලිය පුනර්ජනනීය කප්පාදුව සේ හැඳින්වේ. ඒ හරහා පලතුරු ගසට ආදේශ වෙන තරුණ ජවය හරහා අප නෙලාගන්නේ වැඩි පලදාවකි.

අඹ හා රඹුටන් මේ ක්‍රමයට පහසුවෙන් පුනර්යෞවන කරගත හැකි පලතුරු ගස් දෙවර්ගයකි. මීට අමතරව දූරියන්, බෙලි, දිවුල් වැනි පලතුරු ශාකද මෙසේ කප්පාදු කල හැකිය. නමුත් සිට්‍රස් කුලයට අයත් දෙහි, දොඩම් වැනි ශාක සඳහා මෙය සුදුසු වන්නේ නැත.

පුනර්ජනනීය කප්පාදුවේ අරමුණ පලතුරෙන් පලතුරට මෙන්ම වගාකරු අනුවද වෙනස් විය හැකිය. හොඳ ජනප්‍රිය මාදිලියක බද්ධ අඹ පැලයක් සිටුවීමෙන් පසු, අතු කප්පාදුවකට යන්නේ නැතිව, උවමනාවටත් වඩා පරිස්සමෙන් රැකබලා ගැනීමට ගොස්, මේ වනවිට ඔබ නතරවී සිටින්නේ අඹගසට පුනර්ජනනීය කප්පාදුව අත්‍යවශ්‍ය බව සිතෙන ස්ථානයක විය හැකිය.

මන්දයත් සිටුවීම හා පොහොර දැමීම පමණක් ඔබගේ වගකීම ලෙස සලකා කටයුතු කල බැවින් ඔබ සතු අඹ ගසෙහි අතු එකිනෙක අතිපිහිත වීම නිසා, කිරුළේ පත්‍ර වැඩි ප්‍රමාණයකට සූර්යාලෝකය වැටෙන්නේද නැත. ඒ අනුව ශාකයේ සූර්යාලෝක ප්‍රතිග්‍රහණය ඉතා අකාර්යක්ෂමය. ඒ හේතුවෙන්ම පලදාවද අවම අගයක් ගනී.

ගස් උසින් වැඩි බැවින් සෑදෙන සුළු ගෙඩි ප්‍රමාණය වුවත් අපගේ ග්‍රහණයට නතුකර ගැනීම අපහසුය. සැලකිය යුතු ගෙඩි ප්‍රමාණයක් පලතුරු මැස්සාගේ හානියටත්, පැසී ඉදෙද්දී වවුලන් ලේනුන් වැනි වෙනත් සතුන්ගේ ආහාරය පිණිසත් යෙදවෙන්නේය. එවන් හානියක් විඳ දරාගනිමින් දිගටම සිටිය යුතු නැති අතර, විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයකට අනුව වගාකරුට හසුරුවාලිය හැකි හුරුබුහුටි ගසක් පැරණි ගසෙන්ම නිර්මාණය කිරීමටයි මේ මූලික පියවර.

පුනර්යෞවනය ලබන ගසේ උස අඩි 10-12 ක් තරමට සීමාකර ගන්නේනම් සෑදෙන ගෙඩි කුඩා අවධියේදී කවර මගින් ආවරණය කිරීම වැනි ක්‍රමයක් හරහා ආරක්ෂා කල හැකි වෙනවා පමණක් නොව පරිනත වනතුරු වෙනත් සතුන්ගෙන් සිදුවිය හැකි හානිද අවම කරගත හැකිවන්නේය. කෙසේ නමුත් කප්පාදුවෙන් පසු, අස්වැන්න නොලැබෙන වසර දෙක තුනක්ද උදාවෙන නිසා ඔබ විසින් ඒ සඳහාද සිත එකඟ කරගත යුතුවේ.

මේ වැසි සමය කප්පාදුවක් සඳහා උචිත කාලයක් වේ. අධික වැසි හා අධික වියලි කාල මගහරින්නේ නම් වඩාත් යෝග්‍යයය. අතු බොහොමයක් කපා දැමුව විටදී පසෙහි තිබෙනා ජලය කාර්යක්ෂමව ශාකය තුලට ඇද ගැනීමට ඉවහල් වන, පත්‍ර වලින් ජලය වාශ්පවීම නිසා ගොඩනැගෙන චූෂණ බලය නොහොත් උත්ස්වේදන චූෂණය ශාකයට අහිමි වී යයි. ඒ නිසා කප්පාදුව සිදුකරන අවස්ථාවේදී පහසුවෙන් උරාගැනීම සඳහා පසේ හොඳින් ජලය තිබිය යුතුයි.

ජලය ඇදගනීමට අවශ්‍ය චූෂණ බලය ලබාදීම සඳහා ප්‍රමාණවත් වන පරිදි එක අත්තක් පමණක් ඉතිරි කර අනෙක් අතු කපා දැමීම පුනර්ජනනීය කප්පාදුවේ පළමු පියවරයි. ඉතිරි කරන මෙම අත්ත ප්‍රධාන අත්තක් නොවන අතර ගසේ සමතුලිතතාවයට බාධාවක් නොවන පරිදි පත්‍ර හොඳින් තිබෙන කුඩා අත්තක් විය යුතුවේ. පැරණි අඹ ගසක් දරන මුළු අතු ප්‍රමාණයෙන් 80% ක් පමණ ඉවත් කරනවා යනු, විශාල දැව ප්‍රමාණයක් නිදහස් වීමකි. දුර්වල දැව වර්ගයක් නිසා මේවා කලක් තබාගැනීමද කල නොහැකිය. එබැවින් කප්පාදුවෙන් පසු නිදහස්වෙන දැව සඳහාද ආර්ථික වටිනාකමක් ලබාගැනීමේ ක්‍රමයක් සූදානම් කරගෙනම කප්පාදුව ඇරඹීම වඩාත් පලදායී වේ.  

අතු බෙදීම ඇරඹි ස්ථානයට අඟල් කීපයක් ඉහලින් මෙම අතු කපා ඉවත් කල යුතුවේ. (ඉතිරි කරන අත්ත හැර)අතු කැපීම සඳහා යාන්ත්‍රික කියතක් භාවිතා කල හැකිය. කැපුම් තලය මත ජලය නොරැඳෙන පරිද්දෙන් යම් ආනතියකින් කැපිය යුතු අතර, දිලීර නාශකයක් කැපූ පෘෂ්ඨයේ ආලේප කිරීමටත්, එය වියලුන පසු ඊට උඩින් සුදු එනමල් තීන්ත මගින් තුවාලය වැසීමටත් අමතක නොකරන්න. මෙම තීන්ත ආලේපනය වසරකට වරක් පමණ කීප වතාවක් කලයුතු වේ. කැපූ අතුවල මෙතෙක් කලක් අක්‍රියව තිබූ පාර්ශ්වික අංකුර වහ වහා ක්‍රියාත්මක වන බව ඔබට පෙනේවි. තමාට අවශ්‍ය ආකාරයේ කිරුළක් සාදාගැනීම උදෙසා ප්‍රමාණවත් අතු සංඛ්‍යාවක් ඉතිරි කරගෙන අලුතින් සෑදෙන වැඩිපුර රිකිලි ඉවත් කිරීමට පසුබට නොවන්න.

ලපටි දළු පහසුවෙන් ඇන්ත්‍රැක්නෝස් වැනි දිලීර රෝග වලටද, අඹ කීඩෑවා වැනි කෘමීන්ගේ හානියටද පාත්‍ර විය හැකි නිසා සංස්ථානික කෘමිනාශක සහ දිලීර නාශක යෙදීමද ආරක්ෂක පියවරකි. බොහොමයක් කප්පාදු කල අඹ ගස් අසාර්ථකවන්නේ අලුතින් හටගන්නා රිකිලි වලට සිදුවන මෙවැනි ආසාදනයන් නිසා බැවින් කප්පාදුවෙන් පසු මෙය විශේෂයෙන් සැලකියයුතු කරුණක් වන්නේය. අඹ කීඩෑවා මර්දනයට තියාමෙතොක්සෑම් Thiamethoxam (ඇක්ටාරා) හෝ ඉමිඩක්ලොප්‍රිඩ් Imidacloprid (ඇඩ්මයර්) යොදන්න පුළුවන්. හැබැයි විශේෂයෙන් සැලකිය යු මේ වසවිස ද්‍රව්‍ය මල් පිපුනාට පස්සේ නම් යොදන්න එපා. පරාගනය සඳහා උපකාර කරන හිතකර කෘමි සතුනුත් මැරෙනවා. දළු වලට පමණයි.

ලපටි දළුවලට එන ඇන්ත්‍රැක්නෝස් දිලීර රෝගය පාලනයට ඩැකොනිල් Daconil හෝ කාබෙන්ඩසිම්  Carbendazim වැනි දිලීර නාශකයක් යොදන්න පුළුවන්. ශාකයේ ජීවී ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා සෑදී ඇති නව කිරුල ප්‍රමාණවත් යයි සිතෙන්නේ නම්, පෙරදී ඉතිරි කරගත් පැරණි අත්තද දැන් කපා දැමිය හැකිවේ. බොහෝවිට මේ සඳහා වසරක් හෝ දෙකක් ගතවෙනු ඇත. තම පාලනයට යටත් කිරුළක් මෙතැන් සිට පවත්වාගෙන යාම වගාකරුගේ වගකීමයි. කෘතිම උත්තේජනයක් ලබාදී මල් හටගැන්වීමද, ඒ හරහා තමාට අවශ්‍ය කාලයට පලදාවක් ලබාගැනීමටද දැන් පුළුවන. නමුත් එම මාතෘකාව එනම කතා කල යුත්තකි.

රඹුටන් වල ඇත්තේ වෙනම තත්වයකි

රඹුටන් වල ඇත්තේ වෙනම තත්වයකි.  සිටුවීමේදී බද්ධ පැලයක්ම සිටුවන මෙන් මෙහිදී උපදෙස් දෙන්නේ රඹුටන් ගෙඩියේ ඇටයෙන් සෑදෙන පැල ඇතැම්විට අඩකටත් වඩා ප්‍රමාණයක් පිරිමි ශාක ලෙස උපදින නිසාය. ඒවාහි කිසිදා ගෙඩි හටගන්නේ නැත. ගස පිරෙන්නට මල් පිපෙනවා පමණි.

ඔබගේ වත්තේ ඇති එවන් රඹුටන් ගසක් පුනර්ජනනීය කප්පාදුවක් හරහා ‘තිරිහන්’ කිරීමේදී අලුතින් ලියලා එන අංකුර වලට රසවත් රඹුටන් මාදිලියක් බද්ධ කරගැනීමෙන් ඔබ ලබනා තෘප්තිය සුළුපටු නොවනු ඇත. පිරිමි ගසක් නොවුනත්, ඇඹුල් රසැති, හොඳින් මදය නොගැලවෙන ගෙඩි දරනා රඹුටන් ගසක් වුවද මේ ක්‍රමයෙන් ‘මල්වාන’ රඹුටන් බවට පත්කළ හැකිවේ.

කප්පාදුව සඳහා තිබිය යුතු පරිසර තත්වයන් අඹ කප්පාදුවේ අකාරයටමය. එක වෙනසක් වන්නේ බීජ වලින් බිහිවූ බොහොමයක් රඹුටන් ගස් අතු බෙදෙන්නේ නැතිව, තනි කඳක් සේ සෑහෙන දුරක් වර්ධනයවූ ඒවා වීමයි. එසේනම් කප්පාදුවේදී පළමුව කල යුත්තේ අඹ ගසට සිදුකල පරිද්දෙන්ම එක අත්තක් ඉතිරි වන සේ අනෙක් අතු බිම හෙලා ගසේ බර අඩු කිරීමයි. අනතුරුව පොලොව මට්ටමට අඩියක් දෙකක් ඉහලින් ප්‍රධාන කඳේ භාගයක් පමණ ගැඹුරට හරස් කැපුම් දෙකක් යොදා, ඉංග්‍රීසි වී (V) අකුර හැඩැති තුනී දැව පෙත්තක් ඉවත් කර ගැනීමයි.

මෙහි ඇති ඡායාරූපයේ ඇත්තේ රඹුටන් නොවූවත්, කඳකට යෙදූ එවන් කැපුමකි. ගසේ බර කලින්ම අඩුකළ යුත්තේ මෙම දුර්වල ස්ථානයෙන් බිඳී ගස පෙරලීයාම වැලැක්වීමටයි. නොබෝ දිනෙකින් කැපුමට පහල ප්‍රධාන කඳෙන් රිකිලි ලියලා එනු ඇති. අඹ ගසට තරම් ඇන්ත්‍රැක්නෝස් හෝ කීඩෑ හානියක් මෙහිදී සිදුවන්නේ නැත. එහෙත් ලපටි දළු රිකිලි වල ආරක්ෂාව පිළිබඳව නිතර සොයා බැලිය යුතුවේ. සුළුවෙන් හෝ කෘමි හානියක් දක්නට ලැබෙන්නේ නම් සැර අඩු කෘමිනාෂකයකින් ගැටලුව විසඳා ගත හැකිය.

හොඳින් වැඩෙන රිකිලි තුන හතරක් වුවත් ඉතිරි කරගෙන අනෙක්වා ඉවත් කිරීමෙන් ඉතිරි කරගත් රිකිලිවල වර්ධනය වේගවත් වන අතර, බද්ධ කිරීම සිදු කල යුත්තේ මේවාටය. ඒ සඳහා අලුත් රිකිලි පැන්සලක් තරමටවත් මහත් වෙනතුරු ඉවසා සිටින්නට ඔබට සිදුවේවි.

ඉදිරි ලිපි

රඹුටන් වර්ග කීපයක් එකම ගසේ අතුවල ! වැටුනහම ගෙඩි අහුලන බෙලි,දිවුල්, දූරියන් වලට පුනර්ජනන කප්පාදුවක් කුමටද?

සනත් එම්. බණ්ඩාර

ගතව ගිය වසරක කාලය තුළ ෆේස්බුක් හි පළ වූ සෞඛ්‍ය හා සම්බන්ධ නොමග යවන සුළු තොරතුරු, බිලියන 3.8 වාරයක් කියවනු ලැබ ඇති බව වාර්තාවකින් පෙන්නුම් කරයි.

ඉහත කී තත්ත්වය කෝවිඩ්-19 අර්බුද සමයේ උච්ඡ වී ඇති බවත් එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

ෆේස්බුක් මහජන සෞඛ්‍යට “දැඩි තර්ජනයක්” බව අදාළ සමීක්ෂණය මෙහෙය වූ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් හඬ නගන ‘අවාස්’ ආයතනය පවසයි.

එන්නත් සම්බන්ධයෙන් ෆේස්බුක් හි පළ වන ව්‍යාජ තොරතුරු නිසා කෝවිඩ්-19 සඳහා එන්නතක් සොයා ගත්ත ද එය ලබා ගැනීමට සූදානම් වන පිරිස සීමා වීමට ඉඩ ඇති බව වෛද්‍යවරු පෙන්වා දෙති.

සිය ආයතනය ගෙන ඇති පියවර ඉහත කී වාර්තාවේ අඩංගු සොයා ගැනීම් මගින් පෙන්නුම් නොකරන බව ෆේස්බුක් සමාගම පවසයි.

නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් ෆේස්බුක් සමාගම සඳහන් කර තිබුණේ “වැරදි තොරතුරු පැතිරීම සීමා කිරීම සඳහා අවාස් සතු ඉලක්කය අපටත් තිබෙනවා. කරුණුවල නිවැරදිභාවය සොයා බලන අපේ ගෝලීය ජාලයට ස්තූතිවන්නට, අප්‍රේල් සිට ජුනි දක්වා කෝවිඩ්-19 ගැන පළ වූ නොමග යවන සුලු වාර්තා මිලියන 98 ක් සම්බන්ධයෙන් අනතුරු ඇඟවීමටත් හානියක් සිදුවිය හැකි වාර්තා මිලියන 7 ක් ඉවත් කිරීමටත් අපි කටයුතු කළා,” යනුවෙනි.

“සෞඛ්‍ය ආයතන ලබා දී ඇති තොරතුරු වෙත අප විසින් බිලියන දෙකකට වැඩි පිරිසක් යොමු කරනු ලැබ තිබෙනවා. යමෙකු කෝවිඩ්-19 සම්බන්ධ යොමුවක් (link) ‘ෂෙයාර්’ කිරීමට සූදානම් වන විට අප ඔවුන් වෙත විශ්වසනීය සෞඛ්‍ය තොරතුරු අඩංගු ස්ථාන පෙන්නුම් කර තිබෙනවා’

බොරු බෙහෙත්

ෆේස්බුක් සමාගම එවැනි උත්සහයක් ගත්ත ද එම සමාජ ජාලයේ තිබී හඳුනා ගත් සෞඛ්‍ය හා සම්බන්ධ නොමග යවන සුලු තොරතුරුවලට අදාළව අනතුරු ඇඟවීම් දක්වා තිබුණේ 16% ක පමණක් බව ‘අවාස්’ වාර්තාවෙන් පෙන්නුම් කරයි.

ෆේස්බුක් තුළ සෞඛ්‍ය හා සම්බන්ධ නොමග යවන සුළු තොරතුරු පතුරුවන බවට පර්යේෂකයන් විසින් හඳුනා ගනු ලැබ ඇති ප්‍රධාන වෙබ් අඩවි දහය, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය වැනි නිල වෙබ් අඩවි මෙන් සිව් ගුණයක් කියවා ඇති බව ඉහත කී වාර්තාවේ දැක්වේ.

සෞඛ්‍යට අදාළ නොමග යවන සුළු තොරතුරුවලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් හුවමාරු (ෂෙයාර්) වී ඇත්තේ ෆේස්බුක් පිටු (පේජස්) ඔස්සේය.

එවැනි පිටු 42 කින් තොරතුරු ලබා ගෙන ඇති පිරිස (ෆලෝවර්ස්) මිලියන 28 කට අධිකය.

එසේ වැඩි වශයෙන්ම හුවමාරු වී ඇති තොරතුරු:

• ‘වීව්ස්’ (කියවා ඇති පිරිස) මිලියන 8.4 – ඉන්දියාවේ දරුවන් මිලියන භාගයක් අංශභාග තත්ත්වයට පත් කිරීමට හේතු වූ එන්නතට බිල් ගේට්ස්ගේ සහාය ලැබී ඇතැයි පැවසෙන වාර්තාවක්
• ‘වීව්ස්’ මිලියන 4.5 – ඉබෝලා සඳහා කොලොයිඩ් සිල්වර් ද්‍රාවන ලබා දීම වැනි මාරක රෝග සඳහා ව්‍යාජ ප්‍රතිකාර ක්‍රමවේද අඩංගු වාර්තාවක්
• ‘වීව්ස්’ මිලියන 2.4 – නිරෝධායනය මගින් මහජන සෞඛ්‍යට හානි ගෙන දෙන බව සඳහන් වාර්තාවක්

ඉහත කී පර්යේෂණය මගින් එක්සත් ජනපදයේ, එක්සත් රාජධානියේ, ප්‍රංශයේ, ජර්මනියේ සහ ඉතාලියේ සමාජ ජාල ගිණුම් වෙත අවධානය යොමු කර තිබේ.

‘අවාස්’ ආයතනයේ ප්‍රචාරක අධ්‍යක්ෂ ෆාඩි කුරාන් කියා සිටියේ “ෆේස්බුක් ‘ඇල්ගොරිදම’ (algorithm) මහජන සෞඛ්‍යට ප්‍රධාන තර්ජනයක්” යනුවෙනි.

“වසංගතය අතරතුර විශ්වාසය තැබිය හැකි තොරතුරු ලබා දෙන බවට මාක් සකර්බර්ග් ප්‍රතිඥා දුන්නා.”

“නමුත් ෆේස්බුක් හි බිලියන 2.7 ක් සෞඛ්‍ය හා සම්බන්ධ නොමග යවන සුළු තොරතුරු පතුරුවන ජාල වෙත යවමින් ඔහුගේ ‘ඇල්ගොරිදම’ ඒ උත්සාහය කඩාකප්පල් කර දමනවා,”

“ෆේස්බුක් සමාගම මේ ‘ඇල්ගොරිදම’ ඉවත් නොකර, විශාල වශයෙන් හුවමාරු වූ බොරුවලට නිරාවරණය වූ සෑම දෙනාටම නිවැරදි කිරීම් සැපයුවේ නැති නම් මේ ගැටලුකාරී තොරතුරු නිසා වසංගත තත්ත්වය තවත් නරක අතට හැරේවි,” යනුවෙන් ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය.

කෝවිඩ්-19 පාලනය සඳහා අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රමවේද සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ සෞඛ්‍ය බලධාරීන් විසින් තහවුරු නොකරන ලද තොරතුරු ද ෆේස්බුක් ඔස්සේ පළ වී තිබිණි.

කොරෝනාවෛරසයෙන් ගැලවී සිටීම සඳහා කැඳ පානය හෝ දුම් ඇල්ලීම වැනි ක්‍රමවේද ඒ අතර විය.

එවැනි අත්හදා බැලීම් මේ මොහොතේ යෝග්‍ය නොවන බව ශ්‍රී ලංකා ආයුර්වේද වෛද්‍ය සභාවේ සභාපතිවරයා මෙන්ම ආයුර්වේද කොමසාරිස්වරයා ද එවක බීබීසී සිංහල සේවයට කියා සිටියේය.

Text by – bbc

පසුගිය14 වැනිදා අපි ‘ ඵලදාව අඩුවන පැරණි අඹ ගසට ‘නව ජීවයක් දෙන පුනර්ජනන කප්පාදුව’ ලිපිය පළ කළා. ඒ ලිපියට බොහොම හොද ප්‍රතිචාර ලැබුණා. ඒ අතර බොහෝ දෙනෙක් ඇසූ ප්‍රශ්නයක් වුණේ ‘පුනර්ජනන කප්පාදුවෙන් පසු අලුත් දළු එන විට අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවන ‘දළු කීඩෑවන්‘ මර්ධනය කරන්නේ කෙසේද යන්නයි. ඒ සදහා භාවිතා කළ හැකි රසායනික ද්‍රව්‍ය ගැනත් ඔවුන් ප්‍රශ්න ඇසුවා. මේ ප්‍රශ්නවලට නිසි පිළිතුරු අද ලිපියේ පළ වෙනවා.

පැළ තවානකින් මිලදී ගෙනැවිත් ඉතා සැළකිලිමත්ව ගෙවත්තේ සිටුවාගන්නා අඹ පැළයට නිදහසේ වැඩෙන්නට ඉඩ නොදී විද්‍යානුකූලව කප්පාදු කරමින්, හොඳින් ඵලදාව දෙන හුරුබුහුටි අඹ ගසක් නිර්මාණය කරගන්නා ආකාරය පසුගිය ලිපියකින් අප පෙන්වා දුන්නෙමු.

කිරුළේ පත‍්‍ර සියල්ලම හිරුරැසින් නැහැවී උපරිම ආහාර නිෂ්පාදනයක් සිදුවෙන අයුරින් අතු පන්තිය සකසා ගැනීම මේ කප්පාදුවේ ප‍්‍රධාන අරමුණ විය. ඊට අමතරව පළිබෝධ හානි අවම කරගැනීම උදෙසා ළපටි ගෙඩි ආවරණය කිරීමටත්, අස්වැන්න නෙළීම පහසු කරගැනීමටත් හැකිවෙන පරිදි ගසේ උස අඩුකරගැනීම ද තවත් අවශ්‍යතාවයක් තිබුණි.

ළපටි අඹ පැළයක් මේ ආකාරයට පුහුණු කරමින් තම අභිමතයට අනුව ගසක් නිර්මාණය කරගත හැකි වුවද, අද මෙරට තිබෙන බොහොමයක් අඹ ගස් සිටවූවා මිස මෙවන් පාලනයකට නතුවූ ඒවා නොවේ. ඒ නිසාම ඒවාහි වර්ධනය සිදුවී ඇත්තේ ගසට උවමනා පරිදිය. ඵලදාව දෙන්නේද සොබාදහමේ නියමයන්ට අනුව තම වර්ගයා නොනැසී පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය ප‍්‍රමාණයක් බීජ නිපදවා පරිසරයට මුදාහැරීමට මිස, සිටවූ පුද්ගලයාගේ ආර්ථික ප‍්‍රතිලාභයන් පිරිමසන්නට නොවේ. අතු එකිනෙක අතිපිහිත වෙමින් පිහිටන නිසා මෙම ශාකවල සූර්යාලෝක ප‍්‍රතිග‍්‍රහණය ඉතා අකාර්යක්ෂමය.

ඒ හේතුවෙන්ම ඵලදාවද අවම අගයක් ගනී. ගස් උසින් වැඩි බැවින් සෑදෙන සුළු ගෙඩි ප‍්‍රමාණය වුවත් අපගේ ග‍්‍රහණයට නතුකර ගැනීම අපහසුය. සැළකිය යුතු ගෙඩි ප‍්‍රමාණයක් පලතුරු මැස්සාගේ හානියටත්, පැසී ඉදෙද්දී වවුලන් ලේනුන් වැනි වෙනත් සතුන්ගේ ආහාරය පිණිසත් යෙදවෙන්නේය. එවන් හානියක් විඳ දරාගනිමින් දිගටම සිටිය යුතු නැති බවත්, විද්‍යාත්මක ක‍්‍රමවේදයකට අනුව පැරණි අඹ ගසක් වුවත් කප්පාදුකර වගාකරුට හසුරුවාලිය හැකි ගසක් නිර්මාණය කළහැකි බවත් අඟුණකොළපැලැස්ස පර්යේෂණායතනයේ පර්යේෂකයින් පෙන්වා දී තිබේ. කෙසේනමුත් කප්පාදුවෙන් පසු, අස්වැන්න නොලැබෙන වසර දෙක තුනක්ද උදාවෙන නිසා වගාකරු එයටද සිත එකඟ කරගත යුතුවේ.

”දශක කීපයක් පැරණි අඹ ගසක් පවා මෙම දැඩි කප්පාදුව නමැති ක‍්‍රමවේදය යටතේ ‘තිරිහන්’ කරගන්න පුළුවන්. හුඟක්ම පැරණි ගස් වලට නම් මෙය ආර්ථික වශයෙන් ලාභදායක ක‍්‍රමයක් නෙවෙයි. පසේ හොඳින් තෙතමනය තිබෙන කාලයක් තමයි මේ සඳහා තෝරාගත යුත්තේ. හොඳින් වැඩුණු එක අත්තක් ඉතිරි කරලා අනෙක් අතු සියල්ල කපා දමනවා. තිබෙන මුළු අතු වලින් 80% ක් පමණ ඉවත්කිරීම මේ යටතේ සිදුවෙනවා. කප්පාදුව ආරම්භ කරන්නේ කුමන උසකින්ද යන්න තීරණය කළයුත්තේ වගාකරුගේ අභිමතය සහ ගසේ අතු බෙදීම සිදුවී ඇති ආකාරය අනුවයි. අපේ පර්යේෂණායතනයේ තිබෙනවා පොළොවේ සිට මීටර් 2.5, 3.0, 3.5, 4.0, 4.5 යනාදී උසින් කප්පාදුවට භාජනය කළ ශාක”

එසේ පවසන්නේ අඟුණකොළපැලැස්ස පර්යේෂණායතනයේ උද්‍යාන බෝග පිළිබඳ පර්යේෂණයන් මෙහෙයවන සහකාර කෘෂිකර්ම අධ්‍යක්ෂ ඩබ්ලිව්. ඒ. විජිතවර්ණ මහතායි. කරුණු එපරිදි නම් මේ වැසි සමය කප්පාදුවක් සඳහා උචිත කාලයක් වේ. අධික වැසි හා අධික වියළි කාල මගහරින්නේ නම් වඩාත් යෝග්‍යය. අතු බොහොමයක් කපා දැමුව විටදී පසෙහි තිබෙනා ජලය කාර්යක්ෂමව ශාකය තුළට ඇද ගැනීමට ඉවහල් වන, පත‍්‍ර වලින් ජලය වාෂ්පවීම නිසා ගොඩනැගෙන චූෂණ බලය නොහොත් උත්ස්වේදන චූෂණය ශාකයට අහිමි වී යයි. ඒ නිසා කප්පාදුව සිදුකරන අවස්ථාවේදී ජලය පහසුවෙන් උරාගැනීම සදහා පසේ ජලය හොදින් තිබිය යුතුය.

තෙතමනය පසේ හොඳින් තිබුනද එක අත්තක් ඉතිරි කරන්නේද යම් තරමක චූෂණයක්ද තිබිය යුතු නිසාමය. ඉතිරි කරන මෙම අත්ත ප‍්‍රධාන අත්තක් නොවන අතර ගසේ සමතුලිතතාවයට බාධාවක් නොවන පරිදි පත‍්‍ර හොඳින් තිබෙන කුඩා අත්තක් විය යුතුවේ. ඒ හරහා මූල පද්ධතියට අවශ්‍ය ආහාර නිපදවීමත්, වර්ධනයට අවශ්‍ය ජලය උරාගැනීමත් සිදුවේ. පැරණි අඹ ගසක් දරන මුළු අතු ප‍්‍රමාණයෙන් 80% ක් පමණ ඉවත් කරනවා යනු, විශාල දැව ප‍්‍රමාණයක් නිදහස් වීමකි. දුර්වල දැව වර්ගයක් නිසා මේවා කලක් තබාගැනීමද කළ නොහැකිය. එබැවින් කප්පාදුවෙන් පසු නිදහස්වෙන දැව සඳහාද ආර්ථික වටිනාකමක් ලබාගැනීමේ ක‍්‍රමයක් සූදානම් කරගෙන කප්පාදුව ඇරඹීම වඩාත් ඵලදායී වේ.

කප්පාදුවට භාජනය කරන ශාකයේ මුල් අතු බෙදීම ඉතා පහළින් සිදුවී තිබේනම්, බෙදුණු ස්ථාන පසුකර, පොළොවේ සිට අඩු උසකින් අතු කපා දැමිය හැකිවේ. එවන් ශාකයකින් ලැබෙන වාසිය වන්නේ කුඩයක් ආකාරයට මනාව විසිරුණු කිරුළක්, පොළොව මට්ටමේ සිට අඩු උසකින් නිර්මාණය කරගත හැකිවීමයි. මුල් ශාකයේ අතු බෙදී ඇත්තේ තරමක් ඉහළින් නම්, කප්පාදුව කළයුත්තේ ඊටත් ඉහළින් නිසා, ඉදිරියේදී නිර්මාණය වන ශාකය තරමක් උස එකක් වීම වැළක්විය නොහැකිය.

”අතු කැපීම සඳහා යාන්ත‍්‍රික කියතක් භාවිතා කළයුතුයි. කැපුම් තලය මත ජලය නොරැුඳෙන පරිද්දෙන් යම් ආනතියකින් කපන්නත් ඕනෑ. ඒ වගේම අත්තක් කපනකොට එය ප‍්‍රධාන කඳට සම්බන්ධ වෙන ස්ථානයෙන්ම නොකපා අඟල් කීපයක් දුරින් කපන්න ඕනෑ. දිලීරනාශකයක් කැපූ පෘෂ්ඨයේ ආලේප කිරීමත්, එය වියලූන පසු ඊට උඩින් සුදු එනමල් තීන්ත මගින් තුවාලය වැසීමත් කළ යුතුයි. මෙම තීන්ත ආලේපනය වසරකට වරක් පමණ කීප වතාවක් කළයුතු වෙනවා”

ශාකයේ මතු ආරක්ෂාව උදෙසා අනුගමනය කළයුතු පිළිවෙත් ගැන විජිතවර්ණ මහතා පවසන්නේ එවන් අදහසකි. කැපූ අතුවල මෙතෙක් කලක් අක‍්‍රියව තිබූ පාර්ශ්වික අංකුර දැන් ක‍්‍රියාත්මක වනු ඇත. තමාට අවශ්‍ය ආකාරයේ කිරුළක් සාදාගැනීම උදෙසා ප‍්‍රමාණවත් අතු සංඛ්‍යාවක් ඉතිරි කරගෙන අලූතින් සෑදෙන වැඩිපුර අතු වුවත් ඉවත් කිරීමට වගාකරු පසුබට නොවිය යුතුවේ. විශාල ප‍්‍රමාණයක් නව රිකිලි අලූතින් ලියලා එන බැවින් කිහිප වතාවක්ම රිකිලි .තුනී කිරීමට. සිදුවීම ස්වභාවිකය.

ළපටි දළු පහසුවෙන් ඇන්ත‍්‍රැක්නෝස් වැනි දිලීර රෝග වලටද, අඹ කීඩෑවා වැනි කෘමීන්ගේ හානියටද පාත‍්‍ර විය හැකි නිසා සංස්ථානික කෘමිනාශක සහ දිලීරනාශක යෙදීමද ආරක්ෂක පියවරකි. බොහොමයක් කප්පාදු කළ අඹ ගස් අසාර්ථක වන්නේ අලූතින් හටගන්නා රිකිලි වලට සිදුවන මෙවැනි ආසාදනයන් නිසා බැවින් කප්පාදුවෙන් පසු මෙය විශේෂයෙන් සැළකියයුතු කරුණක් වන්නේය. ශාකයේ ජීවී ක‍්‍රියාකාරිත්වය සඳහා සෑදී ඇති නව කිරුළ ප‍්‍රමාණවත් යයි සිතෙන්නේ නම්, පෙරදී ඉතිරි කරගත් පැරණි අත්තද දැන් කපා දැමිය හැකිවේ. බොහෝවිට මේ සඳහා වසරක් හෝ දෙකක් ගතවෙනු ඇත.

පුනර්ජනන කප්පාදුව සම්පූර්ණව වගාකරුගේ අභිමත ප‍්‍රකාර අඹ ගසක් ලැබීමට වසර දෙක හමාරක් පමණ ගතවෙනු ඇත. නිසි නඩත්තුවක් සහිතව තම පාලනයට යටත් කිරුළක් මෙතැන් සිට පවත්වාගෙන යාම වගාකරුගේ වගකීමයි. ප‍්‍රමාණවත් කිරුළක් වර්ධනයෙන් පසු කෘතිම උත්තේජනය මගින් මල් හට ගැන්වීමද කළ හැකිය.

ලපටි දළුවලට එන අඹ කීඩෑවා මර්ධනයට බෙහෙත මෙන්න

තාක්‍ෂණික කරුණු – ඩබ්ලිව්. ඒ. විජිතවර්ණ – සහකාර කෘෂිකර්ම අධ්‍යක්‍ෂ
මාෂ හා තෙල් බෝග පර්යේෂණ හා සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානය, අගුණකොළපැලැස්ස

සනත් එම්. බණ්ඩාර – සහකාර කෘෂිකර්ම අධ්‍යක්‍ෂ, ජාතික කෘෂිකර්ම තොරතුරු හා සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථානය, ගන්නොරුව

නයිජීරියාවේ අතහැර දමා ඇති ගල් වළක් මේ මස මුලදී සමාජ මාධ්‍යවල පින්තූර පළ කිරීමෙන් පසු සංචාරක ස්ථානයක් බවට පත්ව තිබේ.

නිල් අහසකට නගින පාෂාණ, පාසි සහිත අඩිපාරක්, කුඩා කොළ පැහැති කඳු සහ සූර්යයා දිදුලන විලක් සහිතව අගෝස්තු මස මුලදී ට්විටර් හි බෙදාගත් පින්තූර සමූහයකට විශාල ජනතා ආකර්ෂණයක් හිමිවී තිබේ.

දින කිහිපයකින්, අබුජා අගනුවරට නුදුරින් පිහිටි දුප්පත් අසල්වැසි ප්‍රදේශයක් වන එම්පේ හි ක්‍රෂ්ඩ් රොක් ලෙස හැඳින්වෙන අඩවිය පිරී ඉතිරී ගියේය.

ඩීජේ සංගීත කණ්ඩායම්, ආහාර වෙළෙන්දන්, හිරු එළිය ස්නානය කරන සෙල්ෆි ගන්නන් සිය ගණනක් සහ සම්භාව්‍ය සංගීත කණ්ඩායම් ද මේ ස්ථානයේ කඳවුරු බැඳ තිබේ.

උතුරේ කාලගුණය ඉතා උණුසුම් වන අතර දකුණේ තරමක් තෙතමනය ඇත. කෙසේ වෙතත්, දේශපාලන අගනගරයේ වෙසෙන බොහෝ විදේශිකයින්ගේ ආනුභාවයෙන් අබුජා අවට කඳු නගින්නන් වැඩිවෙමින් පවතී.

රටේ මධ්‍යම කලාපයේ කඳුකරය ගවේෂණය කිරීම සඳහා මෙම තරුණ මධ්‍යම පංතික නයිජීරියානුවන් දිරිමත් කිරීම සඳහා කොරෝනා වයිරස් වසංගතයටද දායක වී තිබේ. මිනිසුන් වෙනත් තැනකට යාම වළක්වා ඇති අගුලු දැමීම නිසා නිවසට සමීප ස්ථාන ගවේෂණය කෙරෙමින් පවතී.

දේශීය ග්වාරි භාෂාවෙන් “පාෂාණය” යන අර්ථය ඇති මාපේ අවට ප්‍රදේශය 1980 දශකයේ අබුජා කුඩා ගම්මානය රටේ අගනගරය බවට පරිවර්තනය කිරීම සඳහා භාවිතා කළ ගල් වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සැපයීය.

“ගල් වළ වසර 10 කට වඩා වැඩි කාලයක් පැවතුනි,” නගර වාසීන් හදිසියේ ගලා ඒම නිසා තරමක් කලබලයට පත්ව සිටින එම්පේ පදිංචිකරුවෙකු වන එබෙන්ස් පැවසීය.

නයිජීරියාවේ ස්වාභාවික සුන්දරත්වයේ අඩවි රාශියක් ඇත, නමුත් මෙම “මිනිසා විසින් සාදන ලද” ස්ථානයට තමන්ගේම ආයාචනයක් ඇත. ප්‍රධාන ස්ථර තුනක් සහිතව, පහතින් ඇති ජලය විශ්මය ජනක දසුනක් ලබා දෙයි. තණකොළ කදිම විනෝද චාරිකා ස්ථානයක් වන ඉහළ ටෙරස් වෙත කුඩා එඩිතර අඩි පාරක් තෝරා ගත හැකිය.

වඩාත් වික්‍රමාන්විතයන්ට ජල අද්දරට යන මාර්ගය දිගේ ඉදිරියට යා හැකිය. එහෙත්, ජලයට බැස පීනීමට කැමති නිර්භීත අයට අනතුරු ඇඟවීමකි. ‘ප්‍රදේශවාසීන් පවසන්නේ එය අතහැර දමා ඇති යන්ත්‍රෝපකරණවලින් පිරී ඇති බවයි’

ඔබාෆෙමී ඇවොලෝවෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ භූ භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වන ඒබ්‍රහම් ඇඩෙපෙලුමි පවසන පරිදි මෙම විල සෑදී ඇත්තේ ජලධරයක අස්ථි බිඳීම හේතුවෙනි.

“පර්වතය කැඩී ගිය පසු, පර්වතය තුළ ජලය පීඩනයට ලක්වුණා,” ඔහු බීබීසීයට පැවසීය.

“එය ස්වාභාවික සංසිද්ධියක්. එම්පේ යනු අබුජා හි අස්ථි බිඳීමක් ඇති ප්‍රදේශයක් වන අතර 2018 තරම් මෑතදී භූ කම්පන ඇති විය.”

Mpape Crushed Rock හි කඳු නැගීමට එරෙහිව ප්‍රාදේශීය හදිසි ඒජන්සිය ආධුනිකයන්ට අනතුරු අඟවා ඇත, නමුත් විනෝදය සොයන අය එය වළක්වන බවක් නොපෙනේ.

” නයිජීරියාවේ එවැනි ස්ථානයක් ඇති බව මා දැන සිටියේ නැත. එය සැබෑවක් දැයි බැලීමට මට අවශ්‍ය වුණා” ෆේස්බුක් හි පින්තූර දැකීමෙන් පසු ඇගේ මිතුරන් සමඟ පැමිණි එලිසබෙත් ඔකුට් බීබීසීයට පැවසීය.

“අබුජා හි එවැනි ස්ථානයක් තිබීම ගැන මම පුදුම වුණා. මා දකින දේට මම ප්‍රිය කරමි” යැයි චුක්වුකා පැවසීය.

එමෙකා යුකෝ තවදුරටත් මෙසේ පැවසීය: “එය ආරක්ෂා කිරීමට අපි පියවර ගනු ඇතැයි මම බලාපොරොත්තු වෙමි.”

පසුගිය සති කිහිපය තුළ ගල් වළ වටා ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමට ස්වේච්ඡා සේවකයන් පසුගිය සෙනසුරාදා තීරණය කළේය.

“ස්ථානය පිරිසිදු කිරීම ඔවුන්ගේ වගකීම බව බොහෝ දෙනෙකුට හැඟී ගියා” බ්‍රැන්ඩන් අකුමේ බීබීසීයට පැවසීය.

මෙය බොහෝ නයිජීරියානුවන්ට පිටස්තර සංකල්පයක් බව ඔහු පැවසීය.

ඔහු එක් විනෝද චාරිකා කණ්ඩායමක සිට අනෙක් කණ්ඩායම වෙත ගොස් කුණු බෑග් භාර දෙමින් ඔවුන්ගේ කුණු නිසි පරිදි බැහැර කරන ලෙස ජනතාවට උපදෙස් දුන්නේය.

ෆාතිමා මුහම්මද්ගේ ඡායාරූප සහ වචන බීබීසීයේ එන්ඩුකා ඔර්ජින්මෝ විසිනි

බී.බී.සී. වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

‘කොම්පෝස්ට්‘ නිෂ්පාදනය යනු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ මාර්ගයෙන් ශාක කොටස් හා සත්ව අපද්‍රව්‍ය දිරාපත් කිරීම මඟින් හි්‍යුමස් වැනි සරල කාබනික ද්‍රව්‍ය නිපදවා ගැනීමේ ක්‍රියාවලියයි.

වාණිජ වටිනාකමක් ඇති ප්‍රධාන කාබනික පොහොරක් ලෙස කොම්පෝස්ට් හැඳින්විය හැක. කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනය පරිසරයට, සමාජයට හා කෘෂි කර්මාන්තයට ප්‍රයෝජන ගණනාවක් ලබා දෙන ක්‍රියාවලියකි.

කොම්පෝස්ට් පොහොරක් ලෙස නිපදවනු ලැබූව ද එමඟින් පරිසරයට සිදුවන මෙහෙය ද සුළුප‍ටු නොවේ. නාගරික පරිසරයක දී මෙය අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයට බෙහෙවින් උපකාරි වේ. අපද්‍රව්‍ය ක්‍රමවත්ව කළමනාකරණය කරන ක්‍රමවේදයක් ලෙස කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනය හැඳින්විය හැකිය. කොම්පෝස්ට් පොහොර ලෝකයේ පැරණිම පොහොරක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. වෙනත් කාබනික අපද්‍රව්‍ය මෙන් නොව එහි සුවිශේෂි ලක්ෂණ ගණනාවක් දක්නට ලැබේ.

පරිසරයට ඇති වාසි

• අපද්‍රව්‍ය නිසි කළමනාකරණයකට අවස්ථාවක් උදා වීම.
• අපද්‍රව්‍යවල අන්තර්ගත රෝගකාරක හා වල් පැළෑටි බීජ විනාශ වීම.
• පරිසරය පිරිසිදුව තබා ගැනීමට හැකි වීම.
• පරිසරය හා භූගත ජලය දූෂණය අවම වීම.

සමාජයට ඇති වාසි

• ‍රැකියා අවස්ථා වැඩි වීම.
• අපද්‍රව්‍ය සඳහා වාණිජමය වටිනාකමක් ලැබීම.
• වාණිජ කර්මාන්තයක් බිහි වීම.
• කොම්පෝස්ට් යෙදීමෙන් රසායනික පොහොර අඩුකර යෙදිය හැකි නිසා විදේශ විනිමය ඉතිරි කරගත හැකි වීම.

කෘෂිකර්මාන්තයට ඇති වාසි

• සාර්ථක බෝග වර්ධනය
• බෝග අස්වැන්න වැඩි වීම.
• වෙනත් කාබනික අපද්‍රව්‍ය හා සැසදීමේදී පසට පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ඉක්මනින් ලබාදීමේ හැකියාව.
• කොම්පෝස්ට් මඟින් ශාක පෝෂක සමතුලිතව ලබාදීමේ හැකියාව.
• රසායනික පොහොර වල කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි කිරීම.
• පසේ රසායනික, භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ දියුණු වීම.
• බෝග අවශේෂ හා වෙනත් අපද්‍රව්‍ය නිසි පරිදි කළමනාකරණය කිරීමෙන් බෝගවල රෝග හා පළිබෝධ හානි අවම වීම.
• පසේ සෝදා පාළුව අවම වීම.
• පාංශු ජීවීන් වන ගැඩවිලුන් හා වෙනත් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ ගහනය වැඩි වීම.

කොම්පෝස්ට් පොහොරවල වැදගත්කම

• කොම්පෝස්ට් නිපදවීමට භාවිතා කල අමුද්‍රව්‍ය මෙන් නොව හොඳින් දිරාපත් වූ තත්ත්වයේ පැවතීම.
• කොම්පෝස්ට් හි අන්තර්ගත පොaෂ්‍ය පදාර්ථ සැලකිය යුතු ලෙස ද්‍රාව්‍ය තත්වයේ පැවතීම.
• කොම්පෝස්ට් හි අන්තර්ගත පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ඉක්මනින් හා පහසුවෙන් බෝගවලට උරාගත හැකි වීම.
• කාබනික අමුද්‍රව්‍යවලට වඩා කොම්පෝස්ට් සඳහා බෝග ඉක්මනින් ප්‍රතිචාර දැක්වීම.
• නිපදවාගත් කොම්පෝස්ට් අමුද්‍රව්‍යවලට වඩා අඩු පරිමාවකින් යුක්ත වීම.
• අමුද්‍රව්‍ය ගණනාවක් භාවිතා කර ඇති නිසා කොම්පෝස්ට් වැඩි පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගතවීම.

• දිරාපත් නොවූ අමුද්‍රව්‍ය මෙන් නොව කොම්පෝස්ට් වගාවකට යෙදීම පහසු වීම.
• පරිමාව අඩුවීම නිසා ගබඩා කිරීමේ පහසුව.
• සමහර කාබනික අපද්‍රව්‍ය මෙන් විවිධ හානි දක්නට නොලැබීම. (උදා:තණ fldළ හා ගොම වැනි දෑ දැමීමෙන් වල් ඇට පැළවීම හා කුකුල් පොහොරවල දක්නට ලැබෙන සැර බව නිසා පැළ පිච්චීම වැනි දෑ සිදු නොවීම.)
• වාණිජ වටිනාකමක් තිබීම.
• වෙනත් කාබනික පොහොර මෙන් මූලික පොහොර ලෙස පමණක් නොව බෝගයක වර්ධක අවස්ථාවේදී පවා මතුපිට පොහොරක් ලෙස යෙදීමට හැකි වීම.

කොම්පෝස්ට් හි සුවිශේෂි ලක්ෂණ

• කාබනික පොහොර අතුරින් බෝගවලට වඩාත්ම සුදුසු පොහොරක් වීම.
• සමතුලිත හා වැඩි පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ප්‍රමාණයක් අඩංගු කොම්පෝස්ට් පොහොර නිපදවා ගැනීමේ හැකියාව.
• බෝග වගාවට උපකාර වන විවිධ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් අන්තර්ගත වීම.
• වාණිජව නිෂ්පාදනය කරනු ලබන නිසා අවශ්‍ය ප්‍රමාණ සපයා ගැනීමේ පහසුව.
• සමාජයේ බොහෝ දෙනා වැඩි කැමැත්තක් දක්වන කාබනික පොහොර වීම.
• ප්‍රමිතියෙන් යුක්තව කොම්පෝස්ට් නිපදවීමේ හැකියාව.
• බොහෝ දෙනා හට සිත්ගන්නා සුළු පැහැයකින් යුක්ත වීම.
• කුඩක් ලෙස හෝ කුඩා කැබැලි ලෙස පැවතීම නිසා යෙදීමට හා පරිහරණයට පහසු වීම.
• පෝෂ්‍ය පදාර්ථ අවශ්‍ය ප්‍රමාණ අන්තර්ගත කොම්පෝස්ට් නිපදවා ගැනීමේ හැකියාව.
• පෝෂ්‍ය පදාර්ථ සියල්ලම පාහේ පහසුවෙන් සැපයීමේ හැකියාව.
• සත්ත්ව පොහොර මෙන් දුඟඳක් නොතිබීම

කොම්පෝස්ට් හි අන්තර්ගත දෑ

ජීර්ණය වූ කාබනික ද්‍රව්‍ය, මැරුණු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්, නොමැරුණු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්, භාවිතා කළහැකි අමුද්‍රව්‍ය, කොළ වර්ග, බෝග අවශේෂ, ජලජ ශාක. සත්ව අපද්‍රවය, වල් පැලෑටි, කුණු රොඩු ආදිය

අමුද්‍රව්‍යවර්ග දෙකකි

1. ඉක්මණින් දිරාපත් වන අමුද්‍රව්‍ය
2. දිරාපත්වීමට අපහසු අමුද්‍රව්‍ය

දිරාපත්වීමට අපහසු අමුද්‍රව්‍ය

දහයියා, වියළි වල් පැළෑටි, පිදුරු හා වෙනත් වියළි බෝග අවශේෂ, වියළි කොළ, ලී කුඩු කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී උසස් තත්වයේ කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනය සඳහා අමුද්‍රව්‍ය ගණනාවක් භාවිතා කිරීම වැදගත් වේ.

කොළ පොහොර

කොළ වර්ග 

මේ සඳහා පහත සඳහන් කොළ වර්ග වඩාත් සාර්ථකව භාවිතා කළහැකිය. ග්ලිරිසීඩියා, ඉපිල් ඉපිල්, වල් සූරියකාන්ත, සන් හෙම්ප්, ගංසූරිය, කැකුණ, එරබදු යනාදිය. කෙසේ නමුත්, මේ සඳහා ප්‍රදේශයේ සුලභ ඕනෑම කොළ වර්ගයක් භාවිතා කිරීමේ හැකියාව ඇත.

කොළ වර්ග භාවිතා කිරීමේ වැදගත්කම

• ඉක්මණින් දිරාපත් වීමේ හැකියාව.
• කොම්පෝස්ට් හි වැඩි නයිට්‍රජන් ප්‍රමාණ අන්තර්ගත වීම.
• නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොම්පෝස්ට් හි හොඳ පැහැයක් ලබාගත හැකි වීම.

තෝරගත් කොළ පොහොර හා පිදුරුවල අන්තර්ගත ප්‍රධාන ශාක පෝෂක ප්‍රමාණයන්

විවිධ බෝග අවශේෂ වුවද සුලභතාවය මත කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිතා කල හැකිය.විශේෂයෙන් විවිධ බෝග අවශේෂ කාබනික පොහොර ලෙස භාවිතා කිරීමේදී කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනය කර භාවිත කිරීම වැදගත්ය. එයට හේතුව, බෝග අවශේෂ වල දක්නට ලැබෙන විවිධ රෝගකාරක පවා විනාශ වීම කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී සිදු වීමයි.

බෝග අවශේෂ ලෙස පහත දෑ භාවිතා කල හැකිය

පිදුරු, එළවළු බෝග අවශේෂ, වෙළඳපොල එළවළු අවශේෂ, වෙනත් බෝග අවශේෂ

මෙම  බෝග අවශේෂ දිරාපත් නොකර එක එල්ලේ වගාවට යෙදීමෙන් විවිධ ගැටළු ඇති වන අතර,දිරාපත් වීමට සැලකිය යුතු කාලයක් ගත වේ. මෙවැනි බෝග අවශේෂ බෝග වගාවට සාර්ථකව භාවිත කලහැකි ක්‍රමය නම්,ඒවා උපයෝගි කරගෙන කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයයි.

පිදුරු භාවිතා කිරීමේ වැදගත්කම

• පහසුවෙන් සපයා ගැනීමට හැකිවීම.
• පොටෑසියම් පෝෂ්‍ය පදාර්ථය සැළකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත වීම.
• කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේ භාවිතා කිරීමේ පහසුව.
• ඒකාකාරී සංයුතියකින් යුක්ත වීම.

ජලජ වල් පැළෑටි

විවිධ ජලජ වල් පැළෑටි පවා කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිතා කල හැකිය.මෙම අමුද්‍රව්‍ය භාවිතා කිරීමේදී වැව් හා ජලාශ ආශ්‍රිතව කොම්පෝස්ට් නිපදවා ගැනීමට යොදාගැනීම වඩාත් වැදගත් වේ.මක් නිසාද යත්,සමහර ජලජ වල් පැළෑටි ප්‍රවාහනය තහනම් කර ඇති බැවිනි.මේ සඳහා සැල්වීනියා,ජපන් ජබර වැනි දෑ කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී පහසුවෙන් දිරාපත් කරගත හැකි බව පෙනී ගොස් ඇත.

• ඉක්මණින් දිරාපත්වීම.
• හොඳ පැහැයකින් හා තත්ත්වයෙන් උසස් කොම්පෝස්ට් ලබාගැනීමේ හැකියාව.
• ජලාශවලට සිදුවන හානි අවම කරගැනීම.
• විනාශකාරි ජලජ වල් පැළෑටි වඳ කිරීමේ හැකියාව.
• දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල පහසුවෙන් සපයා ගැනීමේ හැකියාව.
• කුඩා ප්‍රදේශයකින් වැඩි අමුද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණයක් සපයා ගැනීමේ හැකියාව.

කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයෙන් සම්පූර්ණයෙන් බීජ හා දඬු මැරී යාම නිසා පැතිරීමක් සිදු නොවේ.

සත්ව පොහොර

කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී ශාක කොටස්වලට අමතරව සත්ව අපද්‍රව්‍ය භාවිතා කිරීමද වැදගත් වේ.මෙහිදී සත්ව මල හා මූත්‍රා භාවිතා කරනු ලබයි.

කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේ සාර්ථකත්වයට සත්ව පොහොරවල දායකත්වය ඉමහත්ය. මේ නිසා කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී ශාක කොටස්වලට අමතරව හැකි සෑම අවස්ථාවකදීම සත්ව පොහොර භාවිතා කිරීම වැදගත්ය.එමඟින් තත්වයෙන් උසස් කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට හැකිය

සත්ව පොහොර භාවිතයේ වාසි

• වැඩිපුර පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ප්‍රමාණයක් ලබාදීම.
• බොහෝ සත්ව පොහොරවල දක්නට ලැබෙන හොඳින් දිරාපත් වීමේ හැකියාව.
• බොහෝවිට
• බොහෝ සත්ව පොහොර භාවිතා අපද්‍රව්‍ය ලෙස විවිධ ප්‍රදේශවල පහසුවෙන් සපයා ගැනීමේ හැකියාව.
• නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොම්පෝස්ට් කිරීමෙන් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොම්පෝස්ට් හි හොද පැහැයක් ලැබීම.
• කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් එක් වීම.
• අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිතා කිරීමේ පහසුව.

ගොම

කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට විවිධ ප්‍රදේශවල වැඩි වශයෙන් භාවිතා කරන සත්ව පොහොරය වේ.ගොම වල අන්තර්ගත වල් ඇට විනාශ වීමද කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී සිදු වේ.ගොම සමඟ හැකි සෑම විටමගව මූත්‍රාද භාවිතා කළහැකි නම්, දිරාපත් වීම තවදුරටත් ඉක්මන් කලහැකි අතර නිෂ්පාදනයකරනු ලබන කොම්පෝස්ට්වලට සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් නයිට්‍රජන් ලබාදීමේ හැකියාවද ඇත.

ගොම භාවිතා කිරීමේ වැදගත්කම

• වැඩිපුර පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ප්‍රමාණයක් ලබාදීම.
• හොඳින් දිරාපත් වීමේ හැකියාව.
• කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් එක් වීම.
• නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොම්පෝස්ට් හි හොද පැහැයක් ලැබීම.
• කොම්පෝස්ට් හි බර වැඩි කිරීමට දායක වීම.

කුකුල් පොහොර

මේ සඳහා වැදගත් වන්නේ ලේයර් කුකුල් පොහොර වේ.බ්‍රොයිලර් කුකුල් පොහොරවල අන්තර්ගත දහයියා හෝ ලී කුඩු දිරාපත් වීමට අපහසුය.නමුත් බ්‍රොයිලර් අතුරණුව කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට භාවිතා කරන අවස්ථාවලදී ඒ සඳහා විශේෂ ක්‍රියාමාර්ගයක් අනුගමනය කිරීම තුලින් බ්‍රොයිලර් අතුරණුවද දිරාපත් කරගත හැකි වේ.ලේයර් කුකුල් පොහොර හොඳින් දිරාපත් වී ඇති නිසා කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට පහසුවෙන් භාවිතා කල හැක.

කුකුල් පොහොර භාවිතා කිරීමේ වැදගත්කම

• වැඩිපුර පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ප්‍රමාණයක් ලබාදීම.
• කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් එක් වීම.
• දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල පහසුවෙන් සපයා ගැනීමේ හැකියාව.
• කොම්පෝස්ට් වලට හොඳින් පොස්පරස් ලබාදීමට හැකිවීම

එළු පොහොර

එළු පොහොර සපයාගත හැකි ප්‍රදේශවල කොම්පොස්ට් නිෂ්පාදනයට මෙම සත්ව පොහොර වර්ගයද සාර්ථකව භාවිතා කල හැකිය.විශේෂයෙන් බෙටි ආකාරයට දක්නට ලැබෙන එළු පොහොර කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී හොඳින් කුඩු වී විනාශ වීම සිදුවේ.

එළු පොහොර භාවිතා කිරීමේ වැදගත්කම වැඩිපුර පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ප්‍රමාණයක් ලබාදීම

• කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් එක් වීම.
• නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොම්පෝස්ට් හි හොද පැහැයක් ලැබීම.

කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට ඒ ඒ ප්‍රදේශවල සුලභව දක්නට ලැබෙන ඕනෑම සත්ව පොහොරක් භාවිතා කළහැකිය.මේ සඳහා ඉහත සඳහන් කල සත්ව පොහොර වලට අමතරව ඌරු පොහොර,වවුල් පොහොර හා වෙනත් ඕනෑම සත්ව පොහොරක් භාවිතාකල හැකිය.ප්‍රදේශයේ සුලභතාව මත ඒවා ‍තෝරා ගැනීම වඩාත් වැදගත්ය.

තණකොළ

ගොඩබිම්හි දක්නට ලැබෙන විවිධ තණකොළ වර්ග කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදි අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිතා කල හැකිය. බොහෝ විට තණකොළ පහසුවෙන් දිරාපත් කරගැනීමේ හැකියාවක් ඇත.

මෙසේ වල් පැළෑටි කොම්පෝස්ට් නිපදවා ගැනීමට යොදා ගැනීමෙන් වල්නාශක යෙදීම නිසා සිදුවන පරිසර දූෂණය අවම කරගැනීමටත්, එසේම වල් නාශක සඳහා වියදම් වන මුදල් අවම කර ගැනීමටත් අවස්ථාවක් උදාවේ.

මේ සඳහා ගිනි තණ වැනි රළු ස්වභාවයක් ඇති තණකොළ වර්ගවලින් පවා සාර්ථකව කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනය කරගත හැකි බව පෙනී ගොස් තිබේ.

ගිනි තණ සීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වන නිසා මෙන්ම ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබෙන නිසා එය කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයට භාවිතා කිරීම වැදගත්ය.

තණකොළ භාවිතා කිරීමේ වැදගත්කම

• පහසුවෙන් දිරාපත් වීමේ හැකියාව
• පෝෂ්‍ය පදාර්ථය සැළකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත වීම.
• පහසුවෙන් හා ලාභදායිව සපයාගැනීමේ හැකියාව.
• පරිසරය පිරිසිදුව තබාගැනීමේ හැකියාව.
• කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයෙන් සම්පූර්ණයෙන් බීජ හා දඬු මැරී යාම නිසා පැතිරීමක් සිදු නොවේ

ඉදිරියට – කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනයේදී බලපාන සාධක

සැකසුම – තුෂාර වල්ගම -කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිකුත් කළ ප‍්‍රකාශන ඇසුරිණි

පෘථිවියේ මෙතෙක් වාර්තා වූ ඉහළම උෂ්ණත්වය පසුගිය ඉරිදා (අගෝ. 16) ඇමෙරිකාවේ කැලිෆෝනියාවේ පිහිටි ‘ඩෙත් වැලි’ (Death Valley – මරණයේ නිම්නය) ජාතික උද්‍යානය ප්‍රදේශයෙන් වාර්තා විය.

එය සෙල්සියස් අංශක 54.4Cක් ලෙස සටහන් වී තිබිණි.

එක්සත් ජනපද ජාතික කාලගුණ සේවය විසින් මෙම වාර්තා තහවුරු කරනු ලැබ ඇත.

මෙම ඉහළ උෂ්ණත්වය වාර්තා වුයේ එක්සත් ජනපදයේ බටහිර වෙරළ තීරයට තාප තරංගයක බලපෑම එල්ලවී තිබියදීය. එම වෙරළ තීරයේ උෂ්ණත්වය මෙම සතිය තුළ තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇති බවට කාලගුණ අනාවැකි පළවී තිබිණි.

මෙම තත්ත්වය මත සෙනසුරාදා දින (අගෝස්තු 15) විදුලි බලාගාරයක් අක්‍රීය වීම හේතුවෙන් කැලිෆෝනියාවේ දින දෙකක් පුරා විදුලි බලය ඇනහිට තිබිණි.

‘ඩෙත් වැලි’ ජාතික වනෝද්‍යානයේ සේවය කරන බ්‍රැන්ඩි ස්ටුවර්ට් බීබීසී වෙත පැවසුවේ, “එය පීඩාකාරී උණුසුමක්. එය කෙලින්ම ඔබේ මුහුණට දැනෙනවා,” යනුවෙනි.

බ්‍රැන්ඩි ස්ටුවර්ට් කඩින් කඩ වසර පහක් පුරා ජාතික වනෝද්‍යාන තුළ පදිංචි වී සේවය කරන තැනැත්තියකි. පිටත පවතින දරා ගැනීමට අපහසු උෂ්ණත්වය නිසා අගෝස්තු මාසයේ වැඩි කාලයක් ඇය නිවසට වී ගතකරයි .

“රත් වූ කොණ්ඩය වේලන උපකරණ පොකුරකින් මුහුණට පහරක් ගහනවා වගෙයි පිටතට ඇවිද යන විට දැනෙන්නේ. ඔබට උණුසුම දැනෙන්න ගන්නවා. එය උඳුනක් ඇතුළට ඇවිදීම හා සමානයි. උණුසුම ඔබ වට කරගන්නවා,” ඇය පැවසුවාය.

පෙර වාර්තා මොනවාද?

මෙම ඉහළම උෂ්ණත්වය ඉරිදා (අගෝස්තු 16) දින වාර්තා වූයේ ඩෙත් වැලි හි ෆර්නස් ක්‍රීක් ප්‍රදේශයෙනි.

මීට පෙර, පෘථිවියේ වාර්තා වූ ඉහළම උෂ්ණත්වය වන සෙල්සියස් අංශක 54 වාර්තා වූයේ ද ඩෙත් වැලි ප්‍රදේශයෙනි. ඒ, 2013 වසරේදීය.

ශතවර්ෂයකට පෙර මෙම ප්‍රදේශයෙන් ම සෙල්සියස් අංශක 56.6 වාර්තා වීම විවාදයට තුඩු දී ඇත. ඇතැම් නූතන නව කාලගුණ විශේෂඥයන් විශ්වාස කරන්නේ මෙය වැරදි ආකාරයෙන් සටහන් වූවක් බවය. එකල ගිම්හානයේදී තවත් එවැනිම දැඩි උෂ්ණත්ව කිහිපයක් වාර්තා වී තිබිණි.

කාලගුණ ඉතිහාසඥ ක්‍රිස්ටෝපර් බර්ට් 2016 දී කළ විශ්ලේෂණයකට අනුව, 1913 දී කලාපය තුළ වාර්තා වූ අනෙකුත් උෂ්ණත්ව ඩෙත් වැලි හි සටහන් සනාථ නොකරයි.

සෙල්සියක් අංශක 55ක් වූ පෘථිවියේ තවත් වාර්තාගත උෂ්ණත්වයක් 1931 දී ටියුනීසියාවේ සටහන් වූ නමුත් ක්‍රිස්ටෝපර් බර්ට් පැවසුවේ එය මෙන්ම යටත් විජිත සමයේ අප්‍රිකාවෙන් නිකුත් කළ අනෙක් කාලගුණ වාර්තා ද “විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ බරපතල ගැටලු” ඇති කරන බවය.

තාප තරංගය ගැන කුමක් කිව හැකිද?

වර්තමානයේ පවතින තාප තරංගය ඇමෙරිකාවේ නිරිතදිග පිහිටි ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තයේ සිට වයඹ දිග පිහිටි වොෂිංටන් ප්‍රාන්තය දක්වා විහිදී තිබේ.

සතියේ අග භාගයේ උෂ්ණත්වය පහත වැටීමට පෙර එය සඳුදා (අගෝ. 17) සහ අඟහරුවාදා (අගෝ. 18) උපරිමයට පැමිණෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරිණි. කෙසේවෙතත්, දැරිය නොහැකි උෂ්ණත්වය අවම වශයෙන් තවත් දින දහයක්වත් පවතිනු ඇත.

කැලිෆෝනියාවේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යත්ම, සෙනසුරාදා (අගෝ. 15) ලාසන් ප්‍රදේශයෙන් විශාල ‘ගිනි සුළියක්’ (firenado) නිරීක්ෂණය විය.

කැලිෆෝනියා ප්‍රාන්ත විදුලි බලය කළමනාකරණයේ නියුතු CISO (Independent System Operator) ආයතනය මේ වන විට තෙවෙනි අදියරේ හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. එහි අර්ථය නම් “සැපයුමට වඩා වැඩි වේගයකින් ඉල්ලුම ඉහළ යාමට පටන්ගන්නා” තත්ත්වයකි.

කලාපයේ බලශක්තිය සැපයීම සූර්ය සහ සුළං බලශක්තිය මත රඳා පවතින නිසාත්, මිනිසුන් තම විදුලිය වායුසමනය සඳහා භාවිත කරන නිසාත්, තාප තරංගයක් පවතින විට දී විදුලිබල ජාලය අඩපණ වන අතර ක්‍රියාකාරීත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම අක්‍රමවත් වීමේ අවදානමක් ඇත.

විදුලිය සඳහා වන ඉල්ලුම කළමනාකරණය කිරීම සහ සම්පූර්ණ බිඳ වැටීමක් වැළැක්වීම සඳහා, බලශක්තිය පාලනය කිරීම සහ සංරක්ෂණය කිරීමට නිලධාරීහු නියමිත කාලසටහනකට අනුව විදුලි කප්පාදුවක් ක්‍රියාත්මක කරති.

අධික තාපයේ බලපෑම් මොනවාද?

සෙල්සියස් අංශක 32ට වැඩි උෂ්ණත්වයක් සමග අධික තාපය හා ආර්ද්‍රතාව දින දෙක තුනක කාලයක් පැවතීම දැඩි උණුසුම් පරිච්ඡේදයක් ලෙස නිලධාරීහු හඳුන්වති.

එක්සත් ජනපදයේ මහජන සෞඛ්‍ය ආයතනය වන රෝග පාලනය හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථාන පවසන්නේ රටේ වෙනත් දරුණු කාලගුණික විපර්යාසයන්වලදී වූවාට වඩා තාප තරංග හේතුවෙන් වැඩි පිරිසක් මියගොස් ඇති බවය.

උෂ්ණත්වය නිසා ශරීරයේ හටගන්නා කැක්කුම, විජලනය සහ මාරාන්තික විය හැකි ආඝාතය වැනි රෝග ද තාප තරංගවල ක්ෂණික බලපෑම් නිසා ඇති විය හැකිය.

කෙසේ වෙතත්, අධික උෂ්ණත්වය මගින් ශ්වසන රෝග, හෘද රෝග සහ වකුගඩු ආබාධ වැනි පූර්ව සෞඛ්‍ය තත්ත්ව උග්‍ර කළ හැකි බව ද ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවසයි.

මෙම තත්ත්වය යටිතල පහසුකම් කෙරෙහි ද බලපායි. විදුලිබල ජාල බිඳ වැටීම, ඇන හිටීම මෙන්ම අධික තාපය නිසා ගුවන් යානා පියාසර කිරීමෙන් වැළකීම, පාරවල් දියවීම හා මෝටර් රථවල ඇතුළත භයානක මට්ටමක් දක්වා අධික ලෙස රත්වීමට ද ඉඩ ඇත.

තාප තරංග හේතුවෙන් කෘෂිකර්මාන්තයට ද දැඩි බලපෑම් එල්ල විය හැකිය. එළවළු මැලවී මියයෑම හෝ ශාක රෝග පැතිරීම මෙමගින් සිදුවේ.

By – bbc

එදිනෙදා පරිභෝජනය කරනා ආහාරයෙන් කිසියම් කොටසක් තම වාසස්ථානය අසල ගෙවත්තෙන්ම නෙලාගෙන, පිළියෙලකර අනුභව කිරීමේදී ගතට උරාගන්නා ආහාරයේ සාරවත් බවට අමතරව සිතට දැනෙන ආස්වාදය කෙබඳුදැයි දන්නේ එය අත්විඳි තැනැත්තෙකු පමණි.

වසංගත තර්ජනය හමුවේදී පසුගියදා රට වසා තැබූ සමය තුලදී, පෙර නොවූ විරූ ගෙවතු වගා උනන්දුවක් ජනතාව අතර පැතිර යනු දක්නා ලදී. එදා සිටවූ ගෙවතු මේ වනවිට පල දරමින් ඇත්තේය. ඒ සමගම ගෙවතු වගාකරුවන් වෙත ගැටළු කීපයක්ද පැමිණ ඇත්තේය.

බොහෝ අය මේ දිනවල විමසන්නේ ගෙවත්තේ වැවූ එළවලු බෝගයන්ට ඇති පළිබෝධ තර්ජනයන් මගහැරගත හැකි  ප්‍රතිකර්මයන් පිළිබඳවයි. ගෙවත්ත යනු කුඩා පරිසර පද්ධතියක් නිසාත්, එහි යහපැවැත්ම උදෙසා පද්ධතියේ සමතුලිතතාවය පැවතීම  වැදගත් නිසාත්, ගෙවත්තේ නිෂ්පාදනයන් නිතර ආහාරයට එකතුකරගන්නා නිසාත් කෘතිම රසායනික පළිබෝධනාශක භාවිතය අප අනුමත නොකරන්නෙමු.

කෘමීන් විකර්ෂණය කරන හෝ පැමිණ සිටින්නන් විනාශකරන පළිබෝධනාශක ඔබට ගෙදරදීම සාදාගත හැකිය. මේවා මිනිසාට විෂ නොවන හා කෘමි සතුනට විෂ සහිත ඒවා වන නිසා අප වඩාත් ආරක්ෂාකාරී වේ. නාශක දියරය සාදා ගැන්මට අවශ්‍ය වන්නේ කොහොඹ හෝ අනෝදා ඇට ග්‍රෑම් 30 ක පමණ ප්‍රමාණයකි.

කොහොඹ ශාකය වියලි කලාපයේ බහුලව තිබේ. එහෙත් එහි ඇට සෑදෙන්නේ එක්තරා කාලයකට පමණි. පළිබෝධනාශක ද්‍රාවනය සෑදීම සඳහා තෝරාගත යුත්තේ අලුත් වියලි කොහොඹ ඇටයි. අනෝදා වර්ග තෙත් කලාපයේ සුලභය. වසර පුරාම ගෙඩිද හටගනී.

ශ්‍රී ලංකාවට හා ඕස්ට්‍රේලියාවට ආක්‍රමණශීලී ශාකයක් වන ‘වෙල් ආත්තා’ Annona glabra පෙර කලෙකදී මෙරටට රැගෙනවිත් ඇත්තේ අනෝදා බද්ධකිරීමෙදී ග්‍රාහකයන් ලෙස යොදා ගැනීමටයි. ඉවතලන බීජ හරහා පහත රට තෙත්බිම් ආක්‍රමණය කර ඇති මේ ශාකය හරහා මෙවන් ප්‍රයෝජනයක් ලැබෙන්නේ නම් එය මහත් වාසිදායක තත්වයක් නොවන්නේද?

වාර්තාවල සඳහන් වන ආකාරයට ආදී ඇමරිකානුවන් කුඩු කරගත් වෙල් ආත්තා බීජ තෙලෙන් බැද, හිසෙහි උකුණන් වඳකිරීම සඳහා ගැලවූ බවට සඳහන් වීමෙන්ම මෙහි කෘමි නාශක හැකියාව ගැන අපට සැපයෙන්නේ හොඳ ඉඟියකි.

මීට අමතරව කටු අනෝදා සහ චෙරිමෝයා වැනි වර්ග (Annona muricata හෝ Annona cherimola) වල ගෙඩිවලින් ඉවත්කරනා බීජ සැලකියයුතු  ප්‍රමාණයක් දෛනිකව ‘ජූස්බාර්’ වැනි ස්ථානයන් වෙතින් ඉවත දමයි. මේ සියල්ල පළිබෝධනාශක නිපදවීම අනුව ගත්කල වැදගත් අමුද්‍රව්‍යයන් වේ.

මේ ඇසුරෙන් පර්යේෂණ පවත්වා සාර්ථක ප්‍රතිපල අත්කරගෙන ඇත්තේ ගන්නෝරුවේ උද්‍යාන බෝග පර්යේෂණ හා සංවර්ධන ආයතනයේ කීට විද්‍යාඥ ආචාර්ය නිමල් ප්‍රේමරත්න බණ්ඩාර මහතා ඇතුළු පර්යේෂකයින් කණ්ඩායමක් විසිනි.

ක්‍රමවේදය ඉතා සරලය. පළමුව ඇට වර්ගය කුඩුකර ජලය ස්වල්පයක් දමා රැයක් පහන් වනතුරු පොඟවා, රෙදි කැබැල්ලක් ගෙන මිශ්‍රණය එයට දමා හොඳින් මිරිකා ද්‍රාවනය පමණක් වෙන්කර ගැනීම කලයුතු වේ. නැවතත් ජලය ටිකක් සමග රෙදිකඩ මතට දමා, මිරිකා පෙර පරිදිම යුෂය නිස්සාරණය කර, ද්‍රාවණයට ලීටරයක් දක්වා ජලය එකතු කරන්න.

මෙහිදී භාවිතා කලයුත්තේ එක වර්ගයක ඇට පමණයි. අනෝදා හා කොහොඹ මිශ්‍රව භාවිතා නොකල යුතු අතර, අප නිපදවාගත් ලීටරයක් වූ පළිබෝධනාශක ද්‍රාවණයට දියර සබන් බිංදුවක් දෙකක් දැමූවිට ද්‍රාවණයේ ඒකාකාරී බව වැඩිවී, බෝග ශාකය මත නාශක දියරය හොඳින් පැතිරීමටද එය ඉවහල්වනු ඇත.

අත් ඉසිනයක් භාවිතයෙන් මෙම ද්‍රාවනය බෝග ශාකය මතට ඉසිය යුතුවේ. සතුන් ගැවසෙන ස්ථාන සොයමින් ස්ථානීය ප්‍රතිකාරයක් දීම ගෙවත්තක් සඳහා ප්‍රමාණවත් වනවා සේම එය වඩාත් ප්‍රායෝගිකද වේ.

කුඩා කෘමි සතුන් බෝග පත්‍රවල යටි පැත්තේ බොහෝවිට සැඟවී සිටිනා බැවින්, පත්‍ර යටි පැත්තද තෙමෙන සේ දියර ඉසීම වැදගත්ය. දියරයේ ක්‍රියාකාරිත්වය ඉක්මනින් නැතිව යයි. එහෙත් ඒ වනවිට එය අපගේ බලාපොරොත්තුද ඉටුකර අවසානය.

පළිබෝධකයින් සිටිනා තැන් සොයමින් එවන් ස්ථාන වලට පමණක් දියර ඉසිනා බැවින්ද, විෂ භාවයෙන් ඉතා අඩු අස්ථායී ශාකසාර සංයෝග බැවින්ද, වගාව තුල සිටිනා පළිබෝධකයින් මියගියත් අවට සිටිනා සියලු කෘමි සතුන් මැරෙන්නේ නැති හෙයින්ද, පරිසර සමතුලිතතාවය ආරක්ෂා වේ. සතියකට වරක් මෙම ප්‍රතිකාරය ලබාදීමෙන් බොහෝ කෘමි උවදුරු වලින් මිදුණු නිරෝගී ගෙවතු වගාවක් ඔබට හිමිවේවි. මතක තබාගත යුත්තේ සෑම සතියකදීම අලුත් දියර බඳුනක් පිළියෙළ කරගැනීමටයි.

කොහොඹ බීජ තුල අන්තර්ගත වන ඇසඩිරැක්ටින් නමැති සංයෝගය සූර්යාලෝකය හා ජලයට නිරාවරණය වූ විට පැය 100 ක කාලයක් තුල සම්පූර්ණයෙන් විනාශවී යයි. ඉතිරියක් තිබුනද එය විෂ ද්‍රව්‍යයක් නොවේ.

අනෝදා බීජ තුල ඇසිටොජෙනින් නමැති සංයෝග පන්තිය ඇති අතර මෙයද බාහිර පරිසරයේදී පහසුවෙන් හා ඉක්මනින් වියෝජනය වී යන්නකි. ලංකාවේ මෙවැනි අනෝදා ප්‍රභේද කීපයක්ම පවතින බැවින්, බීජ තුල වැඩියෙන්ම ඇසිටොජෙනින් ඇත්තේ කුමන ඒවායේද යන්න සොයා බැලීමත් විද්වතුන්ට හොඳ ඉදිරි පර්යේෂණ නිමිත්තක් වනු ඇත.

ගෙවතු වගාවේදී මෙවන් ශාකසාර පළිබෝධනාශකයක් භාවිතාකිරීම ඉතා ආරක්ෂාකාරී වන්නේ, කෘතිම සංයෝගවලට මෙන් දියර ඉසිනලද අස්වැන්න පරිභෝජනයට දිගු කාලයක් බලාසිටිය යුතු නැති නිසාය. සතුරු මර්දනය කරන අතරේදීම අස්වැන්න නෙලාගන්නත් පුළුවන් !. පළිබෝධනාශකය මුළුමනින්ම කාබනිකයි.

සටහන – සනත් එම්. බණ්ඩාර

දකුණු නයිජීරියාවේ කඳුකරයේ දුර්ලභ ගෝරිල්ලන් සමූහයක් පෙන්වන ඡායාරූප වසර ගණනාවකට පසු පළමු වරට නිකුත් කර ඇති බව සංරක්ෂණවේදීන් පවසයි. ජාත්‍යන්තර රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් වන නයිජීරියාවේ ඩබ්ලිව්සීඑස් පැවසුවේ එම්බේ කඳුකරයේ කැමරා උගුල් මගින් මෙම ඡායාරූප ලබා ගත් බවයි.

ක්‍රොස් රිවර් ගෝරිල්ලන් (Cross River gorillas) 300 ක් පමණක් මේ වන විට නයිජීරියාව තුළ ජීවත් වන අතර ඔවුන් වඩාත් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති උප විශේෂයන් බවට පත්ව ඇත.

නමුත් වනජීවී සංරක්ෂණ සංගමය (WCS) පවසන්නේ මෙම දර්ශන මගින් වඳවීමේ අවදානමට ලක්ව ඇති ක්‍රොස් රිවර් ගෝරිල්ලන් සැබවින්ම ප්‍රජනනය කරනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුව මතු කරන බවයි.

මෙම වසර මුලදී ගත් ඡායාරූප වල ළදරු ගෝරිල්ලන් ගණනාවක් දැකිය හැකිය.

‘මිනිසුන්ගෙන් පරිස්සම් වන්න’

ක්‍රොස් රිවර් ගෝරිල්ලන් යනු ලොව දුර්ලභ මහා වානරයා බව ‘සොබාදහම සදහා වූ ලෝක ව්‍යාප්ත අරමුදල’ The World Wide Fund for Nature (WWF) says පවසයි.

කදුකර ගෝරිල්ලන් නයිජීරියාවේ සහ අසල්වැසි කැමරූන් හි සමහර කඳුකර ප්‍රදේශවල ජීවත් වන බව දන්නා නමුත් කලාතුරකින් දක්නට ලැබේ. ඩබ්ලිව්සීඑස් පවසන්නේ ප්‍රජා සංවිධාන, එම්බී කඳුකරයේ සංරක්ෂණ සංගමය මෙන්ම නයිජීරියාවේ ක්‍රොස් රිවර් ප්‍රාන්තයේ බලධාරීන් සමඟ සමීපව කටයුතු කරමින් මෙම ගෝරිල්ලන් ආරක්ෂා කිරීමට පියවර ගන්නා බවයි.

බී.බී.සී. වාර්තාවක් අසුරිණි – සැකසුම – තුෂාල් විතානගේ

හොඳම දේ දරුවන්ට’ එහෙම කිවුවේ වී. අයි ලෙනින්. සෝවියට් දේශය නැමැති මහා දේශය ගොඩනැඟූ මහා විප්ලවවාදියා. ළමයි පමණක් නොවෙයි මුළු ලෝකයටම ආදරය කළ පුද්ගලයා.

අපේ අම්මලා තාත්තලත් කියන්නේ ‘හොඳම දේ ළමයින්ට’ කියලා. ඒ නිසා එයාලා හැම මොහොතක්ම ගත කරන්නේ තමන්ගේ දරු පැටවුන්ගේ අනාගත සුරක්ෂිතභාවය වෙනුවෙන්. දරුවන් සතුටින් තැබීම වෙනුවෙන්.
ඒත් ‘හොඳම දේ දරුවන්ට ’ කියන මේ කියමන ‘පෝෂණ විද්‍යාවේදී’ නම් බොහොම තදින් ප‍්‍රශ්න කෙරෙනවා. ඒ පෝෂණ විද්‍යාව අනුව නම් අම්මලා තාත්තලා හොඳම දේ කියලා හිතන දේ ‘නරකම දේ’ වෙන්න පුළුවන් නිසා. මේ ලිපියෙන් අවධානය යොමු කරන්නේ ඒ ගැන. පෝෂණ විද්‍යාව අනුව දරුවාට වඩාත් සුදුසු ආහාර මොනවාද කියන කාරණය අනුව.

පෝෂණය යනු කුමක්ද ?

‘‘පෝෂණය’’ යනු කුමක් කියලා කරන වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීමකදී පෝෂණය යනුවෙන් අදහස් වෙන්නේ ‘‘ අප ජීවිතයේ එදිනෙදා ශාරීරික ක‍්‍රියාවන් හා වර්ධනය සඳහා ශරීරයට ලබා දිය යුතු ආහාර’ යනුවෙනුයි.
පෝෂණය ඕනෑම ජීවියෙකුට අත්‍යවශ්‍ය දෙයක්. නිසි පෝෂණයකින් තොරව ගසක් පවා නිසියාකාරව වර්ධනය වෙන්නේ නැති බව ඔබ අප සියලූ දෙනාම ඉතාම පැහැදිලිව දන්නා කියන කාරණයක්.

මෙහිදී අපේ අවධානය යොමු වන්නේ ළමුන්ගේ පෝෂණය ගැන නිසා අපි වඩාත් සැලකිලිමත් විය යුතුයි. ඒකට හේතුව තමයි මිනිසාගේ වර්ධනයේ තීරණාත්මක අවධිය වන්නේ ළමාවිය.

නිසි පෝෂණයක් නොලැබුණොත් ?

නිසි පෝෂණයක් නොලැබීමෙන් ශාරීරික වර්ධනයට සහ මානසික සංවර්ධනයට බලපෑම් ඇති වෙනවා. පෝෂණ විෂමතාවෙන් මන්දපෝෂණය, අධිපෝෂණය, විටමින් ඌනතා ඇති වෙනවා.

මන්දපෝෂණය

මන්දපෝෂණය මානව ඉතිහාසය පුරාම මිනිසාට අත්විඳීමට සිදු වූ දෙයක්. විද්‍යාත්මක අතින් බොහොම පොහොසත් වර්තමාන ලෝකයත් මන්දපෝෂණයට මුහුණ දෙනවා. ඒ සඳහා සංකීර්ණ හේතු බලපානවා. මන්දපෝෂණය යනු අප ශරීරයට අත්‍යවශ්‍ය පෝෂ්‍ය කොටස් නොලැබී යාම නිසා අපගේ ශරීරයට ඇතිවන තත්වය වශයෙන් පැහැදිලි කළ හැකියි.

ලංකාවේ තත්ත්වය

මන්දපෝෂණ තත්ත්වයෙන් ලංකාව බැට කනවා. ඒකට දුප්පත්කම වගේම ආහාර පුරුදු ආදියත් බලපානවා. ඒ නිසා අපි ලංකාවේ තත්ත්වය ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුයි.

ළමුන් සම්බන්දයෙන් ලෝකයේ ක‍්‍රියාත්මක වන ප‍්‍රධාන ආයතනය වශයෙන් ‘එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා අරමුදල හෙවත් ‘යුනිසෙෆ්’ ආයතනය සැලකිය හැකියි. ඔවුන් බොහෝ කාලයක සිට ළමුන්ගේ පෝෂණය සම්බන්ධයෙන් ලෝකයේ සියලූම රටවල දත්ත රැස් කරමින් පර්යේෂණ කරනවා. ඒ අනුව ඔවුන් ලංකාවේ ළමුන්ගේ හා කාන්තාවන්ගේ මන්දපෝෂණ තත්ත්වය ගැන තොරතුරු ප‍්‍රකාශයට පත් කරලා තිබෙනවා.
යුනිසෙෆ්’ ආයතානයට අනුව දරුවන්ගෙන් තුනෙන් එකක් සහ කාන්තාවන්ගෙන් හතරෙන් එකක් මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙන බව ඔබ දන්නවාද ? යුනිසෙෆ් වාර්තාවන්ට අනුව අවුරුදු 05ට අඩු දරුවන්ගෙන් 29 % ක අඩු බර දරුවන්ය. අලූත උපන් දරුවන්ගෙන් 16 % ක් අඩු උපත් බර දරුවන්ය. අවුරුදු 05ට අඩු දරුවන්ගෙන් 14 % ක් තීව‍්‍ර මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙති. මාස 6-11 ත් අතර ළදරුවන්ගෙන් 58 % ක් මාස 12-23 ත් අතර දරුවන්ගෙන් 38 % ක් රක්තහීනතාවයෙන් පෙළෙති. අවුරුදු 05ට අඩු පෙර පාසල් දරුවන්ගෙන් 30 % ක් පාසල් දරුවන්ගෙන් 21 % ක් රක්තහීනතාවයෙන් පෙළෙති. අවුරුදු 05ට අඩු පෙර පාසල් දරුවන්ගෙන් 29 % ක් විටමින් ඌණතාවයෙන් පෙළෙති.

ඔබට දැන් කුමක්ද හිතෙන්නේ. මේ දත්ත විමසා බලන විට නම් අපි හිතන තරම් අපේ රට පොහොසත් නැහැ. කියන තරම් අපි ආහාර අතින් ස්වයං පෝෂිත නැහැ. මේ භයානක තත්ත්වයක්. මොකද මන්දපෝෂණයට ලක්වෙලා ඉන්නේ අපේ අනාගත පරම්පරාව. මවුවරුන්. ඔවුන්ට පාරේ යන්නවත් පණ නැති කොට අලූත් රටක්, සමෘද්ධිමත් අනාගතයක් බිහි වෙයිද ?

අයඞීන් ඌණතාවය

රටේ ඕනෑම තැනක සිට මුහුදට කිලෝ මීටර 100 කට වඩා දුර නැහැ. ඒ නිසා ලංකාවේ මුහුදු ආහාර සුලභ විය යුතුයි. ඒත් අපි දන්වා ඒක එහෙම නොවන බව. ඒත් ‘ලූණු’ ඒක බොහොම මිල අඩු ද්‍රව්‍යයක්. ඒත් යුනිසෙෆ් වාර්තාවන්ට අනුව ලංකාවේ දරුවන්ගෙන් 20 % ක් අයඩින් ඌණතාවයෙන් පෙළෙනවා. මේවා විශ්වාස කරන්න අමාරු ඇති. ඒත් ඇත්ත තත්ත්වය නම් මේක තමයි.

යුනිසෙෆ් සංවිධානයට අනුව ලංකාවේ මන්දපෝෂණයට හේතු

1. නිතර රෝගවලට ගොදුරු වීම
2. අවශ්‍ය ප‍්‍රමාණයක් ආහාර නොගැනීම
3. නොදැනුවත්කම
4. සංස්කෘතික හේතු
5. දුප්පත්කම
   

යුනිසෙෆ් සංවිධානය විසින් ලංකාවේ මන්දපෝෂණයට ඉහත සඳහන් හේතු හඳුනා ගෙන තිබෙනවා. මේවා දිහා බලන විට අපට ඉතා පැහැදිලිව පෙනී යන්නේ කොතැන හෝ වරදක් තිබෙන බවයි. ඒකට හේතු ඔබම විමසා බලන්න. ලංකාවේ තරම් පලතුරු විවිධත්වයක් ලෝකේ කිසිම රටක නැහැ. ඒ වගේම හැමදාම මොනවා හරි පලතුරක ඵලදාව ලැබෙනවා. ඒත් අපේ රටේ දේශීය පලතුරුවලට අත්වෙලා තියෙන්නේ බොහාම දුක්ඛිත ඉරණමක්. ලඳු කැලෑ පිරෙන්න හැදෙන දංගෙඩියේ සිට මිඳුල වැහෙන්න හැදෙන ඡුම්ඹු ගෙඩිය දක්වාත්, දිවුල් ගෙඩියේ සිට කොස් ගෙඩිය දක්වාත් අපි අපතේ දානවා.

ඒ වගේම තමයි අපේ ඇතැම් සංස්කෘතික හේතුත් මන්දපෝෂණය සමග අත්වැල් බැඳ ගෙන ඉන්නවා. මස් කෑම සම්බන්ධව තිබෙන මතය, මිරිදිය මාළු ගැන තිබෙන ආකල්පය මේ අතර ප‍්‍රධානයි.

දුප්පකම, හැමදේකටම මුල් වෙනවා වාගේ මන්දපෝෂණයටත් මුල්වෙනවා. ඒත් දුප්පත් පවුල්වල පියවරුන්ගේ වියදම් (මත්පැන්, දුම්වැටි, බුලත්විට* දෙස අවධානය යොමු කරන විට නම් පේන්නේ වෙනස් තත්ත්වයක්.

මන්දපෝෂණයෙන් දරුවන්ට සිදුවන බලපෑම

මන්දපෝෂණය ළමුන් කෙරේ කෙටි කාලීන, මැදි කාලීන මෙන්ම දීර්ඝ කාලීනව සෞඛ්‍ය හා මානසික බලපෑම් ඇති කරනවා. ඒවා පහත සඳහන් ආකාරයට දැක්විය හැකියි.

1. බෝ නොවන රෝගවලට ගොදුරු වීම
2. නිතර වසංගත රෝගවලට ගොදුරු වීම
3. බුද්ධි වර්ධනය අඩු වීම
4. ඉගෙනීමේ හැකියාව අඩු වීම
5. අනාගතයේ බර අඩු දරුවන් ලැබීම

මන්දපෝෂණය ජය ගැනීම

මන්දපෝෂණය ජය ගැනීම පහසු දෙයක් නොවුණත් ඔබ එය කළ යුතුමයි. ඒකට හේතු ඔබට පැහැදිලිනේ. මොන අම්මා තාත්තද කැමැති නිතර නිතර ලෙඩ වෙන, බුද්ධි වර්ධනය අඩු පාරේ යන්න පණ නැති දරුවෙකුට. එහෙනම් ඔබ කළ යුත්තේ ඔබේ දරුවා මන්දපෝෂණයෙන් ආරක්ෂා කිරීමට නම් අංග සම්පූර්ණ රස හයකින් යුත් සමබර ආහාර වේලක් ලබාදීමයි.

මොනවද මේ පෝෂ්‍ය පදාර්ථ කියන්නේ
1 කාබෝහයිඩ්‍රේට්
2 මේදය
3 ප්‍රෝටීන්
4 විටමින්
5 තන්තු
6 ජලය
පහත සඳහන් කළ දේවල් ඔබට ඔබේ පරිසරයෙන් නොමිලේ හෝ ඉතා අඩු වියදමික් සපුරාගත හැකියි.

1 මධුර රස හෙවත් පැණි / ධාන්‍ය වර්ග (පිෂ්ඨය) අල වර්ග හා කිරි මේදය
2 තිත්ත රස : පළා වර්ග – විටමින් ඊ සහ යකඩ
3 කහට රස: එළවළු වර්ග – ශාඛ ප්‍රෝටීන්, විටමින් වර්ග
4 ලවණ රස: මුහුදු මාළු, කරවල , ලූණු , සත්ත්ව ප්‍රෝටීන්, යකඩ කැල්සියම් වැනි ඛනිජ ලවණ හා මේදය.
5 අම්ල හෙවත් ඇඹුල් රස: ඇඹුල් රසැති පළතුරු – විටමින් සී
6 ධාන්‍ය වර්ග : සහල්, මුං , කුරක්කන්, කව්පි, බඩ ඉරිඟු, කොල්ලූ, ඕලූ ඇට, මෙනේරි, තණහාල්, බාර්ලි.
7 පළා වර්ග : මැල්ලූම් වර්ග, ගොටු කොළ, මුකුණුවැන්න නිවිති, සාරණ, කතුරු මුරුංගා, කොළ කැඳ, ගොටු කොළ, මුකුණුවැන්න එළ බටු, මොණරකුඩුම්බිය.

බලන්න, මේ කිසිවක් මිල අධික දේවල් නොවෙයි. ඉතා අඩු මිලකට හෝ නොමිලේ ස්වභාවික පරිසරයෙන් ලබා ගත හැකි දේ. ඒත් ඇයි මේ දේ ඉටු නොවෙන්නේ. ඒක ඔබම ගැඹුරින් සිතා බැලිය යුතු කරුණක්. ඔබේ ආදරණීය දරුවාට වළ කපා ඇත්තේ ඔබම නේද ? කියලා ඔබට නොහිතෙන්නත් බැහැ නේද ?

වර්ණවත් ආහාර වේලක්

අපේ සමාජය වෙළෙන්දන්ගේ උප්පරවැට්ටිවලට අවශ්‍ය ප‍්‍රමාණයටත් වඩා රැුවටිලා කියලා තේරෙන්නේ ආහාර සම්බන්ධයෙන් අවධානය යොමු කරන විටයි. වත්ත පුරා පලතුරු වැටිලා කුණු වෙන කොට ණය වෙලා ඇපල් කන ජාතියක් බවට අපි පත් වෙලා. හීන් නාරං ගෙඩි කුණු වෙලා යද්දී අපි කෝඩියල්වලින් අපේ දරුවන්ගේ බඩ පුරනවා. ගම් බිත්තරේ විකුණලා සොසේජස් අරං කනවා. කොස් ඇට ටික කුණු වෙද්දී ක්ෂණික බඩගිනන්ට බිස්කට් කනවා. මේ රටක් හා ජාතියක් වශයෙන් බරපතළ තත්ත්වයක්. මන්දපෝෂණය අපි අපි විසින්ම ළඟා කරගත් අභාග්‍යයක්.ෙ

මන්දපෝෂණයෙන් ඔබේ දරුවා ගළවා ගැනීමට නම් ඔබ ඔබේ දරුවාට විවිධ වර්ණයන්ගෙන් යුත් ආහාර වේලක් ලබා දිය යුතුමයි. රූපවාහිය මගින් පුනපුනා ඉදිරිපත් කරන නානාප‍්‍රකාර ක්ෂණික ආහාර ගැනීම හැකිතාක් අඩු කරන්න. ඒ අතර කෘත‍්‍රිම රස, වර්ණකාරක, කල් තබා ගැනිමට යොදා ගන්නා රසායනිකයන්, වැඩිි මේදය ඇති ආහාර හැකිතාක් සීමා කරන්න. දේශීය පාන වර්ග වන බෙලිමල්, රණවරා මල්, ඉරමුසු වැනි පාන වර්ග හැකිතාක් දරුවාට ලබා දෙන්න.

දරුවා මානසිකව නිරෝගීව තබා ගන්නේ කෙසේද ?

දරුවාගේ කායික නිරෝගීභාවය වගේම මානසික නිරෝගීභාවයත් අතිෂයින් වැදගත්. අපි අපේ දරුවන්ගේ බඩ පුරවන්න යොමු කරන අවධානය හා සමාන අවධානයක් ඔවුන්ගේ මානසික නිරෝගීභාවය රැුක ගැනීම සඳහා යෙදවිය යුතුයි.

දරුවාගේ මානිසක නිරෝගීභාවය රැුක ගන්නේ කෙසේද? ඒ සඳහා වැදගත්ම පියවර තමයි දරුවාට ආදරය කිරීම, ඔහුගේ ආරක්ෂාව හා රැකවරණය සහතික කිරීම. ඒ සඳහා ඔබ මහ ලොකු කාලයක් හෝ මුදලක් වැය වෙන්නේ නැහැ. අවශ්‍ය වන්නේ වුවමනාව ම පමණයි.

මං අම්මට ගොඩා….ක් ආදරෙයි….
මං තාත්තට ගොඩා….ක් ආදරෙයි….
තාත්තත් මට ආදරෙයි නේද?
තාත්තයි…. අම්මයි…දෙන්නම මගේ….
මම තාත්තාගේ…. මම අම්මාගේ…. වැනි වදන් නිතර පවසන්න. ඒ සඳහා දරුවාටත් අවස්ථාව ලබා දෙන්න. මෙවැනි වදන්වලින් පිරුණු පවුලක් තුළින් බිහිවන්නේ ‘ආදරණීය දරුවන් ’ බව මතක තබා ගන්න.

මාපියන්ගෙන් දුරස්වීම

‘‘අනේ මගේ අතේ තියාගෙන හදපු ළමයා අද මට සලකන්නේ හතුරෙක්ට වාගේ ’’ ‘‘ ළමයෙක් ඉන්නවා අපි උන්නද මළාද කියලා බල්නනේ නැහැ ’’ මේ අපට නිතර නිතර ඇසෙන මැසිවිලි. එහෙම වුණේ ඇයි ? වරද කොතතැනද ?

කුඩා කාලයේ දෙමාපියන්ට මෙතරම් ආදරය කරන දරුවන් පසු කාලයේදී දෙමාපියන්ගෙන් දුරස් වන්නේ ඇයි ? මේක අපි හැමෝටම ප‍්‍රශ්නයක්. ඒකට පහත සඳහන් කාරණා බලපෑ හැකියි. බලන්න ඔබේ ගැටලූව තියෙන්නේ කොතැනද ? කියලා.

1. අයහපත් ආශ‍්‍රය ?
2. නරක ආදර්ශ ?
3. ජනමාධ්‍යවල බලපෑම ?
4. සාරධර්මවල පිරිහීම.

දරුවන් ඔබලෙන් බලාපොරොත්තු වන ප‍්‍රධාන දේ ආදරයයි. ඔබ දරුවන්ට හිරු සඳු දේ සිටින්න.

දරුවා මානසිකව නිරෝගීව වැඞීමට නම් ඔහුට, ආදරය, රැුකවරණය, ආරක්ෂාව පිළිබඳ විශ්වාසී හැඟීමක් ඔවුන්ගේ සිත් තුළ ජනිත විය යුතුයි. මෙසේ කළ යුත්තේ වචනයෙන් නොව හැසිරීමෙනි.

ආයුර්වේදය හා දරුවා

අපිට නිතරව ඔවදන් ලැබෙන්නේ බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවෙන්. ඒත් අපිට බොහොම සමීප, අපේම ආයුර්වේදයත් දරුවන් ගැන දැඩි අවධානයක් යොමු කරලා තිබෙනවා.

ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යාවේ නිවැරදිව දරුවන් හදා වඩා ගැනීම දක්වා තිබේද? ඔව්. එහි පහත සඳහන් පැහැදිලි කිරීම් තිබේ.

බිළිදු වියේදී – සුරතල් කරමින්

අවුරුදු 6 සිට යොවුන් විය දක්වා – සමාජ සංස්කෘතික හර පද්ධතියට අනුකූලව දඬුවම් කර හික්මවා හැඩ ගැස්විය යුතුයි

යොවුන් වියට පත් දරුවා – මිතුරෙකු ලෙස සලකා කටයුතු කල යුතුයි. යොවුන් වියට පත් දරුවා මිතුරෙකු ලෙස තම දෙමාපියන් වෙත ළංවීමට නම් කුඩා කල සිටම දරුවා සහ දෙමාපියන් අතර මනා සම්බන්ධතාවයක් පැවතිය යුතුයි.දරුවාට දැනෙන්න ආදරය කරන්න. ආදරය, රැුකවරණය, ආරක්ෂාව, ගෞරවය ජීවිතයේ හැම සිද්ධියකදීම ඔවුන්ට දැනෙන්නට ආදරය කරන්න…..
නිරෝගී දරුවන් විසින් නිරෝගී පරපුරක් ද රටක් ද බිහි කරනු ඇත.■

සකස් කළේ – තුෂාල් විතානගේ
සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ප‍්‍රකාශන ඇසුරින්

‘කුණු වෙන ඒවටත් අල්ලන්න එපෑ මහත්තයෝ. කිලෝ සීයක් ගෙනාවොත් හතළිහක් පනහක් අයින් කරන්න වෙනවා. ඉතිං කොහොමද අපි අඩුවෙන් දෙන්නේ ?’’

මේ එළවළු, පලතුරු වෙළෙඳුන්ගේ සුලභ මැසිවිල්ලකි.

‘‘එළවළු, පලතුරු ගිනි ගණන් යැ’යි කියමින් පරිභෝගිකයින් අවලාද නගද්දී වෙළෙඳුන් කියන්නේ ගොවීන්ගෙන් ලබා ගන්නා එළවළු, පලතුරුවලින් වැඩි ප‍්‍රමාණයක් කුණු වී ඉවත දැමීමට සිදුවන බවයි.

මේ සම්බන්ධයෙන් වගකිව යුතු ආයතන සඳහන් කරන්නේ ද ශ‍්‍රී ලංකාවේ එළවළු හා පලතුරු ගොවිපොළේ සිට පාරිභෝගිකයා දක්වා ගමන් කරන කාලය තුළ සිදුවන ‘‘පසු අස්වනු හානිය සැලකිය යුතු ප‍්‍රතිශතයක් ගන්නා බවයි.

මෙම ගැටලූව සඳහා විවිධ විසඳුම් ද ආණ්ඩුව පැත්තෙන් පසුගිය කාලය තුළ විටින් විට ප‍්‍රකාශයට පත් වුණා. එළවළු ප‍්‍රවාහනයේදී ප්ලාස්ටික් කූඩ භාවිතය අනිවාර්ය කිරීම මේ අතර වඩාත් සක‍්‍රීය හා ඵලදායී විසඳුමක් වශයෙන් ඉදිරිපත් වුණා. ඒත් වෙළෙඳුන්ගෙන් ඒ සඳහා එල්ල වූ දැඩි විරෝධය නිසා මේ වන විටත් ප්ලාස්ටික් කූඩ භාවිතය පවතින්නේ නොසැලකිය යුතු තත්ත්වයකයි.

පසු අස්වනු හානිය කියලා කියන්නේ කුමක්ද ?

බෝගවල අස්වනු නෙළීමේ සිට ඒවා පාරිභෝගිකයා අතට පත්වන අවස්ථාව දක්වා සිදුවන භෞතික, රසායනික යනාදී සියලූ ආකාරයේ හානිවීම්‘‘පසු අස්වනු හානිය’’ යනුවෙන් නිර්වචනය කරනවා. මේ නිසා ශ‍්‍රී ලංකාවේ එළවළු හා පලතුරු අස්වැන්නෙන් සැලකිය යුතු ප‍්‍රමාණයක් මිනිස් පාරිභෝජනයට ගත නොහැකි තත්ත්වයට පත් වෙලා ඉවත දැමීමට සිදුවෙනවා. පසු අස්වනු හානිය හේතුවෙන් ගොවියාට, වෙළෙන්දාට සහ පාරිභෝගිකයාට යන පාර්ශ්ව තුනටම විශාල අලාභයක් සිදු වෙනවා. ගොවියාට තමන්ගේ නිෂ්පාදන සඳහා ප‍්‍රමාණවත් මිලක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වෙනවා. වෙළෙන්දාට මිල දී ගත් නිෂ්පාදනවලින් සැලකිය යුතු කොටසක් ඉවත් කිරීමට සිදුවෙනවා. ප‍්‍රවාහන, සේවක ආදි වියදම් එක්ක මේ තත්ත්වය අලෙවි මිල ඉහළ දැමීමට හේතු වෙනවා. පාරිභෝගිකයාට සිදුවන්නේ තමන්ගේ කිසිම සම්බන්ධයක් නැති, මිල දී නොගත් ඒවටත් එක්ක අවසානයේ මුදල් ගෙවන්න. මේ සියලූ සිදුවීම් එක්ක අවසානයේ රටේ භූමිය, ශ‍්‍රමය ඇතුළු සමස්ත වටිනාකම් නිකරුණේ අපතේ යාමක් සිදු වෙනවා.

පසු අස්වනු හානිය සිදුවන ක‍්‍රම

ගොවීන් විසින් නෙළන ලද අස්වැන්න පාරිභෝගිකයා අතට පත්වීම දක්වා සිදුවන ක‍්‍රියාවලිය බැලූ බැල්මට සරල එකක් වගේ පෙණුනට එය සංකීර්ණ ක‍්‍රියාවලියක්. මේ ක‍්‍රියාවලිය තුළ නෙළන ලද අස්වැන්න විනාශ වීමට ඇති අවස්ථා රැුසක් තිබෙනවා.

• සීරීම
• තැලීම
• ක්ෂුද්‍ර ජීවී ආසාදනවලට ලක්වීම නිසා කුණු වී යාම
• වියළි යාම
• කෘමි හානිවලට ලක් වීම, ආදිය පසු අස්වනු හානිය සිදුවන ක‍්‍රම වශයෙන් දැක්විය හැකියි.

පසු අස්වනු හානිය දෙයාකාරයකට සිදු වෙනවා.

1. ගුණාත්මක හානිය
2. ප‍්‍රමාණාත්මක හානිය

‘‘ගුණාත්මක හානිය’’ යනුවෙන් සැලකෙන්නේ අස්වනුවල පෝෂණීය අගය, වර්ණය, රසය, සුවඳ, වයනය, බාහිර පෙනුම සහ සෞඛ්‍යාරක්ෂිත බව වෙනස් වීමයි. මෙම හානිය මැනීමට අපහසු වීම බරපතළ තත්ත්වයක් වශයෙන් සැලකිය හැකියි. ගුණාත්මක හානියට ලක් වූ එළවළු, පලතුරු මිල දී ගැනීමට පාරිභෝගිකයින් කැමැති නැහැ. මේ නිසා මෙම නිෂ්පාදන සඳහා තිබෙන පාරිභෝගික රුචිය මෙන්ම වෙළෙඳපොළ අගය ද අඩු වෙනවා.

‘‘ප‍්‍රමාණාත්මක හානිය’’ යනුවෙන් අදහස් වන්නේ කුණු වීම්, තැලීම්, වියැළීම් යනාදිය නිසා අස්වනු තොගයේ බර හෝ පරිමාව අඩු වීමයි.

පසු අස්වනු හානියට බලපාන හේතු

‘ගින්නක් නැතිව දුමක් නඟින්නේ නැහැ’ වාගේ යම් යම් හේතු නොමැතිව පසු අස්වනු හානි සිදුවන්නෙත් නැහැ. ඒත් ගොවීන්, ප‍්‍රවාහනය කරන්නන්, අලෙවිකරන්නන් සහ පාරිභෝගිකයින් මේ ගැන වැඩි දැනුවත්කමකුත් නැහැ. දැනුවත් වුණත් වැඩි සැලකිල්ලකුත් නැහැ. ඒ නිසා දීර්ඝ කාලයක් පුරා පසු අස්වනු හානිය කෘෂිකර්මාන්තය හා සම්බන්ධ ප‍්‍රධාන ගැටලූවක් බවට පත්වෙලා තිබෙනවා. මෙය ව්‍යාපාරිකයින්ට හා පාරිභෝගිකයින්ටත් ඍජුව බලපාන නිසා ජාතික ගැටලූවක් වශයෙන් ද සැලකිය හැකියි.

මේ තත්ත්වය තුළ පසු අස්වනු හානිය සිදුවන්නේ කොහොමද ? කියලා දැනුවත් වීම වැදගත්.

1. බෝගය වගා කරන කාලයේ නිසි පරිදි නඩත්තු නොකිරීම

පසු අස්වනු හානියේ සමාරම්භක අවස්ථාව වශයෙන් මෙය සැලකිය හැකියි. බෝගයට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී අවශ්‍ය ප‍්‍රමාණයට ජලය සහ පොහොර නොයෙදීම, නිසි පරිදි පළිබෝධ පාලනය නොකිරීම, වැඩිපුර ඇති පැළ තුනී නොකිරීම ආදි කරුණු හේතුවෙන් එළවළුවල ගුණාත්මකභාවය අඩු වෙනවා. එබැවින් නියමිත පරිදි පශ්චාත් බෝග ප‍්‍රතිස්ථාපන කටයුතු සිදු කළ යුතුයි.

2. නියමිත මේරීමේ අවස්ථාවෙන් බැහැරව ඵල නෙළීම

අස්වනු නෙළීමේ අවස්ථාව බෝගයෙන් බෝගයට වෙනස් වෙනවා. මේ තත්ත්වය මනාව හඳුනා ගෙන ප‍්‍රමාණවත් තරම් මේරූ අවස්ථාවේදී අස්වනු නෙළීම කළහොත් පසු අස්වනු හානිය අවම කරගත හැකියි.

මේ තත්ත්වය බෝග කිහිපයක් ඇසුරින් පැහැදිලි කරගත හැකියි

තක්කාලි – තක්කාලි කියන්නේ සියුම් සිවියක් සහිත ජලය බහුල ජෙලිමය ස්වභාවයක් ගන්නා බෝගයක්. ඒ නිසා තක්කාලි අස්වැන්න නියමිත කාලයේදී නෙළාගත යුතුයි.

• තක්කාලි නෙලාගත යුත්තේ ගෙඩියේ පැහැය කොළ පැහැයේ සිට ලා රතු පැහැයට හැරීම සිදුවන අවස්ථාවේදීයි.
• බණ්ඩක්කා – කරල මෘදු අවස්ථාවේදී, රළු වීමට පෙර.
• කෙසෙල් – ගෙඩිවල දාර සහිත ස්වභාවය නැතිවන විට / තද කොළ පැහැයේ සිට ලා කොළ පැහැයට හැරෙන අවස්ථාවේදීයි.
• පැපොල් – ගෙඩියේ පැහැය කොළ පැහැයේ සිට කහ පැහැයට හැරෙන විට.
• අඩුවෙන් මෝරා ඇති / කොළපාට බොහොමයක් එළවළු සහ පලතුරු වර්ග අස්වනු නෙලීමෙන් පසු ඉදීමට ලක් වන්නේ නැහැ. ඒ වගේම වැඩියෙන් ඉදිණු බෝග පහසුවෙන් තැලීමට ලක් වෙනවා. මෙය පසු අස්වනු හානිය බහුල වීමට හේතුවක්.

3. දවසේ නුසුදුසු අවස්ථාවේදී අස්වනු නෙළීම

මේ තත්ත්වයත් පසු අස්වනු හානි වැඩිවීමට ප‍්‍රධාන හේතුවක්. ඒ ඒ එළවළු හා පලතුරු වර්ග නෙළීම සඳහා සුසුදු ස්වභාවික කාලයක් තිබෙනවා. උදාහරණ වශයෙන්,

• එළවළු නෙළගත යුත්තේ උදය වරුවේ පිණි වියළී ගිය පසුවයි.
• කොළ එළවළු නෙළිය යුත්තේ උදය වරුවේදීයි.
• කෙසෙල් නෙළාගත යුත්තේ පෙරවරු 10ට හෝ පස්වරු තුනට පසුවයි.
• අඹ සහ පැඟිරි සහිත පලතුරු වර්ග නෙළාගත යුත්තේ පෙරවරු 10.00ත් පස්වරු 03.00ත් අතර කාලයේදීයි.

මේ ආකාරයෙන් අනෙක් එළවළු හා පලතුරු වර්ග නෙළාගත යුතු කාලය ගැන ඔබ දැනුවත් විය යුතුයි.

• උදෑසන පිණි වියළී යාමට පෙර අස්වනු නෙළීමෙන් රෝගවලට පාත‍්‍රවීම වැඩි වෙනවා. ඒ වගේම තද හිරු එළිය ඇති දහවල් කාලයේ අස්වනු නෙළීමෙන් වගාවට මෙන්ම ඵලදාවට ද හානි සිදුවෙනවා. ඒ නිසා එළවළු අස්වනු නෙළිය යුත්තේ පිනි සිඳුණු පසු, මධ්‍යාහනයට පෙරයි.

4. අස්වනු නෙළීම සඳහා නුසුදුසු ක‍්‍රමවේද භාවිත කිරීම

මෙයත් පසු අස්වනු හානිය සඳහා බහුල වශයෙන් හේතු වන තත්ත්වයක්. ඵලදාව නෙළා ගැනීමේදී තැලීම්, සීරීම්, නටුව අසල තුවාල වීම් ආදිය සිදු වෙනවා. ඒ නිසා සිදුවන හානිය වන්නේ අදාළ බෝගවල ගුණාත්මකභාවය අඩුවීමයි.

අතින් අස්වනු නෙළීම මඟින් ඒවාට සිදුවන තැලීම්, සීරීම් වැනි හානි අවම වෙනවා. ඒ වගේම ඵලය නටුවෙන් වෙන් කිරීම සඳහා පිහියක් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුයි. උදාහරණයක් ලෙස බණ්ඩක්කා වැනි එළවළු නටුව කරකවා නෙළීමෙන් ඒවාට සිදුවන හානිය වැඩි වෙනවා. මේ තත්ත්වය මිදි වගාවේදීත් සිදුවිය හැකියි. ඒ නිසා මිදි අස්වැන්න නෙළා ගැනීමේදී නටුව කැපීම සඳහා ‘සෙකටියරයක්’ භාවිත කළ හැකියි.

අඹ, දිවුල්, දොඩම්, වැනි උස ගස්වල හට ගන්නා ඵල නෙළා ගැනීමේදී ඒවා බිමට පතිත වීමෙන් පසු අස්වනු හානි විශාල වශයෙන් සිදුවෙනවා. එම නිසා මෙවැනි උස් ස්ථානවල හට ගන්නා ඵල නෙළීම සඳහා විශේෂිත නෙලීමේ උපකරණ භාවිත කළ හැකියි. උදාහරණ වශයෙන් අඹ නෙළා ගැනීම සඳහා භාවිත කරන කෙක්කට කුඩා දැල් කූඩයක් සවි කිරීම මඟිින් අඹ බිමට නොදමා කෙක්කට සවිකර ඇති දැල් කූඩයට කඩාගත හැකියි.

5. අස්වනු නිසි පරිදි පිරිසිදු නොකිරීම සහ තදින් අතුල්ලා පිරිසිදු කිරීම

මේ තත්ත්වය අඹ, පැපොල් වැනි කිරි සහිත පලතුරුවලට තදින් බලපානවා. අඹ, පැපොල් වැනි පලතුරු නෙළීමේදී එම කිරි පොත්තේ තැවරීම නිසා ඒවා පහසුවෙන් ආසාදනය වෙනවා. ඒ නිසා අඹ, පැපොල් වැනි පලතුරු වහාම සෝදා ගබඩා කළ යුතුයි.  මෙහිදීත් සාමාන්‍ය ජලය භාවිත කිරීම සුදුසු නැහැ. ඒ වෙනුවට මදක් උණුසුම් ජලයෙන් අඹ, පැපොල් ආදියෙහි පොත්තේ තැවරී තිබෙන කිරි සෝදා හැරිය යුතුයි. ඒ වගේම තමයි අස්වනු සමග තිබෙන මැරුණු පත‍්‍ර කොටස්, මුල් කැබලි ආදිය ද ඉවත් කළ යුතුයි.

කැරට්, බීට් ආදි එළවළු පිරිසිදු කිරීමේදී ජලය භාවිතයෙන් සෝදා දැමීම තමයි ගොවීන් අතින් නිතර සිදුවන්නේ. මෙය ඉතා පැහැදිලිව ම පසු අස්වනු හානිය වැඩි කිරීමට හේතුවක්. කැරට්, බීට් වැනි එළවළු පිරිසිදු කිරීමේදී ජලය භාවිත නොකර බුරුසුවක් ආධාරයෙන් ඒවා පිරිසිදු කළ යුතුයි. කැරට්, බීට් පිරිසිදු කිරීම සඳහා ජලය යොදා නොගැනීමට හේතුව වන්නේ එළවළු සේදීමේදී තදින් ඇතිල්ලීමෙන් පළුදු වීම් සිදුවීමයි. එවිට එම එළවළු ක්ෂුද්‍ර ජීවී ආසාදනවලට පහසුවෙන් ලක් වෙනවා.

6. නෙළාගත් අස්වැන්න ශ්‍රේණිගත නොකිරීම

අස්වනු නෙලාගත් පසු ඒකාකාරයේ අස්වැන්නක් අපට ලබාගැනීම අපහසුයි. මේ නිසා අස්වැන්න නිසි පරිදි ශ්‍රේණිගත කිරීම ඉතා වැදගත්. එහිදී පළුදු වූ, පළිබෝධ හානිවලට ලක් වූ, නියමිත ප්‍රමාණයට වර්ධනය වී නොමැති කුඩා ඵල ආදිය තෝරා ඉවත් කළ යුතුයි. එසේ නොකළහොත් පළුදු වූ ඵලදාව ආසාදනයට ලක් වී කුණු වූ විට ඉතිරි අස්වැන්නට ද පහසුවෙන් පැතිර යා හැකියි.

7. නිසි පරිදි ඇසුරුම් ක‍්‍රම යොදා නොගැනීම

මේ තත්ත්වයත් අපේ ගොවීන් අතර බහුලව දැකිය හැකි පසු අස්වනු හානි සිදුවන ප්‍රබල අවස්ථාවක්. එළවළු, පලතුරු පහසුවෙන් සීරීම්, තැලීම්වලට ලක් වෙනවා. ඒ නිසා ඒවා නිසි පරිදි අසුරා තැබිය යුතුමයි. එළවළු, පලතුරු වැනි දේවල් ගෝනි තුළ ඇසිරීමෙන් ඒවා තැලීමට ලක්වීමට ඇති ඉඩ ඉතා ඉහළයි. එනිසා මේවා ඇසිරීම සඳහා සුදුසු ප්ලාස්ටික් හෝ කුඩා ලී පෙට්ටි ආදිය භාවිත කළ යුතුයි. තක්කාලි සහ පලතුරු වර්ග ඇසිරීමේදී ඒවා නොතැලෙන පරිදි වෙන් වෙන්ව අසුරන්නේ නම් සිදුවන හානිය අවම කරගත හැකියි.

8. නිසි පරිදි ගබඩා නොකිරීම

අපේ ගොවීන්ට මෙන්ම අලෙවිකරුවන්ටත් නිසි ගබඩා පහසුකම් නොමැති වීම බරපතළ ප‍්‍රශ්නයක්. එහෙත් කල්පනාකාරී වුවහොත් මේ ගැටලූව විසඳාගත හැකි ක‍්‍රම තිබෙනවා.

ඔබ විසින් නෙලා ගෙන ගබඩා කර තබන ජීව අස්වනු ශ්වසනය කරන බව ඔබ දන්නවාද ? ජීව අස්වනු ශ්වසනය කරනවා. ඒ නිසා ඒවාට වාතය අත්‍යවශ්‍යයි. එය ලබාදිය හැක්කේ ජීව අස්වනු මනාසේ

වාතාශ්‍රය ලැබෙන පරිදි ගබඩා කිරීම මඟින් පමණයි. ගබඩාවේ උෂ්ණත්වය, ආර්ද්‍රතාව, කෘමි උවදුරු තත්ත්ව පාලනයකින් යුතුව පවත්වා ගැනීමට ඔබ සමත් වන්නේ නම් ඔබගේ අස්වැන්න කාලයක් සුරක්ෂිත කරගත හැකියි. පසු අස්වනු හානිය අවම කරගත හැකියි.

9. නිසි පරිදි ප්‍රවාහනය නොකිරීම

ගෝනි සිය ගණනක් එකමත එක පැටවූ එළවළු ප්‍රවාහනය කරන ලොරිවල ඒවායේ ගමන් කරන සේවකයින් නිදාගෙන යාම අපි දකින සුලභ තත්ත්වයක්. ප්‍රවාහනයේදී මෙවැනි තවත් හානිකර අවස්ථා රැසක් තිබෙනවා. ඒ නිසා සිදුවන්නේ ඔබ විසින් නෙලාගත් හෝ මිල දී ගත් ඵලදාව විනාශයට පත්වීම පමණයි.

ප‍්‍රවාහනයේදී අස්වනු එක මත එක පටවා තැබීමේදී පහළින් ඇති අස්වනු පහසුවෙන් ම තැලීමට ලක් වෙනවා. ඒ වගේම ඒවාට නිසි පරිදි වාතාශ්‍රය නොලැබීම නිසා පටක මිය ගොස් කුණු වීමට පටන් ගන්නවා.  ඒ වගේම තමයි තද හිරු එළියට නිරාවරණය වීම, වර්ෂාවට ලක්වීම ද, අබලන් වූ වාහනවල අබලන් මාර්ග ඔස්සේ ප‍්‍රවාහනය කිරීම නිසා එළවළු, පලතුරු ආදිය අධික ලෙස තැලෙනවා. පසු අස්වනු හානියකට ලක් වෙනවා.

ඉහත සඳහන් කළේ පසු අස්වනු හානිය සිදුවන ආකාරය සහ ඒවාට ලබාගත හැකි විසඳුම් යනාදියයි.  ඔබට පසු අස්වනු හානිය අවම කරගත හැකි නම් ඉහළ ලාභයක් ලබාගත හැකියි. ඒ සඳහා අවශ්‍ය වෙන්නේ නිසි පරිදි දැනුවත් වීම සහ උනන්දුව පමණයි. ඒ වගේම මේ වෙනස කළ හැක්කේ ද ඔබට ම පමණයි.

සැකසුම – තුෂාල් විතානගේ