Blog

බොහෝ වසංගත වලදී ලක්ෂ ගණනනින් මිනිසුන් කායිකව මියගිය කාල බොහෝ විය. එහෙත්, මෙවර තරම් මිනිසුන් මානසිකව මිය ගියේ නැත. එකල වියෝවන්නන් සහ වසංගතය වැලදෙනු ඇතැයි යන ශෝකය සහ භීතිය නිසා මානසික ව්‍යාධීන්ට ලක් වූවානම් ඒ සමීපතමයින් සහ අසල්වැසියන් ය. අද තත්ත්වය ඊට සපුරා වෙනස් ය. සමස්ත සමාජයම දැවැන්ත මානසික ඛේදවාචකයකට ලක් වී ඇත.

මෙම ලිපිය, පැයෙන් පැයට ප්‍රවෘත්ති කියවන සහ පෙන්වන රේඩියෝ සහ රුපවාහිනී නාලිකා, අන්තර්ජාල මාධ්‍ය, ක්ෂණික පණිවුඩකරණ තාක්‍ෂණය, ක්ෂණික දැනුම් දීමේ මාධ්‍යය, සහ ජංගම දුරකථන භාවිතය විසින් වසංගත සමයක ඇතිකරන අතුරු ව්‍යසනයක් සහ ඉන් මිදීමේ ක්‍රියාමාර්ග ගැන ය.

චීනයේ වුහාන් නගරය කේන්ද්‍රීයව මතු වූ කොරෝනා වයිරසය, එරට බොහෝ ප්‍රදේශවලට ව්‍යාප්ත වූයේ චීන ජනයා සහ පාලනයේ වගකිව යුත්තන් විශ්මයටත් භීතියටත් දැඩි නොසන්සුන්තාවයකටත් පත් කරමිණි. ලෝකයේ අනිත් රටවල් ඒ දෙස බලා සිටියේ ද විශ්මයකින් වුවත්, චීන භීතිය සහ නොසන්සුන්තාව තමන්ලා වෙත ද එතැයි යන්න පිලිබඳ එතරම් තැකීමක් කළේ නැත. නමුත් අඩුම තරමින්, සති කීපයකින් නොව දින කීපයකින් මේ වයිරසය වසංගතයක් වී ලෝකයම ආක්‍රමණය කළේ සියලුම මහද්වීප භීතියටත් විශ්මයටත් පත් කරමින් ය.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය ඇතුළු ගෝලීය සහ ජාතික සෞඛ්‍යයට අදාල වගකීම් දරන්නන් අසරණ විය. වග උත්තර බැඳීමට නොහැකිව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය කී එකම දෙය වුයේ, ‘පරීක්ෂා කරන්න, පරීක්ෂා කරන්න, පරීක්ෂා කරන්න, සහ පරිස්සම් වෙන්න’ යනුවෙන් ය.

සියලුම ජාතික සහ මහද්වීපික සීමා සුනුවිසුණු කරමින් ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත වුණු කොරෝනා, කෝවිඩ් 19 ලෙස වෙනස් නමකින් හැඳින්වීමට ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය කටයුතු කළා මිස, අප සමඟ දුක්වීමට එක් වුණා මිස, තවමත් පිලියමක් සොයාගැනීමට නොහැකිව අසරණව සිටී.

ඒ අතර මේ වසංගතය ජාත්‍යන්තර දේශපාලන ආරවුලක් බවට පත් වූයේ, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් චීනය වෙත එල්ල කරන ලද චෝදනා නිසා ය. වයිරසය චීන නිෂ්පාදනයක් බවත්, එය ඇමෙරිකාවට එරෙහිව සැලසුම් කළ රසායන අවි පර්යේෂණයක ප්‍රතිපලයක් බවත් ඒ චෝදනාවල අන්තර්ගතය විය.

තම රටට පැමිණි ඇමෙරිකානු සෙබළුන් විසින් මේ වයිරසය ගෙන ආ බව චීනය ප්‍රකාශ කළේ එයට ප්‍රතිචාර ලෙස ය. මේ එකිනෙකාට චෝදනා කර ගැනීම මඳකට හෝ නැවතුන බව පෙනුනේ එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය දෙසට ජාත්‍යන්තර තොරතුරු මාධ්‍යවල අවධානය යොමු වීම නිසාය.

කිසිවෙකුටත් කිසි මොහොතකටවත් ගැලවීමක් නොදෙන, මේ බලහත්කාරයෙන් තොරතුරු සැපයීමේ මාධ්‍යයන් රාත්‍රී 12.16 ටත්, කෝවිඩ් නිසා මිය ගිය අයගේ ගණන සහ වයස ඉදිරිපත් කරන්නේ තොරතුර ලද තැනැත්තාගේ රාත්‍රී නින්ද පවා මහා ව්‍යසනයක් බවට පත් කරමින්ය.

කෝවිඩ් වසංගතය බරපතල ආකාරයෙන් වෙළඳපොළකරණය වීම

එසේම කෝවිඩ් වසංගතය මේ වන විට බරපතල ආකාරයෙන් වෙළඳපොළකරණය වී ඇත්තේ එය දේශපාලනීකරණය වූවාටත් වඩා වැඩි වේගයකින් ය. මුහුණු ආවරණයෙන් අත් සෝදන දියරවලින් පටන් ගත් එකී වෙළඳපොළකරණය මේ වන විට මාධ්‍ය වෙළඳපොලේ ලාභ රේට්ටු සීග්‍ර ලෙස ඉහළ නංවමින් සිටී. ජනයාගේ දෛනික ජීවිතයේ හැම ක්ෂේත්‍රයකටම තොරතුරු තාක්ෂණ වෙළෙඳපොළ ඇතුල් වී ඇත. ජනයාට ඉන් ගැලවීමක් නැත. මේ වනාහි මේ මොහොතේ ‘වසංගත ධනවාදය’ ය.

වාර්තා වී ඇති කෝවිඩ් 19 මරණ සංඛ්‍යාව මේ වනවිට මිලියන එකයි දශම තුනයි හතරකි. එනම් දහතුන් ලක්ෂ හතලිස් දහස් ගණනකි. ඉන් 69ක් ලංකාවේ ය. නමුත් භීතියට හා නොසන්සුන්තාවට පත්ව ලෝකය පුරා මානසිකව මියගොස් සහ මිය යමින් සිටින සංඛ්‍යාව නම් දක්වන්නට සිදුවන්නේ බිලියන ගණනින් ය. ලංකාවේ නම් මිලියන ගණනින්ය.

අප සතු වගකීම විය යුත්තේ මේ මානසිකව මියයමින් සිටින ජනයා ඉන් මුදවා ගැනීමට මැදිහත් වීම ය. බොහෝ වසංගත වලදී ලක්ෂ ගණනනින් මිනිසුන් කායිකව මියගිය කාල බොහෝ විය. එහෙත්, මෙවර තරම් මිනිසුන් මානසිකව මිය ගියේ නැත. එකල වියෝවන්නන් සහ වසංගතය වැලදෙනු ඇතැයි යන ශෝකය සහ භීතිය නිසා මානසික ව්‍යාධීන්ට ලක් වූවානම් ඒ සමීපතමයින් සහ අසල්වැසියන් ය. අද තත්ත්වය ඊට සපුරා වෙනස් ය. සමස්ත සමාජයම දැවැන්ත මානසික ඛේදවාචකයකට ලක් වී ඇත. ඊට හේතුව කුමක් දැයි විමසීම ද  මෙම ලිපියේ අරමුණක් ය.

වසරකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ ලෝකය කම්පනය කොට ඇති කෝවිඩ් වසංගතය පිලිබඳ ප්‍රවෘත්ති ආවරණය සහ වාර්තාකරණය අතිමහත්ය. තොරතුරු මාධ්‍ය විසින් නිරන්න්තරයෙන්, කිසිදු විරාමයකින් තොරව, ලබාදෙන ප්‍රවෘත්ති මගින් සාමාන්‍ය ජනතාව විස්මයට කනස්සල්ලට හා භීතියට පත්වී ඇත.

ජනයාගේ හැම මොහොතක්ම  තොරතුරු මාධ්‍යයයන් විසින් අක්‍රමණය කරමින් සිටී. ඒ මාධ්‍යයන්වල අණසක අභිබවා යාමට ජනයාට නොහැකිවන ලෙස තොරතුරු තාක්ෂණික මෙවලම් සහ විධික්‍රම බලවත් සහ සූක්ෂම වී ඇත. මේ තොරතුරු මාධ්‍යවල හිතුවක්කාර සහ මානව විරෝධී ක්‍රියා, වඩාත් ම වැඩි හෝ මුළුමනින්ම සිදුවන්නේ පැයෙන් පැයට ප්‍රවෘත්ති කියවන සහ පෙන්වන රේඩියෝ සහ රුපවාහිනී නාලිකා, අන්තර්ජාල මාධ්‍ය, ක්ෂණික පණිවුඩකරණ තාක්‍ෂණය සහ ජංගම දුරකථන ඔස්සේ ය.

මුද්‍රිත මාධ්‍යය එහිලා දක්වන්නේ ඉතාම අඩු දායකත්වයකි. ඊට හේතුව, මුද්‍රිත මාධ්‍ය පරිශීලනය මන්දගාමී කරමින් ක්ෂණික පණිවුඩකරණ සහ දැනුම්දීමේ තාක්ෂනය සහ ජංගම දුරකථන පරිශීලනය සීඝ්‍රගාමී වීම සහ ඒවා ‘නිතර අතැති උපකරණ’ බවට පත්ව තිබීමය. ඇත්තටම, අතිමහත් බහුතරයකගේ මේ මොහොතේ දවසේ ජීවිතය භීතියට සහ නොසන්සුන් කමට පත් කරන්නේ, ක්ෂණික පණිවුඩකරණ තාක්‍ෂණය සහ ජංගම දුරකථන භාවිතය ය.

කිසිවෙකුටත් කිසි මොහොතකටවත් ගැලවීමක් නොදෙන, මේ බලහත්කාරයෙන් තොරතුරු සැපයීමේ මාධ්‍යයන් රාත්‍රී 12.16 ටත්, කෝවිඩ් නිසා මිය ගිය අයගේ ගණන සහ වයස ඉදිරිපත් කරන්නේ තොරතුර ලද තැනැත්තාගේ රාත්‍රී නින්ද පවා මහා ව්‍යසනයක් බවට පත් කරමින්ය.

පුද්ගලයින් බරපතළ  මානසික ආතතියකට ලක් කරණ ඒ අශීලාචාර ක්‍රියාවේ දී සමාජ මාධ්‍යය සහ ක්ෂණික කෙටි පණිවුඩ කරණ තාක්ෂනය දක්වන්නේ විශ්මය ජනක හදිස්සියකි. ශාරීරිකව මියයන ප්‍රමාණයට වඩා මානසිකව මියයන, භීතියට පත්වන, නොසන්සුන් වන, අසරණ වන, තනිවන, මිනිසුන් ගණන වැඩිවන්නේ මේ හේතුව නිසා ය. කෝවිඩ් උවදුර ලොවෙන් තුරන් වී දශක හත අටක් යන තුරුම මේ මානසික ව්‍යාධිය නම් තුරන් නොවෙනු ඇත. එය කෝවිඩ්වලට වඩා දරුණු ව්‍යසනයක් වීම අනිවාර්ය ය.    

පරෝපකාරය, අශිෂ්ට නොවීම, පුද්ගල ස්වාධීනත්වයට ගරු කිරීම, සහ සාධාරණත්වය යනු සෞඛ්‍ය සන්නිවේදනයේ දී අනුගමනය කළ යුතු මුල ධර්මයෝ වෙති. එසේම භීතියට පත් වීමෙන් නිදහස් වීම යන මූලධර්මයටද ගරුකළ යුතු ය. එනම් සමාජය භීතියට පත්කිරීම නොකළ යුතු ය.

සෞඛ්‍ය සන්නිවේදනය

ප්‍රවෘත්ති මගින් ඇතිවන මේ මානසික ආබාධය ‘සිරස්තල ආතති ආබාධය’ (headline stress disorder) ලෙස නම් කරන ලද්දේ  මනෝවිද්‍යාඥ ආචාර්ය ස්ටීවන් ස්ටොස්නි විසින් ය. ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍යවල නිමක් නැති ව්‍යසන වාර්තාකරණය නිසා කාංසාව සහ ආතතිය ඇති වීම වෛද්‍යමය රෝග විනිශ්චයක් නොවුනත්, අඛණ්ඩ කාංසාව හෝ ආතතිය ශාරීරික අබාධ හෝ අපිළිවෙල ඇති කිරීමට එය හේතු වේ. එනම් හෘද ස්පන්දනය වැඩිවීම, පපුවේ තද බව සහ නින්ද නොයාම ඇතුළු ශාරීරික ක්‍රියාකාරිත්වයේ ආබාධ ඇති විය හැකි අතර, තවදුරටත්  කාංසාව, මානසික අවපීඩනය, සහ අධි රුධිර පීඩනය වැනි ශාරීරික හා මානසික රෝග වලට එය හේතු විය හැක.

කෝවිඩ් සහ වෙනත් සෞඛ්‍ය අර්බුද වලදී මාධ්‍යය විසින් සිදුකරනු ලබන සාධනීය සේවා මේ නිසා අවතක්සේරු කළ නොහැක. ඒ පිළිබඳව අප කෘතඥ විය යුතු ය.

නමුත් පෙරකී, පැයෙන් පැයට ව්‍යසන ප්‍රවෘත්ති කියවන සහ පෙන්වන රේඩියෝ සහ රුපවාහිනී නාලිකා, අන්තර්ජාල මාධ්‍ය, ක්ෂණික කෙටි පණිවුඩකරණ තාක්‍ෂණය සහ ජංගම දුරකථන විසින් සිදුකරණ මේ සමාජ මානසික ආබාධය හෝ ව්‍යාධිය නම් අප විසින් අවධානයට ලක් කළ යුතුම ය. එය එසේ සිදුවන්නේ සෞඛ්‍ය සන්නිවේදනය (health communication) ගැන හෝ එකී ක්‍රමවිධි හෝ ආචාරධර්ම ගැන අවධානයක් හෝ අවබෝදයක් නොමැති නිසා වන්නට ද පුළුවන.

පරෝපකාරය, අශිෂ්ට නොවීම, පුද්ගල ස්වාධීනත්වයට ගරු කිරීම, සහ සාධාරණත්වය යනු සෞඛ්‍ය සන්නිවේදනයේ දී අනුගමනය කළ යුතු මුල ධර්මයෝ වෙති. එසේම භීතියට පත් වීමෙන් නිදහස් වීම යන මූලධර්මයටද ගරුකළ යුතු ය. එනම් සමාජය භීතියට පත්කිරීම නොකළ යුතු ය.

මහජන සෞඛ්‍ය තොරතුරු සුදුසු සහ පැහැදිළි භාෂා උපක්‍රම මගින් ජනයාට සන්නිවේදනය කළ යුතු වුවත් හැම දෙයක්ම සන්නිවේදනය කළ යුතු නැත. සෞඛ්‍ය බලධාරීන් සහ ජනයා සමඟ සන්නිවේදනයේ අරමුණ සහ ස්වභාවය විය යුත්තේ විකල්ප විසඳුම් සොයාගැනීම සඳහා දැනුවත් එකඟතා ගොඩනගා ගැනීම මිස සමාජය භීතියට පත්කිරීම නොවිය යුතු ය.

විශේෂඥයින් දන්නා සහ ලැබෙන සියලු තොරතුරු සාමාන්‍ය ජනයාට ද සැපයිය යුතු නැත. මාධ්‍යයයේ කාර්යය එය නොවේ ය. එසේ සිතන්නේ නම් එය වැරදි වැටහීමකි. ජනයාගේ තේරුම් ගැනීමේ හැකියාව විවිධ ය. අති මහත් බහුතරයකගේ ඒ හැකියාව උපකාරී වන්නේ මානසික පීඩනයකට සහ ආතතියකට ය.

මාධ්‍යය විමසිලිමත් සහ කාරුණික විය යුතුයි

ව්‍යසන පිලිබඳ තොරතුරුමය විස්තර මගින් අනවශ්‍ය බරක් ජනයා මත නො පැටවීම ට තරම් මාධ්‍යය විමසිලිමත් සහ කාරුණික විය යුතු ය. විශේෂයෙන් ම, සංකීර්ණ තොරතුරු දැනුමක් වියහැකි වුවත්, ඒවා වධයක් හෝ පීඩාවක් හෝ ආතතියක් වීමට ඉඩ ඇති නිසා, අවධානම් කළමනාකරණය කිරීම ජනතාවාදී මාධ්‍යවල වගකීමක් ය. 

විශේෂඥයින් දන්නා සහ ලැබෙන සියලු තොරතුරු සාමාන්‍ය ජනයාට ද සැපයිය යුතු නැත. මාධ්‍යයයේ කාර්යය එය නොවේ ය. එසේ සිතන්නේ නම් එය වැරදි වැටහීමකි. ජනයාගේ තේරුම් ගැනීමේ හැකියාව විවිධ ය. අති මහත් බහුතරයකගේ ඒ හැකියාව උපකාරී වන්නේ මානසික පීඩනයකට සහ ආතතියකට ය. මාධ්‍යයේ වගකීම විය යුත්තේ ඉන් ජනතාව ගලවා ගැනීම ය.

ඒ සඳහා ආවරණය ට සහ වාර්තාකරණයට වඩා, නැතහොත් ඉන් එහාට ගිය වගකීම් සහගත කාර්යභාරයක්, වත්මන් ව්‍යසන පරිසරය තුළ මාධ්‍යය වෙත පැවරේ. තොරතුරු සහ දැනුම ලබා දීම, නියාමනය, විකල්ප යෝජනා ඉදිරිපත් කිරීම, ආරක්ෂාව- වැළක්වීම- නිවාරණය-පරිස්සම් වීම සඳහා වන ඇවතුම් පැවතුම් හඳුන්වා දීම, සමාජය සන්සුන් කිරීම, චිත්ත ධෛර්ය වර්ධනය කිරීම, ආර්ථික-සමාජ-දේශපාලන සෞඛ්‍යය නැතහොත් ස්වස්ථතාව ස්ථාවර කිරීම යනාදිය සඳහා ‘නිතර අතැති තොරතුරු මාධ්‍ය තාක්ෂණික මෙවලම්’ හරහා කළ හැකි දෑ අපමණය.

වසංගත සමයක සන්නිවේදන ක්‍රියාවලිය  සදාචාරාත්මක, විද්‍යාත්මක, සහ මානවීය යන ප්‍රවේශ තුනක් ඔස්සේ සිදු කිරීම පිලිබඳ කතිකාවක් අප අතර ගොඩ නගා ගත හැකිවෙනු ඇත

දැනුම් දීමේ නග්න තරගය අත් හැරිය යුතුයි

ඒ සඳහා ඒ මෙවලම් හරහා තොරතුරු ලබා දීමේ, දැනුම් දීමේ (notification) නග්න තරගය අත් හැරිය යුතු ය. ඡන්ද ප්‍රතිපල පළමුවෙන් ලබා දී ප්‍රථමයා වීමේ තරඟය මෙන් තරඟයක්, මේ ව්‍යසන සමයේ පවත්වාගෙන යාම ව්‍යසන සමයක නොකළ යුත්තකි. කළ යුත්තේ සියලු තොරතුරු සපයන්නන්ගේ එකඟතාවයෙන් යුත්ත ‘ඒකාබද්ධ කෝවිඩ් සන්නිවේදන මාධ්‍ය බියුරෝවක්’ පිහිටුවාගෙන සමගියෙන්, ඒකමිතිකභාවයෙන්,  සහ වගකීමෙන් කටයුතු කිරීම බව මගේ යෝජනාවය.

එවිට වසංගත සමයක සන්නිවේදන ක්‍රියාවලිය  සදාචාරාත්මක, විද්‍යාත්මක, සහ මානවීය යන ප්‍රවේශ තුනක් ඔස්සේ සිදු කිරීම පිලිබඳ කතිකාවක් අප අතර ගොඩ නගා ගත හැකිවෙනු ඇත.

අප සඳහන් කරන මාධ්‍යය විසින් කළ යුත්තේ ජනයාගේ පුද්ගලිකත්වයට, පෞරුෂයට, සහ පුද්ගල යහපතට ගරු කිරීමය. එය ජනයා අතිසංවේදීකරණයට (over sensitization)  ලක් කරනවාට වඩා ආචාරධර්මානුකූලය. අතිසංවේදීකරණයේ අවසාන ප්‍රතිපලය වන්නේ අවසංවේදීකරණය (in sensitization)  වූ සමාජයක් නිර්මාණය වීමය. එවැනි ව්‍යසනයකින් බේරීමට නම් කිසිදු එන්නතක් සොයා ගැනීමට නොහැකිවනු ඇත. මාධ්‍යයට විවිධාකාරයෙන් සම්බන්ධවන මා ද ඇතුළු පිරිස් මේ ගැන වඩාත් වැඩියෙන් සිතමු යන්න මගේ යෝජනාවය. 

ධම්ම දිසානායක

මැණික් පතල්, මැටි කැනීම හා වැලි කැනීම නිසා ලංකාව තුළ ඇති වී ඇති විනාශයේ තරම ඔබට අලුතින් කියා දිය යුතු නැහැ. විකෘති වූ භූදර්ශන සමග නිමක් නැති පාරිසරික ගැටලු රැසක් ඒ හරහා උද්ගත වී ඇති අතර ඒවාට විසදුමක් පේන තෙක් මානයක නැහැ.

ලංකාව තුළ මහා පරිමාණ වශයෙන් සිදු වන මේ පතල් කැනීම ගැන අපේ හිත් තෝන්තු වන විට ලෝකය පුරා සියවස් ගණනක් තිස්සේ සිදුකරන ‘දැවැන්ත‘ පතල් කැනීම් නිසා ඇති වී තිබෙන ‘විකෘති භූරූප නැතහෝ කැළැල් ගැන පසුගිය දා බී.බී.සීය සුවිශේෂ ඡායාරූපමය හෙළිදරව්වක් කළා.

මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ තමන් උපන් භූමියෙන් සැතපුම් දහස් ගණනක් ඈත සිදුවන මේ දැවැන්ත විනාශයට ඔබ – මා අප සියලු දෙනා සාමූහිකව වගකිව යුතුයි. ඒ වෙන කිසිමක් නිසා නොවෙයි, අපේ නොසන්සිදෙන ‘පාරිභෝජන පිපාසය‘ නිසා මේ දැවැන්ත විනාශය සිදුවන නිසයි.

මේ ගැන දැන්ම කල්පනා කරන්න එපා. මේ සුවිශේෂ ඡායාරූප එකතුව බලා අවසන් කළ පසු ඒ ගැන මෙනෙහි කරන්න. හෘද සාක්ෂියක් තිබේ නම් ඔබට බොහෝ දේ අවබෝධ වේවි.

ඛනිජ වර්ග 84 ක් ඇති ලොව විශාලතම පතල් වලවල් වලින් එකක් වන චීනයේ ෂින්ජියැන් හි අංක 3 පෙග්මැටයිට් පතළ. ‘No.3 pegmatite’ in Xinjiang

කිංහායි පළාතේ චීනයේ එමරල්ඩ් විල China’s Emerald Lake, අතහැර දැමූ පතල් කලාපයකි 

එහිදී ඓතිහාසික පතල් කැණීම් කොළ පැහැති පැහැයක් සහිත යෝධ පොකුණු වල ලුණු සහ අනෙකුත් ඛනිජ ලවණ ඉතිරි කර ඇත 

ස්පාඤ්ඤයේ හුවෙල්වා පළාතේ රියෝ ටින්ටෝ Rio Tinto පතල් ප්‍රදේශයේ ඔක්සිකරණය වූ යකඩ ඛනිජ 

ජලය සමඟ මිශ්‍ර වූ යකඩ ඛනිජ, ජල වර්ණ තීන්ත මෙන් භූ දර්ශනය පුරා පැතිරෙයි

ඛනිජ වාතය හමු වූ විට ඒවා රතු පැහැයට හැරේ, ගැඹුරු ජලයේ එකතු වන විට අඳුරු වේ 

පෘථිවියේ විශාලතම යපස් පතල් වලින් එකක් වන බ්‍රසීලයේ කරජාස් පතල Carajas Mine

යෝධ ඇඟිලි සලකුණක් මෙන් පෙනෙන එක්සත් ජනපදයේ ඌටා හි කෙනෙකොට් තඹ පතල  Bingham Canyon Mine 

මෙක්සිකෝවේ ගෙරේරෝ ප්‍රාන්තයේ ලොස් ෆිලෝස් රන් පතල 

බ්‍රසීලියානු ඇමේසන් හි, එස්පෙරන්කා IV අවිධිමත් රන් කැණීම් කඳවුර, මැන්ක්‍රැග්නෝටි ආදිවාසී භූමිය අසල, 

පේරු හි ඇමේසන් මැඩ්රේ ඩි ඩයොස් ගංගා ද්‍රෝණියේ නීති විරෝධී රන් කැණීම් හේතුවෙන් වන විනාශ වූ ප්‍රදේශයක්

චිලියේ රන්කගුවා Rancagua, හි තඹ කැණීමේ අතුරු නිෂ්පාදන ගබඩා කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ටේලිං පොකුණක් tailings pond 

තඹ යනු චිලියේ ප්‍රධාන අපනයන වලින් එකකි 

පාෂාණමය පෘෂ්ඨයක ඉරිතැලීම් එහි තවත් ටේලිං පොකුණක් වටා ඇත

ටයිලිං වලින් ඈත්ව, චිලී තඹ පතල වටා වාහන ධාවන වන අයුරු

රුසියාවේ යූරල්ස් හි ලියොවිඛා ගම්මානය අසල භාවිතයට නොගත් තඹ-සල්ෆයිඩ් පතල අසල වනාන්තර භූ දර්ශනයක්

වෙනත් ග්‍රහලෝකයක මතුපිට මෙන් පෙනෙන මෙම පතළ වරක් සෝවියට් සංගමයේ ටින් වලින් 30% ක් නිෂ්පාදනය කළ රුසියාවේ කවාලෙරෝවෝ හි අතහැර දැමූ කෘස්ටල්නි පතලයි

ජර්මනියේ ජුචෙන් හි ගාර්ස්වීලර් විවෘත ලිග්නයිට් ගල් අඟුරු ආකරය 

ලිග්නයිට් ගල් අඟුරු යනු ස්වාභාවිකව සම්පීඩිත පීට් වලින් සාදන ලද මෘදු පොසිල ඉන්ධනයකි 

ඉන්දියාවේ ජාර්කන්ඩ් ප්‍රාන්තයේ විවෘත ගල් අගුරු ආකරයක්

බැටරි වල ප්‍රධාන අංගයක් වන ලිතියම් බෝරෝන් ලෝහ නිපදවන තුර්කියේ එස්කිසෙහීර් හි එටි පතළ Eti Mine

ඉලෙක්ට්‍රොනික හා විදුලි වාහන සඳහා අපගේ ඉල්ලුම වැඩිවන විට ලිතියම් සඳහා ඇති ඉල්ලුම ඉහළ ගොස් ඇත 

ලොව විශාලතම විවෘත යුරේනියම් පතල් වලින් එකක් වන නැමීබියාවේ රෝසිං යුරේනියම් පතල 

ග්‍රීසියේ චල්කිඩිකි කඳුකරයේ වව්ඩෝස් ගම්මානය අසල අතහැර දමා ඇති මැග්නීසයිට් පතළක ඇති පොකුණක් 

රුසියාවේ හිම සහිත මිර් දියමන්ති පතල අපේ පරම්පරාවෙන් සොයා ගත හැකි දේ ගැන ඉඟි කරයි. අපගේ පරිභෝජනයේ මෙම උරුමයන්ගෙන් ඔවුන් කුමක් කරනු ඇත්ද? 

බී.බී.සී. වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

‘සුව කිරීමට වඩා වැළැක්වීම හොඳය – Prevention is better than cure.. එබැවින් ඕනෑම වෛරසයකට හෝ රෝගයකට එරෙහිව සටන් කිරීමට ප්‍රතිශක්තිය වැඩි කිරීම නුවණට හුරුය. 

කොරෝනා වසංගතය ලොව පුරා ජනතාවගේ ජීවිත අවුල් කර තිබේ. වෛද්‍යවරුන් හා විද්‍යාඥයින් පවසන පරිදි, කොවිඩ්-19 වෛරසයට එරෙහි හොඳම ආරක්‍ෂාව වන්නේ වෛරසයට එරෙහිව සටන් කළ හැකි සෞඛ්‍ය සම්පන්න ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියක් තිබීමයි. සමහර ආහාර සහ වෙනත් දෑ ඔබේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ශක්තිමත්ව තබා ගැනීමට උපකාරී වේ.

එහෙත් සෞඛ්‍ය අංශ විසින් නිර්දේශ කර ඇති සියලු පූර්වාරක්ෂාවන් ගත යුතු බව ඔබ අමතක නොකළ යුතුය. සමාජ දුරස්ථභාවය හැර වෙනත් කිසිදු අතිරේකයක්, ආහාර වේලක් හෝ වෙනත් ජීවන රටා වෙනස් කිරීමක් සහ නිසි සනීපාරක්ෂක පිළිවෙත් මඟින් COVID-19 වලින් ඔබව ආරක්ෂා කළ නොහැකි බව වටහා ගැනීම විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. 

වර්තමානයේදී, COVID-19 වලින් ආරක්ෂා වීමට කිසිදු අතිරේකයක් භාවිතා කිරීමට කිසිදු පර්යේෂණයක් සහාය නොදක්වයි. නමුත් මේ ඕනෑම ආකාරයකින් වෛරසයක් හෝ රෝගයක් සමඟ සටන් කිරීමට හා වැළැක්වීමට නිරෝගීව සිටීම සඳහා අපගේ ප්‍රතිශක්තිය වැඩි කිරීම අපගේ යුතුකමයි:

සුදුළූණු ලෝකයේ සෑම ආහාරයකම පාහේ දක්නට ලැබේ. මුල් ශිෂ්ඨාචාරවල ජනතාව ආසාදනවලට එරෙහිව සටන් කිරීමේදී එහි වටිනාකම හඳුනා ගත්තේය. සුදුළූණු ආහාරයට ගැනීමෙන් ධමනි ඝන වීම මන්දගාමී විය හැකි අතර එය රුධිර පීඩනය අඩු කිරීමට (lower blood pressure) උපකාරී වන බවට දුර්වල සාක්ෂි තිබේ. සුදුළූණු වල ප්‍රතිශක්තීකරණ ගුණ ඇති බව පෙනෙන්නේ ඇලිසින් (allicin) වැනි සල්ෆර් අඩංගු සංයෝගවල අධික සාන්ද්‍රණයකිනි.

පැඟිරි පලතුරු – Citrus fruits

බොහෝ අය සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව වැළඳුණු පසු කෙලින්ම විටමින් සී වෙත හැරේ. එයට හේතුව එය ඔබේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ගොඩනැගීමට උපකාරී වන බැවිනි. විටමින් සී ආසාදන වලට එරෙහිව සටන් කිරීමට ප්‍රධාන වන සුදු රුධිරාණු නිපදවීම වැඩි කරයි. සෑම පැඟිරි කුලයේ පලතුරකම පාහේ විටමින් සී අඩංගු වේ. ජනප්‍රිය පැඟිරි කුලයේ පලතුරු අතරට ඇතුළත් වන්නේ: මිදි, දොඩම්, ක්ලෙමන්ටයින්, ටැංජරීන්, ලෙමන්, දෙහිය. විටමින් සී ඔබට ඉක්මනින් සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාෙවන් සුවය ලබා ගැනීමට උපකාරී වනු ඇත, එය COVID 19 ට එරෙහිව ඵලදායී බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැත.

ඉඟුරු

බොහෝ අය අසනීප වූ පසු හැරෙන තවත් අමුද්‍රව්‍යයක් වන්නේ ඉඟුරු ය. ඉඟුරු දැවිල්ල අඩු කිරීමට උපකාරී වන අතර එමගින් උගුරේ අමාරුව සහ ගිනි අවුලුවන රෝග අවම කර ගත හැකිය. ඉඟුරු ඔක්කාරය පාලනය සඳහාද උපකාරී වේ. එය බොහෝ පැණිරස අතුරුපස වල භාවිතා වන අතර, ඉඟුරු ඉස්ම මගින් නිදන්ගත වේදනාව අඩු කර ගත හැකි අතර කොලෙස්ටරෝල් අඩු කිරීමේ ගුණ ද එහි ඇත.

කහ

‘කහ‘ බොහෝ ව්‍යංජන වල ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍යයක් ලෙස භාවිත වේ. ඔස්ටියෝ ආතරයිටිස්  osteoarthritis සහ රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස් rheumatoid arthritis යන දෙකටම ප්‍රතිකාර කිරීමේදී ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස වසර ගණනාවක් තිස්සේ කහ භාවිතා කර ඇත. කහවලට එහි සුවිශේෂී වර්ණය ලබා දෙන කර්කුමින් curcumin ඉහළ සාන්ද්‍රණයකින් ව්‍යායාම මගින් ඇතිවන මාංශ පේශි හානිය අවම කර ගත හැකි බව පර්යේෂණවලින් හෙළි වී තිබේ. කහ ප්‍රතිශක්තිකරණ ඔසුවක් ​​(සත්ව අධ්‍යයනයන්ගෙන් සොයාගැනීම් මත පදනම්ව) සහ ප්‍රතිවෛරසයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන බව විශ්වාස කරන නමුත් ඒ ගැන තවත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය බව විශේෂඥ මතයයි.

ආමන්ඩ්

සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව වැළැක්වීම සහ සටන් කිරීම සඳහා විටමින් ඊ සහ විටමින් සී වැදගත් වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රබල ප්‍රතිඔක්සිකාරක විටමින් ද්විත්වය සෞඛ්‍ය සම්පන්න ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියකට ප්‍රධාන වේ. එය මේද-ද්‍රාව්‍ය විටමින් (fat-soluble vitamin වර්ගයකි, එයින් අදහස් කරන්නේ මේදය නිසි ලෙස අවශෝෂණය කර ගැනීම අවශ්‍ය බවයි. ආමන්ඩ් වැනි ඇට වර්ග විටමින් වලින් පිරී ඇති අතර සෞඛ්‍ය සම්පන්න මේද (healthy fats) ද ඇත.

නිවිති

නිවිති විටමින් සී වලින් පමණක් පොහොසත් නොවේ. එය ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ බීටා කැරොටින් වලින් පිරී ඇති අතර එමඟින් අපගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ආසාදන සමග සටන් හැකියාව වැඩි කරයි. නිවිති හැකි තරම් සුළු වශයෙන් පිසින විට එහි පෝෂ්‍ය පදාර්ථ රඳවා තබා ගැනීමය හැකි වේ. කෙසේ වෙතත්, සැහැල්ලු ඉවුම් පිහුම් මඟින් විටමින් A අවශෝෂණය කර ගැනීම පහසු කරවන අතර අනෙකුත් පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ඔක්සලික් අම්ලයෙන් (oxalic aci) ලබා ගත හැකිය.

පැපොල්

පැපොල් යනු විටමින් සී උපරිමව ඇති තවත් පලතුරකි. ඔබට පැපොල් මධ්‍යස්ථ ප්‍රමාණයක් ආහාරයට ගැනීම මගින් දිනපතා නිර්දේශිත විටමින් සී ප්‍රමාණය මෙන් දෙගුණයක් ලබා ගත හැකිය. පැපොල් වල ආහාර ජීර්ණ එන්සයිමයක් ඇති අතර එය ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන බලපෑම් ඇති කරයි. පැපොල් වල ඉහළ මට්ටමේ පොටෑසියම්, මැග්නීසියම් සහ ෆෝලේට් ප්‍රමාණයක් ඇති අතර ඒවා සියල්ලම ඔබේ සමස්ත සෞඛ්‍යයට හිතකර වේ.

කීවි-Kiwi

පැපොල් මෙන් කිවිස් ද ස්වභාවිකවම ෆෝලේට්, පොටෑසියම්, විටමින් කේ සහ විටමින් සී ඇතුළු අත්‍යවශ්‍ය පෝෂ්‍ය පදාර්ථවලින් පිරී ඇත.

හරිත තේ- Green tea

හරිත හා කළු තේ යන දෙකම ප්‍රතිඔක්සිකාරක වර්ගයක් වන ෆ්ලේවනොයිඩ් (antioxidant) වලින් පිරී ඇත. හරිත තේ සැබවින්ම විශිෂ්ට වන්නේ එහි ප්‍රබල ප්‍රතිඔක්සිකාරකයක් වන ‘එපිගල්ලොකැටෙචින් ගැලට්‘ (epigallocatechin gallate (EGCG) මට්ටම ඉහළ නිසාය. අධ්‍යයනවලදී, EGCG ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රියාකාරීත්වය වැඩි දියුණු කරන බව පෙන්වා දී ඇත. පැසවීම ක්‍රියාවලිය මගින් කළු තේ හරහා යන ඊජීසීජී විශාල ප්‍රමාණයක් විනාශ කරයි. අනෙක් අතට හරිත තේ පැසවීම සිදු නොකෙරේ, එබැවින් EGCG සංරක්ෂණය කර ඇත.

බ්රොකොලී-Broccoli

බ්රොකොලි විටමින් සහ ඛනිජ වලින් පරිපූර්ණ වී ඇත. විටමින් ඒ, සී සහ ඊ මෙන්ම තන්තු සහ තවත් බොහෝ ප්‍රතිඔක්සිකාරක වලින් පිරී ඇති බ්‍රොකොලි යනු ඔබේ පිඟානට දැමිය හැකි සෞඛ්‍ය සම්පන්න එළවළු වලින් එකකි. එහි බලය නොවෙනස්ව තබා ගත හැකි ප්‍රධාන දෙය නම් එය හැකි තරම් සුළු වශයෙන් පිසීමයි. (වඩා හොඳ අමුවෙන් ආහාරයට එක්කර ගැනීමයි) 

සුරියකාන්ත ඇට

සූරියකාන්ත බීජ පොස්පරස්, මැග්නීසියම් සහ විටමින් බී -6 සහ ඊ ඇතුළු පෝෂ්‍ය පදාර්ථ වලින් පිරී ඇත. ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වය නියාමනය හා පවත්වා ගැනීම සඳහා විටමින් ඊ වැදගත් වේ. විටමින් E වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇති අනෙකුත් ආහාර අතර අලිගැට පේර සහ තද කොළ පැහැති පළා වර්ග සහ එළවළු ද ඇතුළත් වේ. සතුන් පිළිබඳව බොහෝ දුරට සිදු කරන ලද විවිධ අධ්‍යයනයන් මගින් සූකර උණ (H1N1) වැනි වෛරස් ආසාදනවලට එරෙහිව සටන් කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව සොයා බලා ඇත.

යෝගට්

රසකාරක සහ සීනි යොදා ඇති වර්ගයට වඩා සරල යෝගට් (plain yogurt) ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරන්න. පලතුරු හා මී පැණි බින්දු සමඟ සරල යෝගට් රස කර ගත හැකිය. යෝගට් ද විටමින් ඩී සඳහා හොඳ ප්‍රභවයක් විය හැකිය. එබැවින් මෙම විටමින් සමඟ ශක්තිමත් කළ වෙළඳ නාම තෝරා ගැනීමට උත්සාහ කරන්න. විටමින් ඩී ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය නියාමනය කිරීමට උපකාරී වන අතර රෝග වලට එරෙහිව අපගේ ශරීරයේ ස්වාභාවික ආරක්ෂාව වැඩි කරයි. COVID-19 කෙරෙහි එහි ඇති විය හැකි බලපෑම් අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා සායනික අත්හදා බැලීම් පවා සිදු වෙමින් පවතී.

රතු බෙල් පෙපර්-Red bell peppers

රතු බෙල් පෙපර් වල Florida orangeවල (45 mg) මෙන් විටමින් සී (127 mg) 3 ගුණයක් පමණ අඩංගු වේ. එය ‘බීටා කැරොටින් (beta carotene) වලින් පොහොසත්ය. ඔබේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ඉහළ නැංවීමට අමතරව, විටමින් සී නිරෝගී සමක් පවත්වා ගැනීමට ඔබට උපකාරී වේ. ඔබේ ශරීරය විටමින් A බවට පරිවර්තනය කරන බීටා කැරොටින් ඔබේ ඇස් සහ සම නිරෝගීව තබා ගැනීමට උපකාරී වේ.

හතු

තවත් බොත්තම් හතු අනුභව කරන්න. හතු වල සෙලේනියම් selenium, රයිබොෆ්ලැවින් riboflavin සහ නියාසින් niacin වැනි බී විටමින් අඩංගු වේ. මෙම ඛනිජ හා විටමින් ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතියට ඉහළ ස්වරූපයෙන් ක්‍රියා කිරීමට අවශ්‍ය වේ. ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩි කරන ‘පොලිසැකරයිඩ – polysaccharides සීනි වැනි අණු ද හතු වල ඉහළ ය.

පැණි කොමඩු

කොමඩු යනු ප්‍රතිශක්තිකරණ බූස්ටරයකි. කොමඩු යුෂ කෝප්ප දෙකක පොටෑසියම් මිලිග්‍රෑම් 270 ක් ද, විටමින් ඒ දෛනික අවශ්‍යතාවෙන 30% ක් ද, විටමින් සී අවශ්‍යතාවෙන් 25% ක් ද අඩංගුවේ. කොමඩු වල කැලරි වැඩි නොවේ. කොමඩු යුෂ කෝප්ප 02ක් මගින් ලැබෙන්නේ කැලරි 80 ක් පමණි. කොමඩු විටමින් බී 6 සහ ග්ලූටතයෝන් (glutathione) ද සපයයි. නිසි ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා ශරීරයට මෙම විටමින්, පෝෂ්‍ය පදාර්ථ හා ග්ලූටතයෝන් වැනි සංයෝග අවශ්‍ය වේ.

බතල

බලත සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයක් ආහාරයට ගැනීම මගින් දෛනික විටමින් A අවශ්‍යතාවෙන් 120% ක් සහ විටමින් C හි දෛනික අවශ්‍යතාවෙන් 30% ක් ලබාගත හැකිය. මෙම විටමින් ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා ඉතා වැදගත් වන අතර ඔබේ සමට විශිෂ්ටයි. බතල යනු කොලෙස්ටරෝල් රහිත සහ මේද රහිත ආහාරයකි, එබැවින් ඔබට වරදකාරී හැඟීමකින් තොරව සියලු ප්‍රයෝජනවත්, ප්‍රතිශක්තිකරණ-විටමින් බතල මගින් ලබාගත හැකිය. බතල මගින් ඔබට ‘තන්තු‘ ද සපයයි.

දෙළුම් යුෂ

දෙළුම් යුෂවල උණ, හර්පීස් සහ වෙනත් වෛරස් වලට එරෙහිව ප්‍රතිවෛරස් ගුණ ඇත. හානිකර වෛරස් හා බැක්ටීරියා වලට එරෙහිව සටන් කිරීමට අමතරව, දෙළුම් යුෂ තුළ බිෆිඩොබැක්ටීරියම් සහ ලැක්ටොබැසිලස් (Bifidobacterium and Lactobacillus) ඇතුළු ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ඉහළ නවංවන ශක්තිය ද ඇත.

පලතරු සහ එළවළු ඇතුළු ආහාර මගින් පමණක් ඔබට ඔබේ ප්‍රතිශක්තිකරණ ශක්තිය ඉහළ නංවා ගැනීමට නොහැකිය. ඒවා සමග පහත දැක්වෙන දේවල් ද අනුගමනය කළ යුතුය.

ප්‍රමාණවත් කරම් නිදාගන්න

අපගේ ශරීරයට විවේක ගැනීමට හා නැවත ආරෝපණය කිරීමට නින්ද අවශ්‍යයි. ප්‍රමාණවත් නින්දක් නොමැති විට හෘද රෝග, ඇල්සයිමර් රෝගය සහ තරබාරුකම වැනි බරපතල සෞඛ්‍ය ගැටලු ඇතිවීමේ අවදානමක් ඇත. නින්ද නොයෑම ද මර්දනය කරන ලද ප්‍රතිශක්තිකරණ ක්‍රියාකාරිත්වයට සම්බන්ධ වේ. එක් අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ රාත්‍රියට පැය පහකටත් වඩා අඩු කාලයක් නිදා සිටින අය වැඩිපුර නිදාගන්නා අය සමඟ සසඳන විට මානසික ආතතියෙන් පීඩා විඳීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩි බවයි.

ජලය පානය කරන්න

ජලය අගනා ප්‍රතිශක්තිකරණ ඔසුවකි. අප දිනකට වතුර වීදුරු අටක් පානය කළ යුතු බව අපගෙන් බොහෝ දෙනෙක් අසා ඇත. එය කිරීමට අපහසු විය හැකිය. ඒ වෙනුවට, ඔබ අවදි වන විට වතුර වීදුරුවක් පානය කිරීමට උත්සාහ කරන්න. ඔබේ ශරීරය නිදාගැනීමෙන් පසු විජලනය වී ඇත. එබැවින් මෙය විජලනයෙන් මිදීමට හොඳ ක්‍රමයකි.

ආතතිය අඩු කර ගන්න

මානසික ආතතිය Stress ශක්තිමත්ව සිටීමට ඔබට ඇති හැකියාව අඩු කරයි. මානසික ආතතිය දුරු කර ගත හැකි එක් ක්‍රමයක් නම් “ස්වයං රැකවරණය self-care.” සඳහා කාලය ලබා දීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ විවිධ පුද්ගලයින් සඳහා විවිධ දේ කළ හැකි බවය. නමුත් මූලික වශයෙන් එය කරන්නේ “ඔබේ ටැංකිය නැවත පුරවන” දේවල්ය. ඔබට ආතතියෙන් මිදීම සදහා උපායක් ලෙස හොඳ පොතක් කියවීම, සම්බාහනය කිරීම හෝ ව්‍යායාම කිරීමට හැකිය. ගායනය හෝ යාඥාව පවා ඔබට ආතතියෙන් ගැළවීමට උපකාර වනු ඇත.

නිතිපතා ව්‍යායාම කරන්න

අපි බොහෝ විට ව්‍යායාම ගැන සිතන්නේ හෘද රෝග සහ අධි රුධිර පීඩනය වැනි නිදන්ගත රෝග වැළැක්වීමේ ක්‍රමයක් ලෙස හෝ බර පාලනය කර ගත හැකි ක්‍රමයක් ලෙස ය. නමුත් ව්‍යායාම මගින් සෞඛ්‍ය සම්පන්න ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියක් ඇතුළුව සාමාන්‍ය සෞඛ්‍යය තත්ත්වය ඉහළ නංවා ගත හැකිය. ව්‍යායාම මගින් රුධිර සංසරණය ප්‍රවර්ධනය කළ හැකි අතර එමඟින් ඔබේ සෛල හා ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ද්‍රව්‍ය ඔබේ ශරීරය හරහා නිදහසේ ගමන් කිරීමට ඉඩ සලසයි.

වෙනත් ක්‍රම

පහත දැක්වෙන ජීවන රටා උපාය මාර්ග මගින් පුද්ගලයෙකුගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ශක්තිමත් කළ හැකිය:

දුම්පානයෙන් වැළකී සිටීම, සෞඛ්‍ය සම්පන්න බරක් පවත්වා ගැනීම, මත්පැන් පානයෙන් වැළකීම හෝ අධික ලෙස මත්පැන් පානය කිරීම අවම කිරීම, සමබර ආහාර වේලක් ගැනීම, නිවැරදි අත් සේදීම සහ මුඛ සෞඛ්‍යාරක්ෂාව පුහුණු කිරීම.

spiritualindia ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

බලධාරීන් විසින් දිවා රෑ ඕනෑම වෙලාවක එලිමහනේ මෙන් ම තව නිවෙස් තුළ තමන් ආවේක්ෂණය කරනු ලබන බව යම් සමාජයක වැසියන් දත් විට, දිගු කාලීනව ඔවුන්ගේ චර්යාවන් අහිතකර ලෙස වෙනස් වන බව මානව විද්‍යා පර්යේෂකයන් සොයා ගෙන තිබෙනවා. 

COVID-19 වසංගතයේ දෙවන රැල්ල කළමනාකරණය කරන්නට රජය දැඩි ප්‍රයත්නයක යෙදී සිටිනවා.

වෛරසය පැතිර යාම සීමා කරන්නට තාවකාලිකව හුදෙකලා කර තිබෙන ප්‍රදේශවල ජනයා සිය නිවෙස්වල රැඳී නොසිට අහල පහල සංචරණයේ යෙදෙනවද යන්න සෝදිසි කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ හමුදාව ඩ්‍රෝන් (drones) යොදා ගැනීම පසුගිය දිනවල ආරම්භ වුණා. 

හෙලිකොප්ටර් වල නැගී ගමන් කරන හමුදා නිලධාරීන් මෙන්ම ඩ්‍රෝන් හරහාද නිරෝධායන ආවේක්ෂණය (surveillance) සිදු කිරීම අරඹා තිබෙනවා. රජය කියන්නේ කෙතරම් දැඩි ලෙස අවවාද කළත් සමහරුන් නිරෝධායන නීති කඩන බවයි.

ඩ්‍රෝන කියන්නේ නියමුවන් රහිත, ගුවන්ගත කොට දුරස්ථව ක්‍රියාත්මක කළ හැකි කුඩා ගුවන්යානාවලට. මෙයට තවම සිංහල යෙදුමක් නැති නිසා ‘ඩ්‍රෝන්’ යැයිම කියමු. කැමරා සවි කළ ඩ්‍රෝන් යම් තැනකට ගුවනින් යවා, හසුරුවා යම් නිශ්චිත ප්‍රදේශයක ඡායාරූප සහ වීඩියෝ ගත හැකි හැකියි.

ලෝකයේ මෙන්ම අපේ රටේත් ඩ්‍රෝන් මුලින්ම යොදා ගනු ලැබුවේ මිලිටරි වැඩවලට. සිවිල් යුද්ධ සමයේ ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව ඔත්තු බැලීමට යොදා ගත් ”කේලමා” ඔබට මතක ඇති. ඔත්තු බලන්නට පමණක් නෙවෙයි, දුර සිට යම් ඉලක්කයන්ට පහර දෙන්නට අවි ගෙන යා හැකි යුද්ධමය ඩ්‍රෝන් ද ලොව තිබෙනවා.

මහජනයා ආවේක්ෂනයට ඩ්‍රෝන් යොදා ගැනීම මෙම තාක්ෂණයේ ආන්දෝලනාත්මක භාවිතයක්. මෙය වඩාත් මතුව ආයේ 2020 වසරේ වසංගත ආපදාව සමගයි. මේ වන විට එය ලොව විවිධ රටවල දැකිය හැකි ප්‍රවණතාවක්.

ඉතා ඉහළ රූපමය අගයක් (image resolution) සහිත විඩියෝ හා ඡායාරූප ගැනීමේ හැකියාව ඇති නිසා ඩ්‍රෝන් මිනිසුන්ගේ පෞද්ගලික ජීවිතවලට අනවසරයෙන් එබී බලන්නට පුළුවන්.

ඩ්‍රෝන් ආවේක්ෂණය මෙරට පුරවැසියන්ගේ පෞද්ගලිකත්වයට තර්ජනයක් විය හැකි බව සමාජ ක්‍රියාකාරිකයන් සහ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙනවා. 

මේ ගැන අගනා විග්‍රහයක් කරන ‘සිලෝන් නිවුස්’ පුවත් වෙබ්අඩවිය, මෙසේ සඳහන් කළා: 

“වසංගත අවදානමට මුහුණ පා සිටින ලක්වාසීන්ට හිඟ වී පවතින PCR යන්ත්‍ර හා ඇඳන් ඇතුළු ආම්පන්න සඳහා වියදම් කරනු වෙනුවට අධි තාක්ෂණික ඔත්තු බැලීමේ ගුවන් කැමරාවලට මුදල් යෙදවීම සමාජ මාධ්‍ය ජාල ඔස්සේ දැඩි කතාබහට ලක් වී තිබුණි.” සම්පූර්ණ ලිපිය මෙතනින්: https://www.ceylonnews.lk/archives/13961

2016 සැප්තැම්බර් 25දා ‘ඩ්‍රෝන් තාක්ෂණය දැන් ශ්‍රී ලංකාවේ: අප එයට සූදානම්ද?’ නමින් රාවය ලිපියක් ලියමින් මා කීවේ මෙයයි: “අද වන විට සාමකාමී භාවිතයන් රැසකට ඩ්‍රෝන් යොදා ගැනීම ඇරඹිලා. බඩු ප්‍රවාහනයට, ආපදා හදිසි තක්සේරුවලට, ඡායාරූපකරණයට හා මාධ්‍යකරණයට ආදී වශයෙන්. අප සමහරුන් කැමති වුණත්, නැතත් ඩ්‍රෝන් තාක්ෂණය ලංකාවටත් ඇවිල්ලා.”

සාමකාමී වැඩට ඩ්‍රෝන් භාවිත කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික දෙඅංශයේම සමහර ආයතන විසින් දැන් වසර කිහිපයක් පුරා නිහඬව කරන බවත්, එය නියාමනයට සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරිය විසින් රෙගුලාසි සකස් කොට ඇති බවත් මා සඳහන් කළා.

“ඩ්‍රෝන් භාවිතය වැඩිවත්ම අපේ සමහරු ඒවා ගැනත් භීතිකාවක් පැතිරවිය හැකියි. ඩ්‍රෝන් තාක්ෂණයේ නිසි ඵල නෙළා ගන්නා අතර ඒවා ප්‍රවේශමින්, ආචාර ධර්මීයව හා නිසි නියාමන රාමුවක් තුළ භාවිතයයි අවශ්‍ය වන්නේ,” යනුවෙන් මා එදා අවධාරණය කළා. 

මෙම තාක්ෂණය ආරක්ෂිත සහ ආචාරධර්මීය ලෙසින් මෙරට භාවිත කිරීමේ පුරෝගාමියකු වන සංජන හත්තොටුව පසුගියදා මේ ගැන ට්විටර් හරහා අදහස් දැක්වූවා.

මාධ්‍ය වාර්තාකරණයෙන් පෙනෙන හැටියට මෙම ආවේක්ෂණය සඳහා මෙරට යොදා ගනු ලබන්නේ ඉහළ ගණයේ හැකියාව ඇති ඩ්‍රෝන් බව ඔහු කියනවා. 

“කොරෝනාවට එරෙහිව ඩ්‍රෝන් ආවේක්ෂණය ඇරඹීම ගැන ටෙලිවිෂන් ප්‍රවෘත්තිවල පෙන්වන ලද රූප අධ්‍යයනය කළ විට, හමුදාව යොදා ගන්නා ඇතැම් ඩ්‍රෝන්වල Zenmuse H20 නමැති කැමරාව සවි කොට ඇති බව පෙනෙනවා. මේ කැමරාවලින් තාප රූපගත කිරීම් (thermal imaging) පවා කළ හැකි නිසා රාත්‍රියේ අඳුරේ වුවද පුද්ගලයන් ගමන්කරනු සහ වෙනත් චර්යා හසුකරගත හැකියි,” ඔහු පෙන්වා දුන්නා.  

දැනට නවසීලන්තයේ ඔටගෝ සරසවියේ ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ කරන සංජන අවධාරණය කළේ මෙයයි: “සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරියේ ඩ්‍රෝන් රෙගුලාසි හමුදාවට අදාළ වන්නේ නෑ. (පෞද්ගලික ඩ්‍රෝන් හිමිකරුවන්ට මෙන්) එම අධිකාරියේ අවසරය හමුදාවට අවශ්‍ය වන්නේ ද නෑ. ඩ්‍රෝන් හසුරුවන්නාගේ ඇසට පෙනෙන මානයෙන් ඔබ්බට ඩ්‍රෝනයක් යැවිය නොහැකි බව සහ අඳුරේ ඩ්‍රෝන් ගමන් කර විය නොහැකි බවට ආදී වශයෙන් ඇති සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරියේ නියාමන සීමා හමුදාවට අදාල නොවන නිසා, පුරවැසි ආවේක්ෂණය කෙතරම් පුළුල් මේ ද යන්න අපට සිතා ගත නොහැකියි.” (අනුවාදය මගෙන්)

උදාහරණයක් ලෙස සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරීයේ රෙගුලාසි අනුව පෞද්ගලික ඉඩම් උඩින් හිමිකරුවන්ගේ අවසරයෙන් තොරව ඩ්‍රෝන් පියාසර කරන්නට ඉඩ නැහැ. එහෙත් පොලීසියට සහ හමුදාවට අයත් ඩ්‍රෝන්වලට මේ සීමා බලපායිද?

මේ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ චීන තානාපති කාර්යාලය මෙම ඩ්‍රෝන් භාවිතය අනුමත කරමින් ට්විටර් පණිවිඩ නිකුත් කර ඇති අතර, චීනයේ රජය විසින් මහජනයා “විනයගරුක ලෙස හැසිරවීමට” ඩ්‍රෝන් භාවිත කරන බව ද ඔවුන් එහි කියනවා.

පුරවැසියන් සැවොම නිරෝධායන නීති අකුරටම පිළිපදින බව සොයන්නට දිවා රෑ ආවේක්ෂණය කිරීමට චීනය ඩ්‍රෝන් යොදා ගැනීම පුළුල්ව සිදු කරනවා. එපමණක් නොව දැඩි අවවාද කිරීම හා දඬුවම් කිරීම ද කරනවා.

මුඛ වැසුම නොපැලඳ ගෙදරින් පිටතට ආ මහලු කතකට අඩි කිහිපයක් ඉහළින් සමීප වූ චීන පොලිස් ඩ්‍රෝන් යානයක් ඇයට බැණ වදින වීඩියෝවක් ටික්ටොක් සමාජ මාධ්‍යයේ සංසරණය වනවා. (ඇත්තටම වී තිබෙන්නේ දුරස්තව ඩ්‍රෝනය හසුරුවන අය, එහි ඇති මයික්‍රෆෝනයක් ඔස්සේ ඇයට බැනීමයි!)

දැඩි අධිකාරිවාදී පාලනයක් ඇති චීනය වැනි රටවල් ඩ්‍රෝන් සහ වෙනත් තාක්ෂණයන් හරහා පුරවැසියන් කරන කියන හැමදේම ආවේක්ෂණය කිරීම මහා පරිමාණයෙන් මානව හිමිකම් කඩකිරීමක්. එහෙත් ඒ රටවල ආණ්ඩු එය අහිතකර යයි පිළිගන්නේ නෑ.

චීනයේ යොදා ගන්නා අධි බලැති ඩ්‍රෝන්වලට, මුහුණු හඳුනා ගැනීමේ (facial recognition) තාක්ෂණයද එක් කළ විට, නිශ්චිත තැනක යම් නිශ්චිත ක්‍රියාවක් කරන පුද්ගලයාගේ අනන්‍යතාවය ඉතා ඉක්මනින් නිර්ණය කිරිමේ හැකියාව බලධාරීන්ට ලැබෙනවා. තව ටික කලෙකින් අපේ රටේ ආවේක්ෂණයත් ඒ තැනට තල්ලු විය හැකිද?

චීනයේදේශපාලකයන්මෙන්මනිලධාරීන්දතර්ක කරන්නේසමාජයේපොදුයහපතසඳහාපෞද්ගලිකත්වය (privacy) සහපෞද්ගලිකනිදහස (personal freedoms) බෙහෙවින් සීමාකළයුතුබවයි.

පුරවැසිඅයිතිවාසිකම්ගරුකරනප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීරාමුවක්තුළආණ්ඩුකැරෙනශ්‍රීලංකාවට, චීනයවැනිඅධිකාරිවාදී රටවල්ගන්නාපියවරඒආකාරයෙන්මඅනුකරණයකරන්නටබැහැ.

ඒ වෙනුවට පොදු යහපත සහ පුරවැසි අයිතීන් අතර වඩාත් හිතකර තුලනයක් පවත්වා ගැනීම අවශ්‍යයි. (නිරෝධායන නීති සහ සීමාවන් සියල්ල හරිහැටි පිළිපැදීමේ පුරවැසි වගකීම අප සැම සතුව තිබෙන බවත්, ටික දෙනකු හෝ ඒවා කඩ කිරීම හරහා සමස්ත සමාජයම අවදානමට ලක්වන බවත් ඒ සමගම පෙන්වා දිය යුතුයි.)

බලධාරීන් විසින් දිවා රෑ ඕනෑම වෙලාවක එලිමහනේ මෙන් ම තව නිවෙස් තුළ තමන් ආවේක්ෂණය කරනු ලබන බව යම් සමාජයක වැසියන් දත් විට, දිගු කාලීනව ඔවුන්ගේ චර්යාවන් අහිතකර ලෙස වෙනස් වන බව මානව විද්‍යා පර්යේෂකයන් සොයා ගෙන තිබෙනවා.  විශේෂයෙන්ම වාර්ගික, ආගමික සහ අනෙකුත් සුළුතරයන්ට දැනටමත් තිබෙන අනාරක්ෂිත හැඟීම, පුළුල් අවේක්ෂණය හරහා උත්සන්න විය හැකියි.

පොදු අවකාශයේ පුරවැසියන් පිරිසක් නීතිගරුක ලෙසින් එක් රැස් වී, යම් දේශපාලන උද්ඝෝෂණයක් හෝ පුරවැසි අයිතීන් වෙනුවෙන් රැස්වීමක් සිදු කරනවා යැයි සිතන්න. එතැනට එන පොලිස් නිලධාරීන් එයට සහභාගිවන පුරවැසියන් වීඩියෝ ගත කිරීම ඇතැම් විට සිදු වන්නක් (උතුරු පළාතේ මෙය නිතර සිදුවන බව වාර්තාගතයි.)

මෙවැනි අවස්ථාවකට පොලිස් ඩ්‍රෝන් කිහිපයක් පැමිණ, රැස්වූ පුරවැසියන්ට ඉහළින් සැරිසරමින් විවිධ කෝණවලින් ඔවුන්ගේ ක්‍රියා රූපගත කිරීම එහි සිටින සමහරුන් බියට පත් කළ හැකියි.

‘පෞද්ගලිකත්වය රකිනවාට වඩා කොරෝනා රෝග පාලනය වැදගත් බව’ කැබිනට් මාධ්‍ය ප්‍රකාශකයා මේ සතියේ පැවසූවා යයි මාධ්‍ය වාර්තා කළා. වසංගතයට පෙර ත්‍රස්තවාදය සම්බන්ධයෙනුත් මෙවැනිම තර්ක විටින් විට මතු කෙරුණා. 

ත්‍රස්තවාදීන් මෙන්ම කොරෝනා වයිරස් ද ජන සමාජයේ එකවර හඳුනා ගැනීම දුෂ්කර බව ඇත්ත. ඒ නිසා යම් විමර්ශන සහ ආවේක්ෂණ අවශ්‍ය වනවා. එය පොදු යහපතට දායක වන්නක්.

එහෙත්‍ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල ඒවා සිදු කරන්නේ අධිකරණ සුපරීක්ෂාවට නතු වන පරිදි සහ නිසි සංවරණය හා තුලනය පවත්වා ගනිමින්.

මානව නිදහසට ඉහළින් ගරු කරන රටක් වන ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවර මහාධිකරණයක් විසින් එරට පොලිසිය ඩ්‍රෝන් යොදා ගෙන මහජනයා ආවේක්ෂණය කිරීම 2020 මැයි මාසයේ තහනම් කළා.

එළිමහනේ සිටින පුද්ගලයන් මුහුණෙන් හඳුනා ගත හැකි තරම් පහළින් පියාසර කරමින් ඡායාරූප හෝ වීඩියෝ හසු කර ගැනීම ඔවුන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය ආක්‍රමණය කිරීමක් බව එම අධිකරණය තීරණය කළා.

“මේ තාක්ෂණය මහජන ආවේක්ෂනයට භාවිත කරන්නට කලින් පෞද්ගලිකත්වය රැකීමට තිබෙන නීති අලුත් කරන්න. නැතිනම් අඩු තරමින් එවන් අනවසර රූපගත කිරීමට හසුවන පුද්ගලයන්ගේ අනන්‍යතාවය ඒ හරහා හඳුනා ගත නොහැකි වන ආකාරයේ තාක්ෂණ සීමාවක් අනිවාර්ය කරන්න,” යයි පැරිස් අධිකරණය එරට රජයට නියෝග කළා.

එයට සති කීපයකට පෙර ඇමරිකාවේ කනෙක්ටිකට් ජනපදයේ ද එබඳු සිදුවීමක් වාර්තා වුණා. කොරෝනා ආසාදන මහා පරිමාණයෙන් පැතිර යන විට එහි Westport නගරයේ පොලිසිය නගර වැසියන් සමාජ දුරස්ථ බව රකිනවද යන්න නිරීක්ෂණයට ඩ්‍රෝන් යොදා ගන්න සැලසුම් කළා.

එහෙත් ඇමරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් සංගමයේ (ACLU) ප්‍රබල විරෝධය හමුවේ පොලිසිය එම සැලසුම් අකුලා ගත්තා. එසේ නොකළා නම් අධිකරණයට යන්නට සමාජ ක්‍රියාකාරිකයන් සූදානම්ව සිටියා.

මානව අයිතිවාසිකම් රකිමින් වසංගතයක් මර්දනය කළ හැකිද යන්න මේ දිනවල පුළුල්ව විවාද වන කරුණක්.

කොරෝනා මර්දනයේ විදෙස් අත්දැකීම් මීට පෙර කිහිප වතාවක් අප සම්පිණ්ඩනය කොට ඇති අතර, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාමුවක් තුළ නිසි ආපදා කළමනාකරණය සහ මහජන සෞඛ්‍යය බලගැන්වීම තුළින් වසංගතය පාලනය කළ හැකි බවට තායිවානය හා නවසීලන්තය හොඳ උදාහරණයි. 

ඩ්‍රෝන් හරහා හසු කර ගන්නා පුරවැසි රූප සහ එයින් හෙළි වන පෞද්ගලික චර්යා තොරතුරු කෙතරම් කාලයක් පොලිසිය/හමුදාව ගබඩා කර ගන්නවාද? ඒවා නැරඹීමට හා විමර්ශනයට ඉඩ ඇත්තේ කාටද? දේශපාලන ප්‍රතිවාදීන් සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරිකයන් යන එන තැන් සොයන්නට සහ ඔවුන්ගේ ආශ්‍රිතයන් හඳුනා ගන්නට මේ ඩිජිටල් දත්ත අවභාවිත විය හැකිද? මෙවැනි ප්‍රශ්න රාශියක් මතු වනවා.

පෞද්ගලිකත්වය හා දත්ත සුරැකීම යන කාලීන වශයෙන් වැදගත් කරුණු දෙක ගැනම මෙරට නීතිමය රාමුව දුර්වලයි. පෞද්ගලිකත්වයට ඇති අයිතිය (right to privacy) අපේ රටේ තවමත් නීතිගත වී නැති අතර, පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම (privacy protection) සඳහා වෙනත් නීති වලද ඇත්තේ සීමිත රැකවරණයක් පමණයි. 

මේ අතර ඩිජිටල් ආකාරයෙන් හසු කර ගන්නා පුරවැසියන්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරු නිසි පරිදි සුරැකීමට පෞද්ගලික දත්ත ආරක්ෂණ නීතියක් ද තවම නෑ. ඒ සඳහා නීතියක් පසුගිය රජය යටතේ 2019 කෙටුම්පත් කරනු ලැබුවත්, එම පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමට පෙර එය සම්මත කළ නොහැකි වුණා. 

අවසාන වශයෙන් කිව යුත්තේ ඩ්‍රෝන් කියන්නේ හුදෙක් ඔත්තු බැලීමේ මෙවලමක් පමණක් නොවන බවයි. වසංගත කලමනාකාරනයට ප්‍රශස්ත අන්දමින් ඩ්‍රෝන් යොදා ගන්නේ කෙසේද යන්න අද ලෝකයේ විවිධ රටවල අත්හදා බලමින් සිටිනවා.

උදාහරණයක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය (NHS) එරට ජාතික අභ්‍යවකාශ ආයතනයේ ද සහයෝගය ඇතිව කොරෝනා කලමනාකරනයේ එක් ප්‍රවේශයක් හැටියට සෞඛ්‍ය ඩ්‍රෝන් සේවාවක් ඇති කිරීමට පසුගිය මාසයේ මුල් පියවර ගත්තා.

රෝහල් එකිනෙක අතරත්, ක්ෂේත්‍ර සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථාන සහ රෝහල් අතරත් COVID-19 පරික්ෂා සාම්පල, සෞඛ්‍ය සේවකයන් සඳහා ආරක්ෂිත ඇඳුම් කට්ටල ආදිය කඩිනමින් යැවීමට මේ දක්වා යොදා ගනු ලැබුවේ රජයේ වාහන හෝ පණිවිඩකරුවන් (courier). එහෙත් අර්බුදයේ විශාලත්වය නිසාම මේ සේවාවල ධාරිතාව ඉක්ම යාම නිසා නොයෙක් ප්‍රමාදයන් හටගත්තා. බර සැහැල්ලු සාම්පල සහ වෙනත් ද්‍රව්‍ය GPS චන්ද්‍රිකා තාක්ෂණය විසින් මනාව සම්බන්ධීකරණය කෙරෙන ඩ්‍රෝන් යොදාගෙන ප්‍රවාහනය කිරීමට ඔවුන් උත්සාහ කරන්නේ මේ නිසයි.

ඩ්‍රෝන් තාක්ෂණයේ නිසි ඵල නෙළා ගන්නා අතර ඒවා ප්‍රවේශමින්, ආචාර ධර්මීයව හා නිසි නියාමන රාමුවක් තුළ භාවිතයයි අවශ්‍ය වන්නේ.

නාලක ගුණවර්ධන

ravaya@nalaka.org

ඉහළ ඡායාරූපය – ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාවේ ඩ්‍රෝන රෙජිමේන්තුව ආරම්භ කළ දා නිලධාරියෙකු විසින් එහි කටයුතු සිදුවන අයුරු යුද්ධ හමුදාපතිවරයාට පැහැදිලි කරන අයුරු.

වසර 30 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ වර්ග සැතපුම් 45 ක් (වර්ග කිලෝමීටර් 116 ක්) ආවරණය වන කුඩා ඉඩම් කැබැල්ලක් අප වැඩ කරන, ජීවත්වන හා ක්‍රීඩා කරන ආකාරය කෙරෙහි බාහිර බලපෑමක් ඇති කර තිබේ.

කැලිෆෝනියාවේ ‘සිලිකන් නිම්නය Silicon Valley අපේ ජීවිත හැඩගස්වයි. අප අපගේ ගෘහස්ථ සාප්පු සවාරියේ යෙදෙන වෙබ් අඩවි වල සිට අපගේ විද්‍යුත් තැපැල් ලිපි සපයන සමාගම්, අප නරඹන වීඩියෝ ප්‍රවාහ සේවා දක්වා සියල්ලම පාහේ එක්සත් ජනපදයේ මෙම කෙළවරේ පිහිටා ඇත.

එහෙත් මෑතකදී සිලිකන් නිම්නයේ ආධිපත්‍යට බරපතළ ප්‍රහාරයක් එල්ල වී ඇත. ඒ ‘ටික්ටොක් –TikTok ‘ යෙදුම හරහාය. TikTok මව් සමාගම වන (චීන සමාගමක් වන) බයිට් ඩෑන්ස් ByteDance සිලිකන් නිම්නයේ ආධිපත්‍යයේ හදවතට කාවැදී ඇත. 

චීනයෙන් නික්මෙන අනෙකුත් ඩිජිටල් නිෂ්පාදන සමඟින්, ටික්ටොක්ට තාක්‍ෂණයේ අනාගතය නැවත හැඩගස්වා ගැනීමේ හැකියාවක් ඇත. සැන් ෆ්රැන්සිස්කෝ බොක්කට වඩා කර්මාන්ත, සංස්කෘතිය සහ අවශ්‍යතා හැඩගැස්විය හැකි අනාගතයක් ෂැංහයි හෝ බීජිං වෙත ඉක්මනින් උදාවනු ඇත.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ නිව් සවුත් වේල්ස් විශ්ව විද්‍යාලයේ කලා හා මාධ්‍ය පාසලේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය ඉලේන් ජිං ෂාවෝ (Elaine Jing Zhao) පවසන්නේ, ‘‘මීට පෙර චීනයේ සමාජමාධ්‍ය වේදිකාවල නිර්මාණය සිදු වුණේ බටහිර අනුකරණයෙන්. ඒත් වර්තමානයේ, බටහිර සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා චීන සමාජ මාධ්‍ය වේදිකාවලින් ඉගෙන ගන්නා ආකාරය දෙසට මාරු වෙමින් සිටිනවා”

චීන යෙදුම්, වේදිකා (Chinese apps, platforms) සහ සේවාවන් දැනට බටහිර රටවලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් ය.

චීන තාක්ෂණයේ නැගීම

ලොව පුරා මාසිකව සක්‍රීය පරිශීලකයින් මිලියන 690 ක් සිටින ටික්ටොක් වඩාත් ප්‍රචලිත වන්නේ මිලියන 100 ක් එක්සත් ජනපදයේ වන අතර තවත් මිලියන 100 ක් යුරෝපයේ ය.

එක්සත් ජනපදයේ මිලියන 100 ක් සහ යුරෝපයේ තවත් මිලියන 100 ක් ඇතුළුව ලොව පුරා මාසිකව සක්‍රීය පරිශීලකයින් මිලියන 690 ක් ටික්ටොක් සතුව ඇත

චීන සම්භවයක් ඇති අනෙකුත් යෙදුම් මෙන්ම, ටික්ටොක් හි හිමිකරුවන් යෙදුමේ පසුබිම අවතක්සේරු කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. 

“ඔවුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ ජාත්‍යන්තර පරිශීලකයින්ට ඔවුන් චීන වේදිකා නොව ගෝලීය වේදිකා” යන හැඟීම ලබා දීමට ය ”යි නෙදර්ලන්තයේ ග්‍රොනින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ සහකාර මහාචාර්ය ජියාන් ලින් පවසයි. 

“ඔවුන්ට ඇත්ත වශයෙන්ම අවශ්‍ය වන්නේ ඔවුන් අනිවාර්යයෙන්ම චීන ජාතිකයන් නොවන බවට මෙම හැඟීම මහජනයාට සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට ය. ඔවුන් අනෙක් අය වගේම ගෝලීය වේදිකාවක්.”

එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මෙම යෙදුමට එරෙහිව ගෙන ඇති දැඩි ස්ථාවරය නිසා ඔවුන්ගේ පසුබෑම පිළිබඳ භීතිය දරා ඇති අතර ජනාධිපති ට්‍රම්ප් සැලකිය යුතු සාක්ෂි නොමැතිව කියා සිටියේ එය ජාතික ආරක්ෂක අවදානමක් බවයි. 

ටික්ටොක්ට විරුද්ධ වන අනෙකුත් රටවල් අතර 2020 ජුනි මාසයේදී යෙදුම තහනම් කරන ලද ඉන්දියාව සහ ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී දින 10 ක් තහනම් කළ පාකිස්තානය ඇතුළත් වේ.

2020 ජුනි මාසයේදී නවදිල්ලියේදී චීන යෙදුම් ඔවුන්ගේ දුරකථනයෙන් ඉවත් කරන ලෙස උද්ඝෝෂකයෝ පුරවැසියන්ගෙන් ඉල්ලා සිටිති.

නමුත් මෙම අභියෝගයන් අනෙකුත් චීන තාක්‍ෂණ සමාගම් ටික්ටොක්ගේ නායකත්වය අනුගමනය කිරීමෙන් වලක්වනු ඇතැයි සිතිය නොහැකි බව ලින් පවසයි. “ඉදිරි වසරවලදී චීන සමාගම් වඩාත් අභිලාෂකාමී හා ශක්තිමත් වනු ඇතැයි මම විශ්වාස කරමි,” ඔහු පවසයි.

මෙම සමාගම් ඔවුන්ගේ ගෝලීය අභිලාෂයන් වැඩි කර ගනු ඇතැයි ඔහු අපේක්ෂා කරයි: චීන දේශීය තාක්ෂණික වෙළඳපොල ඉතා සංතෘප්ත බැවින්, දැඩි මට්ටමේ තරඟකාරිත්වයක් ඇති බැවින්, ඔවුන්ට විදේශීය වෙළඳපොළෙන් වැඩි අවස්ථාවන් ලැබෙනු ඇත.

බටහිර තාක්‍ෂණය වෙනස් කිරීම

දැනටමත්, චීන දියත් කළ යෙදුම් පරිශීලකයින් සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කරන ආකාරය සහ ඔවුන් යෙදුම් තුළ සපයන සේවාවන් බටහිර වේදිකාවලට බලපෑම් කරයි. එක් උදාහරණයක් වන්නේ “සුපර්අප් superapp”ය.

“චීනයේ සුපිරි යෙදුමක් බවට පත්වීම සාමාන්‍ය දෙයක් වන අතර එහිදී ඔබ එකම යෙදුම තුළ විවිධ දේ කරයි” යනුවෙන් ටික්ටොක් සහ එහි භාවිතා කරන ආකාරය පිළිබඳව සමාගම් සහ බලපෑම් කරන්නන්ට උපදෙස් දෙන ලන්දේසි සමාජ අලෙවිකරණ ආයතනයක නිර්මාතෘ ෆේබියන් ඕවෙහාන්ඩ් පවසයි.

සමහර විට වඩාත්ම ජනප්‍රිය සංයෝජනය? සමාජ මාධ්‍ය සහ වාණිජ්‍යය. “චීනයේ මිනිසුන් සමාජ මාධ්‍ය විනෝදාස්වාදයේ වාණිජකරණයට ලක්වූ අනුවාදයට පුරුදු වී සිටින අතර ඔවුන්ගේ යෙදුම් හරහා ඊ-වාණිජ්‍යය සහ ව්‍යාපාර විශාල ප්‍රමාණයක් කරති” ලින් වැඩි දුරටත් පවසයි.

නිදසුනක් ලෙස, ඩොයින් හි, නිර්මාණකරුවන්ට වේදිකාවට පළ කරන කෙටිමං වීඩියෝ (shortform videos) නරඹන විට පරිශීලකයින්ට කෙලින්ම යෙදුමෙන් නිෂ්පාදන මිලදී ගත හැකිය. බටහිර දෙසින් ටික්ටොක් විසින් 2020 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී දියත් කරන ලද අන්තර්ජාල සාප්පු සවාරි වේදිකාවක් වන ෂොපීෆි සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම හඳුන්වා දෙයි.

WeChat, බොහෝ විට තනිකරම චැට් යෙදුමක් (chat app) ලෙස විස්තර කර ඇති අතර එය ඊටත් වඩා වැඩිය: එය ගෙවීම් වේදිකාවක් (payment platform) සහ මිතුරන් සමඟ යාවත්කාලීනව සිටීමට මාර්ගයකි.

චීනයේ සුපර්අප් ජනප්‍රිය වීමට හේතුව සරල බව ෂාඕ පවසයි. “තම ජීවිතයේ සෑම කොටසක්ම සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා සහ සුපර්අප් මඟින් සංවිධානය කිරීම සැබවින්ම පහසු යැයි මිනිසුන්ට හැඟේ,” ඇය පවසයි. 

“අන්තර්ජාලය හරහා සාප්පු යාමේ සිට කුලී රථ පැදවීම, මිතුරන් සමඟ සමාජගත වීම සහ ආගන්තුකයන් හමුවීම දක්වා ඔබට එක් යෙදුමක් තුළ කළ හැකි සියල්ල.”

ටික්ටොක් සතු බයිට් ඩෑන්ස් හි බීජිං මූලස්ථානය

මේ ආකාරයේ ප්‍රවේශයකට අසමාන පද්ධති පරිශීලකයින්ට පහසු ස්ථානයකට සම්බන්ධ කිරීම සඳහා තවත් දත්ත භාර දීම අවශ්‍ය වේ. (එය සැමට පහසු නොවන දෙයක්) නමුත් විශේෂඥයන් විශ්වාස කරන්නේ ජන විකාශනය යෙදුම් සංවර්ධකයින්ගේ පැත්තේ බවයි. 

“තරමක් පරිස්සම් වන පැරණි පරම්පරාවට වඩා තරුණ පරිශීලකයින් එය ඉක්මණින් පිළිගනු ඇත,” ඕවහාන්ඩ් පවසයි. පුද්ගලිකත්වයට වඩා පහසුව ඔවුන් අගය කරයි. ”

බටහිර සමාගම් සැලකිල්ලට ගනී. ෆේස්බුක් වැනි වේදිකා විවිධ අංග සහ සේවාවන් එකම කුඩයක් යටතට ගෙන ඒමට පටන් ගෙන ඇත: මෑත වසරවලදී, ෆේස්බුක් සිය ප්‍රධාන සමාජ ජාලයට මාර්ගගත වීඩියෝ (Facebook Watch) සහ සාප්පු සවාරි (Facebook Marketplace) ඒකාබද්ධ කර ඇත. ෆේස්බුක් හි හිමිකාරීත්වය දරන ඉන්ස්ටග්‍රෑම්, ටික්ටොක් වැනි කෙටිමං පුනරාවර්තන වීඩියෝ, ඉන්ස්ටග්‍රෑම් රීල්ස් (Instagram Reels) නමින් මෑත මාසවලදී එකතු කර ඇති අතර ෂොපීෆි (Shopify) සමඟ සම්බන්ධතාවයක් ඇති බැවින් බලපෑම් කරන්නන්ගේ රසිකයින්ට ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ඇඳුම් පැළඳුම් යෙදුම තුළ කෙලින්ම මිලදී ගත හැකිය.

සිලිකන් නිම්නයේ වෙසෙන චීන තාක්‍ෂණ විශේෂඥයකු වන රූයි මා එකඟ වන්නේ “වැඩි වැඩියෙන් සමාගම් ඔවුන්ගේ යෙදුම් වලට තවත් විශේෂාංග එකතු කිරීමට උත්සාහ කරන බව මට පෙනේ. එය බොහෝ විට චීන තාක්‍ෂණය මෙන් මඳක් පෙනෙන විශාලතම විවෘත පියවර විය හැකිය.”

වැඩි දියුණු කළ මධ්‍යස්ථභාවය

එහෙත්, තිරය පිටුපස, අර්ථවත් වෙනසක් ඇති කළ හැකි වෙනත් වෙනස්කම් තිබේ.

ටික්ටොක් ආබාධිත සහ අධික බර නිර්මාණකරුවන් (overweight creators) සඳහා වන ප්‍රවේශයන් විවේචනයට ලක් කර ඇති අතර , (ඔවුන්ගේ වීඩියෝ ප්‍රමුඛතාවය නොදක්වන බවට චෝදනා කර ඇත) එය චීනයේ කාර්ය මණ්ඩලය විසින් සකස් කරන ලද මධ්‍යස්ථ ප්‍රතිපත්තිවල උරුමයකි. වඩාත් විවෘත, අඩු වාරණයක් සහිත බටහිර රසය හා සංස්කෘතිය සඳහා ඉඩ සැලසෙන පරිදි මධ්‍යස්ථභාවය පිළිබඳ සිය ප්‍රතිපත්ති නැවත සකස් කර ඇති බව යෙදුම පවසයි. 

“මාධ්‍ය වාර්තා මත පදනම්ව අප දන්නා දෙයින් ඇඟවෙන්නේ කුමන ආකාරයේ අන්තර්ගතයන් ප්‍රවර්ධනය කළ යුතුද යන්න සහ වෙනත් පරිශීලකයින්ගෙන් කුමන ආකාරයේ අන්තර්ගතයන් මකා දැමිය යුතුද යන්න හෝ සැඟවිය යුතුද යන්න පිළිබඳව ටික්ටොක් සමාගමට තමන්ගේම සමාගම තුළ ඉතා පැහැදිලි මාර්ගෝපදේශ ඇති බව” ලින් පවසයි.

ටික්ටොක් පරිශීලක ‘Ghoulbabyghoul” මැඩ්රිඩ් හි වාර්තා කරයි

ටික්ටොක් එහි අන්තර්ගත නවීකරණ ප්‍රතිපත්ති දේශීයකරණය කර තිබියදීත්, බටහිර සමාජ වේදිකාවලට වඩා බොහෝ සෙයින් ක්‍රියාශීලී ලෙස රැඳී සිටින්නේ කරදරකාරී අන්තර්ගතයන් දකින තැනට මැදිහත් වීමෙනි. 

සමාගමේ 2020 සැප්තැම්බර් විනිවිදභාවය පිළිබඳ වාර්තාවෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ, 2020 මුල් භාගයේදී ටික්ටොක් වෙතින් ඉවත් කරන ලද වීඩියෝ මිලියන 104 න් 90.3% ක් කිසිදු දර්ශනයක් ලැබීමට පෙර ඉවත් කර ඇති අතර උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳව අනතුරු ඇඟවීමට පෙර 96.4% යෙදුම විසින්ම ඉවත් කරන ලද බවයි.

එය යූ ටියුබ් හි අන්තර්ගත නවීකරණ ප්‍රතිපත්ති සමඟ සසඳන්න. කොරෝනා වයිරස් අර්බුදය යූ ටියුබ්ට මිනිස් මැදිහත්වීමකට වඩා ස්වයංක්‍රීයව මධ්‍යස්ථකරණය මත යැපීමට බල කරන තුරු, යෙදුම ටික්ටොක් හි ක්‍රියාකාරී ඉවත්කිරීම් වලින් ටිකක් පසුගාමී විය. 

නිර්දේශ

චීන සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා බටහිර ඒවාට බලපෑම් කරන තවත් ක්‍රමයක් නම් ඔවුන් තොරතුරු ඉදිරිපත් කරන ආකාරය සහ පෙරහන් කිරීමයි – present and filter information.

ෆේස්බුක් සහ ට්විටර් ඔබේ මිතුරන් ඔබේ ප්‍රවෘත්ති සංග්‍රහයේ (news feed) පළ කරන සහ බෙදාගන්නා දේ පදනම් කර ගෙන පෝස්ට් නිර්දේශ කරන අතර, ටික්ටොක් සහ වෙනත් චීන යෙදුම් ඔබ ගැන හැකි තරම් ඉගෙන ගැනීමට උත්සාහ කරයි, පසුව ඔබ කැමති යැයි ඔවුන් සිතන අන්තර්ගතය ඔබට යොමු කරන්න පියවර ගනී . “චීනයේ විවිධ වේදිකා රාශියක් ගවේෂණය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන බව ඔබට පෙනේ. මෙහි එය ඔබේ සමාජ කවය ​​තුළ බොහෝ දේ ඇත,” ඕවහාන්ඩ් පවසයි.

ටික්ටොක් හි වීඩියෝ පළ කරන ඕනෑම කෙනෙකුට වට්ටමක් ලබා දෙන බීජිං අවන්හලක් පසුකර මිනිසෙකු ගමන් කරයි

මෙම ආකෘතිය අපගේ මනාපයන් තේරුම් ගන්නේ අප දැනටමත් දැක ඇති වීඩියෝ සමඟ පූර්ව හැසිරීම මත පදනම්ව, අපගේ අභිලාෂයන් උපකල්පනය කිරීමට වඩා අපගේ අතීත සෙවුම් වචන සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කරන හෝ ඒවා හරහා ය. එය අර්ථවත් වෙනසක් වන අතර එය අප තොරතුරු පරිභෝජනය කරන ආකාරය හැඩගස්වන අතර අන්තර්ගතය නිර්මාණය කරන අයගේ ආර්ථික විද්‍යාව වෙනස් කරයි.

ඇල්ගොරි තම ගවේෂණය සහ නිර්දේශය පිළිබඳ චීන ආකෘතිය යටතේ, පරිශීලකයින් ඔවුන් අනුගමනය කරන තනි අන්තර්ගත නිර්මාණකරුවන්ට අඩු අවධානයක් යොමු කරයි. යූ ටියුබ් හි, උදාහරණ ලෙස, ධනවත් හෝ බලවත් පුද්ගලයින් ජනප්‍රිය පුද්ගලයන් බවට පත්ව ඇත්තේ ඔවුන්ට පක්ෂපාතී රසික පිරිසක් ගොඩනැගීමට ඇති හැකියාව නිසාය. නමුත් ටික්ටොක් හි, යෙදුමේ ජනප්‍රිය බව ඔප්පු කරන තනි වීඩියෝවක් නිසා ඕනෑම කෙනෙකුට එක රැයකින් තරුවක් බවට පත්විය හැකිය. (තවද යෙදුමේ කේතය හරහා ඊළඟ ජනප්‍රිය වීඩියෝව මතු වූ විට එම කීර්තිය ඉක්මනින් අතුරුදහන් විය හැකිය)

එම උපායමාර්ගය කෙතරම් ජනප්‍රිය වී ඇත්ද යන්න, එය වෙනත් සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා අතර පුළුල් වෙනසක් සංඥා කළ හැකිය.

තාක්ෂණයේ අනාගතය

චීන සමාගම් තාක්‍ෂණය සඳහා වැඩි වැඩියෙන් බලපෑම් කරන කාර්යභාරයක් දිගටම කරගෙන යන්නේ නම්, අපගේ සබැඳි ලෝකයට 2030 වන විට බෙහෙවින් වෙනස් විය හැකිය.

එකක් නම්, එය සිලිකන් නිම්න ප්‍රමිතියට වඩා විවිධාංගීකරණය කළ හැකි ය. චීන යෙදුම් දැන් වඩාත්ම ප්‍රචලිත වුවත්, එය වෙනස් විය හැකිය. “එය චීන සමාගම් පමණක් නොව ආසියාවේ අනෙකුත් සමාගම්” යැයි ෂාඕ පවසයි. 

“මෙම කලාපීය යෝධයින්ට ගෝලීය වෙළෙඳපොළ කොටසක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය විය හැකිය. ෆේස්බුක් සහ ගූගල් ආසියානු වෙළඳපොළෙන් කොටසක් සඳහා තරඟ වදින බව අපට පෙනේ, නමුත් ඒ සමඟම ආසියානු යෝධයෝ ද එක්සත් ජනපද වෙළඳපොළට ද පිවිසෙති. ”

චීන සමාජ මාධ්‍ය දැවැන්තයෙකු වන WeChat මව් සමාගම වන Tencent

ටික්ටොක් සමඟ අප දැනටමත් දකින යෙදුම් දේශීයකරණය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන යෙදුම් ද අපට දැක ගත හැකිය. “ඔබට ගෝලීය සමාගමක් වීමට අවශ්‍ය නම්, ඔබ විවිධ පාරිභෝගිකයින්ට විවිධ සංස්කෘතික රුචි අරුචිකම් ලබා දිය යුතුයි” යැයි ෂාඕ පවසයි.

බටහිර නිෂ්පාදන චීනයෙන් සහ ආසියාවෙන් පිටත සාර්ථක උපාය මාර්ග හෝ සේවාවන්ගෙන් වැඩි පෙරමුණක් ගන්නා බව අපට පෙනෙනු ඇත. “බටහිරයන් බොහෝ දේ පිටපත් කිරීමට යන්නේ එතැනයි” කියා ඕවෙහාන්ඩ් පවසයි. “ක්‍රියාකාරීත්වය සහ තවත් බොහෝ දේ කිරීමට ඔවුන්ගේම යෙදුම් පුළුල් කිරීම සම්බන්ධයෙන්.”

ඉදිරි දශකය තුළ තාක්‍ෂණයේ අනාගතය නිසැකවම පසුගිය අවුරුදු 20 තුළ අප පුරුදු වී ඇති සිලිකන් නිම්නය විසින් නිර්මාණය කරන ලද පරමාදර්ශයට වඩා බෙහෙවින් අඩු වනු ඇත. නමුත් එය කුඩා පියවරයන් හා සුළු බලපෑම් තුළින් පරිණාමය වනු ඇති බව පෙනේ. ටික්ටොක් ඩොයින්ගෙන් වෙනස් වන ආකාරය සහ යෙදුමේ චීන අනුවාදයේ වෙනස්කම්වල පසුබෑම බටහිර දෙසට ගමන් කරයි.

මෙය ඇත්ත වශයෙන්ම ගෝලීයකරණය වූ ලෝකයක් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය බව ෂාඕ පවසයි. “එය හරස් පරාගනයට උදාහරණයක්. ව්‍යාපාර කිරීම යනු සැමවිටම එකිනෙකාගෙන් ආශ්වාදයක් ලබා ගැනීමයි‘‘

2020 නොවැම්බර් 19 වැනි දින බී.බී.සී හි පළ වූ ලිපියක අනුවාදනයකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

අද වන විට කෙසෙල් වල සෞඛ්‍යමය වාසි රැසක් ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ඉදුණු කෙසෙල් පොටෑසියම්, කැල්සියම්, විටමින් බී 6 සහ විටමින් සී වලින් පිරී ඇති අතර කාබෝහයිඩ්‍රේට් සහ තන්තු වලින් පොහොසත් ප්‍රභවයකි. ඉන්දියානු ජනතාව සහ වෛද්‍යවරුන් වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ කෙසෙල් ඖෂධීය වශයෙන් අගය කර ඇත

දශකයකට පෙර, මා විවාහා වූ අලුත ආගමික උත්සවයක් සඳහා කෙසෙල් ගෙඩි කිහිපයක් මිලදී ගැනීම සඳහා දකුණු ඉන්දියානු නගරයක් වන නාගර්කෝයිල්හි මගේ නැන්දම්මාගේ නිවස අසල පාර අයිනේ පළතුරු වෙළඳසැලක් අසල නතර වුණෙමි. 

සුපුරුදු කහ පැහැයේ සිට රතු සහ දම් පාට දක්වා විවිධ වර්ණවලින් යුත් මෙම පෝෂණීය පලතුරේ පොකුර දෙස මම බැලුවෙමි. ඒවා වෙළෙදසැලේ වහළයේ එල්ලී සිටියේ ඕනෑම මොහොතක පාරිභෝගිකකයෙකු අතට පැනීමේ සූදානමිනි.

වෙළෙද සැලේ අලෙවියට තබා තිබූ සෑම කෙසෙල් කැනකටම විවිධාකාරයෙන් වූ දේශීය නම් තිබුණි. ( පූවන් ,  චෙව්වාෂායි ,  මැටි පැස්හැම්…) ඉන්දියාවේ තෙලන්ගානා ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වන හයිද්‍රාබාද්හි නාගර්කෝයිල් සිට කි.මී. 1,200 ක් පමණ උතුරින් හැදී වැඩුණු මගේ මුළු කාලය තුළ මෙතරම් කෙසෙල් ප්‍රභේද රාශියක් මා දැක නැත. මෙහි දේශීය කෙසෙල් ප්‍රභේද 12 ත් 15 ත් අතර ප්‍රමාණයක් අලෙවියට තබා තිබුණේය. 

ස්වදේශික කෙසෙල් ප්‍රභේද තවමත් දකුණු ඉන්දියාවේ වගා කෙරේ

කෙසෙල් යනු අතීතයේ සිටම ඉන්දියාවේ වඩාත්ම විවිධාකාර හා ගෞරවයට පාත්‍ර වූ පලතුරකි. එහි උපත, බහු වාර්ෂික ඵලදාව සහ දැරිය හැකි මිල නිසා එය සෑම අවස්ථාවකම පාහේ ඉහළ ඉල්ලුමක් සහ එවැනිම සැපයුමක් ඇති පලතුරක් වන අතර කෙසෙල් ගස මුළුමනින්ම රටේ සංස්කෘතිය සමග ගැඹුරින් බද්ධ වී ඇත.

ඉන්දියාව පුරා ගෙවතු වල දේශීය කෙසෙල් ප්‍රභේද වගා කරන අතර, ඒවා නාගර්කෝයිල් වැනි ස්ථානවල දේශීයව හා වල් (කැලෑ කෙසෙල්) ලෙස වර්ධනය වේ. බොහෝ දුරට දකුණු ඉන්දියාවේ බටහිර කඳුකරයෙන් බැහැර ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබෙන උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත නිවර්තන දේශගුණය සහ සාරවත්, ලෝම පාංශු තත්ත්වයන් හේතුවෙන් එහි කෙසෙල් වගාව සුලභව සහ ව්‍යාපාරික මට්ටමින් සිදුකෙරේ.

කෙසෙල් ලෝකයේ පැරණිතම හා වඩාත්ම වගා කරන ලද පලතුරක් ලෙස විශ්වාස කෙරෙන අතර ඉන්දියාවේ සහ ගිනිකොනදිග ආසියාවේ සරල මූලාරම්භයට වඩා බොහෝ දුර ගමන් කර ඇත. අද වන විට එය ලොව වැඩිපුරම පරිභෝජනය කරන පලතුරක් වන අතර, මෙම වසංගත කාලවලදී පවා සැනසිලිදායක සහ පහසුවෙන් සාදාගත හැකි කෙසෙල් පාන් ලොව පුරා ගූගල් සෙවුම් වල ජනප්‍රිය වී තිබේ.

ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් වන්නේ මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා ‘කඩාලි ෆාලම්වල‘  kadali phalam (කෙසෙල් සඳහා සංස්කෘත නාමය) විස්මිත රසයෙන් පුදුමයට පත් වූ බවත් ඔහු ඒවා ඉන්දියාවේ සිට මැද පෙරදිගට ගෙන ගිය බවත්ය. එහිදී එය ‘banan ‘ (ඇඟිල්ලට අරාබි වචනයක්) ලෙස නැවත නම් කරන ලදී.

තවත් සියවස් ගණනාවකට පසු අරාබි වෙළෙඳුන් කෙසෙල් ද රැගෙන (15 වන සියවසේදී) අප්‍රිකාව, ලතින් ඇමරිකාව සහ කැරිබියන් දූපත්වලට ළඟා වූ අතර පසුව උතුරට බර්මියුඩාව දෙසට ගමන් කළේය. 17 සහ 18 වන සියවස් වලදී බර්මියුඩාවේ සිට කෙසෙල් එංගලන්තයට නැව්ගත කරන ලදී. 

1835 දී ඩර්බිෂයර් හි චැට්ස්වර්ත් වතුයායේ ප්‍රධාන ගෙවතු වගාකරු ජෝසෆ් පැක්ස්ටන් කහ පැහැති නව කෙසෙල් ප්‍රභේදයක් වගා කර වර්ධනය කර එය musa cavendishii ලෙස නම් කළේය. අද ලෝකය පුරා ජනප්‍රිය සහ ඉහළම අලෙවියක් ඇති කෙසෙල් ප්‍ර භේදයක ආරම්භය එසේ විය.

කෙසෙල් ශාරීරික හා අධ්‍යාත්මික වශයෙන් ඇති වන සියලුම රෝග සඳහා පිළියමක් ලෙස සැලකේ

අනෙකුත් ප්‍රභේද සමඟ සසඳන විට එහි කුඩා ප්‍රමාණය හා තරමක් මෘදු රසය තිබියදීත්, කැවෙන්ඩිෂ්හි Cavendish ඒකාකාරිත්වය, රෝගවලට ප්‍රතිරෝධය සහ ඉහළ අස්වැන්නක් ලබා ගැනීමේ ධාරිතාවය නිසා එය බටහිර ලෝකයේ සොඳුරු ප්‍රභේදය බවට පත්ව ඇත. 

ඉහළ අස්වැන්නක් සහිත ජී 9 කැවෙන්ඩිෂ් (G9 Cavendish variety)  ප්‍රභේදය (ඊශ්‍රායලයෙන් ලබාගත්) දැන් ඉන්දියාව පුරා වාණිජමය වශයෙන් නිෂ්පාදනය කෙරේ; කෙසේ වෙතත්, දේශීය කෙසෙල් ප්‍රභේද සහ ඔවුන්ගේ කෙසෙල් ඥාති සහෝදරියන් ප්‍රධාන වශයෙන් ඉන්දියාවේ දකුණු දිග ප්‍රදේශවල තවමත් වගා කෙරේ. ප්‍රදේශවාසීන් බොහෝ විට පූවන්, මොන්ඩන් සහ පියන්  (poovan, mondan and peyan) වැනි ප්‍රභේදවල ප්‍රශංසා කරති. 

ඉන්දියාවේ, කෙසෙල් ශාරීරික හා අධ්‍යාත්මික වශයෙන් ඇති වන සියලුම රෝග සඳහා පිළියමක් ලෙස සැලකේ. සෙංගමාලය වැළඳීමෙන් පසු ඒවා ප්‍රතිශක්තීකරණ ඔසුවක් ​​ලෙස අනුභව කරන ලෙස මගේ අම්මා මට ආයාචනා කළ නිසා කෙසෙල් කැබලි ගිල දැමූ බව මට මතකය.  ආගමික උත්සවවලින් පසු ඒවා ප්‍රසාදම් (දිව්‍ය පූජාවක්) ලෙස ගිල දැමීමට මගේ ආච්චි මට අවවාද කළාය.

අද වන විට කෙසෙල් වල සෞඛ්‍යමය වාසි රැසක් ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ඉදුණු කෙසෙල් පොටෑසියම්, කැල්සියම්, විටමින් බී 6 සහ විටමින් සී වලින් පිරී ඇති අතර කාබෝහයිඩ්‍රේට් සහ තන්තු වලින් පොහොසත් ප්‍රභවයකි. ඉන්දියානු ජනතාව සහ වෛද්‍යවරුන් වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ කෙසෙල් ඖෂධීය වශයෙන් අගය කර ඇත. කෙසෙල් ගස පූජනීය යැයි සලකනු ලබන අතර එහි සෑම කොටසක්ම භාවිතා කරනු ලැබේ. එය කෑමට පලතුරක් හෝ, ඖෂධීය ප්‍රතිකාර වලදී කොළ, මල් සහ පොතු වශයෙන් නිරන්තරයෙන් භාවිතා කිරීම සිදුවේ.

ඉන්දියාවේ කෙසෙල් සුබ ලකුණක් ලෙස සලකනු ලබන අතර ඒවා බොහෝ විට ආගමික අරමුණු සඳහා යොදා ගනී

දිල්ලියේ නාඩ් වෙල්නස් හි ජ්‍යෙෂ්ඨ ආයුර්වේද උපදේශක වෛද්‍ය ශ්‍රීලක්ෂ්මි පැවසුවේ “ඉදුණු කෙසෙල් ගෙඩියක් ඊතර් හා වාතයේ ජීව බල මූලද්‍රව්‍යයන්ගෙන් සමන්විත වන අතර එය ආයුර්වේදයේ සමේ ආබාධ කිහිපයකට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා යොදා ගනී“

එසේම ආයුර්වේදයේදී කෙසෙල් මල සහ කඳ දියවැඩියාවට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන අතර ගසේ යුෂ (විශ්මයජනක ගුණ ඇති) ලාදුරු හා අපස්මාරය වැනි රෝග සඳහා මෙන්ම කෘමි දෂ්ට කිරීම්වලදී ඖෂධයක් ලෙස යොදා ගනී. 

ශ්‍රීලක්ෂ්මි පැහැදිලි කළ පරිදි, අධි රුධිර පීඩනය හා නින්ද නොයාම වැනි මනෝ ව්‍යාධි ආබාධ සඳහා ප්‍රතිකාර කරනු ලබන්නේ ‘තලපොතිචිල්  thalapothichil‘ නම් ප්‍රතිකාරයෙනි. එහිදී හිස ඖෂධීය පේස්ට් එකකින් ආවරණය කර කෙසෙල් කොළයකින් ඔතන අතර එය සන්සුන් බලපෑමක් ඇති කරයි.

පාලි කැනනයෙහි (බුද්ධාගමේ ථේරවාදී ඉගැන්වීම්වල කේන්ද්‍රීය වූ ශුද්ධ ලියවිලි පද), වේද සහ භගවත් ගීතාවෙහි සඳහන් එකම පලතුර කෙසෙල් වන අතර ‘දෙමළ සංගම් සාහිත්‍යයේ මුක්කනි  (mukkani in Tamil Sangam literature) ලෙස හඳුන්වන අඹ සහ කොස් ගෙඩි සමඟ කෙසෙල් එක්ව පලතුරු ත්‍රිත්වය සාදයි. හින්දු ආගමේ කෙසෙල් ගස හින්දු දේවස්ථානයේ ගුරු කෙනෙකු ලෙස සැලකෙන ‘බ්‍රිහාස්පති‘ (බ්‍රහස්පති) හා සමාන වේ. 

කෙසෙල් ගස ද සාරවත්බව හා ත්‍යාගය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එබැවින්, දකුණු ඉන්දියාවේ, මංගල උත්සව, ආගමික උත්සව සහ වෙනත් විශේෂ අවස්ථාවන්හිදී නිවසකට හෝ ස්ථානයකට පිවිසෙන දොරටුවේ දෙපස සපුෂ්ප අතු සහිත කෙසෙල් ගස් යුගලයක් තබා ඇත. බෙංගාලයේ, දුර්ගා පූජෝ උත්සවය අතරතුර, දුර්ගා දේවතාවිය සංකේතවත් කරන රූපයක් (හින්දු – යුද්ධයේ හා ස්ත්‍රී ශක්තියේ දේවතාවිය) කෙසෙල් පැළයකින් සාදා, කහ පැහැති සාරියකින් රතු මායිමකින් ඔතා ඇත. 

කෙසෙල් නිතරම ඉන්දියානු ආහාරවල දක්නට ලැබේ

ඉන්දියාවේ කෙසෙල් ආහාරයට ගැනීමේදී, ඉදුණු හෝ අමු වුවත් තෝරා ගැනීමට බොහෝ විකල්ප තිබේ. පහසුවෙන් ජීර්ණය කළ හැකි  (matti pazzham) වැනි ප්‍රභේද ළදරු ආහාර ලෙස භාවිතා කරන අතර ‘නෙන්ද්‍රන්‘ සහ ‘රස්තාලි ‘ (nendran and rasthali) වැනි ප්‍රභේද දිගු ආයු කාලය සහ අඩු ජල අන්තර්ගතය නිසා සාම්ප්‍රදායික හා සමකාලීන ඉන්දියානු කෑම වර්ග දෙකෙහිම භාවිතා වේ.

කෙසෙල් ගස ඉන්දියාවේ සංස්කෘතිය සමග ගැඹුරින් බද්ධ වී ඇත

ඉන්දියාවේ කෙසෙල් භාවිතා කරන සියලු ක්‍රම මා දන්නා බව මා සිතූ මොහොතේම, මට චෙන්නායි නගරයට ආසන්නයේ පිහිටි අනකපුතුර්හි පේෂකර්ම ශිල්පියෙකු වන සේකර් සී හමු විය. ඔහු කෙසෙල් අපද්‍රව්‍ය හා ස්වාභාවික කෙසෙල් තන්තු වලින් පරිසර හිතකාමී සාරි සාදයි.

මෙසේ බලන විට වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ මේ ශ්‍රේෂ්ඨ රටේ ජනතාව ඉතාම නිහතමානීව කෙසෙල් සමග විස්මිත සම්බන්ධයක් පවත්වන බව වටහා ගැනීම අපහසු නොවේ. එදා මෙන්ම අදත් කෙසෙල් ගස ඉන්දීය ජනතාවට පලතුරක්, ඖෂධයක්, දේවත්වය හා සංස්කෘතිය හා සම්බන්ධ පූජනීය ගසක් පමණක් නොව කර්මාන්ත සදහා අමුද්‍රව්‍යයක් ලෙස ද සුවිශාල සේවයක් ඉටුකරනු ලබයි.

2020 නොවැම්බර් 18 වැනි දින බී.බී.සී. වාර්තාවක් ඇසුරිණි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ