සැන් පේද්රෝ ඩි ලුරිගන්චෝ බන්ධනාගාරයේ මෙම යෝජනා ක්රමයට සහභාගී වන සිරකරුවන් තම පවුල් වෙත යැවිය හැකි මුදල් උපයති
වරෙක පික්පොකට් හා මංකොල්ලකරුවන් ලෙස ජීවත්වූ මිනිසුන්ගේ කඩිසර අත් වලට පේරු හි විශාලතම බන්ධනාගාරයේ තවත් කාර්යයක් ලබා දී ඇත. ඇඳුම් කැපීම, මැහුම් කිරීම සහ මුද්රණය කිරීම මගින් ඔවුන් දැන් මුදල් උපයන අතර ඒවා තම පවුල් වෙත යැවීමට ද ඔවුන්ට අවස්ථාව සලසා දී ඇත.
දැන් පේරු හි අගනුවර වන මධ්යම ලීමා හි සැන් පේද්රෝ ඩි ලුරිගන්චෝ පිරිමි බන්ධනාගාරයේ (San Pedro de Lurigancho men’s prison in central Lima) දෛනික ඝෝෂාව අතරට මහන මැෂින්වලින් නැගෙන හඩ ද එක්වී ඇත.
පේරු හි විලාසිතා සන්නාමයක් වන පියෙටා (Pieta) වෙනුවෙන් ටී ෂර්ට් සහ වෙනත් ඇදුම් නිර්මාණය සඳහා සිරකරුවන් 30 ක් එක්ව සිටී.
10,000ක් පමණ රැදවියන් සිටින බන්ධනාගාරයේ දෛනිකව අධික ඝෝෂාවක් පවතින අතර මැහුම්කරුවන්ට ද කතා කරන විට විශාල ඝෝෂාවක් කිරීමට සිදුවේ. නමුත් මේ වන විට ඔවුහු දෛනිකව මේ කලබලයට මුහුණ දීමට පුරුදු වී සිටිති.
51 හැවිරිදි කාලෝස් ආර්සෙල් ලාමා ලොම් වලින් ස්වේටර් නිර්මාණය කරයි. ඔහුගේ මහන මැෂිම ඉතා ඉක්මණින් වැඩ කරයි. ඔහුට සතියකට එක්සත් ජනපද ඩොලර් 113ක් පමණ උපයා ගත හැකි අතර, එම මුදල් ඔහුගේ දියණිය වන අයිගන් ද ඇතුළුව ඔහුගේ පවුලට යවයි.
සිරකරුවන් පියෙටා සඳහා පිරිමි, කාන්තා හා ළමා ඇඳුම් නිර්මාණය කරයි“තෝමස් වෙනුවෙන් වැඩ කිරීම මගේ හදවත සතුටු කළා” ඔහු පවසයි.
ප්රශ්නයට ලක්වූ තෝමස් යනු ප්රංශ ජාතික තෝමස් ජේකබ් ය.
ප්රංශ විලාසිතා මන්දිරයක් වන ‘චැනල්‘ (French fashion house Chanel) සඳහා හිටපු රෙදි මිලදී ගන්නෙකු වූ ඔහු සැන් පේද්රෝ බන්ධනාගාරයට ගිය පසු 2012 දී ලීමා පදනම් කරගත් ව්යාපාරයක් නැවත ආරම්භ කිරීමට පෙළඹුණි.
පේරු හි ජීවත් වෙමින් සේවය කරමින් සිටි තෝමස්, ප්රංශයේ සිරකරුවන්ට උගන්වමින් සිටි මිතුරෙකු සමඟ ගියේය.
33 හැවිරිදි යාකොබ් මෙසේ පවසයි.
“සමහර සීමාවාසිකයන් මට කිව්වා මැසීමට, රෙදි විවීමට හා මුද්රණය කිරීමට ඔවුන් දන්නා නමුත් එම දැනුම භාවිතා කිරීමට ඔවුන්ට නොහැකි වූ බව. මේ අය වෙනුවෙන් යමක් කිරීමට හැකියාවක් ඇති බව මට වැටහුණා. ඒ නිසා මම තීරණය කළා ඇඟලුම් සන්නාමයක් නිර්මාණය කිරීමට‘
තෝමස් ජේකොබ් පවසන්නේ බන්ධනාගාරවල නිෂ්පාදනය සොයා නොගැනීම ඔහුට ලාභදායී බවයිඅද වන විට මෙම ව්යාපාරයට පේරු බන්ධනාගාර තුනක කම්කරුවන් 50 ක් පමණ එක්ව සිටින අතර පිරිමි දෙදෙනෙකු හා කාන්තාවක් සතියකට ඇඟලුම් 1,000 ක් පමණ නිපදවයි. ලාභ නොලබන ව්යාපාරයක් වන සිරකරුවන් තමන් සාදන සෑම භාණ්ඩයක්ම විකිණීමෙන් කොමිස් මුදලක් උපයා ගනී.
ඊට සම්බන්ධ වන අයට ඇඳුම් නිෂ්පාදනය පිළිබඳ පූර්ව අත්දැකීම් අවශ්ය නොවිය යුතු අතර, ඔවුන් ද දඩුවම් විඳින අපරාධ සුළු සුළු සොරකම් සිට මිනීමැරුම් දක්වා විහිදේ.
පියෙටා වෙත දැන් ලීමා හි වෙළඳසැල් තුනක් ඇත. නමුත් වෛරසය පුපුරා යාමේ සිට මුහුණු ආවරණ නිෂ්පාදනය එහි වැඩි වශයෙන් සිදුවේ. ඒවා එහි වෙබ් අඩවිය හරහා විකුණනු ලැබේ. එහි ජාත්යන්තර ඇණවුම් බොහොමයක් ඕස්ට්රේලියාව, එක්සත් ජනපදය සහ දකුණු ඇමරිකාවේ වෙනත් රටවලින් ලබා ගනී.
මෙම ඇගළුම් නිෂ්පාදනය වෙනුවෙන් සිරකරුවන්ට ගෙවනු ලබන්නේ පේරු හි අවම වැටුපට සමාන වන මුදල් වන නමුත් මුදල් ඉතිරි කර ගැනීම සඳහා බන්ධනාගාරවල නිෂ්පාදනය පදනම් නොකළ බව ජේකොබ් පවසයි.
“පේරු හි රෙදිපිළි කර්මාන්තය තරමක් දියුණු මට්ටමක පවතින අතර, අපට තරමක් විශාල නිෂ්පාදනයක් ඇති හෙයින්, අපි බන්ධනාගාරයෙන් පිටතට ගියහොත් අපගේ පිරිවැය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර ගත හැකියි” යනුවෙන් ඔහු පවසයි.
“නමුත් මිනිසුන් සූරාකෑමට හා ඔවුන්ට නරක හැඟීමක් ඇති කිරීමට මට අවශ්ය නැහැ. අපි සමාජ ව්යාපෘතියක් වන අතර, අපි නිෂ්පාදනය පිටතට ගෙන ගියහොත් එය කිසිදු අරමුණක් ඉටු නොකරනු ඇත.”
පියෙටාගේ ඇඳුම් ලොව පුරා අපනයනය කෙරේපීටා සඳහා වැඩ කිරීම සිරකරුවන්ට ඔවුන්ගේ ද දඩුවම් අඩු කිරීමට උපකාරී වන අතර එමඟින් අධ්යයන පාඨමාලා සඳහා ලියාපදිංචි වීමට ඔවුන්ට හැකියාව ලැබේ. එය අධ්යයනය කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ බන්ධනාගාර කාලය බලධාරීන් විසින් කපා හරිනු ලැබේ.
25 හැවිරිදි ඩැනියෙල් රොජස් පැලැසියෝස් පවසන්නේ “මගේ දඩුවම අවුරුදු පහක්. නමුත් මම අවම වශයෙන් අවුරුදු දෙකක්වත් ඉගෙන ගත්තොත් මට අවුරුදු පහකට කලින් මෙයින් පිටව යා හැකියි‘
ඔහු මාස කිහිපයක් තිස්සේ පීටා වෙනුවෙන් වැඩ කරමින් සිටී. තම කුඩා දියණියට මුදල් උපයා දීමට අමතරව, ඔහු එම මුදල් රෙදිපිළි මෝස්තර අධ්යයනය සඳහා ගෙවීමට යොදා ගනී.
“පාඨ මාලාවේ පිරිවැය අධිකයි. ඒ නිසා මට වැඩි කාලයක් වැඩ කිරීමට සිදුව තිබෙනවා” ඔහු තවදුරටත් පවසයි.
විලාසිතා සමාගම්වලට ඔවුන්ගේ රෙදිපිළි නිෂ්පාදනය බන්ධනාගාරය තුළ සිදු කිරීමට ඉඩ දෙන එකම රට පේරු නොවේ. ෆින්ලන්තයේ, පැපිලන් නම් ව්යාපාරයක් 2009 සිට පීටා මෙන් ම කටයුතු කරයි.
‘පැපිලන්‘ යන නම හෙන්රි චැරියර්ගේ (Henri Charrière’s) classic 1969 prison break novel නවකතාවෙන් ලබා ගෙන ඇත.“සිරකරුවන් සක්රීය කිරීමේ අරමුනින් බන්ධනාගාරවල සාධාරණ වැඩ සහ පුනරුත්ථාපන ව්යාපෘති සැපයීමට අමතරව, අපගේ නිෂ්පාදන හැකි තරම් තිරසාර ලෙස සකස් කිරීම අපගේ ඉලක්කයයි” යනුවෙන් පැපිලන් ප්රධාන විධායක තේමු රූට්සාලයිනන් පවසයි.
තවත් විලාසිතා ලේබලයක් වන්නේ ඩෙන්මාර්කයේ වෙළඳ නාමයක් වන කාර්සෙල් (Danish brand Carcel) ය. එය කාන්තා බන්ධනාගාර දෙකක ඇඳුම් නිෂ්පාදනය කරයි, එකක් තායිලන්තයේ සහ අනෙක පේරු හි ය.
එහි නිර්මාතෘ වෙරෝනිකා ඩිසූසා පවසන්නේ කෙන්යාවේ කාන්තා බන්ධනාගාරයකට ගිය පසු තමා ආනුභාව ලත් බවයි. “බන්ධනාගාරයේ මුරකරුවන් පැවසුවේ කාන්තාවන්ට නරකම දෙය නම් කිසිවක් නොකිරීම බවයි. එය මානසික අවපීඩනයට හේතු වේ.”
දණ්ඩන ප්රතිසංස්කරණ ජාත්යන්තරයේ ප්රචාරක කණ්ඩායමේ (Campaigning group Penal Reform International) ප්රධාන විධායක ෆ්ලෝරියන් ඉර්මින්ගර් පවසන්නේ සිරකරුවන්ට සමාගම්වල වැඩ කිරීමට හැකිවීම පිළිබඳව තම සංවිධානය පක්ෂව සිටින බවත් ඔවුන් සූරාකෑමට ලක් නොවන බවත්ය.
විලාසිතා ලේබලය ‘පීටා -Pieta ලෙස නම් කර ඇත්තේ මයිකල්ඇන්ජලෝ විසින් නිර්මිත ජේසුස් වහන්සේ කුරුසියේ ඇණ ගැසීමෙන් පසු එතුමාව ඔසවා ගෙන සිටින මරියාගේ මූර්තිය මූර්ති කිරීමෙනි“බන්ධනාගාර ශ්රමය ඇතුළුව සිරකරුවන්ගේ පුනරුත්ථාපන ප්රයත්නයන් සැලකිය යුතු මට්ටමක පවතින බව අපි විශ්වාස කරමු. එය පදනම් වී ඇත්තේ සිරකරුවාගේ නිදහසේ එකඟ වූ ගිවිසුමක් මත ය” යනුවෙන් ඔහු පවසයි.
කෙසේවෙතත්, බොහෝ විට බන්ධනාගාර ශ්රමය ‘ලාභ ශ්රමයක්‘ ලෙස සැලකේ. සිරගෙදර ශ්රමය ප්රජාවගේ සංවර්ධනයට දායක වීමට සිරකරුවාට අවස්ථාවක් විය යුතුය.
“විශේෂයෙන් අඩු හා මධ්යම ආදායම් ලබන රටවල සන්දර්භය තුළ සිරකරුවන් ජීවත් වන තත්වයන් වැඩිදියුණු කිරීමට වැඩ ඉඩ දිය යුතුයි. අවසාන වශයෙන්, බන්ධනාගාරයේ වැඩ කිරීම සිරකරුගේ ජීවිතයට දිගුකාලීන දායකත්වයක් තිබිය යුතුයි. උදාහරණයක් ලෙස පුහුණුව සහ වැඩ සහතික මගින්.”
පේරු නුවරට පැමිණි ජේකබ් මහතා පවසන්නේ පීටා හි සිරගෙවල් “යමක් කිරීමට ලැබීම සතුටට කරුණක්” බවයි.
මයිකල්ඇන්ජලෝගේ මරිය තුමිය මරියාගේ කුරුසයෙන් ඉවතට ගත් පසු පණ නැති යේසුස්ව අල්ලාගෙන සිටින ආකාරය මූර්තියෙන් සමාගම විසින් එහි නම ලබාගෙන ඇත. මූර්ති නැවත නැඟිටීම නියෝජනය කරන බැවින් ඉංග්රීසියෙන් “අනුකම්පාව” හෝ “දයානුකම්පාව” යන අර්ථය ඇති නම තමා තෝරා ගත් බව ජේකොබ් මහතා පවසයි.
“සිරකරුවන්ගේ අභිප්රේරණය වන්නේ මුදල් ඉපැයීම සහ වෘත්තියක් ඉගෙන ගැනීමයි. මුදල් වලින් ඔවුන්ගේ සිර කාලය කෙටි කළ හැකියි” යනුවෙන් ඔහු පවසයි. “ඔවුන් එළියට එන විට අපි ඔවුන්ගේ ආකල්පයද වෙනස් කර ඇත්තෙමු.”
බී.බී.සී වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ
