Warning: Array to string conversion in /home/u994491065/domains/supirigossip.com/public_html/wp-includes/class-wp-embed.php on line 469
සුපිරි Cases - Supiri Gossip

Category: සුපිරි Cases

  • ලෝකයේ බිහිසුණුම ගිනිකඳු ගැන සුපිරි කතා

    ලෝකයේ බිහිසුණුම ගිනිකඳු ගැන සුපිරි කතා

    අපේ පෘථිවියේ වත්මන් ස්වභාවයට ගිනිකඳු මගින් ඇති වුණ බලපෑම පොදුවේ සලකන්නේ ධනාත්මක එකක් විදිහටයි. ඇතැම් විට ගිනි කඳු පිපිරීම් සිදු නොවුණා නම් ලෝකය මීට වඩා බොහෝ වෙනස් විය හැකි බවටත් භූ විද්‍යාඥයින් සහතික දෙනවා. ‘එය එතරම් සුවිශේෂයි, වැදගත්’ භූ විද්‍යාඥයින් කියනවා.

    පෘථිවියේ ආරම්භක යුගයේදී එය එසේ වුවත් වානරයා – මානවයා වූ පසු නම් ගිනි කඳු පිපිරීම් සැලකුණේ බිහිසුණු සිදුවීමක් ලෙසයි. නැති නම් ‘යක්ෂයාගේ වැඩක්’ විදිහටයි. ඒ ගිනි කඳු පිපිරීම එතරම්ම විනාශකාරී වූ නිසයි.

    පෘථිවිය සම්භවය වූ දා සිට ගිනි කඳු පිපිරීම් කෝටි ප‍්‍රකෝටි ගණනක් සිදු වුණත් වාර්තාගත බිහිසුණුම ගිනි කඳු පිපිරීම වාර්තා වන්නේ ක‍්‍රිස්තු පූර්ව 79 දී රෝමයේ ජනාකීර්ණ නගරයක් වූ පොම්පෙයි වනසා දැමූ ගිනි කඳු පිපිරීමයි.

    එදා සිට අද දක්වාම, ලංකාවේ අපි මුහුණ දී නැති වුණත් අඛණ්ඩව ලෝකයේ නොයෙක් තැන්වලින් ගිනි කඳු පිපිරීම් වාර්තා වෙනවා. ඇතැම් ඒවා බිහිසුණු වන අතර ඇතැම් ඒවා වාර්තා කිරීමට තරම් දෙයක් පවා නැති සුළු පිපිරීම් වෙනවා.

    මේ අතර ලෝකයේ බිහිසුණුම ගිනිකඳු 08 ගැන පසුගිය දා ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය වාර්තා කළා. ලංකාවේ අපට අලූත් දැනුමක් වන ඒවා ගැන විස්තර ඔබට ගෙන ඒමට අපි තීරණය කළා.

    8. තායිවානයේ ටැටූන් සමූහය Tatun Group, Taiwan

    තායිවානය කියන්නේ අති නවීන වගේම සුන්දර දේශයක්. ඒ නිසාම තායිවානය ගැන කියන කතා අතර බිහිසුණු ගිනි කන්දක් ගැන කවුරුත් කියන්නේ නැහැ. ඒත් ලෝකයේ බිහිසුණුම ගිනි කඳු අතර 08 වැනි තැන ගන්නා ගිනි කන්දට හිමිකම් කියන්නේ තායිවානයයි. විද්‍යාඥයින් පවසා ඇත්තේ Tatun Group, Taiwan ගිනි කන්දක සියලු දර්ශක පෙන්වන බවයි.  තායිවානයේ අග නුවර වන ‘තායිපේ’ ආසන්නයේ මේ ගිනි කන්ද පිහිටා තිබෙනවා. විද්‍යාඥයින් කියන්නේ යම් කිසි ආකාරයකින් මෙය පුපුරා ගියහොත් සිදුවිය හැකි විනාශය ගණන් බැලිය නොහැකි බවයි.

    ටැටූන් සමූහය |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්

    7. ඔරිගන්හි මවුන්ඩ් හුඩ්  Mount Hood, Oregon

    Mount Hood යනු ඔරිගන් ප්‍රාන්තයේ උසම කඳු මුදුන වන අතර එය ප්‍රාන්තයේ විශාලතම නගරය වන පෝට්ලන්ඩ් සිට මිනිත්තු 90 ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. ගිනි කන්ද පසුගිය වසර මිලියන භාගයක පමණ කාලයක සිට අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වන අතර අවසන් මහා පිපිරීම සිදුවන්නේ මීට වසර 300 කට පමණ පෙරය. ඊළඟ පුපුරා යාම බලවත් නොවිය හැකි නමුත් එය තවමත් අවට ප්‍රදේශයේ බරපතල ගැටළු ඇති කළ හැකියි. 

    කන්ද හුඩ් |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්

    6. ඉන්දුනීසියාවේ මෙරාපි කන්ද Mount Merapi

    ඉන්දුනිිසියාව කියන්නේ ගිනිකඳු බහුල රටක්. ඒ අතර ප‍්‍රධානතම හා බිහිසුණුම ගිනිකන්ද මෙයයි. මේ ගිනි කන්ද පසුගිය 2018 මැයි 11 වන දින පුපුරා යාමට පටන් ගත්තා. අළු සහ විෂ වායුවලින් මුළු ප‍්‍රදේශයම වැසී ගොස් ඇති නමුත් එය සුන්දර දර්ශනයක් බව නම් නොකියා බැහැ.

    මෙරාපි කන්ද |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්

    5. කිලාවියා ගිනි කන්ද, හවායි Kilauea Volcano, Hawaii

    හවායි දූපත්වල ඇති ගිනි කඳු පහෙන් වඩාත් ක්‍රියාකාරී වන්නේ කිලාවියා ය. 1983 සිට 2018 දක්වා එය අඛණ්ඩව පුපුරා ගිය අතර පසුගිය වසරේ විශාල පිපිරීමක් සිදුවිය. සෑම විශාල පිපිරීමක්ම හානිවීමට හා ප්‍රදේශයේ ප්‍රජාවන් ඉවත් කිරීමට හේතු වේ. එය වසර ගණනාවක් පුරා භූමිකම්පා කිහිපයක් ද ඇති කර තිබේ. 

    Kilauea ගිනි කන්ද |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්

    4. පිලිපීනයේ පිනාටුබෝ කන්ද Mount Pinatubo

    අඩි 4,800 ක් උස සහ රටේ අගනුවර වන මැනිලා සිට සැතපුම් 55 ක් වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇති පිනාටුබෝ කන්ද යනු නිශ්ශබ්ද, අක්‍රිය ගිනි කන්දක් හදිසියේම ජනතාව කෙරෙහි කෝපය මුදා හැරිය හැකි ආකාරය පිළිබඳ අධ්‍යයනයකි. 1991 දී එය පුපුරා ගිය විට (වසර 600 කට වැඩි කාලයක් තුළ ප්‍රථම වතාවට) අළු හා බර පාෂාණ වැසි ඇද හැළුණු අතර එය 700 දෙනෙකුගේ මරණයට පත්විය. 100,000 කට වැඩි පිරිසකට නිවාස අහිමි විය. 

    පිනාටුබෝ කන්ද |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්

    3. කෝටෙපෙක් කැල්ඩෙරා, එල් සැල්වදෝරය – Coatepeque Caldera, 

    මීට වසර 60,000 කට පමණ පෙර, රටේ විශාලතම ගිනි කඳු වලින් එකක් වන සැන්ටා ඇනා සමඟ ස්ට්‍රැටොවොල්කානෝ සමූහයක් කඩා වැටීමෙන් පසු මෙම විශාල කැල්ඩෙරා වටා විලක් ඇති විය.

    කෝටෙපෙක් කැල්ඩෙරා |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්

    2. ජපානයේ ෆුජි කන්ද – Mount Fuji 

    ජපානයේ උසම ස්ථානය හා ජපානයේ විශාලතම ගිනි කන්ද වන අති සුන්දර Mount Fuji 1707 සිට පුපුරා ගොස් නැත. එම වර්ෂයේ මුලදී ඇති වූ භූමිකම්පාවකින් එය සිදුවිය. අළු සහ සුන්බුන් ටෝකියෝ වෙත ළඟා වීමට සමත් විය. විද්‍යාඥයින් සැලකිලිමත් වූයේ ෆුජි වලට වඩා පීඩනය ඉහළ නැංවූ 2014 භූමිකම්පාවේ කල්පවත්නා බලපෑම් පිළිබඳව ය. ගිනි කන්ද පුපුරා ගියහොත් අවට ප්‍රදේශයේ මිලියන 25ක වැසියන්ට එය බලපෑ හැකිය. 

    ෆීජි කන්ද |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්

    1. කැම්පි ෆ්ලෙග්‍රෙයි, ඉතාලිය – Campi Flegrei

    මෙහි බරපතළ ගැටලුවක් තිබේ. එය මිලියන 6 ක ජනගහනයක් සිටින ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. එබැවින් එය හදිසියේම පුපුරා ගියහොත්, එහි ප්‍රතිවිපාක මුළු ජනතාවම අත්විඳිනු ඇත. එය අවසන් වරට පුපුරා ගියේ 1538 දී වන අතර එය සාපේක්ෂව නොසැලකිලිමත් වුවත්, එය විශාල දෙයකට හේතු වේ. 

    කැම්පි ෆ්ලෙග්‍රි |  ආපදා සිදුවිය හැකි අනතුරුදායක ගිනි කඳු 8 |  සෙස්ට්‍රඩාර්
  • අලි වැටත් සුදු අලියෙක් – COPA

    අලි වැටත් සුදු අලියෙක් – COPA

    අලි මිනිස් ගැටුම් වැලැක්වීම සඳහා වසර 2019 දී සහ වසර 2020 දී රුපියල් 49 කෝටියක් වැය කර තිබුණද අලි මිනිස් ගැටුම අවම වීමක් සිදුවී නොමැති බව පාර්ලිමේන්තුවේදී ඊයේ (25) පැවති රජයේ ගිණුම් පිළිබඳ කාරක සභාවේදී (කෝපා) අනාවරණය විය.

    අලි මිනිස් ගැටුම් වැලැක්වීම සඳහා 2019දී විදුලි වැට ඉදිකිරීමට වැය කරන ලද වියදම රුපියල් 275,447,639කි. එමෙන්ම වසර 2020 දී ඒ සඳහා වැය කළ මුදල රුපියල් 221,505,818 කි.මෙම මුදල වැය කොට ඉදි කරන ලද විදුලි වැටේ සම්පූර්ණ දිග ප්‍රමාණය කිලෝමීටර් 4,756ක් වේ.

    කෙසේ වුවත් 2021 වර්ෂයේ මාර්තු 23 වන විට ලංකාව තුළ අලි මිනිස් ගැටුම හේතුවෙන් මිනිස් මරණ 28ක් සහ අලි මරණ 83ක් වාර්තා වී ඇති බවද කමිටුවේදී හෙලිදරව් විය.

    මෙම රැස්වීමට කමිටුවේ සභාපති මහාචාර්ය තිස්ස විතාරණ, රාජ්‍ය අමාත්‍යවරුන් වන දයාසිරි ජයසේකර, ලසන්ත අලගියවන්න, ප්‍රසන්න රණවීර, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයන් වන තිස්ස අත්තනායක,නිරෝෂන් පෙරේරා, මොහොමඩ් මුසම්මිල්, එස් ශ්‍රීධරන්, වෛද්‍ය උපුල් ගලප්පත්ති, බී.වයි.ජී. රත්නසේකර, වීරසුමන වීරසිංහ, ආචාර්ය හරිනි අමරසූරිය සහ පරිසර අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් අනිල් ජාසිංහ ඇතුළු නිලධාරීන් පිරිසක් සහ මුතුරාජවෙල සුරැකීමේ සිවිල් සංවිධාන නියෝජිතයන් පිරිසක්ද සහභාගී වූහ.

  • Ever Given නෞකාව ගළවා ගැනීමේ සුපිරි මෙහෙයුම

    Ever Given නෞකාව ගළවා ගැනීමේ සුපිරි මෙහෙයුම

    පසුගිය අඟහරුවාදා සිට ඊජිප්තුවේ සූවස් ඇළ අවහිර කරමින් සිරවී තිබෙන Ever Given නම් බහාලූම් ප‍්‍රවාහන නෞකාව ඉවත් කර ගැනීම විශේෂඥයින් බලවත් පරිශ‍්‍රමයක් දරමින් සිටිනවා. ගෝලීය භාණ්ඩ ප‍්‍රවාහන කටයුතුවලට සිදුවන දැඩි බලපෑම හමුවේ හැකිතාක් කඩිනමින් නැව ඉවත් කර ගැනීමයි සූවස් බලධාරීන්ගේ බලාපොරොත්තුව වන්නේ.

    ඒ අනුව නැව ඉවතට ගැනීම සඳහා වැලි ඉවත් කිරීමට පියවර ගෙන ඇති අතර අති දැවැන්ත අලියා බෝට්ටු 08ක් ද නැව ඉවතට ගැනීමට යොදවා තිබෙනවා.

    ඊයේ (25) නැවේ හිමිකාර ජපාන සමාගමක් වන ෂෝයි කිංසන් අදාළ සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් අගතියට පත් පාර්ශ්වයන් වෙත සිය කනගාටුව ප‍්‍රකාශ කළා. ගැටළුව විසඳීම සඳහා පළාත් පාලන ආයතන සහ යාත්‍රාවේ ක්‍රියාකරුවන් උපරිම උත්සාහයක් ගන්නා නමුත් එය අතිශයින් දුෂ්කර බවට ඔහු අනතුරු ඇඟවීමක් ද කළා.

    සූවර්ස් ඇළ අවහිර කර ඇත්තේ විශාල බහාලුම් නෞකාව විසින් එවර් ලබා දී ඇත
    තායිවානයේ ප්‍රවාහන සමාගමක් වන Evergreen Marine විසින් මෙහෙයවනු ලබන Evergreen නෞකාව සූවස් ඇළ ඉවුර හරහා සිරවී ඇති අයුරු
    කඹ ඇදීම සදාකාලිකවම ගෙනයාමට උත්සාහ කරයි
    ටොන් 200,000 ක නෞකාව ගෙනයාමට ටග් යාත‍්‍රා මගින් උත්සාහ කරන අයුරු
    නැවක් හාරනවා
    වැලි ඉවත් කිරීම සඳහා ඉහළම තාක්ෂණයෙන් යුත් යන්ත‍්‍ර උත්සාහා කරන අයුරු
    කඹයක් සූවස් ඇළ ඉවුරෙන් (2021 මාර්තු 25) එවර් ලබා දී ඇත.
    තවත් යාත්‍රා 150 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් බ්‍රහස්පතින්දා ඇළ හරහා යාමට බලා සිටී.
    චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයෙන් දැක්වෙන්නේ සූවස් ඇළ හරහා එවර් ලබා දී ඇති බවයි.  24 මාර්තු 2021
    චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක දැක්වෙන්නේ ඇළ අවහිර වී ඇති ආකාරයයි.
    අතරමං වූ නැව බැලීමට සූවස් ඇල අධිකාරියේ නිලධාරීන් පැමිණේ
    බේරා ගැනීමේ සැලසුමක් සකස් කිරීම සඳහා සූවස් ඇල අධිකාරියේ නිලධාරීන් බදාදා අතරමං වූ නැව වෙත පැමිණියහ
    ඊජිප්තුවේ ගොවිබිම් වලින් ලබා දුන් සදාකාලික දර්ශනය (2021 මාර්තු 25)
    අතරමං වූ නැව සූවස් ඇළ අසල ගොවි බිම් වලට ඉහළින් දිස්වන අයුරු
    භාණ්ඩ නැව්වල ගොනු රූපය ඊජිප්තුවේ ඉස්මයිලියා අසල සූවස් ඇළ හරහා ගමන් කරයි
    පසුගිය වසරේ සූවස් ඇළ භාවිතා කළේ සාමාන්‍යයෙන් දිනකට නැව් 51.5 ක් පමණි
    2017 දී සූවස් ඇළේ පාලමක් යටින් නැව් ගමන් කරයි
    2017 දී මෙහි ඡායාරූප ගත කර ඇති සූවස් ඇළ දිග කිලෝමීටර් 193 (සැතපුම් 120) ක් වන අතර ස්වාභාවික විල් තුනක් ඇතුළත් වේ

    Text by bbc

  • Geely විද්‍යුත් රථ ටෙස්ලා සමග සටනට

    Geely විද්‍යුත් රථ ටෙස්ලා සමග සටනට

    චීනයේ විශාලතම මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයා වන ජීලි (Geely), විදුලි බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන අධිමිල මෝටර් රථයක් එළිදැක්වීමත් සමග ටෙස්ලා සමාගම නිෂ්පාදනය කරන එම පන්නයේ මෝටර් රථවලට අභියෝගයක් එල්ලවනු ඇතැයි පැවසේ.

    වොල්වෝ සහ ලෝටස්හි ද හිමිකාරීත්වය දරණ මෙම චීන සමාගම අඟහරුවාදා (මාර්තු 23) සිය ‘සීකර්’ (Zeekr) සන්නාමය නිවේදනය කළේ විද්‍යුත් වාහන සඳහා චීනයේ ඉල්ලුමට සරිලන ලෙසය.

    Geely EV cars
    සීකර්’ පළමු මාදිලිය පදනම් වන්නේ පසුගිය සැප්තැම්බරයේ දී ජීලි සමාගම සතු ‘ලින්ක් ඇන්ඩ් කම්පැනි’ විසින් එළිදක්වන ලද “සීරෝ කන්සෙප්ට්” මෝටර් රථය මතය

    කාබන් විමෝචනය මැඩපැවැත්වීමේ චීනයේ ප්‍රශංසාත්මක සැලසුම ගැන, ඊලෝන් මස්ක් ‘චාටු’ අදහස් පවසන කාලයක දී ජීලි මෙම නව විද්‍යුත් රථය එළිදක්වා තිබේ.

    එම අදහස් මඟින් සිය මෝටර් රථවල ඇති කැමරා පිළිබඳ චීනයේ අවධානය දුරු කිරීමට ටෙස්ලා නිර්මාතෘවරයා උත්සාහ කර ඇත.

    සීකර් සන්නාමය යටතේ ඉහළ මට්ටමේ විද්‍යුත් රථ නිපදවා නිෂ්පාදනය කර 2021 තුන්වෙනි කාර්තුවේදී බෙදා හැරීම් ආරම්භ කිරීමට අපේක්ෂා කරන බව ජීලි සමාගම පැවසීය.

    එය දැනටමත් තමන් සතු වෙළෙඳ නාම හරහා අධි මිලැති විද්‍යුත් මෝටර් රථ නිෂ්පාදනය ආරම්භ කර තිබේ. වොල්වෝ ආයතනය සතු ‘පොලෙස්ටර් (Polestar)’ මේ වන විටත් අධි මිලැති විද්‍යුත් මෝටර් රථ නිපදවයි. එහි මූලස්ථානය ස්වීඩනයේ තිබෙන අතර වාහන නිෂ්පාදනය චීනයේ සිදු වේ.

    ජීලි සමාගමට බහුතර අයිතියක් ඇති ලෝටස් සමාගම ද ‘එවිජා’ (Evija) නම් විදුලි බලයෙන් ධාවනය වන සුපිරි මෝටර් රථයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට ක්‍රියා කරමින් සිටියි.

    Lotus Evija
    ජීලි සමාගමට බහුතර අයිතියක් ඇති ලෝටස් සමාගමේ ‘එවිජා (Evija)’ සුපිරි විද්‍යුත් මෝටර් රථය

    ලන්ඩන් ‘බ්ලැක් කැබ්’ නිෂ්පාදකයා වන ලන්ඩන් EV ආයතනය ද අයත් වන්නේ ජීලි සමාගමට වන අතර, එයින් පෙට්‍රල් එන්ජිමක් සහ විදුලි බැටරියක් ඇති ‘ප්ලග්-ඉන්’ දෙමුහුන් කුලී රථ තැනීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර තිබේ.

    සීකර් නම් තමන්ගේම දේශීය විද්‍යුත් මෝටර් රථ සන්නාමයට ටෙස්ලා සමග දැඩි තරගයකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇත.

    ‘ටෙස්ලා මොඩ්ල් 3’ පසුගිය වසරේ චීනයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ විද්‍යුත් වාහන මාදිලිය විය.

    ඉතා හොඳ අලෙවියක් පෙන්නුම් කරන චීන ආයතන වන නියෝ, Xpeng (එක්ස්පෙන්ග්) සහ ලී ඔටෝ සමඟ ද ජීලි සමාගම තරඟ කරනු ඇත.

    ජපානයේ නිසාන් සහ ප්‍රංශයේ PSA Peugeot Citroen හි චීන හවුල්කරු වන ඩොන්ග්ෆෙන්ග් මෝටර් රථ සමාගම පසුගිය සතියේදී පැවසුවේ තම නව විද්‍යුත් මෝටර් රථය වන වෝයාහ් (Voyah) ජූලි මාසයේදී චීන පාරිභෝගිකයින්ට ලබා දීම ආරම්භ කළ හැකි බවය.

    2025 වන විට චීනයේ අලෙවි කෙරෙන වාහනවලින් පහෙන් එකකට වඩා විද්‍යුත් රථ බවට පත් කිරීම බීජිංහි බලාපොරොත්තුවයි.

    වොක්ස්වැගන් හා සමාන ප්‍රවේශයක් ඇතිව, චීනයේ පළමු ගෝලීය මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයා බවට පත්වීම ජීලි සමාගමේ අභිලාෂයයි. වොල්වෝ සහ ලෝටස් සන්නාම මෙන්ම මර්සිඩීස් බෙන්ස් හිමිකරු ඩේම්ලර් සමාගමේ ද සුළු කොටස් ප්‍රමාණයක් ද ජීලිට අයත් වේ.

    සීකර් රථ අලෙවිය සඳහා මූලික උපායමාර්ගය ලෙස චීන වෙළෙඳපොළ කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනු ඇති නමුත් අධි මිලැති විද්‍යුත් වාහන සඳහා ඉහළ යන ගෝලීය ඉල්ලුම අනුව විදේශීය අවස්ථා පිළිබඳ සොයා බැලෙනු ඇත.

    මෙම අධි මිලැති සන්නාමය නැගෙනහිර චීනයේ හෙෆෙයි හි පිහිටි ‘ලින්ග්ලිං ටෙක්නොලොජීස්’ නම් නව ආයතනයක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිතය.

    Geely EV cars
    පොලෙස්ටාර්’ මෝටර් රථ වොල්වෝ සමාගම සහ එහි මව් සමාගම වන ජීලි සතු විදුලි මෝටර් රථ සන්නාමයකි

    “නියෝ, එක්ස්පෙන්ග් සහ ලී ඔටෝ වැනි ආයතනවල දකිනවා වැනි ආරම්භක කම්පනයක් වසර 24ක් පැරණි සමාගමක් වන ජීලි වෙත ද ලබාදීමේ අවශ්‍යතාව සභාපති ලී ෂුෆුට දැනෙනවා” යැයි ආසියානු මෝටර් රථ වෙළෙඳපොළ පිළිබඳ උපදේශන සමාගමක් වන ‘සොසෝ ගෝ’ හි ප්‍රධාන විධායක මයිකල් ඩූන් පැවසීය.

    “ජීලි සමාගමෙන් ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක වන ‘විද්‍යුත් ළදරුවෙකු’ වන ලින්ග්ලිං ටෙක්නොලොජීස් හරහා එම ඉලක්කයට යෑමට ඔහු බලාපොරොත්තු වෙනවා”.

    අඟහරුවාදා (මාර්තු 23) ජීලි සමාගම සිය වාර්ෂික ප්‍රතිඵල වාර්තා නිකුත් කළ අතර එය 2020 දී මෝටර් රථ මිලියන 1.32 ක් අලෙවි කර ඇති අතර, පෙර වසරේ එය මිලියන 1.36 ක් විය.

    ටෙස්ලා වෙතින් ‘චාටු බස්’

    අඟහරුවාදා (මාර්තු 23) චීන රාජ්‍ය රූපවාහිනී විකාශනය සමඟ කෙටි සම්මුඛ සාකච්ඡාවකට එක්වෙමින් ටෙස්ලාහි ප්‍රධානී ඊලෝන් මස්ක් පැවසුවේ, චීනයේ නවතම පස් අවුරුදු ආර්ථික සැලැස්මේ දක්වා ඇති කාබන් විමෝචන ඉලක්ක පිළිබඳ තමන්ගේ සිත්ගත් බවය.

    ටෙස්ලා මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයා චීනයේ දත්ත හසුරුවන ආකාරය පිළිබඳ ඇතිවූ සංකා මත හමුදා කාර්ය මණ්ඩලය සහ රජයේ ප්‍රධාන සේවකයින් අතර ටෙස්ලා රථ භාවිතය තහනම් කිරීමට බෙයිජිං පාලනය පියවර ගත්තේය.

    චීනය හෝ වෙනත් රටවලදී සිය වාහනවලින් ලබාගත් දත්ත, ටෙස්ලා සමාගම කිසි විටෙකත් එක්සත් ජනපද රජයට ලබා නොදෙන බව ඊලෝන් මස්ක් සති අන්තයේ පැවති වීඩියෝ ඇමතුමක් හරහා චීන දේශපාලඥයින්ට සහ ව්‍යාපාරිකයින්ට පැවසීය.

    ටෙස්ලා මෝටර් රථවල සවි කර ඇති කැමරාවලින් දත්ත ලබා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් චීන හමුදාව ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලු මතු කර තිබේ.

    2020 දී ඩොලර් බිලියන 31.5 ක් වූ ටෙස්ලා හි ගෝලීය ආදායමෙන් පහෙන් එකක් පමණ උපයා ඇත්තේ චීනයෙන් බව වාර්තාවල සඳහන් වේ.

    BBC

  • බිළිඳුන් නිදිගැන්වීමේ පුරුදු: වඩාත් සුරක්ෂිත ක්‍රමය කුමක්ද ?

    බිළිඳුන් නිදිගැන්වීමේ පුරුදු: වඩාත් සුරක්ෂිත ක්‍රමය කුමක්ද ?

    බිළිඳු දරුවන් දෙමව්පියන්ගෙන් වෙනකොට නිදි කරවීම අලුත් පුරුද්දකි. එසේම එය ලෝකය පුරා බිළිඳු දරුවන් සහිත පවුල්වල දෙමව්පියන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන පුරුද්දක් ද නොවේ. බටහිර සංස්කෘතිය අනුගමනය කරන රටවල දෙමව්පියන් හැරුණුවිට වෙනත් සංස්කෘතීන්හි දෙමව්පියෝ සිය බිළිඳුන් ඔවුන්ගේ නිදන කාමරයේම තබාගන්නා අතර ඇතැම්විට දරුවන් සිය යහනෙහිම තබා නිදි කරවති.

    අලුතින් මව්පිය පදවි ලද බටහිර වැසියන් දරුවන් සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කරනු ලබන එකම වෙනස එය නොවේ. නිදි ගැන්වීමේ පටන් නියමිත වේලාවකට යහනට යැවීමේ පටන් දරුවන් දෙපයින් නැගීසිටින්නන් අතරට එක්කිරීම තෙක් දරුවන් ඇතිදැඩි කරනු ලැබීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතුයයි අප විසින් ප්‍රමිතිගත කරන ලදුව පවතින පුරුදු බොහෝවිට සිදුවෙයි.

    කුඩා දරුවන් අඩුතරමින් මාස හයක කාලයක්වත් තම නිදන කාමරයේ ම නිදිගන්වන මෙන් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ එක්සත් රාජධානියේ දෙමව්පියන්ට උපදෙස් සපයනු ලැබේ. නමුත් බොහෝදෙනෙක් එය දකින්නේ දරුවන් බලාගනු ලබන විධිමත් ආයතනයකට යවනු ලබන තෙක් ඇති අතරමැදි කාලයක් ලෙසිනි.

    A woman from the Turkana tribe carries a baby on her back at the Lake Turkana Festival in Loiyangalani, near Lake Turkarna in Northern Kenya on May 19, 2012
    අප්‍රිකාවේ ‘ටුර්කානා’ ගෝත්‍රික මවක් සිය බිළිඳා සිරුරේ පිටුපස රඳවා ගනිමින් ‘ටුර්කානා විල’ උළෙලට සහභාගීවීම සඳහා ගමන්ගනිමින් සිටි අවස්ථාවක්

    එහෙත් ලෝකය පුරා වෙනත් සමාජයන්හි බිළිඳු දරුවන් ඔවුන්ගේ දෙමව්පියන් තුරුළේ ගතකරන කාලය දීර්ඝවූවකි. බොහෝ ආසියානු රටවල එක දරුවෙක් පමණක් නොව ඊට වැඩි ගණනක් වුවද ඔවුන්ගේ දෙමාපියන්ගේ කාමරය බෙදාහදා ගන්නවා පමණක් නොව, එකම සයනයේ නිදන බව 2016 වසරේ සිදුකරන ලද සමීක්ෂණයකින් හෙළිවී ඇත. උදාහරණයක් වශයෙන් ඉන්දියාවේ සහ ඉන්දුනීසියාවේ 70%ක් ළමුන් එපරිද්දෙන් ජීවත්වෙන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ සහ වියට්නාමයේ එම ප්‍රවනතාව 80%කි. දෙමව්පියන් සහ බිළිඳු දරුවන් එකම සයනයේ නිදාගැනීම සම්බන්ධයෙන් අප්‍රිකානු රටවලින් ලැබෙන චිත්‍රය අපැහැදිලි එකක් නමුත් එම සමාජයේත් එකී පුරුද්ද පැවතීම මගින් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ එය විශ්ව මට්ටමකට ආසන්න තත්ත්වයකින් පවතින පුරුද්දක් වන බවය.

    බටහිර සංස්කෘතික බලපෑම් ඇතත් ඉන්දියාවේ ද දරුවන්ට වෙනම කාමර ඇති නිවාසවල දරුවන් අතර පවා සයනය බෙදාහදා ගනිමින් නිදාගැනීමේ මුල්බැසගත් සම්ප්‍රදායක් ඇති බව බැංගලෝරයේ වෛද්‍යවරියක මෙන්ම මාපිය උපදේශකවරියක වන ඩෙබ්මිටා දත්තා (Debmita Dutta) පවසයි.

    ”හතර දෙනකුගෙන් යුක්ත පවුලකට කාමර තුනක් තියෙනව. කාමර දෙකක් දරුවන් දෙදෙනාට. අනිත් කාමරය දෙමව්පියන්ට. නමුත් දරුවන් දෙදෙනාම නිදාගන්නේ දෙමව්පියන්ගේ ඇඳේ”

    එකම සයනයක නිදාගැනීම රාත්‍රී කාලයේ ළමුන් පිබිදුන විට ඇතිවෙන කරදරය අවම කරගැනීමට එක මාර්ගයක් වන බව වෛද්‍ය දත්තා පවසන්නීය. දත්තාගේ දියණිය ගත්විට ඇයට ඇයගේ දෙමව්පියන්ට යාබදව අකුලන ඇඳක් තිබුණි. වයස අවුරුදු හත වනතෙක් දියණියට එම ඇඳෙහි නිදාගත හැකිවිය.

    ”මව්කිරි දීම නතරකරනු ලැබීමෙන් පසුව පවා අපේ දුව අපිත් එක්ක එකම කාමරයේ නිදාගන්න කැමති වුණා.”

    Mother And Son Sleeping On Bed At Home
    දරුවා ඔවුන්ගේම ඇඳෙහි තබාගනු ලැබීම දරුවන්ට යම්දෙයක් දීමක් වැනි හැඟීමක් ඇතැම් දෙමව්පියන් තුළ පවතී

    කල්තබාම ස්වාධීනත්වය සඳහා දිරිගන්වනු ලැබීම පුද්ගලවාදය ඉලක්ක කරගත් සම්ප්‍රදායික බටහිර සංස්කෘතිය සමග බැඳුනකි. එම දැක්ම අනුව දෙමව්පියන් සහ දරුවන් එකට නිදාගැනීම එම දරුවන් මව්පියන් මත රඳා පැවැත්ම සඳහා කෙරෙන දිරිගැන්වීමක් ලෙස පෙනීයාමට ඉඩකඩ ඇත. එහෙත් දත්තා වැනි වඩාත් සාමූහිකවාදී මතධාරී දෙමව්පියන් එම කරුණ එයාකාරයෙන් දකින්නේ නැත.

    ”දෙමව්පියන් දරුවන්ට එක්තරා ස්වයං-විශ්වාසයක්,එක්තරා ස්වාධීනත්වයක් ලබා දෙන්නේනම් ඔවුන් දෙමව්පියන්ගේ වෙන්ව ඔවුන්ගේම ජීවිතයක් ගොඩනගා ගනීවි. ඔවුන් දෙමව්පියන් මත සදහටම රැඳී සිටින්නේ නැහැ” දත්තා පෙන්වා දෙයි.

    මේ අතර බටහිර රටවල බොහෝ දෙමව්පියන් නින්දට යාම පුරුදු පුහුණු කිරීමේ ක්‍රමෝපායයන් වෙත යොමුවීම වෙනුවට තෝරාගනු ලබන ආන්තික ක්‍රියාවක් වන්නේ ළමුන්ට ”හඬන්නට ඉඩ හැරීමය”. එහි අරමුණ දරුවා දීර්ඝ නින්දකට යොමුකොට දෙමව්පියන්ට අවශ්‍ය විවේකයක් ලබා ගැනීමය.

    බටහිර සම්ප්‍රදාය බල පැවැත්වෙන ඔස්ට්‍රේලියාවේ දෙමව්පියන්ට දරුවන් නිදිගැන්වීම පුරුදු පුහුණු කෙරෙන රාජ්‍ය අරමුදලින් පවත්වා ගෙන යනු ලබන නේවාසික පාසල් පහසුකම් පවා පවතී.

    ඉහත සඳහන් කරන ලද සංස්කෘතිකමය පරතරය පවතින්නේ බිළිඳුන් නිදාගනු ලබන ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් පමණක් නොවේ. එම දරුවන් නිදිගන්වන වෙලාව සහ ඔවුන් කොපමණ කාලයක් නිදාගනු ලබන්නේද යන කරුණු අතින්ද වෙනස්කම් ඇත.

    ජපානයේ තෝකියෝ බේ උරයසු ඉචිකවා වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානයේ (Tokyo Bay Urayasu Ichikawa Medical Center) ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ජුන් කොහ්යමා(Jun Kohyama) සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය විසින් සිදුකරන ලද සමීක්ෂණයක ප්‍රතිඵල අනුව,මාස තුනක් පිරුන ජපන් දරුවන් සෙසු ආසියාතික රටවල වෙනත් බිළිඳුන් නිදන කාලයට වඩා අඩුකාලයක් නිදාගන්නා බව පෙන්නුම් කරයි.

    ”ඇතැම්විට ඊට හේතුව, නිදාගැනීම කම්මැලිකමක් ලෙස සැලකීමේ ජපන් පුරුද්ද වියහැකි බව ජුන් කොහ්යමා පවසයි.

    කොහ්යාමා තවත් දෙයක් සොයා ගත්තේය. එනම්, ආසියානු කලාපයේ දරුවන් සෙසු කොකේසියානු රටවල දරුවන්ට වඩා පසුව නින්දට යන බවය. දරුවන් සමඟ වැඩි වේලාවක් ගතකරනු ලැබීමේ දෙමාපිය උවමනාව ඊට එක්තරා හේතුවක් බවත් ඔහු පවසයි. එසේම දෙමව්පියන් සහ බිළිඳුන් එකම සයනයේ නිදාගැනීමේ සංස්කෘතිකමය චාරිත්‍රයත් ඊට හේතුවකි.

    ”දරුවා තම සිරුරේම කොටසක් ලෙස දෙමව්පියන් හඟිනවා” ජුන් කොහ්යාමා පවසයි.

    එක්සත් රාජධානියේ මෙන්ම එක්සත් ජනපදයේ ඇමෙරිකානු ළමා සෞඛ්‍ය ඇකඩමියත් හදිසි ළමා මරණ (SIDS) අඩුකරගැනීමේ පියවරක් වශයෙන් ළමුන් තමන්ගේ නිදන කාමරයේ නිදිකරවන ලෙස උපදෙස් දෙන නමුත් ළමා මරණ අනතුරු වැඩිවෙමින් ඇතිහෙයින් ඔවුන් තමන් නිදන ඇඳේම තබා නොගන්නා ලෙසත් කියා සිටියි.

    Mother with baby son (12-17 months) sleeping
    එකම සයනය දරුවන් සමඟ පොදුවේ බෙදාහදා ගනු ලබන ඇතැම් රටවල හදිසි ළමා මරණ (SIDS) සින්ඩ්‍රෝම් අනුපාතය ඉතා පහළ මට්ටමක පවතී

    මේ සම්බන්ධයෙන් බුවනේෂ්වර් හි සමස්ත ඉන්දීය වෛද්‍ය විද්‍යායතනයේ මහාචාර්යවරයකු මෙන්ම ග්‍රන්ථ කර්තෘවරයකු ද වන රෂ්මි දාස් (Rashmi Das) පවසන්නේ කුමක්ද? දුම්පානය සහ මත්බීම වැනි වෙනත් අනතුරුදායක හැසිරීම් නොමැතිවිට බිළිඳු මරණ(SIDS ) අනතුර වැඩිවීම කෙරෙහි සයනය බෙදාහදා ගනු ලැබීම හේතුවන්නේද යන්න මෙම මාතෘකාව සම්බන්ධයෙන් ඉතා ඉහළ මට්ටමේ සමීක්‍ෂණයක් සිදුනොකොට තක්සේරු කරනු ලැබීම දුෂ්කර බව මහාචාර්ය රෂ්මි දාස් පවසයි.

    මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් බොහෝ හැදෑරීම් සිදුකෙරෙන්නේ බිළිඳුන් සමඟ සයනය කිරීම අවම මට්ටමක පවතින ඉහළ ආදායම් සහිත රටවලය. එහෙත් දෙමව්පියන් සහ බිළිඳුන් එකට සයනය කිරීම සම්ප්‍රදායක්ව පවතිනන අඩු ආදායම් සහිත රටවලින් ලෝකයේ අඩුම ළමා මරණ අනුපාත වාර්තා වෙයි.

    මෙය භූගෝලීය මට්ටමින් සරල තැනක් ගනු ලබන කාරණයක් නොවන බවත් පෙනීයයි. ලෝකයේ වෙනත් කලාපයකින් සංස්කෘතික චර්යාවන් රැගෙන පැමිණ බටහිර රටක ජීවත්වෙන ඇතැමෙක් බිළිඳු මරණ අනතුරේ අඩුවක් ද රැගෙන එයි. උදාහරණයක් ලෙස පාකිස්තාන සම්භවයක් සහිත එක්සත් රාජධානියේ ජීවත්වෙන පවුල් ගත්විට එම පවුල්වල මව්වරුන් බිළිඳුන් සමග තමන්ගේ සයනයක නින්දට යන නමුත් එම ප්‍රජාව අතර ළමා මරණ අනුපාතය පහළ මට්ටමක පවතී.

    ”එය ළමා මරණ අඩුවීම සමඟ බැඳුන සංස්කෘතිකමය චර්යාවක්” ඩරම් සරසවියේ (University of Durham) සමාජ මානව විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්යවරියක සහ එම සරසවියේ දෙමව්පියන්-බිළිඳුන් සයනය කිරීම පිළිබඳ අංශයේ අධ්‍යක්‍ෂවරිය වන හෙලන් බෝල්(Helen Ball) පවසයි.’බ්‍රැඩ්ෆර්ඩ්’ නගරයේ වෙසෙන පාකිස්තාන සම්භවයක් සහිත මව්වරු මව්කිරි දීම අතින් ඉහළ අනුපාතයක් වාර්තා කරයි. එසේම එම කාන්තාවන් අතර දුම්පානය සහ මත්බීම නොකරන සුලුය. ඔවුන් සිය බිළිඳුන් වෙනම කාමරයක නිදි කරවති. එම සියලුම කරුණු බිළිඳු මරණ අනතුර අවමවීම කෙරෙහි හේතුවෙන බවක් පෙන්නුම් කෙරෙයි.

    දෙමව්පියන් බිළිඳුන් සමඟ නින්දට යාම දිරිගන්වනු ලැබීමට තමා මනාප බව රෂ්මි දාස් පවසයි. එහෙත් මෙහිදී ප්‍රවේශම් විය යුතුව ඇති කරුණු කීපයක්ද පෙන්නුම් කෙරෙයි. එනම්,එවැනි දෙමව්පියන් දුම්පානය කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. ඇල්කොහොල් භාවිතය නතරකළ යුතුය. බොහෝ තරබාරු නොවිය යුතුය යන්න තවත් නිර්දේශයකි.

    ”The Lullaby Trust” යනු එක්සත් රාජධානියේ බිළිඳු මරණ වළක්වා ගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මකවන පුණ්‍යායතනයකි. සිය දරුවන්ට සුරක්‍ෂිත නින්දක් සඳහා පසුබිම සකස්කරන ලෙස එම ආයතනය දෙමව්පියන්ට උපදෙස් දෙයි.

    CIRCA 1955: A portrait of an Inuit women and her baby on her back in Unalakleet,Alaska.
    රාත්‍රි කාලයේ එක්ව නින්දට යාම සහ දිවාකාලයේ ළමුන් ඇඟට රඳවා තබාගැනීම ඔවුන් සමඟ සමීපව සිටීමට මග සලසයි

    රාත්‍රි කාලයේ එක්ව නින්දට යාමේ දී මෙන්ම දිවාකාලයේ දෙමව්පියන් එහා මෙහා යාමේදී සහ ගෙදොරදොරේ වැඩ කටයුතු කිරීමේ දී ළමුන් ඇඟට තබා රඳවාගනු ලැබීම ඔවුන් සමීපව තබාගැනීමේ මාර්ගයකි. මෙය අලුත් සම්ප්‍රදායක් නොව මිනිසා විසින් දීර්ඝ කාලයක පටන් අනුගමනය කරන ලද පුරුද්දකි. ළමුන් ගෙනයාමට දැන් පාවිච්චි කෙරෙන ‘ප්‍රෑම්’ වික්ටෝරියානු යුගයේ ජනප්‍රියවීමත් සමඟ ළමුන් රැගෙන යන සාම්ප්‍රදායික විධික්‍රම බටහිර සමාජයේ ඇතැම් කොටස් අතර සාමාන්‍ය නොවන තත්ත්වයකට පත්විය. ලෝකයේ සෙසු කලාපයන් ගත්විට ඒවායේ ළමුන් ගෙනයාම සඳහා විවිධ වූ ක්‍රම ඇති බවක් දක්නට ලැබෙයි.

    ළමුන් ඇඟට තබා එල්ලාගෙන නොයන දෙමව්පියන් ඔවුන්ගේ දරුවන් වඩාගෙන එහාමෙහා ගෙනයාමේ දී ඔවුන් ඉක්මණින් සන්සුන් වෙන බවක් තේරුම් ගැනීමට ඉඩකඩ ඇත. ”එවැනි රිද්මයානුකූල චලනයන් බිළිඳකු සන්සුන් කර ගැනීමේ බලයක් සහිත බව දෙමව්පියන් අවබෝධයෙන් දන්නා” බව ජපානයේ මස්තිෂ්ක විද්‍යාව පිළිබඳ ‘රිකේන්’ මධ්‍යස්ථානයේ කුමී කුරෝඩා (Kumi Kuroda) පවසයි.

    සැබෑ මානසික මිණුම් නොව දෙමව්පියන්ගේ දිනපොත් උපයෝගීකර ගනිමින් කලින් සිදුකරන ලද සමීක්ෂණයකදී දක්නට වූ ළමුන් ගෙනයාම මගින් ඇතිවෙන මානසික බලපෑම ගැන කුරෝඩා අවධානය යොමුකිරීමට පටන්ගත් අතර ළමුන් ගෙනයාමට යොදන කාලය සහ ඔවුන් අඬන ප්‍රමාණය අතර එකිනෙකට සම්බන්ධයක් ඇති බවක් එහිදී අනාවරණය නොවුණි.

    ”මට මුලින් අදහස සමඟ එකඟවෙන්න අමාරුයි” කුරෝඩා පවසන්නීය.

    දරුවකු රැගෙන යාම ඔවුන්ගේ හෘදගැස්ම සහ චලනය මෙන්ම ඔවුන් අඬන ප්‍රමාණයේත් අඩුවක් සිදුවෙන බව කුරෝඩාගේ පර්යේෂණය මගින් හෙළිවිය. ළමයකු අතින් නොගෙන ”ප්‍රෑමයක” තබා හෝ මෝටර් රථයක රැඳවු අසුනක තබා රැගෙනයාම හෝ චලනය නොවී රුවාගෙන සිටීම මගින් එම දරුවන් සන්සුන් වන අතර එවැනි ක්‍රියාමාර්ග සංයුක්තවීමෙන් ඉක්මන් ප්‍රතිඵල ලද හැකි බව කුරෝඩා පවසන්නීය.

    දිවා රෑ දෙකේ ළඟින් සිටීම මගින් බිළිඳුන් ජෛවීය කතාබහක් අපේක්ෂා කරති. උපතින් පළමු මාස කීපය තුළ දරුවන් පැය විසිහතරේම පෝෂණය කළ යුතුව ඇත. ළමුන් නිදාගැනීමේ රටාව වර්ධනයවීම සහ රාත්‍රියේ ඔවුන් නින්දට වැටීම දියුණුවීම ආරම්භවීමෙන් අනතුරුවත් පළමු අවුරුද්ද ඇතුළ තවත් ඔවුන් රාත්‍රිකාලයේ පිබිදීම ස්වභාවිකය.

    A baby in a cot crying
    නින්ද සඳහා හුරුකිරීමේ එහාම අන්තය බිළිඳකු අඩන්නට අත්හැර දමනු ලැබීමය

    එහෙත් ”දරුවන් රැයෙහි පිබිදීම ස්වභාවික” යන්න බටහිර ලෝකයේ පළමුවරට මව්පිය පදවි ලද්දන් ඔවුන්ගේ පවුල්වලින් ,හිතමිතුරන්ගෙන් සහ ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය කෙරෙන් ලබන පණිවුඩය නොවේ.

    ”අපි ළමුන් රැයෙහි නින්දෙන් නොනැගිටිය යුතුය යන සංස්කෘතිකමය මිථ්‍යාව දියුණු කරනු ලැබ තිබෙනවා” බෝල් පවසයි.

    මේ මිථ්‍යාවට ඒ සමඟ බැඳුනු ප්‍රතිවිපාක ඇත. කල්තබා මව්පියන් වීමේදී නින්දට බාධාවීම මගින් යොවුන් වියේදී සිදුවූ දරු ප්‍රසූතිය සමඟ බැඳුන මානසික ආතතියක් වෙයි. එහෙත් දරුවකුගේ නින්ද සැලැස්මකට අනුව තහවුරු කිරීමට යත්න දැරීම ප්‍රශ්නය නිවැරැදිව ග්‍රහණය කිරීමක් නොවන්නේයයි බෝල් පවසයි. ඒ වෙනුවට දෙමව්පියන්ට සෘජුව උදව්වීම ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්‍ය වැඩිදියුණු කරන සුලුය.

    ”සෙසු දෙමව්පියන්ට වඩා මානසික ආතතියෙන් පෙළෙන දෙමව්පියන් දරුවන්ගේ නින්ද අඩාලවීම මගින් පීඩා විඳිනව” බෝල් සඳහන් කරයි. සැබැවින්ම අප ඉදිරිපත් කරන තර්කය වන්නේ දෙමව්පියන්ගේ මනසේ වැඩකරන්නේ කුමක්ද යන්න අපි තේරුම්ගත යුතුය කියන එකයි. හැමදෙයක් ගැනම වෙනස් විධියකට හිතන්න අපි ඔවුන්ට උදව්කළ යුතුව තියෙනව” ඇය අලුතින් මව්පියන් වූ පුද්ගලයන් ළදරු නින්ද පිළිබඳ නිවැරදි තොරතුරු සැපයීම සඳහා ළදරු නින්දට අදාළ තොරතුරු මූලාශ්‍රයක් එක්කරනු ලැබ ඇත.

    කෙමෙන් වැඩෙන ළදරුවන් රාත්‍රිය පුරා නිදාගැනීමට සමත්විය යුතුබව 1950 දශකයේ සිදුකරනු ලැබ ඇති සමීක්‍ෂණයකින් හෙළිවී ඇත. ලන්ඩන් නගරයේ ජීවත්වූ ළදරුවන් 160 දෙනකු යොදාගනිමින් සිදුකර ඇති එම සමීක්ෂණය අනුව මාස තුනක් පිරුණු දරුවන්ගෙන් 70%ක් රැය පුරා නිදන්නට පටන්ගෙන ඇත.

    එම සමීක්‍ෂණය සිදුකළ පුද්ගලයන් රාත්‍රිය පුරා නිදාගැනීම අර්ථගන්වා තිබෙන්නේ අඬන්නට පටන්ගැනීම මගින් දෙමව්පියන් ඇහැරවීමක් සිදු නොකිරීම සහ මධ්‍යම රාත්‍රියේ පටන් උදෑසන පහ වනතෙක් බාධා කිරීමක් සිදු නොකිරීමය. එසේ නැතිව, බොහෝ අලුත් දෙමව්පියන් බලාපොරොත්තුවන පැය අටක අඛණ්ඩ නින්ද නොවේ. කිසිදු අවස්ථාවක දී ළදරුවන්ගෙන් 30%ක් එම වයසේ දී දීර්ඝ නින්දක නොසිටියහ. සමීක්ෂණයට භාජනය කෙරුණු ළමුන්ගෙන් අඩක්ම ඔවුන්ගේ පළමු වසර ඇතුළත රාත්‍රියේ අන්තිම භාගයෙහි කීපවරක් පිබිදුණහ.

    ”අවුරුදු සිය ගණනක් හෝ දහස් ගණනක් ඇතුළත ළමුන්ගේ ජෛවීය හදගැස්මේ මහා විපර්යාසයක් සිද්ධවෙලා නැහැ” බෝල් පෙන්වා දෙයි.

    ”නමුත් අපගේ සංස්කෘතිය විශාල වශයෙන් වෙනස් වුණා. දශක කීපයක් ඇතුළත ළමුන්ගේ සහ ඔවුන් හදාවඩා ගැනීමේ අපේ බලාපොරොත්තුවල මහා වෙනසක් සිදුවුණා”

    A man kisses the forehead of a newborn baby
    ”ළදරුවෝ මෙලොවට පැමිණි අසරණයෝ වෙති. අප විසින් එම දරුවන් සානුකම්පාවෙන් රැක බලාගත යුතුව ඇත”ඩෙබ්මිතා දත්තා පවසයි.

    අද පවා ළදරුවන්ගේ නින්ද සම්බන්ධයෙන් සිදුකෙරෙන සමීක්ෂණවලින් වැඩිකොටසක් සිදුවන්නේ ලෝක ජනගහනයේ උප මාතෘකාවක් වශයෙනි.

    ”පසුගිය දශක කීපය තුළ සමීක්ෂණ වලින් වැඩිහරියක් බටහිර රටවල දරුවන් සම්බන්ධයෙනුයි සිදුකරනු ලැබ තිබෙන්නේ” බෝල් පෙන්වා දෙයි.

    ”අපි ළදරුවන් බලාගනු ලබන ආකාරයන් සම්බන්ධයෙන් සංස්කෘතීන් අතර නිසැක වෙනස්කම් ඇති අතරවාරයේ ඔවුන් අතරත් බොහෝ වෙනස්කම් තියෙනව. බටහිර රටවල හැම කෙනෙක්ම ළදරුවන් ඔවුන්ගේම වෙනත් කාමරයක නිදිගැන්වීම නිවරැදිම ක්‍රමයයි කියල හිතන්නේ නැහැ. උදාහරණයක් කිව්වොත්, ඉතාලියේ සිදුකරන ලද එක සමීක්ෂණයකදී දෙමව්පියන් කියල තිබුණා – ඒක ”අකාරුණික ක්‍රියාවක්” කියල”

    ළදරුවන් බලාගැනීම කෙරෙහි දෙමව්පියන්ගේ පෞද්ගලික චර්යාවන් සහ හැඩගැසීම් බෙහෙවින් බලපායි. දේවල් ඉටුකිරීමේදී හැම මාපියකුම ඔවුන්ට ආවේණික පිළිවෙතක් සොයාගනියි.

    ”හැම පවුලක්ම එකිනෙකින් වෙනස්. අතිවිශාල විවිධත්වයක්” කුරෝඩා පවසයි.

    මෙහිදී කුරෝඩා අනුගමනය කළ පිළිවෙත කුමක්ද? දිවාකාලයේ දරුවන්ගෙන් ඈත්ව සිටීමට සිදුවෙන හෙයින් ඊට සරිලන විසඳුමක් ලෙස ඇය ඇයගේ දරුවන් හතරදෙනා සමඟ රාත්‍රියේ එක්ව නින්දට ගියාය.

    මම දිවාකාලයේ පූර්ණ කාලීන රැකියාවක නිරතවෙනවා. ඉතින් මම රැය පුරා දරුවන්ගෙන් වෙන්ව නිදාගත්තොත් දරුවන්ට වෙන්කෙරෙන කාලය අවම වෙනවා. රාත්‍රියේ පවා අපට දැඩිව සංජානනය වෙන්න පුළුවන්. ඒක සැබෑ සන්නිවේදනයක් සහ එක්ව කල්ගෙවීමක් ”

    දෙමාපියන්ගේ සියලු තෝරාගැනීම් සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් කුරෝඩා කියාසිටින්නේ, වෙනත් දෙමව්පියන් කරන දේවල් සම්බන්ධයෙන් සෙවීමට කරදර නොවී තමන්ගේ දරුවන් සම්බන්ධයෙන් ගැලපෙන ක්‍රමයක් සොයාගත යුතුව ඇති බවය.

    ”මම හිතනවා – දෙමව්පියන්ට සහ බිළිඳාට එකිනෙකාට ආශක්තවෙන්න පුළුවන් කියල”ඇය පවසයි.

    ”එය ටැංගෝ නැටුමක් වගෙයි”

    Text copied by bbc sandesaya

  • රුපියල බාල්දු වීම නිසා ‘පාරිභෝගිකයින් කබලෙන් ලිපට

    රුපියල බාල්දු වීම නිසා ‘පාරිභෝගිකයින් කබලෙන් ලිපට

    ඇමෙරිකානු ඩොලරයක විකුණුම් මිල රුපියල් දෙසීය ඉක්මවා යාම හේතුවෙන් ආනයන වියදම් ඉහළ යාම හේතුවෙන් සාමාන්‍ය ජනතාවට බඩු මිල ඉහළ යෑම ආදි ප්‍රශ්නවලට මුහුණපෑමට සිදු වනු ඇතැයි ආර්ථික විශේෂඥයෝ කියති.

    අප සමග අදහස් දක්වමින් ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මහතා කියා සිටියේ රුපියල අවප්‍රමාණය වීම අපනයනකරුවන්ට යම් වාසියක් වුවත් ආනයන වියදම් ඉහළ යාම නිසා පාරිභෝගිකයින්ටත් ශ්‍රී ලංකාවේ ආයෝජනය කර ඇති ආයෝජකයින්ටත් අහිතකර ප්‍රතිවිපාක වලට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇති බවයි.

    මේ සම්බන්ධයෙන් වැඩි දුරටත් අදහස් දැක්වූ ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මහතා,

    ‘ ඩොලරය රුපියල් දෙසීය ඉක්මවීමෙන් අපනයනකරුවන්ට යම් කිසි වාසියක් තිබුණත්, සමස්තයක් හැටියට පාරිභෝගිකයන්ට විශාල අවසියකට මුහුණ දීමට සිදුවෙනවා. ඒ වගේම ශ්‍රී ලංකාවේ ආයෝජනය කළ විදෙස් ආයෝජකයන්ද රුපියලේ අගය පහළ වැටෙන විට මුදල් ඉවත් කර ගැනීමේ ඉඩක් තිබෙනවා. මේ වන විට ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව ඩොලරයේ අගය රුපියල් දෙසීයට අඩුවෙන් තබා ගැනීමට ආණ්ඩුව උපරිම උත්සාහයක් ගන්නවා. ඒත් මේ වන විට රට තුළ ඩොලර් සංචිත නොමැති වීම නිසා රුපියලේ අගය දෙසීය ඉක්මවීම වැළැක්විය නොහැකියි. වෙළඳපළේ ඩොලරයේ අගය දෙසීය ඉක්මවීම පාලනය කිරීමට අසීරු තත්වයක් බව පැහැදිලියි‘‘ ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මහතා වැඩි දුරටත් සදහන් කළේය.

  • AgroBizz-Smart: සෙලාටා ටෙක් සුවිශේෂ කෘෂි ව්‍යවසායක් වන්නේ ඇයි ?

    AgroBizz-Smart: සෙලාටා ටෙක් සුවිශේෂ කෘෂි ව්‍යවසායක් වන්නේ ඇයි ?

    දේශීය කෘෂිකර්මාන්තය සහ ආහාර සුරක්ෂිතභාවය ගැන වෙන කවරදාටත් වඩා දැන් කතා කරනවා. රජයේ වගේම ගොවීන්ගෙන් උනන්දුවත් දැන් දැන් කෘෂිකර්මාන්තය වෙත වැඩි වැඩියෙන් යොමු වෙනවා. ඒ අතර පාරිභෝගිකයින් ද තමන්ගේ පැත්තෙන් ඒ ගැන හිතන විට ව්‍යාපාරිකයින් ද තමන්ගේ පාර්ශ්වයෙන් සිදුවිය යුතු දේ ගැන හිතනවා. මේ සියල්ල ධනාත්මක, නැතිනම් සතුටු විය හැකි නව ප‍්‍රවණතා.

    ආහාර සුරක්ෂිතභාවය කියන්නේ රටක අභිමානයට වගේම නිරෝගී පැවැත්මටත් ආර්ථික – දේශපාලන සංහිඳියාවටත් අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් නිසා සිදුවෙමින් පවතින මේ පරිවර්තනය අපි සියලූ දෙනාටම අතිෂයින් වැදගත්.

    මෙහිදී නවීන දැනුම, නැතිනම් තාක්ෂණය අතිෂයින් වැදගත්. ඊට හේතුව වන්නේ ගෝලීය කෘෂිකර්මාන්තයේ ප‍්‍රගමනය රඳා පවතින්නේ නවීන දැනුම හා තාක්ෂණය මතයි. අද ලෝකය කතා කරන්නේ ‘ස්මාර්ට් කෘෂිකර්මාන්තය’ ගැනයි. විශ්වාසය තබා ඇත්තේ ඒ මතයි.

    එහිදී වගාබිම වගේම, බෙදා හැරීම, අලෙවිකරණය, පහසුකරණ වගේ බොහෝ අංශ නවීන තාක්ෂණය මත පදනම් වෙනවා. නවීන තාක්ෂණය ලංකාවේ ගොවීන් අතට, අලෙවිකරුවන් අතට පත්වීම යනු මෙරට කෘෂිකර්මාන්තයේ දැවැන්ත ඉදිරි පියවරක්.

    ගොවිබිම තුළ මේ ආකාරයේ ප‍්‍රවණතා සිදුවෙද්දී දේශීය කෘෂිකර්මාන්තයේ ප‍්‍රගමනයට වගේම පාරිභෝගික ජනතාවගේ හිතසුව පිණිස අලූතින් හිතන – නවීන තාක්ෂණය හා දැක්මක් සහිතව ක‍්‍රියාත්මක වන නව කෘෂි ව්‍යවසායකයින් විශාල පිරිසක් ද කරළියට පැමිණ තිබෙනවා. ඔවුන්ගේ ආගමනය දේශීය කෘෂිකර්මාන්තයේ තිරසර සංවර්ධනයට නව ජවයක් වනවාට සැකයක් නැහැ.

    මෙම කෘෂි තාක්ෂණික ව්‍යවසායකයින් අතර වඩාත් සුවිශේෂ ව්‍යවසායකයෙක් ලෙස ‘සෙලාටා ටෙක් (පුද්) සමාගම – Celata Tech (Pvt) Ltd සැලකිය හැකියි. රුපියල් මිලියන 106ක දැවැන්ත ආයෝජනයක් සමග පැමිණෙන සෙලාටා සමාගම සෙසු කෘෂි ව්‍යවසායන් අතර වඩාත් සුවිශේෂ වීමට හේතු රැසක් තිබෙනවා.

    සෙලාටා ටෙක් සුවිශේෂ කෘෂි ව්‍යවසායක් වන්නේ ඇයි ?

    සෙලාටා ටෙක් සමාගම මගින්, AgroBIZZ ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කරන්නේ වැවිලි කර්මාන්ත හා අපනයන කෘෂිකර්ම අමාත්‍යාංශයේ, ලෝක බැංකු හා කෘෂිකාර්මික අංශ නවීකරණ ව්‍යාපෘතියේ සහාය ඇතිවයි. ඒ නිසා මෙම සමාගමට සෙසු සමාගම්වලට වඩා ජාතික වගකීමක් මෙන්ම ගොවීන් සහ දේශීය කෘෂිකර්මාන්තය කෙරෙහි වගවීමක් තිබෙනවා.

    සෙලාටා ටෙක් සමාගම සෙසු කෘෂි  ව්‍යවසායන් අතර සුවිශේෂ වන හේතු අතර ප‍්‍රමුඛ වන්නේ ඔවුන් AgroBizz – Smart කෘෂි ඒකාබද්ධ කිරීමේ වේදිකාවක් ලෙස ක‍්‍රියාත්මක වීමයි. මෙය ලංකාවේ ගොවීන්ට මෙන්ම අලෙවි ජාලාවලට ද අලූත් අත්දැකීමක්.

    සෙලාටා  ටෙක් සමාගම විසින් මෙරට ගොවිජනතාවට  ප්‍රධාන සේවාවන් කිහිපයක් සැලසීමට සූදානමින් සිටිනවා. ඒ අතර

    AgroBizz Platform මගින් ගොවීන්, සිල්ලර වෙළඳසැල්, සුපිරි වෙළඳසැල් දාම, කෘෂි නිෂ්පාදන අපනයනකරුවන්, ආහාර සකසනයන්, කෘෂි නිෂ්පාදන සැපයුම්කරුවන්, පොහොර හා පළිබෝධනාශක සැපයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සැපයුම්කරුවන්, බීජ සහ පැල සැපයුම්කරුවන් යනාදිය එකම වේදිකාවක් තුළ අන්තර් සම්බන්ධිත හා අන්තර්ග්‍රහණය කිරීම සිදුවෙනවා.

    එපමණක් නොවෙයි සෙලාටා AgroBizz Platform මගින් කුඩා පරිමාණ කෘෂි සිල්ලර වෙළඳසැල්, සුපිරි වෙළඳසැල් දාම, ආහාර සකසන, කෘෂි නිෂ්පාදන අපනයන වැනි තොග ගැනුම්කරුවන් සමඟ වේදිකාව ගොවීන් අතරමැදියන්ගෙන් තොරව ඍජුව සම්බන්ධ කිරීමට පියවර ගන්නවා.

    නව කෘෂි ව්‍යවසායකයින් 1000ක්

    මෙහිදී ප‍්‍රතිලාභීන් බවට, නැතිනම් නව කෘෂි ව්‍යවසායකයින් බවට පත්වන්නේ ද මෙරට ප‍්‍රජාව වීම ද විශේෂත්වයක්. AgroBizz Platform විසින් දේශීය ප්‍රවාහන සේවා සපයන්නන්, ස්කූටි යතුරු පැදි හිමි කාන්තාවන්, ත්‍රිරෝද රථ, ඩිමෝ බට්ටෝ සහ ලොරි රථ හිමියන් ඍජුව ගොවීන් හා ගැනුම්කරුවන් සමඟ සම්බන්ධ කරනවා. ඒ අනුව මේ එක් එක් සේවා සපයන්නෙක්, නැතිනම් නව කෘෂි ව්‍යවසායකයෙක් මාසිකව රුපියල් 100,000කට වඩා ආදායමක් උපයා ගන්නා බවට සහතික කරනවා. මේ හරහා දීපව්‍යාප්තව නව රැකියා, නැතිනම් නව කෘෂි ව්‍යවසායකයින් 1000කට අධික පිරිසක් බිහිකිරීමට නියමිතව තිබෙනවා.

    සුවිශේෂ සේවාවන්

    AgroBizz Platform මගින් ගොවීන්ට තම නිෂ්පාදන විකිණීම සඳහා වේදිකාවක් සැපයීම මගින් තම සේවය නතර කරන්නේ නැහැ. ගෝලීය වශයෙන් කෘෂිකාර්මික කේෂත‍්‍රයේ සිදුවන විප්ලවීම දැනුම හා තාක්ෂණය මෙරට ගොවීන් වෙත ලබාදීමට ඔවුන් පියවර ගන්නවා. ඒ අනුව ජංගම යෙදුම හරහා පොහොර, පැලෑටි, බීජ, පළිබෝධනාශක සහ කෘෂි උපකරණ මිලදී ගැනීමට අවශ්‍ය දැනුම හා තොරතුරු ඔවුන් විසින් ලබා දෙනවා.

    Dialog Ez Cash මගින් ගොවීන්, ගැනුම්කරුවන්ට සහ නිෂ්පාදන සැපයුම්කරුවන්ට ගෙවීම් කාඩ්පත් නොමැතිව  ගනුදෙනු කිරීමට අවස්ථාව ද ලබා දෙන අතර  ඔවුන්ට සරල EZ Cash  සමඟ ගනුදෙනු සඳහා ගෙවීමට ජංගම දුරකථනය භාවිතා කිරීමේ පහසුකම් ද හිමිවෙනවා.

    ගොවීන්ට හෝ විකුණුම්කරුවන්ට භෞතිකව බැංකු හෝ ස්වයංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍ර භාවිතා කිරීමකින් තොරව තම ස්ථානයෙන් මුදල් එකතු කර ගැනීමට ඇග්‍රෝබිස් විසින් ඩයලොග් ඊස් බ්‍රෝ (Dialog Ez Bro facility) පහසුකම ලබා දීමට ද පියවර ගන්නා බව සඳහන්.

    ජංගම යෙදුම මගින් ගොවීන්ට නව තාක්‍ෂණයන් හා ශිල්පීය ක්‍රම පිළිබඳව දැනුවත් කිරීම සහ කෘමි හානි, පොහොර හා පළිබෝධනාශක භාවිතය ආදිය පිළිබඳව ගොවීන්ට සහාය හෝ මග පෙන්වීම ලබා  දෙන අතර ගොවීන්ට කාලගුණ අනාවැකි නිරීක්ෂණය කිරීමේ පහසුකම ලබා දීම තවත් සුවිශේෂ කරුණක්.

    තවත් සුපිරි පහසුකම් රැසක්

    ගොවීන්ට මෙන්ම කුඩා පරිමාණ ගැනුම්කරුවන්ට ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා සඳහා ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය පහසුකම් සැපයීම සඳහා AgroBizz Platform ජාතික ඉතිරිකිරීමේ බැංකුව සහ ශ්‍රී ලංකා ඉතුරුම් බැංකුව සමඟ ඒකාබද්ධව කටයුතු කරනවා.

    AgroBizz Platform ගොවීන්ට සහ අදාළ පාර්ශ්වයන්ට පහසුකම් සපයනවා පමණක් නොව අපනයන කෘෂිකර්ම අමාත්‍යංශය, කෘෂිකර්ම අමාත්‍යාංශය, මුදල් අමාත්‍යාංශය, වෙළඳ අමාත්‍යාංශය යනාදී බලධාරීන්ට කෘතිම බුද්ධි පහසුකම (Artificial Intelligent facility)  සහිත භූගෝලීය පදනම් විශ්ලේෂණ දත්ත (Geographical based analytical data) ද සැපයීමට පියවර ගෙන තිබෙනවා.

    අප මුලින්ම ලංකාවේ සාම්ප‍්‍රදායික කෘෂි ව්‍යවසායකයින් අතර AgroBizz Platform වඩාත් සුවිශේෂ වේදිකාවක් යැයි නම් කළේ ඉහත සඳහන් සියලූ වටිනාකම් නිසයි.

    තමන් හෙළන දහඩිය බිඳුවලට වැඩි වටිනාමක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය ගොවීන්ට, තමන් ආයෝජනය කරන මුදලට වැඩි වටිනාකමක් ලබා ගැනීමට වුවමනා ව්‍යාපාරිකයින්ට, ප‍්‍රවාහන සේවා සපයන්න්නන්ට පමණක් නොව නව කෘෂි ව්‍යවසාකයෙක් වී ජීවිතය ජයගැනීමට සිහින දකින තරුණ – තරුණියන්ට, ගෘහණියන්ට හෝ වෙනත් පුද්ගලයින්ට තම සිහින සැබෑ කර ගැනීමට AgroBizz Platform ශක්තියක් වන බව අපට සහතිකයි.

  • ලෝකයේ සතුටින් සිටින රටවල් අතර ශ්‍රී ලංකාව 129 වැනි ස්ථානයට

    ලෝකයේ සතුටින් සිටින රටවල් අතර ශ්‍රී ලංකාව 129 වැනි ස්ථානයට

    World Happiness Report 2021 හෙවත් 2021 වසරේ ප්‍රීතිමත්ම මිනිසුන් සිටින රටවල දර්ශකය ඊයේ (19) ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර එම දර්ශකයේ ශ්‍රී ලංකාවට 129 වන ස්ථානය හිමිව තිබෙනවා. පළමු ස්ථානයේ ෆින්ලන්තයත් අවසන් ස්ථානයේ ඇෆ්ගනිස්ථානයත් සිටිනවා.

    එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ ‘තිරසර සංවර්ධන විසඳුම් ජාලය විසින් වාර්ෂිකව මෙම World Happiness Report එළිදක්වනු ලබන අතර ඒ සදහා ලොවපුර සියලුම මහද්වීපවලට පිහිටි රටවල් 149ක් යොදා ගන්නවා. මෙවර නිකුත් වුණේ එහි 09 වැනි වාර්තාවයි.

    2021 වර්ෂයේ වාර්තාව පිටු 212 කින් යුතු මෙම වාර්තාව මේ වසරේදී වැඩි අවධානයක් කෝවිඩ් වසංගත තත්වය හමුවේ එක් එක් රටවල ජනතාවට ඊට මුහුණ දී ඇති ආකාරයි. එහෙන්ම මේ රටවල පුද්ගලයින්ගේ මානසික සතුට ගැන ද වාර්තාව දැඩි අවධානයක් යොමුකර තිබෙනවා.

    මෙම දර්ශකයට අනුව අයිස්ලන්තය සහ නෙදර්ලන්තය පිළිවෙළින් සිව්වැනි සහ පස්වැනි තැනටත් පත්ව ඇති අතර එතැන් සිටි පිළිවෙලින් නෝර්වේ, ස්වීඩනය, ලක්සම්බර්ග්, නවසීලන්තය හා ඔස්ට්‍රියාව එහි වඩාත්ම සතුටින් සිටින ජනතාවක් වෙසෙන රටවල් දහය බවට පත්ව සිටිනවා. පසුගිය වසරේ කොවිඩ් වසංගතයෙන් හා දේශපාලන අර්බුදවලින් පීඩාවට පත් එක්සත් ජනපදය මෙම දර්ශකයේ 19 වන ස්ථානයේත් චීනය 84 වන ස්ථානයේත් පසුවෙනවා.

    මෙම දර්ශකයේ ආසියානු කලපයේ අනෙකුත් රටවල් වන නේපාලය 87 වන ස්ථානයත්, බංග්ලාදේශය 101 වන ස්ථානයත්, පාකිස්තානය 105 වන ස්ථානයත් පසුවන අතර අප අසැල්වැසි ඉන්දියාව 139 වන ස්ථානයේත් රැඳී සිටිනවා.

    ඇෆ්ගනිස්ථානය මෙම දර්ශකයේ අවසන් ස්ථානය එනම් 149 ස්ථානයට පත්ව සිටින අතර අප්‍රිකානු කලාපයේ රාජ්‍යයන් වන සිම්බාබ්වේ (148), රුවන්ඩාව (147), බොට්ස්වානා (146) සහ ලෙසෝතෝ (145) පසුවෙනවා.

    මේ අනුව ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ අසතුටුම රටවල් 20 අතර පසුවීම විශේෂත්වයක්.

    World Happiness Report 2021 වාර්තාව ඔබට පහත ලින්ක් එක ඔස්සේ පරිශීලනය කළ හැකියි.

    Array
  • ලංකාවේ පළමු රක්ෂිතය රැක ගන්න දේවානි යළි අසීරු අරගලයක

    ලංකාවේ පළමු රක්ෂිතය රැක ගන්න දේවානි යළි අසීරු අරගලයක

    මේක 1885 මැයි 22 ගැසට් පත්‍රයකින් රක්ෂිතයක් බවට පත් කරපු ලංකාවේ පළමු රක්ෂිතය. මේක කැළණි ගගේ අවසාන ජල පෝෂක ප්‍ර දේශය. මීතිරිගල ඔයේ ජල පෝෂක ප්‍රදේශය. මීතිරිගල ඔය කියන්නේ අතිශය සංවේදී ප්‍රදේශයක්. පිරිසිදුම ජලය තියෙන ප්‍රදේශයක්. ගම්පහ තියෙන එකම ස්වාභාවික කැළේ. රක්ෂිතයක නීතියක් තියෙනවා අනවසර පදිංචියක් තියෙනවානම් ඉවත කරන්න ඕන. හැමෝම මේකට කියන්නේ සේද ගොවිපළ කියලා. ඒක වැරදියි. සේද ගොවිපළ තියෙන්නේ රක්ෂිතයේ කොටසක. මේ රජය අපකීර්තීයට පත් වෙන්නේ මේ වගේ වැරදී තීරණ නිසයි. නිලධාරීන්ගේ වැරදි තීරණ නිසයි දේශපාලනඥයින් අපහසුතාවයට පත්වෙන්නේ.

    ඊයේ (20) නයිවල ජයසිංහ උත්සව ශාලාවේ පැවති ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ජිවනෝපාය සංවර්ධන කමිටු රැස්වීමේ දී මෙම අදහස් පළ කෙරිණි. රැස්වීම සංචාරක ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග හා ඉඩම් ඇමති එස්.එම්.චන්ද්‍රෙස්න මහත්වරුන්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවැත්විණ.

    ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ රජය සතු භාවිතයට නොගත් ඉඩම් සම්බන්ධයෙන් මතු වූ සාකච්ඡාවේ දී දොම්පේ මීතිරිගල සේද ගොවිපළ පදිංචි කරුවන්ට ඉඩම් ලබා දිම සම්බන්ධයෙන් මතු වු සංවාදයේ දි මෙම අදහස් පළ කෙරිණි.

    මෙහි දී ඇති වූ සංවාදය මෙසේ ය.

    ඉඩම් ප්‍රතිපත්ති හා සැලසුම් දෙපාර්තුමේන්තුවේ ඉඩම් පරිහරණ නිලධාරි දයාරත්න මහතා –  දොම්පේ මීතිරිගල සේදවත්ත ගොවිපළේ ගොවීන් ඉවත් කිරීමට වන සංරක්ෂණය සැලසුම් කර තිබෙනවා. නමුත් පසුගිය දා වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තුමේන්තුවේ දී පැවති රැස්වීමක දී එකගතාවයට ආවා ආපහු මේ ඉඩම පදිංචිකරුවන්ට දෙන්න ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයාට භාර දිය යුතුයි කියලා. මේ සාකච්ඡාවට මිට අදාළ සියලු දෙපාර්තුමේන්තු වල ප්‍රධානීන් සහභාගි වුණා. ගම්පහ වන අඩවි නිලධාරිනියත් හිටියා. මේ තීන්දුව ඇය ක්‍රියාත්මක කළා නම් හරි.

    පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී මිලාන් ජයතිලක මහතා – ඔය සේද ගොවිපළ 1976 දී තමයි හදලා තියෙන්නේ. මෙතන කපු වගා කළේ. ඒ සේද ගොවිපොළ පාඩු ලබලා වහනකොට වන්දි විදිහට එතැන හිටපු ගොවීන්ට ඒ ඉඩම් වගා කරන්න දීලා තියෙනවා. ඊට පස්සේ මේ අය එතැන ඒ ඉඩම් වල රබර් වගේ දේවල් වගා කරලා. මෑතක දී ඒ ඉඩම සංරක්ෂිතයක් කියලා පදිංචිකරුවන් ඉවත් කරන්න හදනවා.

    දොම්පේ ප්‍රාදේශීය සභාවේ සභාපති  නීතිඥ පියසේන කාරියප්පෙරුම මහතා – මේක එන්.එම්.පෙරේරා මහත්තයා මුදල් ඇමති විදිහට පටන් ගත්ත එකක්. 1977 දී වැහුණා. වන්දි දෙන්න බැරි නිසා ඉඩම කට්ටි කරලා වැඩ කරපු අයට වන්දි විදිහට දුන්නා. මේ මිනිස්සු පරම්පරා 02 ක් ජීවත් වෙච්ච තැන. දැන් වන සංරක්ෂණය කියලා ඒ අයව එළියට දාන්න හදනවා.

    ගම්පහ දිස්ත්‍රික් අතිරේක දිසාපති සුගත් කිත්සිරි මහතා – මම ක්ෂේත්‍ර පරීක්ෂාවක් කළා. ඒ වාර්තාවට අනුව වන සංරක්ෂණ අධ්‍යක්ෂක ජෙනරාල් විශේෂ රැස්වීමක් කැදවුවා. ඒකට සියලුම නිළධාරීන් සහභාගී වුණා. මෙතන හෙක්ටයාර් 38 ක් ගොවීන්ට දීලා තියෙන්නේ. අවුරුදු 45 කට වැඩි කාලයක් මේ අය භුක්ති විදලා තියෙනවා. 13 දෙනෙක් පදිංචියි. අනිත් අය වගා කරනවා. මෙතන දී අපි තීරණයක් ගත්තා මේ ඉඩම් කොටස් ඒ අයට දෙන්න. දිසා වන නිලධාරීනිය අතේ තමයි ඉතිරි වැඩ කොටස් තියෙන්නේ.

    දිසා වන අඩවි නිලධාරිනී දේවානි ජයතිලක මහත්මිය – කමිටු දෙකකින් තීරණය කරලා තියෙනවා රක්ෂිතයෙන් කොටසක් නිදහස් කරන්න කියලා. මේක 1885 මැයි 22 ගැසට් පත්‍රයකින් රක්ෂිතයක් බවට පත් කරපු ලංකාවේ පළමු රක්ෂිතය. මේක කැළණි ගගේ අවසාන ජල පෝෂක ප්‍ර දේශය. මීතිරිගල ඔයේ ජල පෝෂක ප්‍රදේශය. මීතිරිගල ඔය කියන්නේ අතිශය සංවේදී ප්‍රදේශයක්. පිරිසිදුම ජලය තියෙන ප්‍රදේශයක්. ගම්පහ තියෙන එකම ස්වාභාවික කැළේ. රක්ෂිතයක නීතියක් තියෙනවා අනවසර පදිංචියක් තියෙනවානම් ඉවත කරන්න ඕන. හැමෝම මේකට කියන්නේ සේද ගොවිපළ කියලා. ඒක වැරදියි. සේද ගොවිපළ තියෙන්නේ රක්ෂිතයේ කොටසක. මේ රජය අපකීර්තීයට පත් වෙන්නේ මේ වගේ වැරදී තීරණ නිසයි. නිලධාරීන්ගේ වැරදි තීරණ නිසයි දේශපාලනඥයින් අපහසුතාවයට පත්වෙන්නේ.

    මන්ත්‍රි මිලාන් ජයතිලක මහතා – ඕකට දේශපාලනඥයින් ඈදාගන්න එපා.

    ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා – මේ තීරණය අරන් තියෙන්නේ අපි නෙමෙයි. නිලධාරීන්.

    ගම්පහ දිස්ත්‍රික් අතිරේක දිසාපති සුගත් කිත්සිරි මහතා – මේක වාස්තවික තත්ත්වයක් යටතේ ගතයුතු තීරණයක්. මේක අවුරුදු 45 ක් විතර මිනිස්සු භුක්ති විදලා තියෙනවා.

    ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා – මේ තීන්දුව ගත්තේ වන සංරක්ෂණ අධ්‍යක්ෂක ජෙනරාල්වරයා ඇතුළු සියලුම වග කිය යුතු නිලධාරීන් එකතු වෙලාද?

    අතිරේක දිසාපති – ඔව් ඇමතිතුමා. එතුමා දෙපාර්තුමේන්තු ප්‍රධානියා. සංරක්ෂක දෙපාර්තුමේන්තුව දැනුවත් ව තමයි මේ ඉඩම් සේද ගොවිපළට දීලා තියෙන්නේ. මිනිස්සුන්ට නඩු දලා තියෙනවා. වන සංරක්ෂක අධ්‍යක්ෂක ජෙනරාල්වරයා දැනුම් දීලා තියෙනවා ඒ නඩු ඉවත් කරගන්න කියලා.

    ජයතිලක මහත්මිය – මට නඩුව අයින් කරගන්න කියලා අධ්‍යක්ෂක ජෙනරාල්තුමා මාව දැනුවත් කරලා නෑ.

    දයාරත්න මහතා – මේ සාකච්ඡාවට මෙතුමියත් හිටියා. ඇය පමණයි විරුද්ධ වුණේ. කමිටුවේ දී තීරණය කළා මෙතුමිය හැර සියලු දෙනාට එකග වු නිසා මේ ඉඩම් ප්‍රාදේශීය ලේකම්ට භාරදෙන්න. නඩුව ඉවත් කරගන්නත් එතැන දී තීරණය කළා.

    ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා – දේශපාලන නායකයෝ නෙමෙයි  මේ තීන්දු අරන් තියෙන්නේ නිලධාරීන්. රාජ්‍ය නිලධාරීන් කරන වැරදි වලට දේශපාලනඥයින් බැනුම් අහන්නේ. කරුණාකරලා ජනතාව පීඩාවට පත් කරන්න එපා.

    ජයතිලක මහත්මිය – මේක 1885 ගැසට් කරලා තියෙන්නේ.

    දොම්පේ ප්‍රාදේශීය සභාවේ සභාපති  නීතිඥ පියසේන කාරියප්පෙරුම මහතා – ඔතන තමයි ප්‍රශ්නේ. කොළඹ නුවර පාර තිබුණේ කරත්ත පාර කියලා 1800 ගණන් වල. 1800 ගණන් වල තිබුණු දේවල් දැන් ක්‍රියාත්මක කරන්න බෑ. ඒවා කාලෙන් කාලට වෙනස් වෙලා.

    ජයතිලක මහත්මිය – සුරකිමු ගංගා ව්‍යාපෘතිය ආණ්ඩුවෙන් කරනවා. ඒ ව්‍යාපෘතිය යටතේ ඔය ඉඩම් දෙන්න බෑ.

    ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා – ඉතිං ඔබතුමියලා ආයතන ප්‍රධානීන්මනේ මේ තීන්දුව අරන් තියෙන්නේ. අපි නෙමෙයිනේ.

    ජයතිලක මහත්මිය –  ඔව් ඒක ඇත්ත. මම ඒක පිළිගන්නවා. හැබැයි ඒක වැරදියි.

    ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා – මිනිස්සු අසරණ කරන්න බෑ නිළධාරීන්ගේ කඹ ඇදිල්ල නිසා.

    ජයතිලක මහත්මිය – විද්‍යාත්මක දැනුමක් තියෙන අලුත් කමිටුවක් දාන්න.

    දොම්පේ ප්‍රා දේශීය සභාවේ සභාපති  නීතිඥ පියසේන කාරියප්පෙරුම මහතා – මේ 1885 නෙමේ. මේ 2021. 1885 දිහා බලලා දැන් තීන්දු ගන්න බෑ. මෙතුමිය ඇකේෂියා එක ගහක් කැපුවා කියලා ආවාසගේ හදන්න නා උයනේ අරියධම්ම හාමුදුරැවෝ උසාවි ගෙනිච්චා.

    වන ජීවි අමාත්‍යාංශයේ අතිරේක ලේකම් වර්නන් පෙරේරා මහතා –

    මේ නඩුව ඉල්ලා අස් කරගන්න කියන එක තමයි සියලු නිළධාරීන්ගේ සාකච්ඡාවේ දී ගත්ත තීන්දුව. මේ සමබන්ධයෙන් අපි මැදිහත් වෙලා ඊලග දීස්ත්‍රික් සම්බන්ධිකරණ කමිටුවට කරුණු ඉදිරිපත් කරන්නම්.

    ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා –  නිලධාරින් තමයි අණ පනත් හදන්නෙත් ඒ පණත් සංශෝධනය කරන්නෙත්. නිළධාරීන්ම හදලා නිලධාරීන් ඒවායේ හිර වුණාම ඒකේ වැරැද්ද පටවන්නේ දේශපාලනඥයින්ට. දේශපාලනඥයෝ අවුරුදු 05න් 05ට යනවා. හැබැයි නිලධාරීන් ටයි පටි මාරු කරගෙන ඉන්නවා. ඒ නිසා නිලධාරීන් මේ ප්‍රශ්නය අපිට විසදලා දෙන්න. ගොඩක් දුරට නිළධාරි කරන වැරදි හින්දා තමයි මේ රට මේ තත්ත්වයට පත්වෙලා තියෙන්නේ. ඔබතුමියලා තීන්දු කරලා කරන්න ඕන දේ අපිට කියන්න. අපි නෙමෙයිනේ මේවාට නිපුණතාවය තියෙන අය. ගම්පහ වනගහණය වැඩි කරනවාට මම 1500%කින් එකගයි. හැබැයි ඒකට ක්‍රමවත් වැඩපිළිවෙලක් තියෙන්නේ ඕනැ. ඔබතුමිය හදුනාගෙන තියෙනවාද ගම්පහ වන වගාවන් සිදු විය යුතු ප්‍රදේශ.

    ජයතිලක මහත්මිය – ඒ ගැන කටයුතු කරමින් ඉන්නවා.  

    ඇමති ප්‍රසන්න රණතුංග මහතා –  එහෙම හදුනාගෙන නැත්තම් ඉක්මණින් එවැනි වැඩ පිළිවෙලක් දිස්ත්‍රික් කමිටුවට ඉදිරිපත් කරන්න.  අපි ඒකට අවශ්‍ය සහයෝගය දෙන්නම්.

  • අනාගතයේදී ඔබේ ආහාර වේල කොතරම් සුරක්ෂිත ද ? සුපිරි හෙළිදරව්වක් !

    අනාගතයේදී ඔබේ ආහාර වේල කොතරම් සුරක්ෂිත ද ? සුපිරි හෙළිදරව්වක් !

    ලෝක ජනගහනය ඉහළ යත්ම දේශගුණ විපර්යාස වෙත ආහාරවල බලපෑම ඉහළ යමින් පවතී. සම්පත් සිඳී යාමේ පුරුදු සහ පරිසරයට හානිකර මස් සඳහා අපගේ වැඩිවන ඉල්ලුම නිසා අපි අනුභව කරන දේ කිසි විටෙකත් පෘථිවියේ සෞඛ්‍යයට වඩා වැදගත් නොවේ. 

    ක්ෂේත්‍රයේ සිට පිඟාන දක්වා ආහාර ලබා ගැනීම සඳහා ගත යුතු සියලු පියවර ඔබ සැලකිල්ලට ගත් විට, ආහාර නිෂ්පාදනය දැනට දේශගුණික විපර්යාස ඇති කරන විමෝචනයන්ගෙන් හතරෙන් එකකට වඩා දායක වේ. කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා ඉඩ පහසුකම් සැලසීම, පොහොර සෑදීම හා යෙදවීම, සතුන් ඇති කිරීම සහ සැකසීම, ඇසුරුම් කිරීම සහ ප්‍රවාහනය කිරීම, අවසාන ප්‍රතිඵලය පාරිභෝගිකයින් වෙත අප වෙත ළඟා වීම මෙයට ඇතුළත් ය. 

    ඔබගේ පිගාන මත තැබූ දේ වෙනස් කිරීම ගැන ඔබ දැනට නොසිතුවද, වසර කිහිපයකින් අපට වැඩි තේරීමක් නොතිබෙනු ඇත. දේශගුණික විපර්යාස අඛණ්ඩව සිදුවන විට, එක් එක් බිම් කැබැල්ලෙන් අපට නිපදවිය හැකි ආහාර ප්‍රමාණය වෙනස් වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත. (සමහර සිසිල් ස්ථානවල එය ඉහළ යනු ඇත) නමුත් සාමාන්‍යයෙන් ගෝලීය වශයෙන් එය පහත වැටෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ඒ කියන්නේ අනාගතයේදී වැඩිවන ජනගහනයට උරුම වන්නේ අඩු ආහාර ප්‍රමාණයකි. 

    ඒ අතරම දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් නියඟයේ සිට ගංවතුර හා කුණාටු දක්වා ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් වැඩි වන අතර එමඟින් බෝගය අස්වැන්නෙක් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් විනාශ විය හැකිය. වඩාත්ම කනස්සල්ලට කරුණ නම්, මෙම ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් විශාල ප්‍රදේශ හරහා වැඩි වැඩියෙන් සම්බන්ධ වෙමින් තිබීමයි, උදාහරණයක් ලෙස උතුරු අර්ධගෝලයේ විශාල ආහාර හිඟයක් ඇතිවීමට ඉඩ ඇත. 

    “බොහෝ මිනිසුන්ට දේශගුණික විපර්යාස අත්විඳිය හැකි ප්‍රධාන ක්‍රමය වන්නේ ආහාර කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑමයි: ඔවුන් ගන්නා ආහාර, ඔවුන් ඒ සඳහා ගෙවන මිල සහ ඔවුන් සතුව ඇති හැකියාව සහ තේරීමට එය ඍජුව බලපෑම් කරයි” යනුවෙන්  Oxfam’s Grow campaignහි ටිම් ගෝර් පවසයි.

    නමුත් අප ආහාරයට ගැනීමට තෝරා ගන්නා ආහාර හරහා මෙම වෙනස්කම් මන්දගාමී කිරීමට හෝ නතර කිරීමට පවා හැකිය. දේශගුණික විපර්යාස ඇති කිරීමේදී සෑම ආහාරයක්ම එක හා සමාන නොවේ. පර්යේෂණයන් පෙන්වා දෙන්නේ සාමාන්‍යයෙන් වෙනස්කම් කොතරම් විශාලද යන්න ජනතාව නොදන්නා අතර ඔවුන්ගේ ආහාර විමෝචනය අවතක්සේරු කරනු ඇති බවයි. 

    මිනිසුන්ගේ විමෝචන ඇස්තමේන්තු සහ සත්‍ය රූපය අතර ඇති මෙම විෂමතාවය පැහැදිලි කිරීම මට පළමුවෙන්ම අත්දැකීම් ඇති දෙයකි. මගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ වැඩි කාලයක් මැන්චෙස්ටර් විශ්ව විද්‍යාලයේ භෞතික විද්‍යාඥයෙකු ලෙස ගත කර ඇති අතර, මෑතකදී මම අපගේ ආහාර දාමයන්ට, විෂය පිළිබඳ පොතක් ලිවීමට සහ විද්‍යා ප්‍රදර්ශනවලදී මහජනතාව සමඟ කතා කිරීමට දත්ත විද්‍යාව පිළිබඳ මගේ විශේෂඥ දැනුම භාවිතා කළෙමි.

    ගවයකු ආහාරයට ගන්නා කැලරි වලින් 5% ක් පමණ නැවත හරිතාගාර වායුවක් වන මීතේන් ලෙස පරිසරයට එක්වන බව මා පැහැදිලි කරන තෙක් මිනිසුන් සාමාන්‍යයෙන් ස්ටීක් සහ බෝංචි අතර ඇති වෙනස ගැන පුදුමයට පත්වන බව මට පෙනේ. එඩිතර අය අපේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියට බෝංචි වල බලපෑම ගැන විමසයි. (මේවා දේශගුණික විපර්යාස සඳහා ද දායක විය හැකිද?) එහෙත්, නිර්භීත පර්යේෂකයන් පවා ගොවිතැන් අධ්‍යයනය කර ඇති අතර බෝංචි ආහාරයට ගැනීමෙන් ඒවායේ අඩංගු මීතේන් ප්‍රමාණය වැඩි නොවන බව සොයාගෙන ඇත. (එය අවම වශයෙන් කනස්සල්ලට පත්වීම අඩු දෙයකි)

    අපගේ රාත්‍රී භෝජන විකල්ප වෙත ආපසු යාම, අර්ධ ආදේශකයක් පවා විශාල බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ගවමස් ග්‍රෑම් 227ක කුට්ටියක අප නිර්දේශිත දෛනික ප්‍රෝටීන් ප්‍රමාණයෙන් 100% ක් අඩංගු වේ. අපගේ දෛනික ප්‍රෝටීන් සියල්ලම එකවර පරිභෝජනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. අපට ග්‍රෑම් 227 ගවමස් කුට්ටියකින් 50%ක් අඩුකර බෝංචි, ඇට වර්ග, මාළු හෝ සමඟ අපගේ ආහාර වේල වෙනසකට ලක් කළ හැකිය.

    (අපගේ ආහාර  Foodprint Calculator සමඟ ඔබේ ආහාර වේල වෙනස් කිරීමෙන් ඇතිවිය හැකි වෙනස කුමක්දැයි සොයා බලන්න )

    එවිට අප අපගේ තේරීම් කරන කාලය තිබේ. අවුරුද්ද පුරාම සෘතුමය එළවළු අතේ තබා ගැනීමට අපි පුරුදු වී සිටිමු. නමුත් අපි එළවළු ආහාරයට ගන්නා විට, අපගේ ආහාර වේලට වායු සැතපුම් – air miles එකතු කළ හැකිය. 

    එහෙත්, වෙනත් මහාද්වීපයකින් ඇස්පරගස් හෝ කොළ බෝංචි ප්‍රවාහනය කරනවාට වඩා දේශීය හා කන්නයේ එළවළු ආහාරයට ගැනීම කෙතරම් වැදගත් ද? එය රඳා පවතින්නේ එම එළවළු අපට ලැබෙන ආකාරය මත ය. මයික් බර්නර්ස්-ලීගේ කෘතියට අනුව බෝට්ටු මගින් ප්‍රවාහනය කිරීම ආහාර නිෂ්පාදනය කිරීමේ දේශගුණික බලපෑමට සුළු ප්‍රමාණයක් පමණක් එකතු කරයි. 

    නමුත් ගුවනින් ආහාර ප්‍රවාහනය කරන විට බෝට්ටුවෙන් ආහාර ප්‍රවාහනය කරන විට මෙන් 100 ගුණයක බලපෑමක් දේශගුණික විපර්යාවලට සිදුකරයි. මෙහි ප්‍රතිඵලය වනුයේ ඔබ ග්‍රෑම් 227ක ගවමස් කුට්ටියක සිට එය ග්‍රෑම් 117 දක්වා 50%කින් අඩු කළහොත් සහ ගුවන් යනා මගින් ප්‍රවාහනය කරන ඇස්පරගස් වලින් කොටසක් මාරු කළහොත් එය දේශගුණයට වඩා හොඳ වීමයි. නමුත් අර්තාපල් සහ බෝංචි රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයට එක් කළහොත් (ගුවන් යානාවලින් ප්‍රවාහනය කරන ඇස්පරගස් වලින් ඉවත් වීම) එහි දේශගුණික බලපෑම මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය. 

    “මගේ ආහාර ගුවන් මගින් ප්‍රවාහනය කර ඇත්දැයි මා කියන්නේ කෙසේද?”  ඔබ එසේ ප්‍රශ්න කළ හැකිය.

    ඇත්ත ! පාරිභෝගිකයින් වශයෙන් අපට ඒ ගැන සහතික විය නොහැකිය. නමුත් සාමාන්‍යයෙන් බෝට්ටුවෙන් ආහාර යැවිය හැකි නම් එය ගුවන් මගින් පැමිණීමට ඉඩක් නැත. බෝට්ටුවෙන් හොඳින් ප්‍රවාහනය කරන ආහාර සඳහා උදාහරණ ලෙස කෙසෙල්, දොඩම්, ඇපල් සහ සහල්, බෝංචි සහ ඇට වර්ග ඇතුළු වියළි ආහාර ඇතුළත් වේ. බ්ලූබෙරීස්, ස්ට්රෝබෙරි, ඇස්පරගස් ඇතුළු නරක් වන පලතුරු හා එළවළු නරක් වීමට පෙර ප්‍රවාහනය කළ යුතු අතර ගුවන් මගින් ගමන් කළ යුතුය. අඹ සහ අන්නාසි වැනි පෙර පෙති කපන ලද ශක්තිමත් පලතුරු සඳහා අළු පැහැති ප්‍රදේශයක් ඇත, ඒවා පියාසර කිරීමට පෙර කපා දැමිය හැකිය. (ඒ ඒවා නිෂ්පාදනය කරන රටේ ශ්‍රම පිරිවැය අඩු නම් පමණකි) 

    ඇසුරුම්කරණය, විශේෂයෙන් ප්ලාස්ටික් ඇසුරුම්කරණය පිළිබඳව දැනට විශාල සැලකිල්ලක් ඇත. එහෙත්, නැවතත්, දේශගුණික විපර්යාස කෙරෙහි ඇති බලපෑම බොහෝ විට එය වඩා විශාල යැයි උපකල්පනය කෙරේ. උදාහරණයක් ලෙස, කිරි පයින්ට් එකක් නිපදවීමේ දේශගුණික බලපෑම ප්ලාස්ටික් කිරි පෙට්ටියට වඩා 20 ගුණයකින් වැඩිය. එබැවින්, වීදුරු බෝතල්වල විකුණන කිරි මිලදී ගැනීම වෙත මාරු වීම දේශගුණික විපර්යාසයන්ට සාපේක්ෂව විශාල වෙනසක් නොකරනු ඇත, උදාහරණයක් ලෙස, ඔබේ කිරි පරිභෝජනය අඩකින් අඩු කිරීම ඊට වඩා වැදගත්ය.

    දැන් සුපිරි වෙළඳසැල්වල විකුණනු ලබන ශාක පදනම් කරගත් මස් විකල්ප සමඟ, වඩා තිරසාර ආහාර සඳහා ප්‍රවේශය කිසි විටෙකත් වඩා හොඳ විය නොහැකිය.

    ඔබ මෙතෙක් කියවා ඇති තොරතුරු පදනම් කරගෙන අනාගතයේදී වෙනස් ආකාරයකින් ආහාර ගැනීම ගැන ඔබ සිතනවාද? සමහර විට නැත. තරබාරුකම පිළිබඳ පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන් ආහාර ගන්නා ආකාරය වෙනස් කිරීමට වැඩි තොරතුරු තිබීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි. කෙසේ වෙතත්, එය උදව් කරයි, මන්දයත් මිනිසුන් පද්ධති වෙනස්වීම් වලට වැඩි සහයෝගයක් දක්වන බැවිනි. (උදාහරණයක් ලෙස සීනි බද්දක්). 

    දේශගුණික විපර්යාස සඳහා ආහාරවල බලපෑම අවම කිරීම සඳහා අපට හඳුන්වා දිය හැකි පද්ධති වෙනස්කම් මොනවාද? පළමු පියවර වන්නේ විනිවිදභාවයයි. ගුවන් යානා මගින් ප්‍රවාහනය කරන ලද පළතුරු පිළිබඳ එම උදාහරණය ගන්න. (ගුවන් මගින් පැමිණෙන සියලුම ආහාරවල ගුවන් යානා ස්ටිකරයක් an airplane sticker දැකීමට මා කැමතිය) 

    දේශගුණික බලපෑම් ගණනය කිරීමේ විවිධ ක්‍රම තිබේ. නමුත් අධ්‍යයනවලින් බහුතරයක් “kg CO2e” (කාබන් ඩයොක්සයිඩ් කිලෝග්‍රෑම් සමාන – kilograms of carbon dioxide equivalent) භාවිතා කරයි. ආහාර නිෂ්පාදනයේ වැදගත්ම දායකත්වය සපයන නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ් සහ මීතේන් ඇතුළු සියලුම හරිතාගාර වායූන්ගේ දායකත්වය එකතු කිරීමේ ක්‍රමයකි. 

    යුරෝපයේ නිපදවන 8oz මස් කුට්ටියක් සාමාන්‍යයෙන් කිලෝග්‍රෑම් 10 CO2e ප්‍රමාණයක් ඇති කරන අතර සාමාන්‍ය ගෝලීය පුරවැසියෙකුගේ මුළු දෛනික ආහාර වේල දිනකට කිලෝග්‍රෑම් 6 CO2e පමණ වේ. සෑම දිනකම හරක් මස් 8oz ආහාරයට ගැනීම අපගේ අයවැයට වඩා වැඩිය. නමුත් මයික්‍රෝවේව් කළ අර්තාපල් සහ බෝංචි දිවා කාලයේදී වෙනත් ආහාර අනුභව කිරීමට විශාල ඉඩක් තබයි. මන්දයත් එය කිලෝ ග්‍රෑම් 0.5 ට වඩා අඩු CO2e ප්‍රමාණයක් දායක වන බැවිනි.

    ලේබල් කිරීම මගින් ‘ආහාර දේශගුණික බලපෑම් (food climate impacts) පිළිබඳ පාරිභෝගික දැනුවත්භාවය වර්ධනය ගත හැකිය . මේවායින් සමහරක් දැනටමත් සිදුවීමට පටන් ගෙන ඇති අතර, ආහාර වෙළඳ නාම වන Quorn සහ Oatly ඔවුන්ගේ එක් එක් නිෂ්පාදන සඳහා විමෝචන ඔවුන්ගේ පැකේජවල පෙන්වයි. නමුත් සමහර අයට මේ පිළිබඳ හැඟීමක් තිබිය හැකිය. 2009 දී වෝකර්ස් ක්‍රිස්ප්ස් ඔවුන්ගේ පැකට්වල CO2e මුද්‍රණය කිරීම ආරම්භ කළ අතර එක්සත් රාජධානියේ සුපිරි වෙළඳසැල් දැවැන්තයෙකු වන ටෙස්කෝස් සිය ගණනක් නිෂ්පාදන සඳහා ද එසේ කිරීමට පටන් ගත්තේය. (පසුව ඒවා නැවතුණේ එය ඔවුන්ට වෙළඳපල වාසියක් ලබා නොදෙන බැවිනි)

    ‘ මිනිස්සු ඒ කාලේ ඒවා කිසිසේත් ගණන් ගත්තේ නැහැ. ඔවුන් දැන් ප්‍රමාණවත්ද? ඔවුන් එසේ කළත් අපට මෙය ස්වේච්ඡා පද්ධතියක් ලෙස තැබිය හැකිද?‘

    ඩෙන්මාර්කය මෑතකදී ආහාර දේශගුණික ලේබල් කිරීම අනිවාර්ය කරන බව ප්‍රකාශ කර ඇති අතර දේශගුණික බලපෑම් පිළිබඳව විශේෂයෙන් ආහාරමය මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කර ඇත. 

    ඔබ දේශගුණික බලපෑම් ලේබල දෙස බලනවාද? අප සුපිරි වෙළඳසැල් රාක්ක දිගේ ගමන් කරන විට වෙනසක් කිරීමට අවශ්‍ය තරම් තොරතුරු දැනටමත් තිබේ. ඉතින් සමහර විට නව ක්‍රමය කිසිම තේරුමක් නැතිද? නමුත් ඔබ ඒවා දෙස එතරම් අවධානය යොමු නොකළත් බලපෑමක් ඇති කරන බව පෙනේ. නිෂ්පාදකයින්ට ඔවුන්ගේ පැකට්වල “නරක” ලේබලයක් අවශ්‍ය නොවන අතර සමහර විට ලුණු අන්තර්ගතයෙන් පෙන්වා ඇති පරිදි ඍණාත්මක සෞඛ්‍ය සලකුණක් උපයන කාණ්ඩයකට වැටීම වළක්වා ගැනීමට ප්‍රතිසංස්කරණය කරයි

    නිවසේ ආහාර පිසීම (home cooking) මගින් ආහාර දේශගුණික බලපෑම්වලට (food climate impacts) සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් එකතු කළ හැකි බව දැන ගැනීමෙන් බොහෝ අය පුදුමයට පත් වෙති. පර්යේෂණයන්ට අනුව උඳුන තුල එළවළු පුලුස්සා දැමීම සාමාන්‍යයෙන් ඒවායේ දේශගුණික බලපෑම් මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය. පැය දෙකක් උඳුන මත තැබීම CO2e 2kg පමණ දායක වේ. උදුනෙන් බේක් කරන ලද අර්තාපල් මයික්‍රෝවේව් උදුනකට වඩා බෙහෙවින් නරක ය. මිනිත්තු අටක් මයික්‍රෝවේව් උදුන භාවිතා කිරීම කිලෝග්‍රෑම් 0.1 ට වඩා අඩු CO2e ට දායක වේ.

    නව තාක්ෂණය මඟින් ගණනය කිරීම් සිදු කිරීම සඳහා ආහාර නිෂ්පාදකයින් මත පැටවෙන බර අඩු කර ගත හැකිය. සිසිල් ගොවිපල (Cool Farm) මෙවලම වැනි පරිගණක වැඩසටහන්, CO2e kg ගණනය කිරීම සඳහා පවතින ගොවිපල දත්ත භාවිතා කරයි. බ්ලොක්චේන් (Blockchain) සැපයුම් දාමයට පහළින් තොරතුරු තත්‍ය වේලාවට බෙදා ගැනීමේ හැකියාව ලබා දෙයි. ගිකි වැනි යෙදුම් (Apps like Giki) පාරිභෝගිකයින්ට තීරු කේතය පරිලෝකනය කිරීමෙන් භාණ්ඩයට “ඉතා ඉහළ”, “ඉහළ”, “මධ්‍යම” හෝ “අඩු” දේශගුණික බලපෑම් තිබේදැයි පැවසීමට උපකාරී වේ. සබැඳි සාප්පු සවාරි යෙදුම් (Online shopping apps) මගින් අපගේ ට්‍රොලි වල දේශගුණික උණුසුම් ස්ථාන climate hotspots in our trolley පෙන්විය හැකිය. 

    අවසාන වශයෙන්, ආහාර අපද්‍රව්‍ය food waste නරක බව අප සැමට එකඟ විය හැකිය. ගෝලීය වශයෙන්, ආහාර වලින් තුනෙන් එකක් පමණ විනාශ වී හෝ නාස්ති වන අතර එක්සත් රාජධානිය වැනි රටවල මෙම අපද්‍රව්‍ය වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදුවන්නේ නිවසේදීය. 

    ආහාර අපද්‍රව්‍ය අවම කිරීමෙන් අපතේ යන ආහාරවල දේශගුණික බලපෑම් ඇතිවීම වළක්වා ගැනීම මෙන්ම කුණු වීමට අඩු ආහාර යැවීම සහ ගොඩබෑමේ ස්ථානවල මීතේන් මුදා හැරීම වළක්වා ගත හැකිය. ආහාර අපද්‍රව්‍ය අවම කිරීම සඳහා අත්හදා බැලූ සහ පරීක්ෂා කරන ලද ක්‍රම අතරට ආහාර සැලසුම් කිරීම, ශීතකරණය හෝ කැටි කිරීම සහ ඉතිරිව ඇති ආහාර අනුභව කිරීම සහ ප්‍රමාණාත්මකව මැනීම ඇතුළත් වේ. 

    නමුත් තාක්‍ෂණයටද අපට උපකාර කළ හැකිය. තාක්ෂණික සමාගමක් වන Food Cloud අපද්‍රව්‍ය රහිත ඉල්ලුමේ වෙනස්වීම් වලට ප්‍රතික්‍රියා කිරීම සඳහා ගතික මිලකරණය භාවිතා කරමින් ආහාර බෙදාහරින්නන් සඳහා විසඳුම් ලබා දෙන අතර අතිරික්තය අවශ්‍යතා ඇති අය වෙත හරවා යවයි. පාරිභෝගිකයින්ට තම අසල්වැසියන්ට තවදුරටත් අවශ්‍ය නොවන ආහාර ගැන දැන ගැනීමට ඉඩ දිය හැකිය.

    අපගේ ජීවිත තුළ අප සැමට දැන් කළ හැකි දේවල් තිබේ, එසේම වඩාත් පුළුල් ලෙස දැනුවත් කිරීම. බීබීසී ෆියුචර් හිFoodprint Calculator. භාවිතයෙන් ඔබේම දේශගුණික බලපෑම් සඳහා ඔබේ ආහාර කොපමණ ප්‍රමාණයක් දායක වේද යන්න ඔබට දැනගත හැකිය . කැල්කියුලේටරය අඩු බලපෑමක් ඇති ආහාර ආදේශක ද පෙන්වයි. 

    දත්ත විද්‍යාඥයෙකු ලෙස මගේ අවවාදය වනුයේ ඔබ නිරන්තරයෙන් ආහාරයට ගන්නා ආහාර කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන්න. එය වඩාත්ම දේශගුණික බලපෑමට හේතු වේ. ඔබට මෙම නිත්‍ය දේවල් පළමුව වෙනස් කළ හැකි නම් එය වඩාත් කළමනාකරණය කළ හැකි අතර දේශගුණික ප්‍රතිලාභ වසර පුරා එකතු වේ . ඉන්පසු ප්‍රමාණ දෙස බැලීමෙන් ආරම්භ කරන්න. ඔබට එක් සේවාවක් සඳහා වන මුදල අඩකින් අඩු කළ හැකි නම්, මෙය දැනටමත් විශාල වෙනසක් කරනු ඇත. නමුත් බොහෝ දෙනෙකුට නිතිපතා දේවල් අඩු කිරීමට හෝ අහිමි කිරීමට වඩා නව දේවල් එකතු කිරීම ගැන හොඳ හැඟීමක් ඇත. එබැවින් ඔබේ ආහාර වේලට එළවළු සහ බෝංචි හෝ පරිප්පු වැනි දේශගුණික හිතකාමී ආහාර එකතු කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න. 

    නිදසුනක් ලෙස, ස්පැගටි බොලොග්නිස් හි දේශගුණික බලපෑමෙන් 90% ක් පමණ පැමිණෙන්නේ හරක් මස් වලින් වන අතර, එක් කොටසක් කිලෝග්‍රෑම් 6 ක් පමණ CO2e පමණ වේ. පරිප්පු ටින් කිහිපයක් සමඟ වට්ටෝරුව වැඩි කිරීම ඔබ කොටසකට අනුභව කරන හරක් මස් ප්‍රමාණය ස්වයංක්‍රීයව අඩු කරයි. ඔබට සම්පූර්ණ මාර්ගයට යාමට අවශ්‍ය නම්, හරක් මස් ටින් කළ පරිප්පු මගින් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමෙන් සමස්ත දේශගුණික බලපෑම අවම කළ හැකිය.

    සාරා බ්‍රිඩ්ල් Sarah Bridle එක්සත් රාජධානියේ මැන්චෙස්ටර් විශ්ව විද්‍යාලයේ භෞතික විද්‍යා අංශයේ මහාචාර්යවරියකි. ඇය විශ්ව විද්‍යාව සහ ආහාර නිෂ්පාදනය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා දත්ත විද්‍යාව භාවිතා කරන අතර  ඇය  Food and Climate Change – Without the Hot Air කෘතියේ කතුවරියයි.

    බී.බී.සී. ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

  • නෙළුම්පොකුණ අභියස දැවැන්ත සිතුවම ඉවත් කිරීම: සමාජමාධ්‍ය ගිනිගනී

    නෙළුම්පොකුණ අභියස දැවැන්ත සිතුවම ඉවත් කිරීම: සමාජමාධ්‍ය ගිනිගනී

    දේශගුණ විපර්යාසන්ට එරෙහිව පියවර ගැනීමේ දිනයට සමගාමීව කොළඹදී පැවැත්වීමට නියමිත තිබු මහජනතාව දැනුවත් කිරීමේ වැඩපිළිවෙලක් සඳහා පරිසර සංවිධාන කිහිපයක් විසින් නෙළුම් පොකුණ රගහල ඉදිරිපිට නිර්මාණය කළ උසින් අඩි 20 ක් හා දිගින් අඩි 70ක් වන විශාල සිතුවම අද (මාර්තු 19) දෙවරක් ඉවත් කිරීමට බලධාරීන් පියවර ගැනීම සමග සමාජමාධ්‍ය තුළ බලවත් කැළඹීමක් ඇතිවී තිබෙනවා.

    සිතුවම

    නෙළුම්පොකුණ ඉදිරිපිට තාවකාලික අට්ටාලයක් මත ප්‍රදර්ශනය කළ මෙම විශාල සිතුවම අද (19) උදෑසන කොළඹ නගර සභා සේවකයින් පිරිසක් විසින් මුල් වරට ඉවත් කිරීමට පියවර ගත්තා. නගර සභා සේවකයින්ගේ මෙම පියවරට විරෝධය පා සංවිධායකයින් කියා සිටියේ එය නගර සභා අවසරය මත ඉදි කර ඇති බවයි. ඒ අනුව යළිත් නගර සභා සේවකයින් විසින් ම එය සවි කිරීමට පියවර ගත්තා.

    නගරසභාව දැනුවත් කළ ලිපිය
    ,නගරසභාව දැනුවත් කළ ලිපිය

    නමුත් එයින් පැය ගණනකට පසු පොලිසියේ පරිසර ඒකකය විසින් එම විශාල සිතුවම නැවතත් ඉවත් කිරීමට පියවර ගත් බවට සංවිධායකයෝ චෝදනා කරනවා.

    “අපි මේ සඳහා කොළඹ නගර සභාවෙන් අවසර අරගෙනයි තිබුණේ. අපි මේ පිළිබඳව පොලීසියත් දැනුවත් කර තිබුණේ. පොලිසියෙන් අපිට කිව්වේ PHI ගෙන් අවසර ගන්න කියලා හවස තියෙන දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහනට. නගරසභාවට අපි මේ සිතුවම ගැන දැනුවත් කරලයි තිබුණේ. එත් අපි මේ සිතුවම ඊයේ රෑ දැම්මට පස්සේ අද උදේ ඇවිත් ඒක ගලවන්න කිව්වා,” ප්‍රදර්ශනය සංවිධානය කළ කණ්ඩායමේ අනන්‍යතාව හෙළි කිරීමට අකමැති ක්‍රියාකාරිනියක් මාධ්‍ය වෙත ප්‍රකාශ කළා.

    “ඒක ඔවුන් ගලවා රැගෙන යන්න යනකොට අපි ඒ සිතුවම උඩ ඉඳගෙන ඒක ගෙනියන්න දුන්නේ නෑ. අපි ළඟ තව චිත්‍ර හා කලා නිර්මාණ තියෙනවා ප්‍රදර්ශනයට ඒත් ඒ අය අපිට ඒ කිසිදෙයක් පාර්ක් එක ඇතුළට ගෙනියන්න දෙන්නේ නෑ. මේ ළමයින්ගේ ශ්‍රමය මේ ළමයි සතියක් පුරා ඇඳපු චිත්‍ර මෙතන තියෙන්නේ.”

    සිතුවම රැකගැනීමට එය උඩ වාඩිවී
    සිතුවම රැකගැනීමට එය උඩ වාඩිවී සිටින ක්‍රියාකාරිනියන් දෙදෙනෙක‍

    මේ අතර මෙම සිදුවීම සමාජ මධ්‍යයේ දැඩි ලෙස විවේචනයට ලක්ව තිබෙනවා. එක් සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක තම මුහුණු පොතේ සටහනක් තබමින් පවසා තිබුණේ “විහාර මහාදේවී උද්‍යානයේ පරිසර සංහාරය සම්බන්ධයෙන් ළමා එකමුතු කිහිපයක් අඳින ලද මියුරල් චිත්‍රය ඉවත් කිරීමට ජනාධිපති කාර්‍යාලයෙන් යැයි කියා ගන්නා පිරිසක් නියෝග කොට ඇත. පරිසර සංහාරයට එරෙහිව දරුවන් මර්දනය හෙළා දකිමු!” යනුවෙනි.

    පංචාලි පනාපිටිය මුහුණුපොතේ තැබූ සටහන

    මේ සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වන පිරිස් පවසන්නේ මීට වසරකට පමණ පෙර රටවටා බිත්ති මත සිතුවම් නිර්මාණයට අනුබල දුන් ආණ්ඩුවක් අද මෙවැනි පියවරක් ගැනීම ගැන තමන් විමතියට පත් නොවන බවයි.

    ‘මේක තමයි ලංකාවේ දේශපාලනයේ නියම ස්වභාවය. තමන්ගේ න්‍යාය පත්‍රයට සිදුවන ඕනෑ දෙයක් දේශප්‍රේමි වන විට තමන්ට විරුද්ධ මත මර්ධනය කිරීමට ඔවුන් දෙවරක් හිතන්නේ නැහැ. මේ වන විට පරිසරය ගැන කතා කිරීම ආණ්ඩුවට දරා ගන්න බැහැ‘ යැයි තරුණ සමාජ ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන කඩවත රොෂාන් රණවීර කියා සිටියා.

  • සංගක්කාර කෝටු මස් කරන ‘දඹුල්ලේ සුද්ධවන්තයෝ’

    සංගක්කාර කෝටු මස් කරන ‘දඹුල්ලේ සුද්ධවන්තයෝ’

    සංගක්කාර සිද්ධිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? මෙහිදී කොහොඹා කන්කාරියේ ඌරා මස් කිරිමක් නිරූපනය  කරන කොටසක් සිහිපත් වේ. උක්ත ඉඩම් සිද්ධිය මේ වනවිට අවලංගු කර එකී කාර්ය සඳහා දායකත්වය ලබාදුන්  ග්‍රාම  නිලධාරි වරයාගේ වැඩ තහනම් කර ඇත.  ඌරා මස් කිරිම සිදුවෙමින් පවතී.

    කුමාර සංගක්කාර ලෝක ප්‍රකට ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු ක්‍රිකට් ක්‍ෂේත්‍රයේ ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ වගකීම් දරමින් සම්භාවනාවට පාත්‍රවූ බොහෝ ක්‍රීඩකයන්ට අභිබවා තවමත් දිලිසෙන දෙපයින් ගමන් කරමින් සිටින්නෙකි. සංගක්කාර අපට වටින්නේ එහෙමය.දැන් සංගක්කාර යනු පට්ට දූෂිතයෙකි. වරද සංගක්කාර ඉඩම් පළහිලව්වකට මැදිවීම නොවේ. අප රට වෙනුවෙන් ක්‍රිකට් ක්‍රිඩා කිරිමය. සමහරු එයා ඉවරයි කියන්නේ දැඩි තෘප්තියකිනි.

    විශේෂයෙන් අපේ මාධ්‍ය මෙහෙවර අති විශිෂ්ඨය. දැන් සංගක්කාර පිටස්තර ලෝකයටද හොරෙකි. හෝ වංචනිකයෙකි. ඔහු පසුපස රටේ නීතිය හඹා එමින් සිටියි. රඹකැන්ඔය ප්‍රදේශයේ විවාදිත වන විනාසය කළ පිරිසක් කාටත් නොකියා එකී භූමියෙන් ඉවත්ව ගොස් ඇත. ඒ ගියේ කවුද කියා මාධ්‍ය  රටට කියන්නේ නැත. මංගලඔය ඉවුරු විනාස කරමින් වැලි කනිමින් සිටිනු වාර්තා විය. එවැනි වන විනාසයන් වැලි පස් ගැනීම් දිනපතා දස අතින් වාර්තා වේ. එහෙත්  ඒවා මාධ්‍ය වාර්තාවලින් එපිටට ගමන් කරන්නේ නැත. සිරස ලක්‍ෂපති තරගයට සිංහරාජ අඩවියෙන් පැමිණි  භාග්‍යා අබේරත්න  පසුපසද රටේ නීතිය හඹා එමින් පවතී. ඒ ඇයි? සංගක්කාර විශිෂ්ඨ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකු වීමත්, භාග්‍යා ඇත්ත කතා කිරිමත්  නිසාය.

    මාධ්‍ය රටට හානිකර මෙවැනි සිද්ධි තරාතිරම නොබලා, රටට හෙළි කළ කිරිමේදි ගවේශණාත්මකව ක්‍රියා කළ යුතුවේ.  සමහර මාධ්‍ය සංගක්කාර සිද්ධියේදී මතු කර ගත්තේ ඔහුට නීතිය පිළිබඳ දැනුමය.  සංගක්කාර සිද්ධිය  පසුපස සිටි ඉඩම් තැරැව්කරුවන් හෙළිදරව් වෙද්දී, සංගා කෙටි කලක් නීති විද්‍යාලයේ සිටි බව සොයා ගත්හ.  සංගා ක්‍රිකට් ලෝකයේ ඉහළට එසවුණ එක් අවස්ථාවක ඔහු නීති ශිෂ්‍යයෙකු බව  මාධ්‍ය වාර්තා කළේය. ඊට පසු දින සමහරුන් කතා කළේ ඔහු රටට ගෙනා ගෞරවය නොවේ. නීති විද්‍යාලයට ඇතුල්ව අතරමග දමා යාම නිසා  රටේ තවත් කෙනෙකුගේ අවස්ථාව අහිමිවිම ගැනය. අප මේවා දැකිය යුත්තේ උපේක්‍ෂාවෙනි. එහෙත් උනන්දුවේ ප්‍රමාණය උපේක්‍ෂාවෙන් යටපත් කළ නැත. අධිකරණයේදී කෙනෙකුගේ කැරැට්ටුව විමසා බලන්නේ වැරදිකරු වුණොත් පමණකි. නීති විද්‍යාලයට ඇතුල්වීමේ කතාව නිසා, සංගක්කාර රටේ නීතියට අවනත විය යුතුය. මේවා මරු කතාය.

    දේශපාලන පළිගැනීම් කොමිෂන් වාර්තාව ඉල්ලා ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමයේ සභාපති පදවිය දැරූ කීර්තිමත් නීතිඥවරුන් අත්සන් කළ ලිපියට ජනාධිපති නීතිඥ ඩබ්ලිව්.දයාරත්න අත්සන් නොකළ බව ප්‍රකාශ විය. ඒ ඔහු කීර්තිමත් නීතිඥයෙකු නිසා විය හැකිය.  ඔහු අත්සන් නොකළේ ඇයි? හේතුව ලේක් හවුස් සභාපති ධුරය දැරිමද? කිසිවෙකු ප්‍රශ්න කරන්නේ නැත. ඒ අතර, තවමත් ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමයේ සභාපති ධුරය දරමින් සිටි ජනාධිපති නීතිඥ කාලිංග ඉන්දතිස්සද මේ ලිපියට අත්සන් තබා නැත.  සංගක්කාර සිද්ධිය  පසුපස සිටි ඉඩම් තැරැව්කරුවන් හෙළිදරව් වෙද්දී, නීතිය සහ  සංගක්කාර එක කොටුවක කොටු කිරිම, ඌරා මස් කිරිමක් නොවන්නේද? මේවා චූන්පාන් වෙළඳ සංගීත රිද්මයන්ය.

    සංගක්කාර තරග පාවා දුන්නා නම්, ක්‍රිකට් පාලක මණ්ඩලය නොමග යවා යම් ධනයක් ලබා ගත්තා නම්, ඊට ඔහු වගකිව යුතුවේ. එය වෙනම තත්වයකි. උඩුවේ ධම්මාලෝකගේ අලි හොරකම දේශපාලන චෝදනාවකි. ඩේසි ආච්චිගේ මැණික් මල්ල, රාජපක්‍ෂලාගේ වීරකැටිය සොහොන, අමාත්‍යාංශ ලේකම්ව සිටි කෝටිපති ව්‍යාපාරිකයෙකු සතු කර්මාන්ත ශාලාවක් නිසා, රතුපස්වල ගමේ ළිං ජලයට විෂ මිශ්‍ර වීමේ සිද්ධිය. මල්වානේ හිමිකාරයෙකු නැති නිවෙස, සිරිලිය ගිණුමේ ශිරන්ති රාජපක්‍ෂගේ හැඳුනුම් පත් අංකය, වීරවංශ ජෝඩුව රාජ්‍ය ලේඛන හරහා වයස අඩුකර ගැනීම මේ සියල්ල සමග ගත් කළ සංගක්කාරගේ බිරියගේ නම පටැලවුණ ඉඩම් සිද්ධිය හරහා මතුවන නෛතික වගකීම් ඉහළ යන්නේ ඔවුන් දේශපාලනඥයන් නිසාය. බෞද්ධ භික්‍ෂුවකගෙන් අපේක්‍ෂා නොකරන, රාජපක්‍ෂ වැනි දේශමාමක දේශපාලනඥයන්ගෙන් අපේක්‍ෂා නොකරන නීතිගරුක බවක් විනයක් පාරද්‍රෘශ්‍යභාවයක් තම දක්‍ෂකම් පෙන්වා රටට කීර්තියක් අත්කර දුන් කුමාර් සංගක්කාරගෙන් අපේක්‍ෂා  කිරීම සංගාට හොඳය.  

    මේ කරන්නේ කුමා සංගක්කාර සුද්ධ කිරිම නොවේ. පවත්නා සමාජ විකෘතිය සාකච්ඡා කිරිමටය. දඹුලු පාපිස්ස යට පවත්නා, දූෂිත තත්වය තුළ සංගාගේ සිද්ධිය විය හැකි බව සාකච්ඡා කිරිමටය. දඹුල්ල හරහා බස් රියකින් ගමන් කරන්නෙකුට ඔහු නොදැන හොර බඩු ළඟ තමා ගත්තෙකු විය හැකිය. වර්තමානයේ දඹුල්ල ප්‍රසිද්ධ ලෙන් විහාරය නිසා නොවේ. විශේෂිත ආර්ථීක මධ්‍යස්තානය නිසාය. එකී ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන ඉපයීම් වලින් දෛනිකව කප්පම් ගන්නා දේශපාලනඥයන් නිසාය.

    මේ රටේ ජනතාවගේ ගෞරවයට පත් දේශපාලනඥයෙකුගේ සමහර දරු මුණුපුරන්ට මේ කතා බොරු යයි කිව හැකිද? කණ්ඩලම ප්‍රසිද්ධ හෝටලය ආරම්භ කළ අවදියේ තමන් බලයට පත්වූ වහා එකී ගොඩනැගිල්ල මහ රෝහලක් කරන බවට දුන් පොරොන්දු වුණේ  රිචඩ් පතිරණය. ඒ හෝටලය රෝහලක් නොවී තවමත් හෝටලයක් ලෙස පවතින්නේ රිචඩ් පතිරණ සෞඛ්‍ය ඇමති නොවූ නිසා ය. මේවා විහිථතහ`ථ නොවේ. බරපතල ලෙස රට රවටමින්  කරන තක්කඩිකම්ය.  

    සංගක්කාර රවටා ඇත්තේ රජය මිස,  ඒ ඉඩමේ මුල් හිමිකාරිය නොවේ. ඇය එය විකුණා හෝ පවරා ඇත්තේ අසරණකමටය. යම් නීති විරෝධි සැක කටයුතු ක්‍රියාවක් නිසා, නිමල් ලංසා පදිංචිව සිටි නිවෙස  රජයේ ආරක්‍ෂක අංශ මහ රෑ වැටලූහ. ඒ අවස්ථාවේ ඔහු බේරුණේ රටේ ජනාධිපති එහි පැමිණි නිසාය. අද සංගාගෙන් සදාචාරය අපේක්‍ෂා කරන රටේ මිනිස්සු නිමල් ලංසා තබා ඇත්තේ කොතැනද? ඔහු බේරා ගත් මහින්ද රාජපක්‍ෂට දක්වන ගෞරවය කෙබඳුද? ස්ථීර විවාහ දීමනා ගෙවමින්, දික්කසාදවූ සංගාගේ මට්ටමේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයන් වෙති.

    එහෙත් මහින්දානන්ද අලුත්ගමගේ එරෙහි දික්කසාද නඩුව නැවත අලුත් වෙමින් ප්‍රශ්න කරයි. ඊට හේතුව ඔහු වටා ආරෝපනයවී ඇති දේශපාලන හෝ සමාජ වගකීමද? හෝ ඔහු උඩරැටියෙකු  වීම නිසාද? ප්‍රශ්නයක් මේ ආකාරයෙන් ලඝු කළ යුතු හෝ අවුල් කළ යුතු නැත. එහෙත්  ප්‍රශ්නයක් හඳුනා ගැනීමට අහුමු`ථ අතගා බැලීමත් ක්‍රමයකි.  හරියට සංගාගේ ලෝ කොලේජ් කතාව වාගේය.

    අප නැවත දඹුල්ල නම් දූෂණයට තෝතැනිවූ සංගා ගස් බැන්ද දඹුල්ල වෙත යොමු විය යුතුවේ. රජය සතු ඉඩම් බහුල  දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ ඉඩම් සංගක්කාර ක්‍රමයට අවභාවිතාවීම ගැන වෙනම කොමිසමක් පත් කළ හැකි නම්  තැරැව්කරුවන් සමග එකට කනබොන මුදල් උපයන නිලධාරින් සිය ගණනින් සොයාගත හැකිවේ. මේ සිය`ථ ඉඩම් දූෂණ සිදුවී ඇත්තේ සීගිරි ගල පෙනෙන ඉසව්වේ ඇති ඉඩම් සම්බන්ධව වීමත් වැදගත්ය.  රජයේ සමහර ප්‍රාදේශීය බලධාරින් මේ ආකාරයට තමන්ම ඉඩම් හිමිකර ගෙන විවිධ ආයෝජන කරමින් ධනය උපයන අයුරු දඹුල්ලට රහසක් නොවේ. මෙතන සිදුවී ඇත්තේ තවත් විවිධ හේතු මත සංගක්කාර මස් කිරිමක් පමණකි.

    සිද්ධිය සැලවූ සැනින් ප්‍රකට මාධ්‍යවේදියෙකු තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත යටතේ, සිය`ථ ලෙඛන ලබාගෙන ප්‍රසිද්ධ කළේය. ඉඩම හිමි මුල් කාන්තාවගේ හඬ පටයද රටට ඇහෙන්නට සැලැස්විය.එය යහපත්ය. මෙවැනි දූෂණයන්  පිටස්තර සමාජයට තනිව සිදු කළ නොහැකිය. මේ දූෂණ වංචා පෙළ ගස්වන්නේ  තැරැව්කරුවන්ය. රජයේ බලධාරින්ය.ග්‍රාම නිලධාරි වහා වැඩ තහනමට ලක් කළේ ඒ වරද කළ එකම නිලධාරියා ඔහු නිසා නම් අප ආඩම්බර විය යුතුවේ. එහෙත් අමිහිරි ඇත්ත එය නොවේ.  සංගක්කාර ජෝඩුව සීගිරි ගල පෙනෙන ඉඩම් සොයා ගොස් මේ ඉඩම අත්පත් කර ගැනීමට මේ වංචාව සැලසුම් කළේද? සෙවිය යුත්තේ මෙයයි. මේ සියල්ල ඉහළ සිට පහළට සිටින බලධාරින් දැනුවත්ව සිදුවන ක්‍රියාවන්ය. මුදල් වාසියට මෙන්ම වෙනත් උවමනාවන් සඳහා දඹුල්ල ප්‍රදේශය කරවන බලධාරින් මෙවැනි දේ කරන්නේ අද ඊයේ නොවේ. මාධ්‍ය සගයන්ට මෙවැනි සිද්ධි හෙළි කරමින් දූෂණයට වැට බැඳීය හැකිය. කළ යුත්තේ අවදියෙන් සිටිම පමණකි. දැන් දොර විවෘතව ඇත.  
    එක් ඔත්තුවක් මෙසේය. දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් එච්.පී.පී.ඒ. හේවාපතිරණ මහත්මිය අංක 5/3/12/1-31  සහ 2015.12.30 දින  ලිපිය නිකුත් කර අඩ සිය වසකට ආසන්න කාලයක් පැවති බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයක් අනවසර ඉදි කිරිමක් ලෙස කඩා ඉවත් කිරිමට උසාවි නියෝග ලබා ගත්තේය. හන්දි ගානේ බෝගස් වටකොට පන්සල් ගොඩනැගෙන රටේ දඹුල්ල වෑවලවැව ගම්මානයෙ කලක් භික්‍ෂුන් වාසය කොට යම් කලක් අක්‍රියව පැවති ආරාමයකට නැවත භික්‍ෂුන් වැඩම කිරිම අනවසර වන්නේ කෙසේද? ජ්‍යේෂ්ඨ රාජ්‍ය නිලධාරිනි එච්.පී.පී.ඒ. හේවාපතිරණ අදටත් ඊට උත්තර බැඳීය යුතුවේ. එය ඔප්පු වුණොත් ඇය  ඊට දඬුවම් ලැබිය යුතුවේ. සංගක්කාර මෙන් සමාජ අපවාදය ලැබිය යුතුවේ. සමාජය වෙනුවෙන් කාංචන ආරියදාස සගයා මේ තොරතුරු සොයා හෙළි කරනු ඇත.  

    උක්ත වෑවලවැව ශ්‍රී සම්බෝධි විහාරය සහ වෑවලවැව මහසෙන් අවමංග්‍යාධාර සමිතිය එකී පන්සල් භූමියෙහි අදටත් ස්ථානගතව ඇත. භික්‍ෂුන් වහන්සේලා නේවාසිකව වැඩ නොසිටි එක් අවස්ථාවක එකී භූමියෙහි හිමිකම සමිතියට ලබා දීමට දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම්  ජිනාදරී සිරිවර්ධන මහත්මිය අංක 77/4/4/4/44 සහ 2002.12.17. දින දරන ලිපියෙන්  මධ්‍යම පළාත් ඉඩම් කොමසාරිස් වෙත සිය අනුමැතිය දක්වා තිබිණ.  ඒ  වෑවලවැව මහසෙන් අවමංග්‍යාධාර සමිතිය අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මකව පැවති නිසාය.  මාධ්‍යවේදින්ට අවශ්‍ය නම් උක්ත දඹුල්ල. වෑවලවැව, මහසෙන් අවමංග්‍යාධාර සමිතිය රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන පිළිබඳ නියෝජ්‍ය රෙජිස්ට්‍රාර්/ සහකාර රෙජිස්ට්‍රාර් වරයා ලෙස  2001.01.05 දින අංක 23 යටතේ ලිය පදිංචි කර  ඇති බවද විමසා බැලිය හැකිය.

    දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් එච්.පී.පී.ඒ. හේවාපතිරණ අංක 5/3/12/1-31  සහ 2015.12.30 දින  ලිපිය නිකුත් කළේ ඒ තොරතුරු තම කාර්යාලයේ පවත්නා බව නොදැන නොවේ. සත්‍ය හේතුව වෑවලවැව අසල පිහිටි තවත් පන්සලක භික්‍ෂුන් සතු ශක්තියයි. දූෂණයක් සිදුවි නැද්ද?  මේ සියල්ල දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් සහ මධ්‍යම පළාත් ඉඩම් කොමසාරිස් පළවන සහ දෙවන වගඋත්තරකරුවන් කරමින් මහනුවර මහාධීකරණයෙහි 2015-03- 12  දින පවරන ලද අංක උරසඑ    11   රැ2015  දරන නඩුවේ  2016-04-28-  දින ප්‍රකාශිත තීන්දුවෙහි දැක්වේ.

    බලධාරින් සංගක්කාර සිද්ධියේදී ග්‍රාම නිලධාරිගේ බෙල්ලෙන් අල්ලා ගත්තේ දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම්ද? මාතලේ දිස්ත්‍රික් ලේකම්ද? මධ්‍යම පළාත් ආණ්ඩුකාරයාද? මේ කියන්නේ වෑවලවැව පන්සල අනවසර අල්ලා ගැනීමක් කළ සිද්ධිය පරිපාලන නිලධාරින් මුල්ව සිදු කළ නිසා, කිසිදු  පියවරක් නොගන්නා බවද? දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් එච්.පී.පී.ඒ. හේවාපතිරණ බලය අයුතු ලෙස යොදමින්  නිල බලය යොදා රජය පිළිගත් මෙම ස්වේච්ඡා  සමිතියේ සාමාජිකත්වය දරන 600කට නො අඩු රටේ පුරවැසි ගම් වාසින්ගේ රැස්විමේ අයිතිය ආගම ඇදහිමේ අයිතියට බාධා පමුණුවමින් බලපෑම් නොකළේද? එහෙත් මේ සිද්ධියට අත තැබුවොත් ඒ මාධ්‍ය කාරයන්ට දඹුල්ල වදක භූමියක් විය හැකිය.  

    අද සංගක්කාරට එළව එළවා පහර දෙන කණ්ඩායම් කරන්නේ ඌරා මස් කිරිමකි. මේ සක්‍රිය වෙන්නේ රජයේ අසාර්ථකත්වය වසා ගැනිමට එක දිගට පෙළ ගස්වන මාධ්‍ය සංදර්ශනයේ කොටසකි. සමහර විට, වාස් ගුණවර්ධන ජෝඩුවට මෙන්,  වෑවලවැව අපරාධය කල් උකුත්වීම හේතුවෙන් එච්.පී.පී.ඒ. හේවාපතිරණ මුදා හැරෙනු ඇත. එහෙත් දඹුල්ල යනු සංගක්කාරලා පමණක් නොව, දඹුල්ලට පත්ව එන නිලධාරින්ද සාතන්ලා කරවන තරම් කුප්‍රකට දේශයක්ව ඇත. හේතු බොහෝය. සංචාරක ආකර්ශනය ඊට එක් හේතුවකි. ඉනාමලුව කෝරලේ ඉඩම් සංවර්ධනය කිරිමෙන් සිංහරාජය, රඹකැන්ඔය ආදි තහනම් කලාපවල මෙමන් පරිසර හානි සිදුනොවේ.

    නීතිඥ චන්ද්‍රසිරි සෙනෙවිරත්න විසිනි.

  • අලි – මිනිස් ගැටුමට තිරසර විසදුමක් දීමට නොහැකි ඇයි ?

    අලි – මිනිස් ගැටුමට තිරසර විසදුමක් දීමට නොහැකි ඇයි ?

    ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ රාජ්‍ය ගිණුම් කාරක සභාවේ වාර්තාවන්ට අනුව, අලි මිනිස් ගැටුම නිසා ලෝකයේ වැඩියෙන්ම අලි මරණයට පත්වන රට බවට ශ්‍රී ලංකාව පත්ව තිබේ. වසරකට ශ්‍රී ලංකාවේ මියයන අලි ඇතුන් සංඛ්‍යාවේ සාමාන්‍ය අගය 272කි. එමෙන්ම අලි මිනිස් ගැටුම නිසා වාර්ෂිකව අහිමිවන මිනිස් ජීවිත සංඛ්‍යාවේ සාමාන්‍ය අගය 85කි.

    එසේ වුවද, ගෙවුණු 2020 වසර තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ අලි මරණ 327ක් සහ මිනිස් මරණ 113ක් වාර්තා විය. වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත වලට අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ අලි මිනිස් ගැටුම වඩාත්ම උග්‍ර වූ වසර 2019 වේ. එම වසරේදී අලි 407ක් සහ මිනිසුන් 122ක් මරණයට පත්ව තිබේ.

    අවසාන වරට ශ්‍රී ලංකාවේ අලි සංගණනයක් සිදු වූයේ 2011 වසරේදීය. එහි දත්ත වලට අනුව ලංකාවේ අලි ගහනය 5879කි. ඉන් 55 දෙනෙකු වැඩුණු දළ ඇතුන් වූහ. කලා වැව අවට සැරිසැරූ ‘රේවත’ ඇතා කැකිරාවේදී විදුලි සැර වැදීමෙන් මියගොස් සිටියදී මාර්තු 09 වැනිදා හමුවීම, අලි මිනිස් ගැටුම කෙරෙහි බොහෝ දෙනාගේ අවධානය යොමු වූ ආසන්නම සිදුවීම වේ.

    ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක 19 ක් තුළ පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස 133ක දැනට අලි මිනිස් ගැටුම් වාර්තා වේ. 2021 වසරේ පළමු දින 68 තුළ වාර්තාවී ඇති අලි මරණ සංඛ්‍යාව 61කි.

    කොළඹ කොටුවට අලි පනී

    අතීතයේදී ශ්‍රී ලංකාව පුරා අලි ජීවත්වූ බවට සාධක තිබේ. 1751 දී කොළඹ කොටුවට පැමිණි අලි දෙදෙනෙකු කළ පහරදීමකදී මිනිසුන් දෙදෙනෙකු මිය ගිය බවට වාර්තා ඇතැයි ආසියානු අලි පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු වන ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් ප්‍රනාන්දු බීබීසී සිංහල සේවයට කියා සිටියේය.

    ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු භූමියෙන් 62% අලි ජීවත්වේ. ඉන් 44%ක අලි සහ මිනිසුන් එකම ප්‍රදේශයක ජිවත් වේ.
    ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු භූමියෙන් 62% ක අලි ජීවත්වේ. ඉන් 44%ක අලි සහ මිනිසුන් එකම ප්‍රදේශයක ජිවත් වේ.

    සම්පුර්ණයෙන්ම නාගරීකරණය වූ ප්‍රදේශවල අද වනවිට අලි මිනිස් ගැටුම් වාර්තා නොවේ. මෙම ගැටලුව උග්‍ර වී තිබෙන්නේ අර්ධ නාගරික, තවදුරත් සංවර්ධනය කෙරෙමින් පවතින ප්‍රදේශවලය.

    2010 සහ 2020 කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්තාවූ අලි මරණ සංඛ්‍යාව 2958කි. ස්වභාවික මරණ 223ක් ද ඊට ඇතුළත් කර ඇත. වැඩිම මරණ සංඛ්‍යාවකට හේතුව වෙඩි තැබීම් වේ.

    අලි මරණ වලට ප්‍රධාන හේතු

    • වෙඩි තැබීම
    • හක්ක පටස්
    • විදුලි සැර වැදීම
    • අනතුරු
    • වස දීම

    ‘කුල්ලක දේ අල්ලට දැමීම’

    ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු භූමියෙන් 62% ක අලි ජීවත්වේ. ඉන් 44%ක අලි සහ මිනිසුන් එකම ප්‍රදේශයක ජිවත් වේ.

    ”අපි අවුරුදු 60ක් 70ක් තිස්සේ මේ ප්‍රශ්නය විසඳන්න හදලා තියෙන්නේ මිනිස්සු ඉන්න පැතිවල ඉන්න අලි ටික මිනිස්සු නැති රක්ෂිතවලට කොටු කරල විදුලි වැට ගහන එක. අවුරුදු 50කට පස්සේ මේක කරලත් ප්‍රතිඵලය අසාර්ථක නම් තවදුරටත් ඒකම කරලා වෙනස් ප්‍රතිඵලයක් ලැබෙන්නේ නැහැනේ” යනුවෙන් ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් ප්‍රනාන්දු කියා සිටියේය.

    ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු භූමියෙන් 62% අලි ජීවත්වේ. ඉන් 44%ක අලි සහ මිනිසුන් එකම ප්‍රදේශයක ජිවත් වේ.
    ”මේකට හරි විසඳුමක් දෙන්න අපේ දර්ශනයේ සහ ප්‍රතිපත්තියේ පැහැදිළි වෙනසක් වෙන්න ඕනා.” – ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් ප්‍රනාන්දු

    අලි පමණක් ජීවත් වන ප්‍රදේශවල පරිසරයට දරා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් අලි සංඛ්‍යාවක් ජීවත් වේ. එබැවින් මිනිසුන් ජීවත්වන ප්‍රදේශවල සිටින අලි එම ප්‍රදේශවලින් පන්නා, අලි පමණක් සිටින ප්‍රදේශවලට කොටු කිරීමට උත්සහ කිරීම ‘කුල්ලක දේ අල්ලට දැමීම’ වැනි කළ නොහැකි දෙයක් බව ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් පැහැදිළි කළේය.

    ”විදුලි වැට ගහන්න ඕනා කැලෑ වටා නෙමෙයි”

    ”අපේ පර්යේෂණ අනුව විදුලි වැට ගහන්න ඕනා කැලෑ වටා නෙමෙයි. ඒක ගහන්න ඕනා අපිට ආරක්ෂා කරගත යුතු ගම්මානය හෝ වගාබිම වටා. දැන් තියෙන විදියට විදුලි වැට දෙපැත්තේම අලි ඉන්නවා. අපි ජනාධිපතිතුමාට දුන්න වර්තාවෙනුත් මේ කාරණය පෙන්වා දුන්නා. මේකට හරි විසඳුමක් දෙන්න අපේ දර්ශනයේ සහ ප්‍රතිපත්තියේ පැහැදිළි වෙනසක් වෙන්න ඕනා.” යැයි ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් ප්‍රනාන්දු පැවසුවේය.

    ශ්‍රී ලංකාවේ අලි මිනිස් ගැටුම විසඳීමට ජාතික සැලැස්මක් සෑදීම සඳහා ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ විසින් ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් ප්‍රනාන්දුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් කමිටුවක් පත් කරන ලදී. එහි වාර්තාව මේ වනවිට භාරදී අවසන්ය.

    එම කමිටු සාමාජිකයෙකු මෙන්ම ආසියානු අලි පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු සහ හිටපු වනජීවී අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයෙකු ද වන ආචාර්ය සුමිත් පිලපිටිය බීබීසී සිංහල සේවයට කියා සිටියේ මිනිසුන්ගේ අවශ්‍යතා ගැන නොව අලින්ගේ අවශ්‍යතා ගැන සළකා ක්‍රියා කිරීමෙන් මීට වඩා සාර්ථකත්වයක් ලබාගත හැකි බවය.

    ”වනජීවී ඉඩම් 99%ක් මායිම් වෙලා තියෙන්නේ වන සංරක්ෂණ ඉඩම් වලට. අපි ගිහින් වැට ගහනවා වනජීවී – වන සංරක්ෂණ මායිම් අතර. අලියා ගමන් කරන්නේ මිනිස්සු දාපු පරිපාලන මායිම් දිගේ නෙමෙයි. අලියා වැට ළඟට ආවම දෙපැත්තේම පරිසර පද්ධතිය එකයි. ඉතිං වැට කඩලා අලියා එළියට යනවා.” යනුවෙන් ආචාර්ය සුමිත් පිලපිටිය කියා සිටියේය.

    මේ වසරේදී අලුතින් 1500Km දුරට අලිවැට ඉදිකිරිම සඳහා රජය සැළසුම් කර තිබේ.
    මේ වසරේදී අලුතින් කි.මී. 1500 දුරට අලිවැට ඉදිකිරිම සඳහා රජය සැළසුම් කර තිබේ.

    විදුලි වැටක් යනු භූමියක මායිම් සීමාකරන දෙයක් නොවේ. මායිම් ලකුණු කිරීමට නම් මායිම් ගල් දැමිය යුතුය. විදුලි වැටෙන් සිදු කෙරෙන්නේ පරිසර පද්ධති දෙකක් වෙන්කිරීම වේ. එබැවින් විදුලි වැට ඉදිකළ යුත්තේ කැලෑව සහ ගම හෝ සංවර්ධනය වන ප්‍රදේශය වෙන්වන ස්ථානයේ මිස මායිම් දෙකක් වෙන්වන ස්ථානයේ නොවේ. එහෙත් ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුව තිබෙන්නේ මායිම් සීමා කිරීම සඳහා විදුලි වැට යොදා ගැනීම බව ආචාර්ය පිලපිටියගේ අදහස වී ඇත.

    ”අලියා වැට ළඟට ඇවිත් බලනකොට වැටෙන් එහා පැත්තෙත් තියෙන්නේ තමන්ට හොඳ පරිසරයක් නම් වැට කඩාගෙන යනවා. නමුත් වැටෙන් එහා තියෙන්නේ වෙනස් පරිසරයක් නම් අලියා වැට කඩාගෙන යන එක අඩුයි. සමහර කැලෑ කුට්ටි පොඩි වැඩියි අලින්ට. ඒවා වටා වැටවල් ගහලත් වැඩක් නෑ. ඒ වගේ තැන්වල වැට ගහන්න ඕනා අපිට රැකගන්න ඕනා ගෙවල් ටිකයි, ගම වටේ හෝ වගාබිම වටේ.” යනුවෙන් ආචාර්ය සුමිත් පිලපිටිය පැවසුවේය.

    වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවේ මැදිහත්වීම

    අලි වැට සැදීම සඳහා 2021 වසරේදී රුපියල් මිලියන 3000ක මුදලක් වෙන්කර ඇතැයි වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රචාරණ නිලධාරිනී හසිනි සරත්චන්ද්‍ර බීබීසී සිංහල සේවයට පැවසුවාය. මේ වසරේදී අලුතින් කිලෝමීටර 1500 දුරට අලිවැට ඉදිකිරිම සඳහා රජය සැළසුම් කර තිබේ.

    ඊට අමතරව අලි වෙඩි ලබාදීම, වන්දි ගෙවීම, ජනතාව දැනුවත් කිරීම ඇතුළු අලි මිනිස් ගැටුම කළමනාකරණය සඳහා වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව තවත් රුපියල් මිලියන ගණනක් වැය කරයි.

    මේ වනවිට ඉදිකිර්ම් අවසන් කර ඇති අලි වැටවල දිග 4500Km පමණ වේ.
    ”අපි අලින්ට පහසුවෙන් කඩන්න බැරි විදියට විදුලි වැට ගහන්න කටයුතු කරනවා.” – හසිනි සරත්චන්ද්‍ර

    2019 කාර්ය සාධන වාර්තාවට අනුව වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුව එම වසරේදී අලි වෙඩි සඳහා රුපියල් මිලියන 151.9ක් ද වන්දි ගෙවීම සඳහා රුපියල් මිලියන 138.8ක් ද වැය කර තිබේ.

    මේ වනවිට ඉදිකිරීම් අවසන් කර ඇති අලි වැටවල දිග කිලෝමීටර 4500 ක් පමණ වේ.

    ”අපි අලින්ට පහසුවෙන් කඩන්න බැරි විදියට විදුලි වැට ගහන්න කටයුතු කරනවා. එල්ලෙන විදුලි වැට, ආනතව හදන විදුලි වැට ඊට උදාහරණ. ඒ වගේම අලියට පයින් ගහලා කඩන්න බැරි විදියට විදුලි වැට හදනවා. අලි බොහෝ වෙලාවට පහර දෙන්නේ සැඟවිලා ඉඳලා. ඒ නිසා ඉදිරිය හොඳින් පෙන්න මග දෙපස එළි පෙහෙලි කරනවා.” යනුවෙන් හසිනි සරත්චන්ද්‍ර විස්තර කළා ය. ඇය පැවසූ ආකාරයට අලි පහරදීම්වලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ගතයුතු ආරක්ෂක පියවර සම්බන්ධයෙන් ජනතාව දැනුවත් කිරීම සඳහා ද වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වැඩි අවධානයක් යොමුකර තිබේ.

    අලින්ගේ ගමන අඩාල කිරීම සඳහා අගල් සැදීමද සිදු කරනු ලබන අතර පුත්තලම සහ කුරුණෑගල ගම්මාන වටා විදුලි වැට ඉදිකර ඇති බව ද වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව පවසයි.

    ”කරන වැඩෙන් අලි මිනිස් ගැටුම තවත් වැඩි වෙන්න පුළුවන්”

    අලි මිනිස් ගැටුම අවම කිරීමට එක් පසකින් ක්‍රියා කරන රජය තවත් අයුරකින් අලි මිනිස් ගැටුම වැඩි කිරීමට දායක වන බව සත්ත්ව සුබසාධන ක්‍රියාකාරිනියක වූ ඉරාකී කොඩිතුවක්කු බීබීසී සිංහල සේවයට කියා සිටියාය.

    ”ඡන්ද කාලේ පාරම්පරික ඉඩම්, හේන් ටික, කුඹුරු ටික දෙනවා කිවුවා. මේ ඉටු කරගෙන යන්නේ ඒ පොරොන්දු. අපි කියනවා අලි මංකඩ නිදහස් කරලා දෙන්න කියලා. අපි එහෙම යෝජනා කරනකොට අනික් පැත්තෙන් සත්තුන්ට අයිති ඉඩම් ටික කපාගෙන යනවා. ඒ අයට ඕනා ඡන්දටික ගන්න. ” යැයි සඳහන් කළ ඇය දහයියාගල ප්‍රදේශයේ සිදුවන බව කියන පරිසර විනාශයක් ගැන සඳහන් කළාය.

    ”අලි බෝගහපට්ටිය, කරමැටිය ලවණ නිධියට එන මාර්ගය දැන් විනාශ කෙරෙනවා. ඒ නිසා අලින්ට ඒ ලවණ බිමට දැන් තියෙන පාරෙන් යන්න බැරි වුණොත් ඒ අය අලුත් පාරක් හොයා ගන්නවා. එතකොට මේ කරන වැඩෙන් අලි මිනිස් ගැටුම තවත් වැඩි වෙන්න පුළුවන්” යයි ඉරාකි වැඩිදුරටත් පැවසුවාය.

    වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව අලි මංකඩ 17ක් හඳුනාගෙන ඇත. එහෙත් මේ දක්වා ගැසට් මගින් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට හැකිවී තිබෙන්නේ කවුඩුල්ල – මින්නේරිය අලි මංකඩ පමණි.

    සිංහරාජයේ දක්නට ලැබෙන අලි දෙදෙනා ගමන් කරන මාර්ගය අවහිර වන සේ හෝටලයක් ඉදි කිරීමේ සිදුවීමක් ද මේ දිනවල සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇත. බලධාරීන් පවසන්නේ එම ඉඩම් පුද්ගලික ඒවා බවයි. එහෙත් ඉඩම් පුද්ගලික වුව ද එමගින් තෙත් කලාපයට සීමාවූ අලි දෙදෙනාගේ ගමන්මග අවහිර වන බවට පරිසරවේදීහු පෙන්වා දෙති.

    වල්සපුගල සත්‍යග්‍රහය

    හම්බන්තොට යෝජිත වන අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය ගැසට් කරන්නැයි ඉල්ලා වල්සපුගල ප්‍රදේශයේ අඛණ්ඩ සත්‍යග්‍රහය මාර්තු 17 වැනිදා වනවිට 60 වන දිනටත් ක්‍රියාත්මක විණි. අදාළ ගැසට් නිවේදනය කඩිනමින් නිකුත් කරන බවට ලද ලිඛිත පොරොන්දුව මත එම ස්ථානයේ සිදු කළ මාරාන්තික උපවාසය පමණක් අත්හිටුවා ඇත.

    ලුණුගම්වෙහෙර, උඩවලව සහ බුන්දල අවට ජීවත් වෙන අලි නිසා වල්සපුගල, කොස්වගාව සහ කරුවලගස්වැව යන ගම්මානවල ජනතාව දැඩි ලෙස පිඩාවට පත්ව සිටිති.
    ,ලුණුගම්වෙහෙර, උඩවලව සහ බුන්දල අවට ජීවත් වෙන අලි නිසා වල්සපුගල, කොස්වගාව සහ කරුවලගස්වැව යන ගම්මානවල ජනතාව දැඩි ලෙස පිඩාවට පත්ව සිටිති.

    කලින් සැළසුම් වලට අනුව යෝජිත රක්ෂිතයට විශාල භූමියක් ඇතුළත් වීමට නියමිතව තිබුණ ද හම්බන්තොට වරාය, මත්තල ගුවන්තොටුපොළ, ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව ආදී ඉදි කිරීම්, මහාපරිමාණ වගාවන් හා කර්මාන්ත සඳහා ඉඩම් භාවිත කිරීම හේතුවෙන් රක්ෂිතයට වෙන්කළ හැකි භූමිය අඩුවී තිබේ. ඒ හේතුවෙන් අලි ගම් වැදීම වැඩිවී ඇති බව ජනතාව පවසති.

    ලුණුගම්වෙහෙර, උඩවලව සහ බුන්දල අවට ජීවත් වෙන අලි නිසා වල්සපුගල, කොස්වගාව සහ කරුවලගස්වැව යන ගම්මානවල ජනතාව දැඩි ලෙස පිඩාවට පත්ව සිටිති.

    අලි මිනිස් ගැටුම විසඳන්න ‘ගෝඨාභය’ ගේ උත්සාහය

    වන අලි ගම් වදිනවා වෙනුවට කැලෑ වදින ක්‍රමවේදයක් සකස් කර අලි මිනිස් ගැටුමට දෙවසරක් තුළ ස්ථීර විසඳුමක් දෙන්නැයි ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ 2020 අගෝස්තු 27 වැනිදා නිලධාරීන්ට උපදෙස් දුන් බව ජනාධිපති කාර්යාලයේ වෙබ් අඩවියේ සඳහන් වේ.

    දීර්ඝ කාලයක සිට පවතින ගැටලුවට විසඳුමක් සෙවීමට හෝ උපාය මාර්ග සකස් කිරීමට හෝ අදාළ ක්ෂේත්‍රවල නිලධාරීන්ට නොහැකිවීම ගැන ජනාධිපතිවරයා එම රැස්වීමේදී මවිතය පළ කළ බව ද එහි සඳහන් වේ.

    ”අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ මේවා සාකච්ඡා වෙනවා. හැබැයි ක්‍රියාත්මක වෙලා නෑ තිරසාර ක්‍රමවේදයක්. මේ අවුරුදු දෙක තුන ඇතුළත අනිවාර්යෙන් ක්‍රියාත්මක වෙන්න ඕනා.” යනුවෙන් ජනාධිපතිවරයා එහිදී නිලධාරීන්ට පවසා තිබේ.

    මේ අතර වනජීවී රැකවරණය, අලිවැට හා අගල් ඉදිකිරීම ඇතුළු ආරක්ෂිත වැඩ පිළිවෙල හා කැලෑ නැවත වගා කිරීම හා වන සම්පත් සංවර්ධන නමින් නව රාජ්‍ය අමාත්‍යංශයක් ද ආරම්භ කර ඇත. ඒ, වනජීවී හා වන සංරක්ෂණ අමාත්‍යංශයට අතිරේකවයි. අලි මිනිස් ගැටුම කඩිනමින් විසදීමේ අවශ්‍යතාව ජනාධිපතිවරයා අවස්ථා කිහිපයකදී සිහිපත් කළේය. අලි මිනිස් ගැටුම වළක්වා ගැනීම සඳහා ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතින බව විෂය භාර අමාත්‍යවරු ද පවසති.

    අලි මිනිස් ගැටලුව විසඳීමට විශේෂඥයින්ගේ අදහස් මෙන්ම ගොවි ජනතාවගේ හා ගැටලුවට මුහුණදී ඇති ජනතාවගේ අදහස් ලබා ගැනීමට රජය කටයුතු කර තිබේ.
    අලි මිනිස් ගැටලුව විසඳීමට විශේෂඥයින්ගේ අදහස් මෙන්ම ගොවි ජනතාවගේ හා ගැටලුවට මුහුණදී ඇති ජනතාවගේ අදහස් ලබා ගැනීමට රජය කටයුතු කර තිබේ.

    අලිවැට නඩත්තුව ගම්වල මරණාධාර සමිති, ස්වේච්ඡා සමිති සහ ගොවි සංවිධාන වෙත පැවරීමට ක්‍රියා කරනු ලැබේ. එමෙන්ම අලි මිනිස් ගැටලුව විසඳීමට විශේෂඥයින්ගේ අදහස් මෙන්ම ගොවි ජනතාවගේ හා ගැටලුවට මුහුණදී ඇති ජනතාවගේ අදහස් ලබා ගැනීමට රජය කටයුතු කර තිබේ.

    ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් ප්‍රනාන්දුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පත්කළ කමිටුවේ වාර්තාව සක්‍රීය කිරීමට සහ අලි වැට සක්‍රීය කිරීමට රාජ්‍ය අමාත්‍යංශයේ ලේකම්වරයා වෙත උපදෙස් ලබා දී ඇතැයි වනජීවී සහ වන සම්පත් අමාත්‍ය සී.බී රත්නායක බීබීසී සිංහල සේවයට කියා සිටියේය.

    ”රාජ්‍ය සේවයේ එක්තරා ඒකාධිකාරියක් තියාගෙන ඉන්නවා. දේශපාලන අධිකාරිය කිව්වත්, රටේ ප්‍රතිපත්ති කිව්වත් ඒ අයගේ කතන්දරයත් එක්ක අලි වැටවලට සහ අලි මංකඩවලට නිර්දේශ එදා දුන්නා. අද ඒක දෙන්නේ නැතුව කටයුතු කරනවා. ප්‍රයෝගිකව මිනිසෙක් හැටියට ජනාධිපතිතුමා ක්‍රියාත්මක වෙනකොට ඒ දේවල් ක්‍රියාත්මක කිරීම තමයි අපේ වගකීම.” යනුවෙන් අමාත්‍යවරයා වැඩිදුරත් පැවසුවේය.

    ”විද්වත් කමිටුව ලබා දුන් වාර්තාවේ නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක කරන්න ජනාධිපතිතුමා ඇතුළු බලධාරීන් ක්‍රියා කළහොත් ඉදිරියේදී අලි මිනිස් ගැටුම කළමනාකරණයේ හොඳ ප්‍රගතියක් අත්කර ගන්න පුළුවන්.” යන්න ආචාර්ය පෘථිවිරාජ් ප්‍රනාන්දුගේ අදහස වේ.

    දශක තුනකට අධික කාලයක සිට අනුගමනය කළ ක්‍රමවේදයන්ගේ ප්‍රතිපලයක් ලෙස අද අපි මෙම අලි මිනිස් ගැටුමට මුහුණදී සිටිමු. ඉන් මිදීමට නම් අලි මිනිස් ගැටුම කළමනාකරණයේ දුර්වලතා හඳුනාගෙන ඊට නිසි ක්‍රමවේද අනුගමනය කළ යුතුව තිබේ. එවිට එය සම්පුර්ණයෙන්ම වළක්වා ගැනීමට නොහැකි වුව ද මෙම ගැටලුව නිසි පරිදි කළමනාකරණය කරගෙන සංවර්ධන කටයුතු සිදු කරන්නේ නම් එමගින් වටිනා මිනිස් ජීවිත සහ අලි ඇතුන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කර ගත හැකිය. එමෙන්ම වසරකට රුපියල් මිලියන ගණනක මුදලක් ඉතිරි කර ගැනීමට ද හැකිවනු ඇත.

    ‘අලි මිනිස් ගැටුම නිසා මිනිසුන් වැඩියෙන්ම මිය යන රට’

    ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් 13ක ආසියානු අලි ජීවත්වෙන අතර උන්ගේ ගහනය 50,000-60,000 අතර බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත. ඉන්දීය පරිසර, වන හා දේශගුණික විපර්යාස අමාත්‍යාංශයේ සංඛ්‍යාලේඛන වලට අනුව ආසියානු අලින්ගෙන් 60%කට වැඩි ප්‍රතිශතයක් ඉන්දියාවේ ජීවත් වේ. 2017 සංඛ්‍යාලේඛන වලට අනුව ඉන්දියාවේ අලි ගහනය 29,964කි.

    එහෙත් ඉන්දියාවේ අලි මිනිස් ගැටුමේදී මියයන අලින්ගේ සංඛ්‍යාවට වඩා මිනිසුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීම විශේෂ ලක්ෂණයකි. ඉන්දියාවේ වසරකට අලි 100ක් සහ මිනිසුන් 500ක් පමණ මිය යති.

    ශ්‍රී ලංකාවට වඩා ඉන්දියාවේ භුමි ප්‍රදේශය විශාල බව සැබෑය. මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණ වන්නේ අලි සහ මිනිසුන් ගැටෙන වාර ගණන ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න වශයෙන් සමාන වන අතර එහිදී දෙරටේ ප්‍රතිඵලය හාත්පසින්ම වෙනස් වීමයි.

    බි.බී.සී. සන්දේශය වෙබ් අඩවියෙන් උපුටා ගන්නා ලදි

  • ලිංගික හිංසන: ඡායාරූප හරහා සිදු වන  අපයෝජනය

    ලිංගික හිංසන: ඡායාරූප හරහා සිදු වන අපයෝජනය

    මට අවශ්‍ය වුණේ මට අනිත් අය කැමති වීම පමණයි. මම එය කළේ වඩාත් ජනප්‍රිය වෙන්නයි. නමුත් එය සම්පූර්ණ අහිතකර බලපෑමක් ඇති කළා.”

    එක්සත් රාජධානියේ ‘රියැලිටි ටීවී’ තරුවක් වන සාරා මැක්ඩර්මොට් සිය දිවියේ විශේෂයෙන් කම්පන සහගත කාල පරිච්ඡේදයක් ගැන විස්තර පැවසුවාය. තමන්ගේ අතිශය පෞද්ගලික ඡායාරූප එවන ලෙස, වයස අවුරුදු 14 දී පාසලේ පිරිමි ළමයෙකු එල්ල කළ පීඩනය ගැන ඇය හෙළි කළාය.

    ‘ලව් අයිලන්ඩ්’ නම් රියැලිටි වැඩසටහනට සහභාගී වීම නිසා එක්සත් රාජධානියේ ප්‍රේක්ෂකයින් හඳුනාගත් සාරාට පාසල් දිවිය ප්‍රීතිමත් කාලයක් නොවීය. ඇය නොයෙක් හිරිහැර විඳි අතර තනිකමෙන් ද පීඩා වින්දාය. පිරිමි ළමයා ඇයට කැමති නම් එය ඇගේ පංතියේ ළමයින් අතර යම් ජනප්‍රියත්වයක් ලැබීමට උපකාරී වනු ඇති බව ඇය සිතුවාය. නමුත් ඔහු සිදු කළේ වෙනත් දෙයකි. ඔහු පාසල පුරා ඇයගේ පෞද්ගලික පින්තූර බෙදා හැරීමත් සමග තත්ත්වය තවත් නරක අතට හැරිණි.

    “මට මේ දේ තාර්කික ලෙස දකින්න බැරි වුණා,” ඇය සූම් (Zoom) ඇමතුමකින් සම්බන්ධ වෙමින් පැවසුවාය.

    “එය සිදු වූයේ මගේ ජීවිතයේ ඉතා වැදගත් කාලයක. ඔබ කවුරුන් ද කියලා සොයා ගන්න සහ තරමක් වැඩිහිටියෙකු වීමට උත්සාහ කරන කාලයක.”

    “එය සෑහෙන අඳුරු කාලයක් වුණා. මම බොහෝ දේ අවහිර කර ගත්තා. පින්තූරය සංසරණය වෙන්න පටන් ගෙන දින කීපයකට පසු මම සෑහෙන වෙහෙසට පත් වෙලා හිටියා. මම හිතන්නේ මම හරියට කෑම නොගත්ත බව මතකයි, හරියට නිදා නොගත්ත බව මට මතකයි. කිසිම විදිහකින් ඔසවා තබන්න බැරි තරම් බිඳ වැටුණු මනසකින් නිතරම හිටියා මතකයි.”

    “මම සියදිවි නසාගන්න තැනටම තල්ලු වුණා. එය ඒ තරම් නරකයි. ඡායාරූප එළියට ආවාම, මම ඇත්තෙන්ම තවත් හිරිහැරයට ලක්වන බව දැන සිටීම මට දරාගන්න නොහැකි දෙයක් වුණා. එය මට අදටත් බලපානවා. “

    Zara as a teen
    පාසලේ දී සාරාට බොහෝ හිංසන සිදු විය

    විශ්වාසය මත සාරා පෞද්ගලික ඡායාරූප යැවූ විට එම විශ්වාසය කඩ වූ එකම අවස්ථාව මෙය නොවේ. 2018 ලව් අයිලන්ඩ් වැඩසටහනේ ඇය පෙනී සිටිය දී එය නැවත සිදුවිය. එවිට ඇය 21 වෙනි වියේ පසු වූවාය.

    වට්ස්ඇප් කණ්ඩායම් කීපයක එම ඡායාරූප පළ කර තිබිණි. නමුත්, ලව් අයිලන්ඩ් වැඩසටහන අතර දුරකථනය භාවිත කළ නොහැකි නිසා මෙම පණිවිඩ සාරාට මඟහැරිණි.

    ඇය වැඩසටහනෙන් ඉවත්ව යන විට, ලව් අයිලන්ඩ් කාර්යමණ්ඩල සාමාජිකයෙක් ඇය සිටි හෝටලයට පැමිණියේ ඉතා වේගයෙන් සංසරණය වන ඡායාරූප ගැන පුවත පැවසීමටය. මේ කාලය වන විට අදාළ සිද්ධිය පුවත්පත්වල ද පළ වී තිබිණි.

    “මට ඒ හැඟීම ගැන කියන්න වචන නැහැ. දෙමව්පියන් පවා මම ගැන ලැජ්ජාවට පත්වන බවක් මට දැනුණා.” සාරා කඳුළු සලමින් එම සිද්ධිය පවසන ආකාරය දැක්වුණේ වාර්තා වැඩසටහනක ය..

    “ඔවුන් නැවත වරක් මා දිහා බලන්නේ කොහොම ද? එය සෑහෙන ලැජ්ජාවක්. මට මැරෙන්න අවශ්‍ය වුණා.”

    ලව් අයිලන්ඩ් වැඩසටහනේ පෙනී සිටීමට පෙර තමන් ඇසුරු කළ පුද්ගලයෙකු මෙම ඡායාරූප බෙදා හැරීම ආරම්භ කළ බව සාරා චෝදනා කරන්නීය. ඇයගේ හොඳම මිතුරිය වට්ස්ඇප් ඔස්සේ බැන වැදුණු විට ඔහු එම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

    විවෘත වීම

    සාරා මැක්ඩර්මොට්: පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් අසභ්‍ය දේ බෙදාහැරීම ගැන ‘බීබීසී ත්‍රී’ ( BBC Three) කළ වාර්තාමය වැඩසටහන තුළ සාරා ඒ පිළිබඳ ගවේෂණයක යෙදෙන්නීය. යමෙකුගේ කැමැත්තකින් තොරව අතිශය පෞද්ගලික ඡායාරූප ද්වේෂ සහගත ලෙස බෙදා හැරිය විට එයින් වින්දිතයින්ට ඇති විය හැකි පීඩාව සහ එයින් මිදීමට ඔවුන්ට ලබා ගත හැකි සහයෝගය සොයා බැලීම මෙම වාර්තාමය වැඩසටහනේ පෙන්වයි.

    ඇයගේ අතිශය පෞද්ගලික අවස්ථා එක් වරක් නොව දෙවරක් ලෝකයට නිරාවරණය වීමෙන් පීඩා විඳි සාරා ඇත්තෙන්ම පසුවන්නේ කෝපයෙනි.

    ඇයගේ කෝපය පළකරන්නේ ඡායාරූප බෙදාගත් පුද්ගලයින් කෙරෙහි පමණක් නොව, එවැනි සිදුවීම්වලට දක්වන ප්‍රතිචාර කෙරෙහිය. අන්තර්ජාලය හරහා ද්වේශ සහගත ප්‍රතිචාර සහ වින්දිතයාට දොස් පැවරීම නිරන්තරයෙන් සිදුවිණි.

    ඇයගේ අවසරයකින් තොරව ඡායාරූප බෙදා ගැනීමට වඩා ඇය යමෙකු වෙත පින්තූර යැවූ කාරණය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට පුද්ගලයන් ක්‍රියා කරන බව ඇය පැවසුවාය.

    තම ආදරවන්තයා සමග පින්තූර බෙදා ගැනීම සාමාන්‍ය දෙයක් බව දැනගත් විට සමහර මිනිසුන් කම්පනයට පත්වන බව ඇය පවසන්නීය. මන්ද එය “ඒ තරම්ම තහනම් විෂයයක්” වන බැවිනි.

    Zara with her boyfriend Sam
    ,සාරා සහ ඇයගේ පෙම්වතා සෑම්

    “ගැටලුව වන්නේ ඇය එසේ කළේ ඇයි?” කියා පුද්ගලයන් අසන විටය.

    “මේ ගැටලුව ගැන සඳහන් ලිපියක යට පළ කර තිබූ සමහර අදහස් මම කියෙව්වා. ඔවුන් අසා සිටිනවා, නාන ඇඳුමකින් ඉන්ස්ටග්‍රෑම්හි පෙනී ඉන්නවා නම්, (පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් බෙදාහරින කාමුක දර්ශන පිළිබඳව දැනුවත් කිරීමේ) වැඩසටහන් කරන්නේ ඇයි කියලා.”

    “ඔවුන්ට මෙහි තිබෙන ගැටලුව සම්පූර්ණයෙන්ම මග හැරී තිබෙනවා. ඇත්තටම මගේ විශ්වාසය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ දමලා. මෙතන යම් පුද්ගලයෙක් නීතිය කඩ කරලා තියෙන්නේ. ඉන්ස්ටග්‍රෑම්හි බිකිනි පින්තූර දැමීම නීතියට පටහැනි දෙයක් නෙවෙයි.”

    ‘හිටපු පෙම්වතා මගේ නිරුවත් ඡායාරූප මගේම ඉන්ස්ටග්‍රෑම්හි පළ කළා’

    මෙම තත්ත්වයට මුහුණ පා ඇත්තේ සාරා පමණක් නොවේ. පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් කාමුක දර්ශන බෙදා හැරීමේ සිද්ධීන් පිළිබඳ වඩාත් වාර්තා වන්නේ නව යෞවනයන් සහ වයස විසි ගණන්වල මැද සිටින පුද්ගලයන් අතරින් බව ලිංගික අපයෝජන සම්බන්ධ පුණ්‍යායතනයක් වන සේෆ්ලයින් (Safeline) පැවසීය.

    එවක නව යෞවනියක වූ ක්ලෝයි, රැකියාව නිමවී නිවසට යෑම සඳහා බස් රථයේ සිටිනා විට හඳුනා නොගත් ස්නැප්චැට් ගිණුමකින් පණිවිඩයක් ලැබී තිබිණි.

    එම පණිවිඩය විවෘත කළ විට එහි තමාගේ නිරුවත් ඡායාරූපයක් දුටු ඇය කම්පනයට පත් විය. රාත්‍රී 8 වන විට ඇය තවත් නිරුවත් ඡායාරූප අදාළ ගිණුම සමග බෙදා නොගන්නේ නම් ඇයගේ ඡායාරූප “සෑම තැනකම පළ කරනවා” යනුවෙන් එම පණිවිඩයෙන් තර්ජනය කර තිබිණි.

    සිය හිටපු පෙම්වතා සමඟ පමණක් බෙදාගත් ඡායාරූප එම ගිණුම හරහා දිගින් දිගටම ලැබෙන්නට විය.

    Snapchat app on a phone
    රැකියාව නිමවී නිවසට යෑම සඳහා බස් රථයේ සිටිනා විට හඳුනා නොගත් ස්නැප්චැට් ගිණුමකින් පණිවිඩයක් ලැබී තිබිණි

    පැය කීපයකට පසු ඇයට මිතුරියකගෙන් ඇමතුමක් ලැබුණි. “ක්ලෝයි, ඔයා ඔයාගේ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් එකේ මොනවද මේ දාලා තියෙන්නේ?” ඇය ඇසුවාය.

    එක්ව සිටියදී මානසිකව හිංසා පීඩා කළ බව පවසන ක්ලෝයිගේ හිටපු පෙම්වතා ඇයගේ ගිණුමේ මුරපදය අනුමාන කර නිරුවත් ඡායාරූප එහි පළ කළ ඇති බව ඇය පැවසුවාය.

    “මගේ පළමු සිතුවිල්ල වුණේ, ‘මගේ පවුලේ අය මෙය දැක්කොත් කුමක් වෙයි ද? මගේ මිතුරන් මෙය දැක්කොත් කුමක් වෙයිද? මේවා සෑහෙන අය අතරේ බෙදිලා යනවා … එතකොට රැකියාව කරන තැන අයත් එය දකියි. මාව සේවයෙන් ඉවත් කරයි’.

    “සිතුවිලි මිලියනයක් පමණ මගේ මනස හරහා දිව ගියා.”

    තම දෙමාපියන්ට මෙය පැහැදිලි කිරීමට බිය වූ හැටි ඇය සිහිපත් කළේ කඳුළු සලමිනි.

    “මට මතකයි එය සිදු වූ දින රාත්‍රියේ මම ගෙදර ආවා. මම තනියම හිටියේ. මම තැනක හිඳගෙන කල්පනා කළා, ‘ජීවිතයේ තේරුම කුමක්ද?’ කියලා. සිදුවෙමින් තිබුණ දේ පසුකර යන මාර්ගයක් දැකීමට මම ඇත්තටම වෙහෙසුණා. මම නැවත කිසිවෙකුත් විශ්වාස කරන්නේ කොහොමද?” ඇය පැවසුවාය.

    “එය මට ඇත්තෙන්ම දැඩි අඳුරු කාලයක්. මම කිසි වටිනාකමක් නැති බවක් දැනුණු නිසා මට රිද්දව ගන්න පවා හිතුවා.”

    සති ගණනාවක් පුරා ක්ලෝයි ප්‍රසිද්ධියේ සිය මුහුණ පෙන්වීමට බිය වූ නමුත්, දිනක් මිතුරියක් ඇයව තැබෑරුමකට යාමට පොළඹවා ගත්තාය. ක්ලෝයිට වඩා අවුරුදු කීපයක් වැඩිමල් පිරිමි කණ්ඩායමක් එදින රාත්‍රියේ ඇය වෙත පැමිණියහ. ඇයගේ ඡායාරූප ඔවුන්ගේ වට්ස්ඇප් කණ්ඩායමට ඒවා ඇති බව පවසමින් ඔවුහු ඇයගේ “සෙලවෙන දෙතන” ගැන නොයෙක් අසභ්‍ය දේ පැවසීය.

    නිරුවත් ඡායාරූප මගින් සිදුකරන අපයෝජනය වින්දිතයෙකුගේ මානසික සෞඛ්‍යයට කෙතරම් බරපතල ලෙස බලපාන්නේ ද යන්න ගැන ජනතාවට දැනුවත් කිරීම ක්ලෝයිගේ අරමුණ වේ.

    “මේ අහම්බෙන් මුණ ගැහුණු පිරිමි ළමයින් ඒ ඡායාරූප දැක තිබීමත් එය කණ්ඩායම් චැට්වල යැවීමට සුදුසු යැයි ඔවුන් සිතීමත් එක්ක, මගේ ජීවිතයේ මෙතරම් පහත් සහ නින්දාවක් මට මීට පෙර කවදාවත් දැනිලා නැහැ.”

    වෙනත් පුද්ගලයෙකුගේ කැමැත්තකින් තොරව පෞද්ගලික ලිංගික ඡායාරූප හෝ වීඩියෝ හුවමාරු කර ගැනීම එක්සත් රාජධානියේ නීතියට අනුව අපරාධයකි.

    නමුත් එය නීතිය ඉදිරියේ වරදක් වන්නේ ඡායාරූප බෙදූ පුද්ගලයා එම ක්‍රියාව සිදු කළේ ඡායාරූපයේ සිටින්නා අපහසුතාවට හෝ පීඩාවට පත් කිරීමේ අරමුණින් යැයි ඔප්පු කළ හැකි නම් පමණකි.

    අදාළ පනත 2015 දී බලාත්මක කරන ලද අතර, මෙවන් අපරාධයක් සඳහා වසර දෙකක සිර දඬුවමක් නියම කර තිබේ.

    “නමුත් එම නීතිය ක්‍රියාවට නැංවීම ඇත්තෙන්ම දුෂ්කරයි,” වඩා හොඳ රෙගුලාසි ඉල්ලා සිටිමින් සටනක නිරත වන ‘Not Your Porn’ ව්‍යාපාරයේ කේට් අයිසැක්ස් පැහැදිලි කළාය.

    වර්තමාන නීතියට අනුව, “පින්තූර බෙදාගැනීම ද්වේෂ සහගත ක්‍රියාවක් බව ඔබ ඔප්පු කළ යුතුයි. එය උසාවියේදී ඔප්පු කිරීම ඉතා අපහසුයි.”

    “සාරාට සිදු වූවාක් මෙන් පාසලේ පින්තූර බෙදා හැරීමේ සිද්ධියක දී, දරුවන් ඡායාරූප මත පදනම් වූ ලිංගික අපයෝජනයන්ට ගොදුරු වුවහොත්, ඡායාරූප ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ට දොස් පැවරිය නොහැකි බව දරුවන් දැනගත යුතුය. කරදරයක් වේ යැයි බියකින් තොරව එය පාසලට හෝ පොලිසියට වාර්තා කිරීමට ඔවුන් ඉඩ තිබිය යුතුයි.”

    Campaign against revenge porn
    ඡායාරූප මත පදනම් වූ ලිංගික අපයෝජනයන්ට එරෙහි උද්ඝෝෂණ ක්‍රියාත්මක වේ

    ‘මම අපරාධකාරයෙක් වගේ දැනුණා’

    පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් බෙදා හැරෙන කාමුක දර්ශන මගින් වින්දිතයෙකුගේ ජීවිතයේ සෑම අංශයක්ම විනාශ විය හැකි අතර, වරදක් නොකරම ඔවුන් ලැජ්ජාවට පත් වේ.

    මුණ ගැසෙන සෑම පුද්ගලයෙකුම ඔවුන්ගේ රූප දැක ඇතැයි සිතමින් මුළු ලෝකයම කනස්සල්ලෙන් හැකිලී යන බව ඡායාරූප මගින් සිදුවන අපයෝජනවලට මුහුණ දුන් අය පවසති. මෙමගින් ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්‍යයට සදාකාලික බලපෑම් එල්ල වී තිබේ.

    පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් බෙදා හැරෙන කාමුක දර්ශනවල වින්දිතයන්ට උපකාර කරන දුරකථන අංකයට කතා කළ වැඩිහිටියන්ගේ සංඛ්‍යාව 2020 දී 87%කින් වැඩි වී තිබිණි.

    ඔවුන්ගෙන් අඩකට වඩා වැඩි පිරිසක් මානසික සෞඛ්‍ය සේවාවලට යොමු කර ඇති අතර, 45 දෙනෙකු, ඡායාරූප මගින් සිදුවන අපයෝජන හේතුවෙන් සියදිවි නසා ගැනීමට සිතෙන බව අනාවරණය කර තිබිණි.

    උපකාරක දුරකථන කළමණාකරු සොෆී මෝර්ටිමර් බීබීසී ත්‍රී වෙත පැවසුවේ ඡායාරූප මගින් සිදුවන අපයෝජන භයානක ලෙස ඉතා වේගයෙන් අඛණ්ඩව ඉහළ යන බවය.

    “උපකාර සඳහා අප හා සම්බන්ධ වන පුද්ගලයින් ප්‍රමාණය සතිය ගණනේ අඛණ්ඩව ඉහළ යනවා” ඇය පවසන්නීය.

    “වසංගතයට පෙර සිටම ඉහළ යන මේ සිද්ධි සංඛ්‍යාව සමඟ කටයුතු කිරීමට අපි මහත් පරිශ්‍රමයක් දරනවා.”

    ක්ලෝයි ඇයගේ හිටපු පෙම්වතා ගැන පොලිසියට පැමිණිලි කළ නමුත්, ඇය ඔහුට එරෙහිව චෝදනා එල්ල කළහොත් ඇයගේ වයස නිසා ඇයටද කරදරයක් විය හැකි බවට නිලධාරීන් ඇයට අනතුරු ඇඟවූ බව පැවසීය.

    වයස අවුරුදු 18ට අඩු කෙනෙකුගේ ඡායාරූප ගැනීම සහ යැවීම (ඔබ විසින්ම කළ දෙයක් වුව ද) එක්සත් රාජධානියේ ළමා ලිංගික අපයෝජන යටතේ වරදක් විය හැකිය.

    “මම හිතුවා, හොඳයි, ඒක අනිවාර්යයෙන්ම මගේ වැරැද්දක්. මොකද මම ඒවා යැව්වා, ඒක අපරාධයක්,” ඇය පැවසීය.

    ක්ලෝයි පවසන්නේ තමාටම දොස් පැවරීම නිසා ඇයගේ මානසික සෞඛ්‍යයට ඇති වුණු කල්පවතින බලපෑම්වලින් දැන් මිදීමට පටන් ගෙන ඇති බවය.

    වයස අවුරුදු 14 දී ක්ලෝයි මෙන් සාරා ද තමන්ට දොස් පවරා ගැනිණි. ඡායාරූප ගැනීම නිසා පාසලේ පන්ති තහනමට ලක්වූයේ ඇයයි.

    Zara and her mother
    “මට අවශ්‍ය වන්නේ ඔවුන් තනිවම නොවන බව දැන්වීමටයි. තවත් බොහෝ අය මේ අත්දැකීම් විඳලා තියෙනවා”

    “මගේ සිතේ අන්තිමට ඇති වුණ දේ තමයි මගේ ජීවිතයට උපකාර සොයා ගන්න ඕනේ කියන එක. මොකද, මට වයස අවුරුදු 14 දී අපරාධකාරයා වුණේ මමයි. “

    “තමන්ට සිදු වූ දෙයක් සම්බන්ධයෙන් ඒ පුද්ගලයා මතම වගකීම වැටෙනවා, ඒ අය තමන්ටම දොස් පවරා ගන්න නිසා පසු විපාක සඳහා ඔවුන් උදව් පතන්නේ නැහැ.”

    “සම්බන්ධතාවක ඉන්න සමාන වයස්වල දරුවන් දෙදෙනෙකු අතර එකඟතාවකින් යම් රූපයක් බෙදා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් නඩු පැවරීම සාමාන්‍යයෙන් මහජන යහපතට හේතු වෙන්නේ නැහැ. නමුත් වෙනත් අවස්ථා වලදී නඩු පැවරීම සුදුසු විය හැකියි,” අධිකරණ සේවයේ ප්‍රකාශකයෙකු පැවසීය.

    පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් බෙදා හළ කාමුක දර්ශන නිසා සිය මානසික සෞඛ්‍යයට ඇති කළ බලපෑම ගැන කතා කිරීමට සාරාට කිසිදු උපකාරක මධ්‍යස්ථානයක් නොතිබූ නමුත්, යමෙකු සමඟ කතා කිරීම ප්‍රයෝජනවත් විය හැකි යැයි ඇය පවසයි.

    “පළිගැනීමේ චේතනාවෙ බෙදා හරින කාමුක දර්ශන ලිංගික අතවරයක් ලෙස බැරෑරුම්ව සලකන්නේ නැහැ,” ‘Not Your Porn’ ව්‍යාපාරයේ කේට් අයිසැක්ස් පැවසීය.

    “එය නැවැත්විය යුතුයි. රූපය නිර්මාණය කළ පුද්ගලයින්ගේ වගකීම අප විසින් ඉවත් කර, වැරදිකරුට (රූපය බෙදාගත් පුද්ගලයා) එය නීති විරෝධී ක්‍රියාවක් බවත් එය මානසික හා චිත්තවේගීය හානි සිදු කළ හැකි දෙයක් බවත් දැන්විය යුතුයි.”

    පළිගැනීමේ චේතනාවෙ බෙදා හරින කාමුක දර්ශන සහ එහි ප්‍රතිවිපාක පිළිබඳ වාර්තාමය වැඩසටහන හරහා වැඩි අවබෝධයක් ලබා දෙනු ඇති බව අදාළ සිද්ධියෙන් වසර දහයකට පසුව, සාරාගේ බලාපොරොත්තුව වේ. .

    “මට අවශ්‍ය වන්නේ ඔවුන් තනිවම නොවන බව දැන්වීමටයි. තවත් බොහෝ අය මේ අත්දැකීම් විඳලා තියෙනවා,” ඡායාරූප හරහා අපයෝජනයට ගොදුරු වූ අනෙකුත් කාන්තාවන්ගෙන් සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ තමන්ට ලැබෙන පණිවිඩ ගැන සඳහන් කරමින් ඇය පැවසීය.

    “මට අවශ්‍ය වන්නේ මිනිසුන් මේ මාතෘකාව ගැන විවෘතව කථා කිරීමට පටන් ගැනීම සහ එමගින් වින්දිතයාට වැඩි අවධානයක් යොමු වීම වැලැක්වීමයි.”

  • ලංකාවේ ‘පරිගණක අපරාධ සහ අසභ්‍ය චිත්‍රපට’ සම්බන්ධ සුපිරි හෙළිදරව්ව !

    ලංකාවේ ‘පරිගණක අපරාධ සහ අසභ්‍ය චිත්‍රපට’ සම්බන්ධ සුපිරි හෙළිදරව්ව !

    පසුගිය වසරේ 2020 ජනවාරි මාසයේ සිට නොවැම්බර් මාසය දක්වා කාලය තුළ තම ආයතනයට පරිගණක අපරාධ සම්බන්ධ මාර්ගගත පැමිණිලි 14657ක් ලැබී ඇතැයි ශ්‍රී ලංකා පරිගණක හදිසි සූදානම සංසදය Sri Lanka Computer Emergency Readiness Team (SLCERT) කියයි.

    මින් පැමිණිලි 14284 ක්ම ලැබී තිබෙන්නේ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ සිදුකර ඇති අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වන අතර වංචා කිරීම් සම්බන්ධව පැමිණිලි 109 ක් හා මුල්‍ය හා විද්‍යුත් තැපෑල වංචා කිරීම් 55 මේ වාර්තා අතර දැක්වේ.

    අපයෝජනය, වෛරය හා පෞද්ගලිකත්වය උල්ලංඝනය කිරීම් වලට අදාළව ලැබී ඇති පැමිණිලි ගණන 47 කි. දුරකථන වෙත අනවසරයෙන් ඇතුළුවීම් 06 ක්, වෙබ් අඩවි සම්මුතිය උල්ලංඝනය කිරීම් 76 ක්, අනිෂ්ට මෘදුකාංග ගැටලු 09 ක්, තතුබෑම් 15 ක්, බුද්ධිමය දේපල උල්ලංඝනය කිරීම් 01 ක්, සේවාදායකයා සම්මුතියකට ලක්විමේ එක් සිද්ධියක් හා වෙනත් අපරාධ සිදුවීම් 35 ක් මෙම වාර්තාවට ඇතුළත් වේ.

    සර්ට් ආයතයනයේ ප්‍රකාශිකාවක පැවසුවේ පරිගණක අපරාධ සම්බන්ධ තොරතුරු තම ආයතනය විසින් විමර්ශන සදහා පොලිසියට මෙන්ම අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වෙත යොමු කරනු ලබන අතර වෙබ් ජාල වලින් පෝස්ටු ඉවත් කිරීම වැනි අවශ්‍යතා සඳහා තාක්ෂණික සහය අවැසි නම් පමණක් ලබාදෙන බවයි.

    අසභ්‍ය චිත්‍රපට සමීක්ෂණය

    මේ අතර ලිංගික හා ප්‍රජනන සෞඛ්‍ය පිළිබඳව සොයා බැලීම් හා සමීක්ෂණ සිදුකරන ක්‍රියාකාරී ආයතනයක් වන The Grassrooted Trust සංවිධානය 2016 වසරේදී කළ සමීක්ෂණකදී අසභ්‍ය චිත්‍රපට නරඹන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාව සම්බන්ධයෙන් වැදගත් තොරතුරු අනවරණය කරගෙන ඇත.

    එහි අධ්‍යක්ෂිකා පබා දේශප්‍රිය පැවසුවේ මාර්ගගත ක්‍රමයට Bakamoono.lk යන වෙබ් අඩවිය හරහා පුද්ගලයින් 800 ක් ප්‍රතිචාර දැක්වූ එම සමීක්ෂණය ක්‍රියාත්මක කෙරුණු බවය. එහිදී ප්‍රධාන වර්ග කිරීම් 4 ක් යටතේ අසැබි වෙබ් අඩවි වෙත පිවිස මෙම චිත්‍රපට නැරඹීමට පුද්ගලයින් නැඹුරුවක් දක්වන බව හෙළිවී යැයි ඇය පැවසීය.

    ශ්‍රී ලංකා (sri lankan), ගැහැණු යහළුවන් (girl friend), යොවුන් (teenege) හා homemade (නිවාස සහ පුද්ගලික ස්ථාන) එම වර්ග 04යි .

    ” අපිට පෙනී ගියා මෙම පෝන් සයිට්ස් වල තිබෙන චිත්‍රපට වෙනුවෙන් මුල්‍ය වටිනාකමක් ලබා දී තිබෙන බව. homemade කැටගරි එකට යන පුද්ගලයින්ගෙන් 34% ක් ප්‍රකාශ කර තිබුණා එම චිත්‍රපට වල පෙනී සිටින චරිත තමන් වීඩියෝ කරන බව දැනගෙනම ඒවාට පෙනීසිටිය බව. තවත් 29% ක් කියල තිබුණා තමන් කැමැත්තක් දක්වන්නේ රහසිගතව වීඩියෝ කළ දර්ශන සහිත චිත්‍රපට සදහා කියල. ඒ කියන්නේ මේවට මුල්‍ය වටිනාකමක් දීල තියෙනවා.” යනුවෙන් ඇය පැවසීය.

    ඇය තවදුරටත් පැවසුවේ තරුණ ගැහැණු හා පිරිමි ළමයින් ප්‍රේම සම්බන්ධතා පවත්වන කාලයේදී පුද්ගලිකව කරන වීඩියෝ කිරීම් හා ඡායාරූප පසු කාලීනව මෙම “පෝන් සයිට්ස්” වලට ඇතුළත් කර ඇති බවය. එසේ සිදුවන්නේ තම පෙම්වතිය අමනාප වීම වැනි පුද්ගලික හේතු මුල්කරගෙන විය හැකි බව පවසන ඇය පෙන්වා දෙන්නේ ඊටත් එහායින් මේ දර්ශන සදහා මුදල් වටිනාකමක් ලබාදී ඇති බවකි.

    “කුමන ක්‍රමයකට හෝ අන්තර්ජාලයට මුදාහැර තිබෙන දර්ශන පසුව මොඩිෆිකේෂන් විදිහට අන්තර්ජාලයේ දහස් ගණනින්, මිලියන ගණනින් පිටපත් වෙනවා. ඇතැම්විට අදාළ ගැහැණු ළමයාවත් දන්නේ නැහැ මේවා මේ සයිට්ස් වල තියෙනවා කියල. නමුත් ඒවා දැනගන්නාවිට ඔවුන් බරපතල පීඩාවකට පත්වෙනවා. එම පිඩාව එල්ල කරන්නේ පරිගණක අපරාධ කරුවන්. ඔවුන් මිලදී ගන්නා හෝ වෙනත් ක්‍රමයකට එකතු කරගන්නා දර්ශන, ඡායාරූප භාවිත කර මේ සිද්ධියට මුහුණ පා සිටින ගැහැණු ළමුන් මෙන්ම පිරිමි අයද පිඩාවට ලක්කර මුදල් ඉල්ලා සිටිනවා,” යනුවෙන් ඇය පැවසුවාය.

    ඇය තවදුරටත් පැවසුවේ ඇතැම් අය දැන් සිටින රැකියාවේ තරාතිරම, දරුවන් බිරිඳ හෝ සැමියා සමග සිටින පවුල් පසුබිම යන කරුණු මත මෙන්ම අධ්‍යාපනය ලබන විශ්ව විද්‍යාලය ආදී ස්ථාන වෙත මේවා යොමුවනු ඇතැයි ඇති බියට මෙම පුද්ගලයන්ට මුදල් ලබාදීමට පෙළඹෙන බවය.

    “ඇතැම් ගුරුවරුන්ගෙන් අපිට පැමිණිලි ලැබී තිබෙනවා මෙවැනි සිදුවීම් ගැන. ඇතැම්විට මිට අවරුදු පහළොවකට විස්සකට පෙර ඡායාරූප ගත් ඒවා තමයි මේ. තම ඉතා විශ්වාස ආදරවන්තයා හෝ ආදරවන්තිය සමග ආදරයෙන් බැඳුනු කළ ගත් වීඩියෝ හෝ ඡායාරූප ඔවුන්ටත් නොදැනී කරදරකාර සෙවනැල්ලක් ලෙස පසුපස එනවා.” යනුවෙන් පබා දේශප්‍රිය පැවසීය.

    “තවත් කණ්ඩායමක් ඉන්නවා තමන් ළඟ කිසිම ඡායාරූප නැහැ. ඔවුන් විවිධ ක්‍රම මගින් දුරකථන අංකය හොයාගෙන ගැහැණු ළමුන්ට කතා කර කියනවා අපි ළඟ ඔබගේ නිරුවත් පින්තූර තියෙනවා ප්‍රසිද්ධ නොකරන්නනම් තව පින්තූර 5 ක් එවන්න කියල, සමහරු බයට ඔවුන්ට පින්තූර යවනවා, පසුව එම පින්තුරම ඔවුන් අවභාවිත කරනවා.”

    පබා දේශප්‍රිය පවසන්නේ මෙවැනි පීඩාවකට ලක්වන අයෙකු සම්බන්ධයෙන් සමාජය ප්‍රතිචාර දක්වන ස්වරූපය ද ඉතා කණගාටු දායක බවය. ගෘහස්ථව පවතින ප්‍රචණ්ඩත්වය ගැන දන්නා ගැහැණු ළමයෙකු මෙවැනි පීඩාවක් මව්පියන්ගෙන් වසන් කරනවා පමණක් නොව අපරාධකරුවන්ගේ ගොදුරක් බවට පත්වෙමින් ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා වෙනුවෙන් ජීවත්වීමට පවා පෙළඹෙන බව සඳහන් කළාය.

    ”අපි හඳුනා ගත් එක් දැරියක් අපරාධකරුවකුගේ දිනපතා ලිංගික අවශ්‍යතා වෙනුවෙන් හිංසනයට ලක්වෙලා හිටියා. ඇයට මේ ගැටලුව කියන්න කෙනෙක්, තැනක් නැහැ. විසදුමක් වෙනුවෙන් මැදිහත්වෙන්න කෙනෙක් හිටියේ නැහැ. සැබවින්ම සිදුවිය යුත්තේ රටේ මුලික අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්තිවලටම මෙම විෂය ඇතුළත් කිරීමයි. ඒ තුළින් ගැහැණිය නැතිනම් කාන්තාව සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයෙකු තුළ කුඩා කාලයේදීම ආකල්පමය වශයෙන් වෙනසක් ඇති කළ හැකියි. එවැනි ආකල්ප වර්ධනයක් සහිත පුරවැසියකු කවදාවත් තමන් ආදරයෙන් බැඳුනු පෙම්වතියගේ නිරුවත් පින්තුරයක් අපරාධ කරුවෙකු අතට පත් කරන්නේ නැහැ.”

  • ‘AstraZeneca’ ආරක්ෂාව ගැන විශේෂඥයෝ සමාලෝචනය කරති

    ‘AstraZeneca’ ආරක්ෂාව ගැන විශේෂඥයෝ සමාලෝචනය කරති

    කොරෝනාවෛරසයට මුහුණ දීම සඳහා නිපැයූ ඔක්ස්ෆර්ඩ් – ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා එන්නත බෙදාහැරීම යුරෝපා රටවල් කිහිපයක් විසින් නතර කරනු ලැබීමත් සමග එම එන්නත සමාලෝචනය කිරීම සඳහා ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ විශේෂඥයින් අඟහරුවාදා (මාර්තු 16) රැස්වන බව වාර්තා විය.

    ශ්‍රී ලංකාව මේ සම්බන්ධයෙන් ගන්නා පියවර පැහැදිලි කරමින් සම කැබිනට් ප්‍රකාශක අමාත්‍ය රමේෂ් පතිරණ අඟහරුවාදා (මාර්තු 16) මාධ්‍ය හමුවේ කියා සිටියේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ එන්නත් කිරීමේ වැඩපිළිවෙල තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක කරන බවය.

    ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා එන්නත දීමෙන් අනතුරුව රුධිරය කැටි ගැසීමේ සිදුවීම් ගණනාවක් යුරෝපයෙන් වාර්තා වී තිබේ.

    නමුත් එය සාමාන්‍ය ජනගහනයක් තුළ අපේක්ෂා කළ හැකි මට්ටමට වඩා පහළ අගයක් ගනී.

    එක්සත් රාජධානියේ ඖෂධ නියාමන අධිකාරිය හා ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවසන පරිදි එන්නත හා රුධිරය කැටිගැසීම අතර සම්බන්ධයක් ඇති බවට සාක්ෂි නැත.

    මතුවී ඇති තත්ත්වය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා යුරෝපා සංගමයේ ඖෂධ නියාමන ආයතනය වන යුරෝපීය ඖෂධ ඒජන්සිය ද( European Medicines Agency – EMA) අඟහරුවාදා රැස්වේ.

    ඔක්ස්ෆර්ඩ් – ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා එන්නත තවදුරටත් භාවිතයට ගැනෙන්නේ ද යන්න පිළිබඳ එහි තීරණය බ්‍රහස්පතින්දා ප්‍රකාශයට පත්කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.

    යුරෝපයේ සහ එක්සත් රාජධානියේ මිලියන 17 ක පමණ ජනතාවක් එන්නතේ මාත්‍රාවක් ලබා ඇති අතර ඉන් 40 කට අඩු ප්‍රමාණයක් වූ රුධිරය කැටිගැසීමේ අවස්ථා පසුගිය සතිය වනවිට වාර්තා වී ඇති බව ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා සමාගම පැවසීය.

    එන්නත හා මෙම සිදුවීම් අතර සම්බන්ධයක් ඇතැයි මතුවූ අවධානය මත ජර්මනිය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය හා ස්පාඤ්ඤය ඇතුළු ප්‍රමුඛ යුරෝපා රටවල එම එන්නත භාවිතය අත්හිටුවීමට තීරණය කෙරිණි.

    ආරක්ෂාකාරී පියවරක් වශයෙන් එම එන්නතේ ඇතැම් ඛාණ්ඩ භාවිතය නතර කිරීමට ඔස්ට්‍රියාව ඇතුළු අනෙකුත් රටවල් පියවර ගෙන තිබේ.

    කෙසේවුවද තමන් තවදුරටත් ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා එන්නත ලබා දෙන බව බෙල්ජියම, පෝලන්තය, චෙක් ජනරජය සහ යුක්‍රේනය පැවසූහ.

    මේ අතර තායිලන්ත අගමැති ප්‍රයුත් චාන්-ඕචා, ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා එන්නත ලබාගත් එරට පළමු පුද්ගලයා විය.

    ශ්‍රී ලංකාවේ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය පසුගිය දා පැවසුවේ එන්නත් ලබාගත් පුද්ගලයින් අතරින් අවම වශයෙන් දෙදෙනෙකු එන්නත ලබාගෙන දින කිහිපයකට පසු මියගියබවට වාර්තාවුවත් එම මරණ සහ එන්නතත් අතර සම්බන්ධයක් තහවුරු කරගත නොහැකි බවය.

    සම කැබිනට් ප්‍රකාශක අමාත්‍ය වෛද්‍ය රමේෂ් පතිරණ අඟහරුවාදා කියා සිටියේ, “යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයක මතුවී ඇති තත්ත්වයක් උඩ එම එන්නත ලබාදීම රටවල් කිහිපයක් තාවකාලිකව අත්හිටවා තිබෙනවා. එම ගැටලුව පිළිබඳව සඳහන්වන එක එන්නත් කාණ්ඩයක් පමණයි එම රටවල් කිහිපයක් භාවිතය තාවකාලිකව අත්හිටවලා තිබෙන්නේ. එම කාණ්ඩයට අයත් කිසිදු එන්නතක් ලංකාවට ලබාදීලා නෑ එම නිසා ලංකාවේ ජනතාව මෙම එන්නත ලබාගැනීම පිළිබඳව කිසිදු විදිහට බිය විය යුතු නැති බව කියා සිටිනවා. එමනිසා මෙම එන්නත් කිරීමේ වැඩසටහන දිගටම ක්‍රියාත්මක වනවා.” යනුවෙනි.

    ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය කියන්නේ කුමක් ද?

    රුධිරය කැටිගැසීම් පිළිබඳ සිදුවීම් විමර්ශනය කරන බව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පැවසීය. එම සිදුවීම් හා එන්නත අතර සම්බන්ධයක් ඇති බවට “සාක්ෂි නැහැ” යි, එම සංවිධානයේ ප්‍රකාශකයෙකු සඳුදා පැවසීය.

    “මේ සිදුවීම් ගැන ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය සම්පූර්ණ අවබෝධයක් ලබාගත් වහා එම තොරතුරු මෙන්ම දැනට ඇති නිර්දේශවලට බොහෝදුරට නොවිය හැකි වෙනස්කමක් වේ නම් මහජනයාට වහාම දැනුම් දෙනවා” යැයි ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ප්‍රකාශක ක්‍රිස්ටියන් ලින්ඩ්මියර් සඳහන් කළේය.

    එන්නත දිගටම ලබාදීම සිදුවිය හැකි බව, රුධිර කැටිගැසීමේ සිදුවීම් සමාලෝචනයක යෙදෙන යුරෝපීය ඖෂධ ඒජන්සිය ද පැවසීය.

    එන්නත ලබාගැනීමෙන් අත්වන වාසිය, කවර හෝ අතුරු ඵලයක් ලැබීමේ අවදානමට වඩා වැඩි බව ද එම ඒජන්සිය කියා සිටියේය.

    ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා කියානේ මොනවා ද?

    එන්නත හේතුවෙන් රුධිරය කැටිගැසීමේ අවදානම ඉහළයාමක් සම්බන්ධයෙන් සාක්ෂි නැති බව ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා සමාගම කියා සිටී.

    එය සඳහන් කළේ, යුරෝපය හා එක්සත් රාජධානිය තුළ එන්නත ලැබූවන් අතරින් නහරයක රුධිර කැටියක් ඇතිවීමේ (deep-vein thrombosis – DVT) තත්ත්ව 15 ක් වාර්තා වී තිබූ අතර පෙනහළු තුළට රුධිර කැටියක් ඇතුළුවීමේ (pulmonary embolism) සිදුවීම් 22ක් වාර්තා වූ බව ය.

    මෙම සංඛ්‍යා “මෙවැනි ප්‍රමාණයක ජනගහනයක් අතරේ සාමාන්‍යයෙන් ඇතිවේ යැයි අපේක්ෂා කළ හැකි ප්‍රමාණයට වඩා අඩු වන අතර බලත්‍රලාභී අනෙකුත් කෝවිඩ්-19 එන්නත් සම්බන්ධයෙන් ද ඇත්තේ මෙවැනි ම තත්ත්වයක්” බව ද පැවසීය.

    “මෙතෙක් යුරෝපය තුළ වැඩිම මාත්‍රා ගණන දී ඇති එක්සත් රාජධානිය තුළ රුධිර කැටිගැසීමේ සංසිද්ධිය ඉහළ යාමක් නැති බවට අතිශයින්ම යළි තහවුරු කෙරෙන සාක්ෂි ඇත” යි ඔක්ස්ෆර්ඩ් ඇස්ට්‍රා සෙනෙකා එන්නත නිපැයූ ඔක්ස්ෆර්ඩ් එන්නත් සමූහයේ අධ්‍යක්ෂ මහාචාර්ය ඇන්ඩෲ පොලාර්ඩ් සඳුදා බීබීසී සමග සඳහන් කළේය.

    ෆින්ලන්තය ද “ඉතා සුපරීක්ෂාකාරී අධ්‍යයනයක්” කර ඇති අතර ඉහළ යන අවදානමක් ඉන් හඳුනාගෙන නැති බව කී ඔහු,

    “මිනිසුන්ට එන්නත් නොකිරීමේ ගැටලුවක් අපට නොමැති වීම අතිශයින්ම තීරණාත්මක” යැයි ඔහු පැවසීය.

    BBC