Blog

කොවිඩ් -19 වසංගතය මධ්‍යයේ, ගෙවතු වගාවට ද මීට සමාන ආයාචනයක් ඇත: එය අපේ නිවසේ පුද්ගලික ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට තිරසාර විසඳුමක් ලබා දෙනවා පමණක් නොව, අපගේ අසල්වැසියන් ද රැකබලා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. අවිනිශ්චිතතාවයේ හා ව්‍යාකූලත්වයේ දී, සලාද කොළ බීජයක් සිටුවීමෙන් පවා බලාපොරොත්තුවේ සමානත්වයක් ලබා දිය හැකිය.

කොවිඩ්-19 වසංගතය ගෝලීය වශයෙන් සහ පුද්ගලිකව කොතරම් දැවැන්ත විනාශයක් ඇති කළත් ඒ තුළින් නිර්මාණය කළ ධනාත්මක දේ ගැනත් දැන් දැන් ලෝකය පුරා කතා වෙනවා. ඒ අතර කෘෂිකර්මාන්තය, විශේෂයෙන් ‘තමන් විසින්ම වවා ගෙන ආහාරයට ගැනීම, එහෙම නැතිනම් ලංකාවේ අපි කියන ‘ගෙවත්ත‘ට ඉහළ වටිනාකමක් මේ වන විට හිමිවෙලා තිබෙනවා.

බී.බී.සීය ඇතුළු බොහෝ ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය මේ තත්ත්වය වාර්තා කරන්නේ ‘විලාසිතාවක්‘ විදිහටයි. අපි කතා කරන ලංකාවේ ගෙවත්තේ ‘ගෝලීය‘ ප්‍රවණතාව ගැන බී.බී.සී ලෝක සේවය විසින් මැයි 25 (අද) දින ප්‍රකාශයට පත් කළ අලුත්ම අලුත් වාර්තාවක් මේ අතර අපට හමු වුණා. මේ ගෙවත්තට පෙම්බදින ඔබ තුළ උත්තේජනයක් ඇති කිරීම අරමුණු කර ගනිමින් එම ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනයක්.

එක්සත් රාජධානියේ අගුලු දැමීම ප්‍රථම වරට ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ මාර්තු අග ය. ඒ සමගම, මම බීජ පැළ තැටියක් සහ ‘Cut ‘n’ Come Again‘ පළා කොළ පැකට් දෙකක් ඇණවුම් කළෙමි: arugula, rucola, පෙරදිග අබ, පැක් චෝයි සහ බෝර්කෝල් ඒ අතර විය. 

මාස දෙකකට ආසන්න කාලයක් ගතවී ඇතත්, අගුලු දැමීම තවමත් ඉවත් කර නැත, නමුත් මගේ සලාද කොළ වගාව සාර්ථක වී ඇත. ගෝලීය වශයෙන් කෝවිඩ් -19 වසංගතය ගැඹුරු අවිනිශ්චිතතාවයේ හා එකතැන පල්වීමේ කාලපරිච්ඡේදයක් දක්වා ඇත. නමුත් මගේ එළවළු වගාව තුළ දිනපතා සිදුවන මේ පූරු ප්‍රාතිහාර්යයන් දැකීම සැනසිලිදායකය. එසේ සිතන්නේ මා පමණක් නොවේ‘‘

වසංගතයේ මුල් සතිවල ගෝලීය සැපයුම් දාමය අවුල් ජාලයකට ඇද දැමූ අතර තොග ගබඩා කිරීමේ රැල්ලක් ඇති විය. එක්සත් ජනපදයේ වුවත් අපි දුටු විකල්ප කිරි විකුණුම්, ඕස්ට්‍රේලියාවේ සුපිරි වෙළෙදසැල්වල රාක්ක හිස්වීම, ඉතාලියේ ප්‍රධාන ආහාරය වන පැස්ටා හිගවීම, බ්‍රිතාන්‍යයේ බිත්තර හිගය නාගරික ජනතාව අපේක්ෂාභංගත්වයට පත් කළේය.

ටයිම් සඟරාවට අනුව බොහෝ රටවල් නැවුම් එළවළු සහ කොළ වර්ග (සලාද) හිගයක් ගැන බිය පළ වී තිබේ. මේ අනුව ඕනෑම අර්බුදයකදී මෙන්, (බීජ අලෙවිය ඉහළ යාමෙන් ඉස්මතු වන පරිදි) කාරණා තම අතට ගැනීමට ජනතාව ඉක්මන් වී ඇත.

බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සංඛ්‍යා ලේඛන කාර්යාලය (UK’s Office for National Statistics (ONS) විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති නවතම වාර්තාවලට අනුව බ්‍රිතාන්‍ය අගුළු දැමීමෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍යෙය් ගෘහ ඒකකවලින් 42%ක් ගෙවතු වගාව ආරම්භ කර ඇති අතර මිලියන තුනක් රාජකීය උද්‍යාන සමාජය වෙබ් අඩවියට (Royal Horticultural Society website) පැමිණ විවිධ බෝග වගා පිළිබඳ උපදෙස් සඳහා සොයා ඇත.

මේ සමග බ්‍රිතාන්‍ය ජනතාව තම ගෙවත්ත තුළ පස් පෙරළමින්, බැල්කනිවල පැළ සිටුවමින්, ජනෙල් මත රැදවිය හැකි වගා පෙට්ටි භාවිත කරමින් ආහාර බෝග වගාව ආරම්භ කර ඇත.

‘ හැකි ඉක්මනින් ඔබේ ආහාර ඔබ විසින් වගා කර ගන්න‘ යන මෙම අදහස මීට පෙර සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක වූ ‘ජයග්‍රාහී ගෙවතු වගාව Victory gardening ‘ හා සැසඳීමට හේතු වී තිබේ. 

අත්ලාන්තික් සාගරයේ දෙපස පිහිටි උතුරු ඇමරිකාවේ සිට මහා බ්‍රිතාන්‍යය දක්වාත්, ඕස්ට්‍රේලියාවේ තවත් දුර බැහැර ප්‍රදේශවලත් ‘මුළුතැන්ගෙයි උද්‍යාන Kitchen gardens‘  පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේ හා දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ දී ජනප්‍රිය විය. 

ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ආණ්ඩු විසින් යුද ප්‍රයත්නයන්ට සහ රට පෝෂණය කිරීමට පුරවැසියන්ගෙන් සහයෝගය ඉල්ලා සිටින දේශීය ව්‍යාපාර සම්බන්ධීකරණය කරන ලදී. ඒ සමග ‘පස සමග වැඩ කිරීම (වගා කිරීම) දේශප්‍රේමී යුතුකමක් බවට පත්විය.

පළමුවන හා දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී මිත්‍ර රටවල සාර්ථකත්වයට “ජයග්‍රාහී උද්‍යාන victory gardens” ණයගැතිය.

එක්සත් රාජධානියේ, වඩාත් පුළුල් ලෙස සිහිපත් කරනු ලබන්නේ 1939 දී බ්‍රිතාන්‍ය කෘෂිකර්ම අමාත්‍යංශය විසින් දියත් කරන ලද “විජයග්‍රහණය සඳහා වූ ඩිග් Dig for Victory ” ව්‍යාපාරයයි. එය කෙතරම් සාර්ථකද යත්, වසර තුනක් තුළ උද්‍යාන මිලියන 1.7 දක්වා වර්ධනය වූ අතර එළවළු නිෂ්පාදන සහිත පෞද්ගලික උද්‍යාන අංක මිලියන පහක් බිහිවිය.

එම කාලය තුළම උද්‍යාන විද්‍යාත්මක සඟරාවක් ‘ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් සාප්පු හිමියන්ගේ ජාතියක් English were a nation of shopkeepers‘ යන නැපෝලියන්ගේ ප්‍රකාශය අර්ථ නිරූපණය කළේය. 

ගෙවතු වගාව පිළිබඳ අපගේ ඇල්ම ජාතික විනෝදය ඉක්මවා යයි. එය මුල් බැස ඇත්තේ බ්‍රිතාන්‍ය මනෝභාවයේ ය. බ්‍රිතාන්‍යයන් සඳහා, අපේම නිෂ්පාදන වැඩීම මගින් ප්‍රදේශවාසීන් එකට එකතු කිරීමේ අමතර වටිනාකමක් ඇත‘ එය වැඩි දුරටත් ලිවීය.

වික්ටරි උද්‍යාන යනු ආහාර සඳහා එළවළු වැවීම ම පමණක් නොවේ. පලතුරු සහ එළවළු වගා කිරීම මගින් ජනතාව තුළ චිත්ත ධෛර්යය ඉහළ නැංවීය. වඩා හොඳ යහපැවැත්මෙන් යුත් ප්‍රජාවන් සඳහා සහ නිවසේ සිරවී සිටින අයට කොතරම් කුඩා වුවත් කාර්යභාරයක් ඉටු කිරීමට හැකි බව එමගින් පැහැදිලි කර දුන්නේය. 

වික්ටරි උද්‍යානවල උරුමය අපට අදත් දැනෙන්නට ඇත්තේ මේ නිසා විය හැකිය. එය පුනර්ජීවනය කිරීමට අවශ්‍ය ප්‍රජා හැඟීම පිළිබඳ හැඟීමකි. ජයග්‍රාහී උද්‍යානයක් වචනානුසාරයෙන් පවසන්නේ අප මේ තුළ සිටින බවයි.

තම වගාවෙන් ලබා ගන්නා අස්වැන්න නිවසේ පාරිභෝජනයට ගැනීමට අමතරව ඔවුන් තම ඵලදාව අසල්වැසියන් සමඟ නිරන්තරයෙන් බෙදා ගනී. මේ පිළිබදව ඇති සංඛ්‍යා ලේඛන පවසන්නේ ගෙවතු වගාව ආරම්භ කර ඇති 42%ක් වන පිරිසෙන් 10%ක් තම ඵලදාව අසල්වැසියන් සමග බෙදා ගත් බවයි.

අගුලු දැමීම ආරම්භ වී සති තුනකට පසු අසල්වැසියන් ගෙවතු වගා කිරීම නිසා නිර්මාණය වී ඇති අරුමය මම මුලින්ම දුටුවෙමි.

මා දන්නා අසල්වැසි කාන්තාවක් මගේ නිවසේ දොරට තට්ටු කළේය. මම පිළිතුරු දුන් විට, ඇය ගේට්ටුව පිටුපසින් “ඇල්පයින් ස්ට්‍රෝබෙරි” කියා කෑගැසුවාය. 

සතියකට පසු, ගම්මිරිස් බීජ පැල තුනක් දර්ශනය විය. (තවත් තෑග්ගක්).

ඇයට තෑග්ගක් ලෙස මම මගේ කිකිළිය දැමූ අලුත්ම බිත්තර ඇයට ලබා දුන්නා. ඇය විස්මයට පත් වූ අතර එදින සිට ඇය සහ ඇගේ සැමියා ද මේ තෑගි හුවමාරුවට එක් වුණා.

මෙවැනි සුහදත්වයක් වර්ධනය කර ගැනීමට අපට අගුළු දැමීම සිදුවන තෙක් බලා සිටීමට සිදු වුණේ ඇයි ?

ඔවුන්ගේ ගේට්ටුවෙන් පිටත ඔවුන් තමන්ට අවශ්‍ය නොවන නිෂ්පාදනවල අතිරිත්තය එල්ලා තබයි. කැමැති කෙනෙකුට ඒවා රැගෙන යා හැකිය.

“කවුරුහරි ඔබේ ගෙවත්තේ යමකට කැමති නම්, ඔබට ඔවුන් වෙනුවෙන් කැපීමක් කළ හැකියි” මගේ අසල්වැසි ජෝන් පැවසීය. 

“එයින් ඔබට කිසිවක් වැය නොවේ.”

ගෙවතු වගාව ප්‍රවර්ධනය සදහා බ්‍රිතාන්‍ය රජය සහ ලාබ නොලබන සංවිධාන විසින් ද අනුබල දෙන අතර නොමිලේ බීජ ලබාදීම ද සිදුවේ. ලාභ නොලබන බීජ නිෂ්පාදකයෙකු ඩයෑන් හෝල්නස් පැවසුවේ තමා ගෙවතු හිමියන්ගේ ඉල්ලීම් මහත් සතුටින් ඉටුකළ බවයි.

 “අපි 150 දෙනෙකුට පමණ බීජ යැව්වා. ආහාර මිල ඉහළ යන බව සියලු දෙනා දන්නා බවත්, නැවුම් නිෂ්පාදනවල මිල ගණන ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින බවත් මම දන්නවා. ඒ නිසා ජනතාව වගා කිරීමට කැමතියි. අපි ලාභය ගැන නොතකා ඒවාට සහාය දැක්විය යුතුයි. මේ බීජවලින් ලාබ උපයන අවස්ථාවක් නොවෙයි” ඩයෑන් පැවසුවාය.

ගෙවතු වගාකරුවන් වැඩිපුරම ඉල්ලූ බීජ වූයේ තක්කාලිය. ඒවා පහසුවෙන් අනුවර්තනය කළ හැකි අතර වර්ධනය වීමට ද පහසුය. 

“මම හිතන්නේ ඒවා ඉතා කුඩා අවකාශයට, බැල්කනියට පවා ගැලපෙන එක් බෝගයක්” යැයි ඇය පැවසුවාය.

නිරෝධායනයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස නිර්මාණය කරන ලද Bridport Grow Your Own ෆේස්බුක් කණ්ඩායම බිස්ට්‍රල් නගරය හරිතකරණය සඳහා විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. 1930 ගණන්වල ඩිග් ෆෝ වික්ටරි පත්‍රිකා වර්ධනය වන තොරතුරු විකාශනය කළා සේම, සබැඳි කණ්ඩායම් නව වගාකරුවන්ට උපකාර කරයි.

එක්සත් රාජධානියේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාලයට අනුව, අගුළු දැමීම සමග බ්‍රිතාන්‍යයන්ගෙන් 42% ක්ම ගෙවතු වගාව සඳහා කටයුතු කර ඇත

“නගරයක් වශයෙන්, මම හිතන්නේ අපි සියල්ලෝම එහි සිටිමු,” පරිසරවේදී සහ අධ්‍යාපනඥ Kim Squirrel මට පැවසීය. 

“මිනිසුන් තම උද්‍යානවල වගාකර ඇති අතර එවැනි උද්‍යාන නැති අය තමන්ට හැකි ආකාරයේ විවිධ ආකාරයෙන් වගා කර තිබෙනවා. දැන් ඒවා වැඩෙමින් තිබෙනවා” කිම් පැවසුවාය. 

ඇය අසල්වැසි රේචල් මිල්සන් ද ඇතුළුව අසල්වැසි කාන්තාවන් සමග ගෙවතු වගාවේ නිරත වෙයි. දෙදෙනාම ඔවුන්ගේ පූර්ණ අවධානය යොමු කර ඇත්තේ සාර්ථක වගාවක් ලබා ගැනිම සඳහා ය. කිම්ගේ පොටෑජර් උද්‍යානයේ බෝංචි සමඟ එළවළු හා කොළ වර්ග රැසක් ඇත. එස්පලියර් ඇපල් ගස් ගිම්හානයේදී පල දරනු ඇති බව ඇය පවසයි.

මිල්සන්ගේ උද්‍යානය ද ඒ හා සමානවම සිත් ඇදගන්නා සුළු ය: බීට්රූට්, ළූණු සහ ලීක්ස් වැනි භෝග විශාල වශයෙන් වගා කර ඇති අතර තවත් කොටසක.  ඇස්පරගස් වැනි බහු වාර්ෂික එළවළු වල අත්හදා බැලීමකි.

“ මගේ අරමුණ මුදල් ඉපයීම හෝ මගේ පවුලට අවශ්‍ය දේ වගා කිරීම පමණක් නොවෙයි. මගේ ඇසල් වැසියන් සදහා ද වැඩි ආහාර ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය කිරීම මගේ අපේක්ෂාවයි‘ මිල්සන් පැවසුවාය.

ඔබට අවශ්‍ය ආහාර ඔබ විසින්ම වගාකර ගැනීම විනෝදයක් පමණක් නොව “සැබෑ, වැදගත් කාර්යයක්” බව ඇය කියයි. එයට වැඩි පිළිගැනීමක් ලැබෙනු ඇතැයි ඇය ප්‍රාර්ථනා කරයි. 

මිල්සන් දැඩි ලෙස විශ්වාස කරන්නේ තම වගාව මගින් තමාට පෞද්ගලික ප්‍රතිලාභ ඇති අතර ප්‍රජා යහපැවැත්මටද එය ඉවහල් වන බවයි. ආහාර අසමානතාවය සෑම විටම ඉහළ මට්ටමක පවතින බව සිතන ඇය දේශීය ආහාර බැංකුවකට පරිත්‍යාග කිරීමේ මනසින් අතිරේක එළවළු භෝග ද සැලසුම් සහගතව වගා කර තිබේ.

ගෙවතු වගාව විනෝදයක් වන්නේ ඔබ මහන්සි වී ලබා ගත් අස්වැන්න අසල්වැසියන් සම මිතුරන් සමග බෙදාගත් විටයි. ඒත් වඩා වැදගත් වන්නේ ඵලදාවෙන් කොටසක් නොව වගා කිරීම සදහා පැළයක් ලබාදීම බව මිල්සන් මහත්මිය පවසයි.

‘එය තමයි සුදුසුම දේ. එවිට ඔබේ ශ්‍රමය ප්‍රජාව පුරාම පැතිර යනවා. හරියට නියමිත පරිදි කළ වගාවක් වාගේ ‘

මාර්තු 23 වන දින එක්සත් රාජධානිය අගුලු දමා යන විට බෘෘනෝ වයිට් Bruno White සොමර්සෙට් හි ඩිචීට් වෙත ගොස් තිබුණි. තම නව අසල්වැසියන්ට තමා හඳුන්වා දී අන්‍යෝන්‍ය ආධාර කණ්ඩායමක් පිහිටුවන ලෙස ඔහු ලිවීය. 

ඉතා ඉක්මනින් ඔහුට යහපත් ප්‍රතිචාර ලැබුණු අතර එක් මහත්මයෙක් ඔහුගේ (වයිට්ගේ) දොරකඩ පැලෑටි එකතුවක් තබා ගොස් තිබුණි. තවත් ස්වල්ප කාලයකට පසු තවත් ස්තුතිවන්ත අසල්වැසියෙක් ඔහුට ජෛව විද්‍යාත්මක බීජ (Biodynamic seeds) පැකට් තෑගි කළේය.

වයිට් එතැන් සිට තම වත්ත වගා කළ අතර ඔහු තම අසල්වැසියන් කොතරම් කාරුණිකද යන්න ගැන පුදුමයට පත් වේ. 

“අපට දැන් පොදු පදනමක් තිබේ. වසංගතය වටා ඇති බිය හැර වෙනත් දෙයක් ද එය විසින් අපට ලබාදී තිබේ” ඔහු පැවසීය.

කොවිඩ් -19 වසංගතයේ මුල් දිනවල භීතියෙන් පිරී තිබුණද එය අපට අපේ අසල්වැසියන් ගැන මතකය අලුත් කර තිබේ. ඔවුන්ගේ මුහුණු හා හඩ වඩාත් පැහැදිලි කර දී තිබේ. මෙවැනි පහසු සහ විවේකී අවස්ථාවක් කොවිඩ් නොතිබුණා නම් යළි කිසිදා උදා නොවන බව සියලු දෙනාගේ හැගීම වී තිබේ.

‘එය අපේ ගමන මොහොතකට නතර කරලා හුස්ම ගන්න අවස්ථාවක් ලබා දුන්නා. තමා ගැන, තම පවුල ගැන, අසල්වැසියන් ගැන පමණක් නොවෙයි ලෝකය ගැනම කල්පනා කරන්න තරම් ප්‍රමාණවත් නිස්කලංක කාලයක් ලබා දුන්නා. වැඩ …වැඩ… ගමන් බිමන්… සාද… උත්සව… සාකච්ඡා නෑ… අනපේක්ෂිත මොහොතක විශ්‍රාම දිවිය ආරම්භ වුණා වාගේ ‘‘ ජොන් පැවසුවේය.

පළමු වන හා දෙවන ලෝක යුධ සමයේ ක්‍රියාත්මක වූ ජයග්‍රාහී උද්‍යාන ව්‍යාපාරය victory garden movement ප්‍රජාවන් ශක්තිමත් කිරීමට උපකාරී වූවා පමණක් නොව, යුද බිමට නොගිය සිවිල් වැසියන්ට ඉදිරි පෙළේ සටන් කරන සොල්දාදුවන්ට ධෛර්යක් ලබාදීමට ද, මහා යුද්ධය සදහා වෙනත් ආකාරයකින් දායක වීමට අවස්ථාවක් ලබා දුන්නේය. 

කොවිඩ් -19 වසංගතය මධ්‍යයේ, ගෙවතු වගාවට vegetable garden ද මීට සමාන ආයාචනයක් ඇත: එය අපේ නිවසේ පුද්ගලික ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට තිරසාර විසඳුමක් ලබා දෙනවා පමණක් නොව, අපගේ අසල්වැසියන් ද රැකබලා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. අවිනිශ්චිතතාවයේ හා ව්‍යාකූලත්වයේ දී, සලාද කොළ බීජයක් සිටුවීමෙන් පවා බලාපොරොත්තුවේ සමානත්වයක් ලබා දිය හැකිය.

2020 මැයි 25 වැනි දින බී.බී.සී වාර්තාවක් ඇසුරින් කළ සම්පූර්ණ පරිවර්තනයකි – සැකසුම – තුෂාධවි

විදුරුමස් රෝගය, හෘද රෝග, දියවැඩියාව හා සමහර විට ඇල්සයිමර් සමග  සම්බන්ධ කරන මෑත කාලීන පර්යේෂණ මගින් අපට බොහෝ දේ වටහා ගත හැකිය. නමුත් ඔබේ දත් සහ විදුරුමස් රැකබලා ගැනීම කොතරම් වැදගත්ද ? එය කළ හැකි හොඳම ක්‍රමය කුමක්ද? යන්න ගැන ඔබ නිවැරදිව දැනුවත් විය යුතුය. මන්ද බොහෝ දේ ඔබ පහසුවෙන් නොතකා හරින විදුරුමස් හා සම්බන්ධව පවතින බව දැන් තහවුරු වී ඇති බැවිණි.

මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවයේ වාර්ත වලට අනුව එක්සත් රාජධානියේ වැඩිහිටියන් බහුතරයකට විදුරුමස් රෝග යම් තරමකට හෝ ඇති අතර බොහෝ මිනිසුන් අවම වශයෙන් එක් වරක්වත් එය එය අත්විඳිති. එය සිදුවන්නේ දත් මත බැක්ටීරියා පදිංචිවීම මගිනි. මේවායින් සමහරක් හානිකර නොවන නමුත් සමහරක් පෝර්ෆිරොමොනාස් ඉඟුරු (Porphyromonas gingivalis) වැනි විදුරුමස් වලට හානි කර දැවිල්ල ඇති කරයි.

අපගේ ආහාර පුරුදු මගින් අපගේ දන්ත සෞඛ්‍යයට වෙනසක් කළ හැකිද යන්න සහ අපේ මුඛය නිරෝගීව තබා ගැනීමට අපට කළ හැක්කේ කුමක්දැයි අපි විශේෂඥයින්ගෙන් විමසමු.

අත්‍යවශ්‍ය දෛනික සත්කාර

ඔබේ මූලික මුඛ සෞඛ්‍යාරක්ෂාව නිවැරදිව ලබා ගැනීම යහපත් දන්ත සෞඛ්‍යයක් සඳහා වන පළමු පියවරයි. දිනකට දෙවරක් දත් මැදීම නිර්දේශ කරන බව අපි කවුරුත් දනිමු. නමුත් අතර මැදි කාලය ගැන කුමක් කිව හැකිද? වඩාත් සුදුසු කෑමට පෙර හෝ පසු දත් මදින්නද?

“සමහරු කෑමට පෙර දත් මදින්න කැමතියි. සමහරු උදේ ආහාරයෙන් පසුව දත් මදින්න කැමතයි. නමුත් ඔබ උදේ ආහාරයෙන් පසු දත් මදින්නේ නම්, විනාඩි 30ක් රැඳී සිටින්නැයි අපි ඔබට කියන්න කැමතියි. මන්ද ඔබ ආම්ලික හෝ සීනි සහිත යමක් අනුභව කළහොත් ඔබේ දත් මත එනමලය මෘදු වනු ඇති අතර දත් මැදීමට පෙර එය නැවත ඛනිජකරණයට ලක් කිරීමට ඉඩ දිය යුතුයි‘‘ දන්ත වෛද්‍ය විශේෂඥ සකීනා සෙයිඩ් Sakina Syed කියයි.

“අපි සාමාන්‍යයෙන් කියන්නේ ඔබේ දෛනික අවසාන කාර්යය ලෙස රාත්‍රිය‍ේ දත් මදින්න කියායි. රාත්‍රියේදී ඔබේ මුඛයේ ඇති අන්තිම දෙය දන්තාලේප විය යුතයි‘

සීනි අධික ආහාර දත් සඳහා නරක බව කවුරුත් දන්නා කරුණකි. නමුත් ගැටළු ඇති කළ හැකි වෙනත් ආහාර මොනවාද? ඔබේ දන්ත සෞඛ්‍යය පවත්වා ගැනීම සඳහා ඇතැම් විටමින් හා ඛනිජ ලවණ සහිත ආහාර අනුභව කළ යුතුද?

“වැදගත්ම විටමින් වන්නේ දත් සඳහා විටමින් D සහ විදුරුමස් සෞඛ්‍යයට විටමින් C යි. වැදගත් ඛනිජ වන්නේ කැල්සියම් සහ පොස්පරස්” යනුවෙන් බ්‍රිතාන්‍ය දන්ත වෛද්‍ය සංගමයේ British Dental Association (BDA) ප්‍රකාශක ඇනා ග්‍රූම් (Anna Groom) පැහැදිලි කරයි.

විටමින් සී කොලජන් සංස්ලේෂණයට සම්බන්ධ වන අතර එම නිසා නිරෝගී පටක පවත්වා ගනී. සුව කිරීම සඳහා එය වැදගත් වන අතර විදුරුමස් වල ලේ ගැලීම සමඟ දැඩි ඌනතාවය සම්බන්ධ වේ.

අස්ථි හා දත් සෞඛ්‍යයට අවශ්‍ය කැල්සියම් රඳවා ගැනීමට ශරීරයට හැකි වන පරිදි විටමින් ඩී අත්‍යවශ්‍ය වේ. පොස්පරස් දත් සෞඛ්‍යය පවත්වා ගැනීම සඳහා කැල්සියම් සමඟ එක්ව ක්‍රියා කරයි”

විටමින් සී ඌනතාවය දුර්ලභ ය. නමුත් ඔබ ඔබේ ආහාර වේලෙන් ප්‍රමාණවත් නොවේ නම් ඔබේ ප්‍රමාණය වැඩි කිරීම පහසුය. තක්කාලි, ගම්මිරිස්, බ්රොකොලි සහ අර්තාපල් පවා විටමින් සී අඩංගු අමු ද්‍රව්‍ය කිහිපයකි.

ආහාර වලින් විටමින් ඩී ලබා ගැනීම අපහසය. එය තෙල් සහිත මාළු, බිත්තර, මස් සහ ශක්තිමත් ආහාරවල තිබියදීත්, බ්‍රිතාන්‍ය සෞඛ්‍ය සේවය උපදෙස් දෙන්නේ එය හිරු එළියෙන් ලබා ගැනීමට පියවර ගන්නා ලෙසයි.

හොඳ කැල්සියම් ප්‍රභවයන් අතර කිරි, කිරි ආහාර, බ්රොකොලි සහ පළා වර්ග, දොඩම්, ටෝෆු සහ ද පරළු පාන් ද ඇතුළත් වේ.

මස්, බිත්තර, ධාන්‍ය වර්ග, කිරි, සම්පූර්ණ ධන්‍ය වර්ග සහ වියළි පලතුරු වල පොස්ෆොරස් අඩංගු වේ.

පසුගිය අපේ‍්‍රල් මාසයේදී සිදු කළ සාමාන්‍ය අධ්‍යයනකින් හෙළි වූයේ විටමින් සී වලට වඩා පෝෂ්‍ය පදාර්ථ විදුරුමස් සෞඛ්‍යයට බලපාන බවයි. 

සති අටක අහඹු ලෙස පාලනය කරන ලද අධ්‍යයනය මගින් පුද්ගලයින් 30 දෙනෙකු කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදා ඇත. 

සත්ව ප්‍රෝටීන සහ සැකසූ කාබෝහයිඩ්‍රේට් අඩු කිරීම සහ ඔමේගා -3 මේද අම්ල, විටමින් සී, විටමින් ඩී, ප්‍රතිඔක්සිකාරක, ශාක නයිට්‍රේට් සහ තන්තු වැඩි කිරීම පර්යේෂණාත්මක කණ්ඩායම විසින් අනුගමනය කරන ලදී. 

පාලක කණ්ඩායමට සාපේක්ෂව විදුරුමස් දැවිල්ල හා ලේ ගැලීම සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවීම මෙම කණ්ඩායම පෙන්නුම් කරයි. එය කුඩා අධ්‍යයනයක් වන අතර නිශ්චිත නිගමනවලට එළඹීමට පෙර තවත් පර්යේෂණ කළ යුතුය.

“ පළා වර්ග, ඇට වර්ග සහ වෙනත් එළවළු ඇතුළු සමබර ආහාර වේලක් සඳහා අපි උපදෙස් දෙමු” යැයි සයිඩ් පවසයි.

පැණිරස කළ රසවත් බීම සහ පිරිපහදු කළ සීනි අධික ආහාර වලට අමතරව පහත සදහන් දෑ දත් වලට හානි කිරීම සඳහා නරකම (හා සමහර විට පුදුම සහගත) වැරදිකරුවන් වේ:

• උණු වතුර මිශ්‍රකළ ලෙමන් – දත් එනමල් ඛාදනය කරයි.
• වියළි පලතුරු – දත් වලට ඇලී ඇති අතර ඉවත් කිරීමට අපහසු වේ.
• Crisps – දත් වලට ඇලී සිටී.
• සමහර පළතුරු සහ සීනි අධික තේ – සීනි අධික විය හැකිය.
• කාබනීකෘත ජලය – කාබනික වායුව මගින් ජලය වඩාත් ආම්ලික කරයි, එබැවින් එය ආහාර වේල සඳහා ඉතිරි කළ යුතුය.
• Fruity snack bars – දත් වලට ඇලී සිටී.
• පැසුණු ආහාර – සාමාන්‍යයෙන් ආම්ලික වන අතර එමගින් දත් එනමලය ඛාදනය වේ.

ඔබ ආහාර වේලාවට අමතරව ඉහත සඳහන් කිසිවක් අනුභව කරන්නේ නම් හෝ පානය කරන්නේ නම් ඊට පසුව ජලය සමග මෙයට පිළියමක් යෙදීය යුතුය.

සීනි රහිත චුයින්ගම් හැපීමෙන් හෝ (අපගේ ප්‍රියතම ඉඟිය our favourite tip) කුඩා චීස් කැබැල්ලක් අනුභව කිරීමෙන් උදාසීන බලපෑමක් ඇති කරයි.

කෙටි කෑමවල අනතුර

ඔබ සීනි සහිත ආහාරයක් හෝ පිෂ්ඨය ආහාර අනුභව කරන සෑම අවස්ථාවකම ඔබේ මුඛයේ PH මට්ටම පහත වැටෙන අතර බැක්ටීරියා සීනි වලින් පෝෂණය වී අම්ලය මුදා හරිනු ඇත. එබැවින් ඔබ සෑම පැය භාගයකට වරක් ආහාරයට ගන්නේ නම්, ඔබේ දත් ආම්ලික පරිසරයෙන් විවේකයක් ලබා නොගන්නා අතර එය දත් දිරායාමට හේතු වේ.

බ්‍රිතාන්‍ය දන්ත වෛද්‍ය සංගමයේ විද්‍යාත්මක උපදේශක මහාචාර්ය ඩේමියන් වොල්ම්ස්ලි (Professor Damien Walmsley) පවසන්නේ “ඔබ නිරන්තරයෙන් කෙටි ආහාර අනුභව කරන්නේ නම් ඔබේ දත්වල ඉක්මනින් කුහර ඇති වේ‘‘

අවාසනාවකට මෙන්, මෙම ආහාරවල පලතුරු ද ඇතුළත් වේ. “ඔබ දවස පුරා ස්වාභාවික සීනි අධික පලතුරු ආහාරයට ගන්නවා නම්, එය තවමත් ඔබේ දිරාපත්වීමේ අවදානම වැඩි කරයි” යැයි සෞඛ්‍යාරක්ෂක සයිඩ් පවසයි.

දිනකට ආහාර වේල් දෙකකට හෝ තුනකට සීමා කිරීම සහ ආහාර වේල සඳහා සීනි හෝ ආම්ලික ආහාර සහ බීම නොගෙන සිටීමට හැකි නම් එය දන්ත සෞඛ්‍යය සදහා වඩාත් සුදුසුය.

“ආහාර ගන්නා වේලාවේදී, ආහාර හපන විට ක්ෂාරීය වන ලවණ නිෂ්පාදනය වැඩි වන අතර සීනි හෝ ආම්ලික ආහාර හා බීම තනුක කිරීමට බෆරයක් ලෙස ක්‍රියා කරනවා. ආහාර වේලෙහි ලවණ නිෂ්පාදනය උත්තේජනය කිරීමෙන් හානිකර අම්ල හා ආහාර අංශු දත් වලින් ඈත් වෙනවා. එසේම ඒවා අම්ලය උදාසීන කිරීමට උපකාරී වන අතර ඒවා දිරාපත්වීමෙන් ආරක්ෂා වෙනවා”වෝල්ම්ස්ලි පවසයි.

ඔබේ දත් රැකබලා ගන්නේ කෙසේද

“දන්ත දෘෂ්ටි කෝණයෙන් බලන විට බැක්ටීරියා පරිසරය දන්ත සෞඛ්‍යයට බලපාන ප්‍රධාන කරුණු වේ. ආහාර වේලෙහි වෙනසක් කිරීම මෙහිදි වැදගත් වේ. දත් මැදීම සහ අන්තර් දන්ත පිරිසිදු කිරීම (such as flossing) එකට එකතු විය යුතුය. එබැවින් ඔබ මේ දෙකම කරන බවට සහතික වන්න. මෙය එම බැක්ටීරියා වෙනස් කිරීමට උපකාරී වනු ඇත, ” සයිඩ් වැඩි දුරටත් සදහන් කරයි.

මෙම ලිපිය බී.බී.සී හි පසුගිය මැයි 24 වැනි දින පළ වූ ලිපියකි – සකස් කළේ තුෂාධවි

සනීපාරක්ෂක තුවා හිඟයකට ඉන්දියාවේ පාසල් ශිෂ්‍යාවන් බරපතළ ලෙස මුහුණ දී සිටින බව වාර්තා වේ.

මීට හේතුව කොරෝනාවෛරස් වසංගතය හේතුවෙන් ඉන්දියාවේ පාසල් වසා තිබීමය. ශිෂ්‍යාවන්ට සනීපාරක්‍ෂක තුවා ප්‍රධාන වශයෙන් සැපයෙන්නේ පාසල් හරහාය.

මෙම තත්ත්වය හමුවේ ඉන්දියාව පුරා පාසල් ශිෂ්‍යාවන් මිලියන ගණනක් කනස්සල්ලට පත් වී ඇති බව ඉන්දියාවේ බීබීසී වාර්තාකාරිනී ගීතා පාන්ඩේ පවසන්නීය.

ප්‍රියා 14 හැවිරිදි පාසල් ශිෂ්‍යාවකි. ඇය ජීවත් වන්නේ දිල්ලි නුවර වයඹ දිග ප්‍රදේශයේ බඩ්ලි නමින් හැඳින්වෙන පැල්පත් නිවාස සහිත ප්‍රදේශයේය.

මෙම ප්‍රදේශයේ පැල්පත් වාසී ශිෂ්‍යාවන්ට සනීපාරක්ෂක තුවා ලැබෙන්නේ පාසලෙනි. පසුගිය වසර කිහිපය පුරා, මසකට සනීපාරක්ෂක තුවා 10 බැගින් ප්‍රියාට ද පාසලෙන් ලැබිණි.

මෙම ක්‍රමවේදය ක්‍රියාත්මක වන්නේ කාන්තා සනීපාරක්ෂාව නගා සිටුවීම සඳහා ඉන්දීය රජය මගින් දියත් කර ඇති වැඩසටහන හරහාය.

මාසික ඔසප්වීමට මුහුණ දෙන වයසේ සිටින කාන්තාවන් මිලියන 355ක් ඉන්දියාවේ සිටිති. සනීපාරක්ෂක තුවා පාවිච්චි කරන්නේ ඉන් 36%ක් පමණි.

අනෙක් පිරිස මාසික ඔසප් දිනවලදී රෙදි කැබලි, කුඩා ඇඳුම්, අළු හෝ ඊට සමාන වෙනත් ද්‍රව්‍ය භාවිත කරති.

ඔසප් දිනවලදී පාසල් යාමෙන් වැළකී සිටින ශිෂ්‍යාවන් පිරිස මිලියන 23කට ආසන්නය.

කෙසේ නමුත් කොරෝනාවෛරස් වසංගතය හමුවේ පාසල් වසා දැමීම හේතුවෙන් ශිෂ්‍යාවන්ට සනීපාරක්ෂක තුවා සැපයීම ද නතර විය.

“අවසාන වතාවට මට පැකට් එකක් ලැබුණේ පෙබරවාරි මාසයේදී. ඊට පස්සේ කඩෙන් තමයි ගන්න ඕනේ. තුවා 7ක පැකට් එකක් රුපියල් 30ක් (ඩොලර් ශත 40ක්) වෙනවා.” ප්‍රියා පැවසීය.

තවමත් සිය දෙමාපියන්ට එය දැරිය හැකි වීම වාසනාවක් ලෙස ප්‍රියා සලකන්නීය. නමුත් රට වසා දැමීම නිසා ඇයගේ අසල්වැසියන් බොහෝ දෙනෙකුට රැකියා අහිමි වීම හේතුවෙන් ආහාර සඳහා පවා මුදල් නොමැති තත්වයක් උදා වී ඇති බව ප්‍රියා පැවැසීය.

එවැනි පවුල්වල සිටින ගැහැණු ළමුන් ඔසප් දිනවලදී පැරණි රෙදි කැබලි භාවිතා කරන බව ද ඇය ප්‍රකාශ කළාය.

ප්‍රියාගේ නිවසට සැතපුම් කිහිපයක් එපිටින් තවත් පැල්පත් සපිරි ප්‍රදේශයක් පවතී. එහි පැල්පත්වාසී පවුල් 1,900ක් පමණ වෙසෙති.

මධු බාලා රාවත්, එම ප්‍රදේශයේ ම ජීවත් වෙමින් පැල්පත්වාසී ජනතාව වෙනුවෙන් සේවය කරන්නියකි. තම ප්‍රදේශයේ පාසල් ශිෂ්‍යාවන්ට ද සනීපාරක්ෂක තුවා නොලැබෙන බව ඇය පැවසුවාය.

“වසංගතය කාලෙට පීරියඩ්ස් නවතින්නේ නැහැනේ. පෑඩ්ස් කියන්නේ කාන්තාවන්ට අත්‍යවශ්‍ය ම දෙයක්, ආහාර වගේම. ඇයි ආණ්ඩුව අපේ අවශ්‍යතා නොසලකා හරින්නේ?” ඇය ප්‍රශ්න කළාය.

මධු බාලා ගේ දියණිය 14 හැවිරිදිය. ඇය ඇතුළු අනෙකුත් පවුල්වල ගැහැණු ළමුන් ද සනීපාරක්ෂක තුවා ලබා ගත්තේ පාසලෙනි. මෙම පවුල්වල කිසිවෙකුට ඒ සඳහා මුදල් වය කළ නොහැකි බව ඇය පැවසුවාය.

සනීපාරක්ෂක තුවා නොමිලේ බෙදා දීම සඳහා ඉදිරිපත් වූ ස්වේච්ඡා සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන කිහිපයක් ම එම කාර්යයෙහි නිරත වෙති.

එමෙන් ම, ඇතැම් ප්‍රදේශවල පැල්පත් වාසීන්ට සහ සරණාගත කඳවුරුවල වෙසෙන කාන්තාවන්ට සනීපාරක්ෂක තුවා බෙදා දීම සඳහා පොලිසිය ද එක්වී සිටී.

දිල්ලි නුවර පැල්පත් වාසී ගැහැණු ළමුන් සහ කාන්තාවන් අතර දෙබා දීම සඳහා සනීපාරක්ෂක තුවා හය ලක්‍ෂයක් පොලිසියට ලබා දෙන බව පසුගිය සඳුදා ඉන්දීය පාලක පක්ෂය වන භාරතීය ජනතා පක්ෂය නිවේදනය කළේය.

නමුත් මෙම ප්‍රශ්නය පවතින්නේ නගරයේ පමණක් නොවේ.

නගරයෙන් පිටත ප්‍රදේශයන් හි සනීපාරක්ෂක තුවා හිඟ වීමේ ප්‍රශ්නය උග්‍ර වී ඇතැයි පැල්පත්වාසී තරුණියන් මුහුණ දෙන ප්‍රශ්න පිළිබඳව සොයා බැලෙන සංවිධානයක සේවය කරන ශෛල්ජා මෙහ්තා පවසන්නීය.

“අනෙකුත් ප්‍රාන්තවල අපේ සංවිධානයේ සාමාජිකයන්ගෙන් අප විමසා බැලුව. මේ ලොක්ඩවුන් කාලය තුළ පාසල් ශිෂ්‍යාවන්ගෙන් 15%ක් පමණයි සනීපාරක්ෂක තුවා පාවිච්චි කරන්නේ. පාසල් වසා දැම්මාට පස්සේ ඔවුන්ට ඒවා ලැබෙන්නේ ප්‍රජා සෞඛ්‍ය සේවකයන්ගෙන් විතරයි. ඔවුන් ළඟ තියෙන ප්‍රමාණය ඉතා අල්පයි.” ඔහු ප්‍රකාශ කළේය.

පසුගිය මාර්තු 25 වැනිදා හදිසියේ ම රට වසා දැමීමත් සමඟ බොහෝ කර්මාන්ත ශාලා ද වසා දැමිණි. එම අවස්ථාවේ දී අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ලැයිස්තුවට මෙම සනීපාරක්ෂක තුවා ඇතුළත් වී නොතිබිණ.

එම නිසා වෙළඳපොළ තුළ සනීපාරක්ෂක තුවා හිඟයක් ඇති විය.

ඉන්දියාවේ පවතින සංස්කෘතික රටාව තුළ කාන්තාවන් මාස් ශුද්ධිය පිළිබඳව තම පවුලේ සාමාජිකයන් අතර පවා විවෘතව කතාබහ නොකරන තත්වයක් පවතී..

පවතින තත්වය හමුවේ ග්‍රාමීය පෙදෙස්වල වෙළඳසල් තුළ සනීපාරක්ෂක තුවා නොමැති හෙයින් එය මිලදී ගැනීම සඳහා කිලෝ මීටර 30ක් හෝ 40ක් දුර ගෙවා නගරයට පැමිණිය යුතු වේ.

ලොක්ඩවුන් නීති යටතේ ගමනාගමන පහසුකම් ද සීමා වී තිබේ.

මේ සියලු තත්ත්වයන් හමුවේ ආර්ථික දුෂ්කරතා ඇති පවුල්වල පාසල් ශිෂ්‍යාවන් මුහුණ දී ඇත්තේ බරපතළ ප්‍රශ්නයකට ය.

Full text by bbc sandesaya